ଶ୍ରୀବାଦରାଯଣିରୁଵାଚ
ଅଥ ଦେଵଋଷୀ ରାଜନ୍ ସମ୍ପରେତଂ ନୃପାତ୍ମଜମ୍ ।
ଦର୍ଶଯିତ୍ଵେତି ହୋଵାଚ ଜ୍ଞାତୀନାମନୁଶୋଚତାମ୍ ॥ ୧ ॥
ଅଥ ଦେଵଋଷୀ ରାଜନ୍ ସମ୍ପରେତଂ ନୃପାତ୍ମଜମ୍ ।
ଦର୍ଶଯିତ୍ଵେତି ହୋଵାଚ ଜ୍ଞାତୀନାମନୁଶୋଚତାମ୍ ॥ ୧ ॥
ଶ୍ରୀନାରଦ ଉଵାଚ
ଜୀଵାତ୍ମନ୍ ପଶ୍ଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ମାତରଂ ପିତରଂ ଚ ତେ ।
ସୁହୃଦୋ ବାନ୍ଧଵାସ୍ତପ୍ତାଃ ଶୁଚା ତ୍ଵତ୍କୃତଯା ଭୃଶମ୍ ॥ ୨ ॥
ଜୀଵାତ୍ମନ୍ ପଶ୍ଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ମାତରଂ ପିତରଂ ଚ ତେ ।
ସୁହୃଦୋ ବାନ୍ଧଵାସ୍ତପ୍ତାଃ ଶୁଚା ତ୍ଵତ୍କୃତଯା ଭୃଶମ୍ ॥ ୨ ॥
କଲେଵରଂ ସ୍ଵମାଵିଶ୍ଯ ଶେଷମାଯୁଃ ସୁହୃଦ୍ଵୃତଃ ।
ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ଭୋଗାନ୍ ପିତୃପ୍ରତ୍ତାନଧିତିଷ୍ଠ ନୃପାସନମ୍ ॥ ୩ ॥
ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ଭୋଗାନ୍ ପିତୃପ୍ରତ୍ତାନଧିତିଷ୍ଠ ନୃପାସନମ୍ ॥ ୩ ॥
ଜୀଵ ଉଵାଚ
କସ୍ମିଞ୍ଜନ୍ମନ୍ଯମୀ ମହ୍ଯଂ ପିତରୋ ମାତରୋଽଭଵନ୍ ।
କର୍ମଭିର୍ଭ୍ରାମ୍ଯମାଣସ୍ଯ ଦେଵତିର୍ଯଙ୍ନୃଯୋନିଷୁ ॥ ୪ ॥
କସ୍ମିଞ୍ଜନ୍ମନ୍ଯମୀ ମହ୍ଯଂ ପିତରୋ ମାତରୋଽଭଵନ୍ ।
କର୍ମଭିର୍ଭ୍ରାମ୍ଯମାଣସ୍ଯ ଦେଵତିର୍ଯଙ୍ନୃଯୋନିଷୁ ॥ ୪ ॥
ବନ୍ଧୁଜ୍ଞାତ୍ଯରିମଧ୍ଯସ୍ଥମିତ୍ରୋଦାସୀନଵିଦ୍ଵିଷଃ ।
ସର୍ଵ ଏଵ ହି ସର୍ଵେଷାଂ ଭଵନ୍ତି କ୍ରମଶୋ ମିଥଃ ॥ ୫ ॥
ସର୍ଵ ଏଵ ହି ସର୍ଵେଷାଂ ଭଵନ୍ତି କ୍ରମଶୋ ମିଥଃ ॥ ୫ ॥
ଯଥା ଵସ୍ତୂନି ପଣ୍ଯାନି ହେମାଦୀନି ତତସ୍ତତଃ ।
ପର୍ଯଟନ୍ତି ନରେଷ୍ଵେଵଂ ଜୀଵୋ ଯୋନିଷୁ କର୍ତୃଷୁ ॥ ୬ ॥
ପର୍ଯଟନ୍ତି ନରେଷ୍ଵେଵଂ ଜୀଵୋ ଯୋନିଷୁ କର୍ତୃଷୁ ॥ ୬ ॥
ନିତ୍ଯସ୍ଯାର୍ଥସ୍ଯ ସମ୍ବନ୍ଧୋ ହ୍ଯନିତ୍ଯୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ନୃଷୁ ।
ଯାଵଦ୍ଯସ୍ଯ ହି ସମ୍ବନ୍ଧୋ ମମତ୍ଵଂ ତାଵଦେଵ ହି ॥ ୭ ॥
ଯାଵଦ୍ଯସ୍ଯ ହି ସମ୍ବନ୍ଧୋ ମମତ୍ଵଂ ତାଵଦେଵ ହି ॥ ୭ ॥
ଏଵଂ ଯୋନିଗତୋ ଜୀଵଃ ସ ନିତ୍ଯୋ ନିରହଙ୍କୃତଃ ।
ଯାଵଦ୍ଯତ୍ରୋପଲଭ୍ଯେତ ତାଵତ୍ସ୍ଵତ୍ଵଂ ହି ତସ୍ଯ ତତ୍ ॥ ୮ ॥
ଯାଵଦ୍ଯତ୍ରୋପଲଭ୍ଯେତ ତାଵତ୍ସ୍ଵତ୍ଵଂ ହି ତସ୍ଯ ତତ୍ ॥ ୮ ॥
ଏଷ ନିତ୍ଯୋଽଵ୍ଯଯଃ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏଷ ସର୍ଵାଶ୍ରଯଃ ସ୍ଵଦୃକ୍ ।
ଆତ୍ମମାଯାଗୁଣୈର୍ଵିଶ୍ଵମାତ୍ମାନଂ ସୃଜତେ ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୯ ॥
ଆତ୍ମମାଯାଗୁଣୈର୍ଵିଶ୍ଵମାତ୍ମାନଂ ସୃଜତେ ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୯ ॥
ନ ହ୍ଯସ୍ଯାସ୍ତି ପ୍ରିଯଃ କଶ୍ଚିନ୍ନାପ୍ରିଯଃ ସ୍ଵଃ ପରୋଽପି ଵା ।
ଏକଃ ସର୍ଵଧିଯାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟା କର୍ତୃଣାଂ ଗୁଣଦୋଷଯୋଃ ॥ ୧୦ ॥
ଏକଃ ସର୍ଵଧିଯାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟା କର୍ତୃଣାଂ ଗୁଣଦୋଷଯୋଃ ॥ ୧୦ ॥
ନାଦତ୍ତ ଆତ୍ମା ହି ଗୁଣଂ ନ ଦୋଷଂ ନ କ୍ରିଯାଫଲମ୍ ।
ଉଦାସୀନଵଦାସୀନଃ ପରାଵରଦୃଗୀଶ୍ଵରଃ ॥ ୧୧ ॥
ଉଦାସୀନଵଦାସୀନଃ ପରାଵରଦୃଗୀଶ୍ଵରଃ ॥ ୧୧ ॥
ଶ୍ରୀବାଦରାଯଣିରୁଵାଚ
ଇତ୍ଯୁଦୀର୍ଯ ଗତୋ ଜୀଵୋ ଜ୍ଞାତଯସ୍ତସ୍ଯ ତେ ତଦା ।
ଵିସ୍ମିତା ମୁମୁଚୁଃ ଶୋକଂ ଛିତ୍ତ୍ଵାତ୍ମସ୍ନେହଶୃଙ୍ଖଲାମ୍ ॥ ୧୨ ॥
ଇତ୍ଯୁଦୀର୍ଯ ଗତୋ ଜୀଵୋ ଜ୍ଞାତଯସ୍ତସ୍ଯ ତେ ତଦା ।
ଵିସ୍ମିତା ମୁମୁଚୁଃ ଶୋକଂ ଛିତ୍ତ୍ଵାତ୍ମସ୍ନେହଶୃଙ୍ଖଲାମ୍ ॥ ୧୨ ॥
ନିର୍ହୃତ୍ଯ ଜ୍ଞାତଯୋ ଜ୍ଞାତେର୍ଦେହଂ କୃତ୍ଵୋଚିତାଃ କ୍ରିଯାଃ ।
ତତ୍ଯଜୁର୍ଦୁସ୍ତ୍ଯଜଂ ସ୍ନେହଂ ଶୋକମୋହଭଯାର୍ତିଦମ୍ ॥ ୧୩ ॥
ତତ୍ଯଜୁର୍ଦୁସ୍ତ୍ଯଜଂ ସ୍ନେହଂ ଶୋକମୋହଭଯାର୍ତିଦମ୍ ॥ ୧୩ ॥
ବାଲଘ୍ନ୍ଯୋ ଵ୍ରୀଡିତାସ୍ତତ୍ର ବାଲହତ୍ଯାହତପ୍ରଭାଃ ।
ବାଲହତ୍ଯାଵ୍ରତଂ ଚେରୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ଯନ୍ନିରୂପିତମ୍ ।
ଯମୁନାଯାଂ ମହାରାଜ ସ୍ମରନ୍ତ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଜଭାଷିତମ୍ ॥ ୧୪ ॥
ବାଲହତ୍ଯାଵ୍ରତଂ ଚେରୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ଯନ୍ନିରୂପିତମ୍ ।
ଯମୁନାଯାଂ ମହାରାଜ ସ୍ମରନ୍ତ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଜଭାଷିତମ୍ ॥ ୧୪ ॥
ସ ଇତ୍ଥଂ ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଚିତ୍ରକେତୁର୍ଦ୍ଵିଜୋକ୍ତିଭିଃ ।
ଗୃହାନ୍ଧକୂପାନ୍ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତଃ ସରଃପଙ୍କାଦିଵ ଦ୍ଵିପଃ ॥ ୧୫ ॥
ଗୃହାନ୍ଧକୂପାନ୍ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତଃ ସରଃପଙ୍କାଦିଵ ଦ୍ଵିପଃ ॥ ୧୫ ॥
କାଲିନ୍ଦ୍ଯାଂ ଵିଧିଵତ୍ ସ୍ନାତ୍ଵା କୃତପୁଣ୍ଯଜଲକ୍ରିଯଃ ।
ମୌନେନ ସଂଯତପ୍ରାଣୋ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରାଵଵନ୍ଦତ ॥ ୧୬ ॥
ମୌନେନ ସଂଯତପ୍ରାଣୋ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରାଵଵନ୍ଦତ ॥ ୧୬ ॥
ଅଥ ତସ୍ମୈ ପ୍ରପନ୍ନାଯ ଭକ୍ତାଯ ପ୍ରଯତାତ୍ମନେ ।
ଭଗଵାନ୍ନାରଦଃ ପ୍ରୀତୋ ଵିଦ୍ଯାମେତାମୁଵାଚ ହ ॥ ୧୭ ॥
ଭଗଵାନ୍ନାରଦଃ ପ୍ରୀତୋ ଵିଦ୍ଯାମେତାମୁଵାଚ ହ ॥ ୧୭ ॥
ଓଁ ନମସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଭଗଵତେ ଵାସୁଦେଵାଯ ଧୀମହି ।
ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନାଯାନିରୁଦ୍ଧାଯ ନମଃ ସଙ୍କର୍ଷଣାଯ ଚ ॥ ୧୮ ॥
ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନାଯାନିରୁଦ୍ଧାଯ ନମଃ ସଙ୍କର୍ଷଣାଯ ଚ ॥ ୧୮ ॥
ନମୋ ଵିଜ୍ଞାନମାତ୍ରାଯ ପରମାନନ୍ଦମୂର୍ତଯେ ।
ଆତ୍ମାରାମାଯ ଶାନ୍ତାଯ ନିଵୃତ୍ତଦ୍ଵୈତଦୃଷ୍ଟଯେ ॥ ୧୯ ॥
ଆତ୍ମାରାମାଯ ଶାନ୍ତାଯ ନିଵୃତ୍ତଦ୍ଵୈତଦୃଷ୍ଟଯେ ॥ ୧୯ ॥
ଆତ୍ମାନନ୍ଦାନୁଭୂତ୍ଯୈଵ ନ୍ଯସ୍ତଶକ୍ତ୍ଯୂର୍ମଯେ ନମଃ ।
ହୃଷୀକେଶାଯ ମହତେ ନମସ୍ତେଽନନ୍ତମୂର୍ତଯେ ॥ ୨୦ ॥
ହୃଷୀକେଶାଯ ମହତେ ନମସ୍ତେଽନନ୍ତମୂର୍ତଯେ ॥ ୨୦ ॥
ଵଚସ୍ଯୁପରତେଽପ୍ରାପ୍ଯ ଯ ଏକୋ ମନସା ସହ ।
ଅନାମରୂପଶ୍ଚିନ୍ମାତ୍ରଃ ସୋଽଵ୍ଯାନ୍ନଃ ସଦସତ୍ପରଃ ॥ ୨୧ ॥
ଅନାମରୂପଶ୍ଚିନ୍ମାତ୍ରଃ ସୋଽଵ୍ଯାନ୍ନଃ ସଦସତ୍ପରଃ ॥ ୨୧ ॥
ଯସ୍ମିନ୍ନିଦଂ ଯତଶ୍ଚେଦଂ ତିଷ୍ଠତ୍ଯପ୍ଯେତି ଜାଯତେ ।
ମୃଣ୍ମଯେଷ୍ଵିଵ ମୃଜ୍ଜାତିସ୍ତସ୍ମୈ ତେ ବ୍ରହ୍ମଣେ ନମଃ ॥ ୨୨ ॥
ମୃଣ୍ମଯେଷ୍ଵିଵ ମୃଜ୍ଜାତିସ୍ତସ୍ମୈ ତେ ବ୍ରହ୍ମଣେ ନମଃ ॥ ୨୨ ॥
ଯନ୍ନ ସ୍ପୃଶନ୍ତି ନ ଵିଦୁର୍ମନୋବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯାସଵଃ ।
ଅନ୍ତର୍ବହିଶ୍ଚ ଵିତତଂ ଵ୍ଯୋମଵତ୍ତନ୍ନତୋଽସ୍ମ୍ଯହମ୍ ॥ ୨୩ ॥
ଅନ୍ତର୍ବହିଶ୍ଚ ଵିତତଂ ଵ୍ଯୋମଵତ୍ତନ୍ନତୋଽସ୍ମ୍ଯହମ୍ ॥ ୨୩ ॥
ଦେହେନ୍ଦ୍ରିଯପ୍ରାଣମନୋଧିଯୋଽମୀ
ଯଦଂଶଵିଦ୍ଧାଃ ପ୍ରଚରନ୍ତି କର୍ମସୁ ।
ନୈଵାନ୍ଯଦା ଲୌହମିଵାପ୍ରତପ୍ତଂ
ସ୍ଥାନେଷୁ ତଦ୍ ଦ୍ରଷ୍ଟ୍ରପଦେଶମେତି ॥ ୨୪ ॥
ଯଦଂଶଵିଦ୍ଧାଃ ପ୍ରଚରନ୍ତି କର୍ମସୁ ।
ନୈଵାନ୍ଯଦା ଲୌହମିଵାପ୍ରତପ୍ତଂ
ସ୍ଥାନେଷୁ ତଦ୍ ଦ୍ରଷ୍ଟ୍ରପଦେଶମେତି ॥ ୨୪ ॥
ଓଁ ନମୋ ଭଗଵତେ ମହାପୁରୁଷାଯ ମହାନୁଭାଵାଯ ମହାଵିଭୂତିପତଯେ ସକଲସାତ୍ଵତପରିଵୃଢନିକର କରକମଲକୁଡ୍ମଲୋପଲାଲିତଚରଣାରଵିନ୍ଦଯୁଗଲ ପରମପରମେଷ୍ଠିନ୍ନମସ୍ତେ ॥ ୨୫ ॥
ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଭକ୍ତାଯୈତାଂ ପ୍ରପନ୍ନାଯ ଵିଦ୍ଯାମାଦିଶ୍ଯ ନାରଦଃ ।
ଯଯାଵଙ୍ଗିରସା ସାକଂ ଧାମ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵଂ ପ୍ରଭୋ ॥ ୨୬ ॥
ଭକ୍ତାଯୈତାଂ ପ୍ରପନ୍ନାଯ ଵିଦ୍ଯାମାଦିଶ୍ଯ ନାରଦଃ ।
ଯଯାଵଙ୍ଗିରସା ସାକଂ ଧାମ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵଂ ପ୍ରଭୋ ॥ ୨୬ ॥
ଚିତ୍ରକେତୁସ୍ତୁ ତାଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ଯଥା ନାରଦଭାଷିତାମ୍ ।
ଧାରଯାମାସ ସପ୍ତାହମବ୍ଭକ୍ଷଃ ସୁସମାହିତଃ ॥ ୨୭ ॥
ଧାରଯାମାସ ସପ୍ତାହମବ୍ଭକ୍ଷଃ ସୁସମାହିତଃ ॥ ୨୭ ॥
ତତଃ ସ ସପ୍ତରାତ୍ରାନ୍ତେ ଵିଦ୍ଯଯା ଧାର୍ଯମାଣଯା ।
ଵିଦ୍ଯାଧରାଧିପତ୍ଯଂ ଚ ଲେଭେଽପ୍ରତିହତଂ ନୃପ ॥ ୨୮ ॥
ଵିଦ୍ଯାଧରାଧିପତ୍ଯଂ ଚ ଲେଭେଽପ୍ରତିହତଂ ନୃପ ॥ ୨୮ ॥
ତତଃ କତିପଯାହୋଭିର୍ଵିଦ୍ଯଯେଦ୍ଧମନୋଗତିଃ ।
ଜଗାମ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଶେଷସ୍ଯ ଚରଣାନ୍ତିକମ୍ ॥ ୨୯ ॥
ଜଗାମ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଶେଷସ୍ଯ ଚରଣାନ୍ତିକମ୍ ॥ ୨୯ ॥
ମୃଣାଲଗୌରଂ ଶିତିଵାସସଂ ସ୍ଫୁରତ୍-
କିରୀଟକେଯୂରକଟିତ୍ରକଙ୍କଣମ୍ ।
ପ୍ରସନ୍ନଵକ୍ତ୍ରାରୁଣଲୋଚନଂ ଵୃତଂ
ଦଦର୍ଶ ସିଦ୍ଧେଶ୍ଵରମଣ୍ଡଲୈଃ ପ୍ରଭୁମ୍ ॥ ୩୦ ॥
କିରୀଟକେଯୂରକଟିତ୍ରକଙ୍କଣମ୍ ।
ପ୍ରସନ୍ନଵକ୍ତ୍ରାରୁଣଲୋଚନଂ ଵୃତଂ
ଦଦର୍ଶ ସିଦ୍ଧେଶ୍ଵରମଣ୍ଡଲୈଃ ପ୍ରଭୁମ୍ ॥ ୩୦ ॥
ତଦ୍ଦର୍ଶନଧ୍ଵସ୍ତସମସ୍ତକିଲ୍ବିଷଃ
ସ୍ଵସ୍ଥାମଲାନ୍ତଃକରଣୋଽଭ୍ଯଯାନ୍ମୁନିଃ ।
ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଣଯାଶ୍ରୁଲୋଚନଃ
ପ୍ରହୃଷ୍ଟରୋମାନମଦାଦିପୁରୁଷମ୍ ॥ ୩୧ ॥
ସ୍ଵସ୍ଥାମଲାନ୍ତଃକରଣୋଽଭ୍ଯଯାନ୍ମୁନିଃ ।
ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଣଯାଶ୍ରୁଲୋଚନଃ
ପ୍ରହୃଷ୍ଟରୋମାନମଦାଦିପୁରୁଷମ୍ ॥ ୩୧ ॥
ସ ଉତ୍ତମଶ୍ଲୋକପଦାବ୍ଜଵିଷ୍ଟରଂ
ପ୍ରେମାଶ୍ରୁଲେଶୈରୁପମେହଯନ୍ମୁହୁଃ ।
ପ୍ରେମୋପରୁଦ୍ଧାଖିଲଵର୍ଣନିର୍ଗମୋ
ନୈଵାଶକତ୍ତଂ ପ୍ରସମୀଡିତୁଂ ଚିରମ୍ ॥ ୩୨ ॥
ପ୍ରେମାଶ୍ରୁଲେଶୈରୁପମେହଯନ୍ମୁହୁଃ ।
ପ୍ରେମୋପରୁଦ୍ଧାଖିଲଵର୍ଣନିର୍ଗମୋ
ନୈଵାଶକତ୍ତଂ ପ୍ରସମୀଡିତୁଂ ଚିରମ୍ ॥ ୩୨ ॥
ତତଃ ସମାଧାଯ ମନୋ ମନୀଷଯା
ବଭାଷ ଏତତ୍ପ୍ରତିଲବ୍ଧଵାଗସୌ ।
ନିଯମ୍ଯ ସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯବାହ୍ଯଵର୍ତନଂ
ଜଗଦ୍ଗୁରୁଂ ସାତ୍ଵତଶାସ୍ତ୍ରଵିଗ୍ରହମ୍ ॥ ୩୩ ॥
ବଭାଷ ଏତତ୍ପ୍ରତିଲବ୍ଧଵାଗସୌ ।
ନିଯମ୍ଯ ସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯବାହ୍ଯଵର୍ତନଂ
ଜଗଦ୍ଗୁରୁଂ ସାତ୍ଵତଶାସ୍ତ୍ରଵିଗ୍ରହମ୍ ॥ ୩୩ ॥
ଚିତ୍ରକେତୁରୁଵାଚ
ଅଜିତ ଜିତଃ ସମମତିଭିଃ
ସାଧୁଭିର୍ଭଵାନ୍ ଜିତାତ୍ମଭିର୍ଭଵତା ।
ଵିଜିତାସ୍ତେଽପି ଚ ଭଜତା-
ମକାମାତ୍ମନାଂ ଯ ଆତ୍ମଦୋଽତିକରୁଣଃ ॥ ୩୪ ॥
ଅଜିତ ଜିତଃ ସମମତିଭିଃ
ସାଧୁଭିର୍ଭଵାନ୍ ଜିତାତ୍ମଭିର୍ଭଵତା ।
ଵିଜିତାସ୍ତେଽପି ଚ ଭଜତା-
ମକାମାତ୍ମନାଂ ଯ ଆତ୍ମଦୋଽତିକରୁଣଃ ॥ ୩୪ ॥
ତଵ ଵିଭଵଃ ଖଲୁ ଭଗଵନ୍
ଜଗଦୁଦଯସ୍ଥିତିଲଯାଦୀନି ।
ଵିଶ୍ଵସୃଜସ୍ତେଶାଂଶା
ସ୍ତତ୍ର ମୃଷା ସ୍ପର୍ଧନ୍ତି ପୃଥଗଭିମତ୍ଯା ॥ ୩୫ ॥
ଜଗଦୁଦଯସ୍ଥିତିଲଯାଦୀନି ।
ଵିଶ୍ଵସୃଜସ୍ତେଶାଂଶା
ସ୍ତତ୍ର ମୃଷା ସ୍ପର୍ଧନ୍ତି ପୃଥଗଭିମତ୍ଯା ॥ ୩୫ ॥
ପରମାଣୁପରମମହତୋ-
ସ୍ତ୍ଵମାଦ୍ଯନ୍ତାନ୍ତରଵର୍ତୀ ତ୍ରଯଵିଧୁରଃ ।
ଆଦାଵନ୍ତେଽପି ଚ ସତ୍ତ୍ଵାନାଂ
ଯଦ୍ ଧ୍ରୁଵଂ ତଦେଵାନ୍ତରାଲେଽପି ॥ ୩୬ ॥
ସ୍ତ୍ଵମାଦ୍ଯନ୍ତାନ୍ତରଵର୍ତୀ ତ୍ରଯଵିଧୁରଃ ।
ଆଦାଵନ୍ତେଽପି ଚ ସତ୍ତ୍ଵାନାଂ
ଯଦ୍ ଧ୍ରୁଵଂ ତଦେଵାନ୍ତରାଲେଽପି ॥ ୩୬ ॥
କ୍ଷିତ୍ଯାଦିଭିରେଷ କିଲାଵୃତଃ
ସପ୍ତଭିର୍ଦଶଗୁଣୋତ୍ତରୈରଣ୍ଡକୋଶଃ ।
ଯତ୍ର ପତତ୍ଯଣୁକଲ୍ପଃ
ସହାଣ୍ଡକୋଟିକୋଟିଭିସ୍ତଦନନ୍ତଃ ॥ ୩୭ ॥
ସପ୍ତଭିର୍ଦଶଗୁଣୋତ୍ତରୈରଣ୍ଡକୋଶଃ ।
ଯତ୍ର ପତତ୍ଯଣୁକଲ୍ପଃ
ସହାଣ୍ଡକୋଟିକୋଟିଭିସ୍ତଦନନ୍ତଃ ॥ ୩୭ ॥
ଵିଷଯତୃଷୋ ନରପଶଵୋ
ଯ ଉପାସତେ ଵିଭୂତୀର୍ନ ପରଂ ତ୍ଵାମ୍ ।
ତେଷାମାଶିଷ ଈଶ
ତଦନୁ ଵିନଶ୍ଯନ୍ତି ଯଥା ରାଜକୁଲମ୍ ॥ ୩୮ ॥
ଯ ଉପାସତେ ଵିଭୂତୀର୍ନ ପରଂ ତ୍ଵାମ୍ ।
ତେଷାମାଶିଷ ଈଶ
ତଦନୁ ଵିନଶ୍ଯନ୍ତି ଯଥା ରାଜକୁଲମ୍ ॥ ୩୮ ॥
କାମଧିଯସ୍ତ୍ଵଯି ରଚିତା
ନ ପରମ ରୋହନ୍ତି ଯଥା କରମ୍ଭବୀଜାନି ।
ଜ୍ଞାନାତ୍ମନ୍ଯଗୁଣମଯେ
ଗୁଣଗଣତୋଽସ୍ଯ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଜାଲାନି ॥ ୩୯ ॥
ନ ପରମ ରୋହନ୍ତି ଯଥା କରମ୍ଭବୀଜାନି ।
ଜ୍ଞାନାତ୍ମନ୍ଯଗୁଣମଯେ
ଗୁଣଗଣତୋଽସ୍ଯ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଜାଲାନି ॥ ୩୯ ॥
ଜିତମଜିତ ତଦା ଭଵତା
ଯଦାହ ଭାଗଵତଂ ଧର୍ମମନଵଦ୍ଯମ୍ ।
ନିଷ୍କିଞ୍ଚନା ଯେ ମୁନଯ
ଆତ୍ମାରାମା ଯମୁପାସତେଽପଵର୍ଗାଯ ॥ ୪୦ ॥
ଯଦାହ ଭାଗଵତଂ ଧର୍ମମନଵଦ୍ଯମ୍ ।
ନିଷ୍କିଞ୍ଚନା ଯେ ମୁନଯ
ଆତ୍ମାରାମା ଯମୁପାସତେଽପଵର୍ଗାଯ ॥ ୪୦ ॥
ଵିଷମମତିର୍ନ ଯତ୍ର ନୃଣାଂ
ତ୍ଵମହମିତି ମମ ତଵେତି ଚ ଯଦନ୍ଯତ୍ର ।
ଵିଷମଧିଯା ରଚିତୋ ଯଃ
ସ ହ୍ଯଵିଶୁଦ୍ଧଃ କ୍ଷଯିଷ୍ଣୁରଧର୍ମବହୁଲଃ ॥ ୪୧ ॥
ତ୍ଵମହମିତି ମମ ତଵେତି ଚ ଯଦନ୍ଯତ୍ର ।
ଵିଷମଧିଯା ରଚିତୋ ଯଃ
ସ ହ୍ଯଵିଶୁଦ୍ଧଃ କ୍ଷଯିଷ୍ଣୁରଧର୍ମବହୁଲଃ ॥ ୪୧ ॥
କଃ କ୍ଷେମୋ ନିଜପରଯୋଃ
କିଯାନ୍ଵାର୍ଥଃ ସ୍ଵପରଦ୍ରୁହା ଧର୍ମେଣ ।
ସ୍ଵଦ୍ରୋହାତ୍ତଵ କୋପଃ
ପରସମ୍ପୀଡଯା ଚ ତଥାଧର୍ମଃ ॥ ୪୨ ॥
କିଯାନ୍ଵାର୍ଥଃ ସ୍ଵପରଦ୍ରୁହା ଧର୍ମେଣ ।
ସ୍ଵଦ୍ରୋହାତ୍ତଵ କୋପଃ
ପରସମ୍ପୀଡଯା ଚ ତଥାଧର୍ମଃ ॥ ୪୨ ॥
ନ ଵ୍ଯଭିଚରତି ତଵେକ୍ଷା
ଯଯା ହ୍ଯଭିହିତୋ ଭାଗଵତୋ ଧର୍ମଃ ।
ସ୍ଥିରଚରସତ୍ତ୍ଵକଦମ୍ବେ-
ଷ୍ଵପୃଥଗ୍ଧିଯୋ ଯମୁପାସତେ ତ୍ଵାର୍ଯାଃ ॥ ୪୩ ॥
ଯଯା ହ୍ଯଭିହିତୋ ଭାଗଵତୋ ଧର୍ମଃ ।
ସ୍ଥିରଚରସତ୍ତ୍ଵକଦମ୍ବେ-
ଷ୍ଵପୃଥଗ୍ଧିଯୋ ଯମୁପାସତେ ତ୍ଵାର୍ଯାଃ ॥ ୪୩ ॥
ନ ହି ଭଗଵନ୍ନଘଟିତମିଦଂ
ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନାନ୍ନୃଣାମଖିଲପାପକ୍ଷଯଃ ।
ଯନ୍ନାମ ସକୃଚ୍ଛ୍ରଵଣାତ୍
ପୁକ୍କଶୋଽପି ଵିମୁଚ୍ଯତେ ସଂସାରାତ୍ ॥ ୪୪ ॥
ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନାନ୍ନୃଣାମଖିଲପାପକ୍ଷଯଃ ।
ଯନ୍ନାମ ସକୃଚ୍ଛ୍ରଵଣାତ୍
ପୁକ୍କଶୋଽପି ଵିମୁଚ୍ଯତେ ସଂସାରାତ୍ ॥ ୪୪ ॥
ଅଥ ଭଗଵନ୍ ଵଯମଧୁନା
ତ୍ଵଦଵଲୋକପରିମୃଷ୍ଟାଶଯମଲାଃ ।
ସୁରଋଷିଣା ଯତ୍କଥିତଂ
ତାଵକେନ କଥମନ୍ଯଥା ଭଵତି ॥ ୪୫ ॥
ତ୍ଵଦଵଲୋକପରିମୃଷ୍ଟାଶଯମଲାଃ ।
ସୁରଋଷିଣା ଯତ୍କଥିତଂ
ତାଵକେନ କଥମନ୍ଯଥା ଭଵତି ॥ ୪୫ ॥
ଵିଦିତମନନ୍ତ ସମସ୍ତଂ
ତଵ ଜଗଦାତ୍ମନୋ ଜନୈରିହାଚରିତମ୍ ।
ଵିଜ୍ଞାପ୍ଯଂ ପରମଗୁରୋଃ
କିଯଦିଵ ସଵିତୁରିଵ ଖଦ୍ଯୋତୈଃ ॥ ୪୬ ॥
ତଵ ଜଗଦାତ୍ମନୋ ଜନୈରିହାଚରିତମ୍ ।
ଵିଜ୍ଞାପ୍ଯଂ ପରମଗୁରୋଃ
କିଯଦିଵ ସଵିତୁରିଵ ଖଦ୍ଯୋତୈଃ ॥ ୪୬ ॥
ନମସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଭଗଵତେ
ସକଲଜଗତ୍ସ୍ଥିତିଲଯୋଦଯେଶାଯ ।
ଦୁରଵସିତାତ୍ମଗତଯେ
କୁଯୋଗିନାଂ ଭିଦା ପରମହଂସାଯ ॥ ୪୭ ॥
ସକଲଜଗତ୍ସ୍ଥିତିଲଯୋଦଯେଶାଯ ।
ଦୁରଵସିତାତ୍ମଗତଯେ
କୁଯୋଗିନାଂ ଭିଦା ପରମହଂସାଯ ॥ ୪୭ ॥
ଯଂ ଵୈ ଶ୍ଵସନ୍ତମନୁ ଵିଶ୍ଵସୃଜଃ ଶ୍ଵସନ୍ତି
ଯଂ ଚେକିତାନମନୁ ଚିତ୍ତଯ ଉଚ୍ଚକନ୍ତି ।
ଭୂମଣ୍ଡଲଂ ସର୍ଷପାଯତି ଯସ୍ଯ ମୂର୍ଧ୍ନି
ତସ୍ମୈ ନମୋ ଭଗଵତେଽସ୍ତୁ ସହସ୍ରମୂର୍ଧ୍ନେ ॥ ୪୮ ॥
ଯଂ ଚେକିତାନମନୁ ଚିତ୍ତଯ ଉଚ୍ଚକନ୍ତି ।
ଭୂମଣ୍ଡଲଂ ସର୍ଷପାଯତି ଯସ୍ଯ ମୂର୍ଧ୍ନି
ତସ୍ମୈ ନମୋ ଭଗଵତେଽସ୍ତୁ ସହସ୍ରମୂର୍ଧ୍ନେ ॥ ୪୮ ॥
ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ସଂସ୍ତୁତୋ ଭଗଵାନେଵମନନ୍ତସ୍ତମଭାଷତ ।
ଵିଦ୍ଯାଧରପତିଂ ପ୍ରୀତଶ୍ଚିତ୍ରକେତୁଂ କୁରୂଦ୍ଵହ ॥ ୪୯ ॥
ସଂସ୍ତୁତୋ ଭଗଵାନେଵମନନ୍ତସ୍ତମଭାଷତ ।
ଵିଦ୍ଯାଧରପତିଂ ପ୍ରୀତଶ୍ଚିତ୍ରକେତୁଂ କୁରୂଦ୍ଵହ ॥ ୪୯ ॥
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ
ଯନ୍ନାରଦାଙ୍ଗିରୋଭ୍ଯାଂ ତେ ଵ୍ଯାହୃତଂ ମେଽନୁଶାସନମ୍ ।
ସଂସିଦ୍ଧୋଽସି ତଯା ରାଜନ୍ ଵିଦ୍ଯଯା ଦର୍ଶନାଚ୍ଚ ମେ ॥ ୫୦ ॥
ଯନ୍ନାରଦାଙ୍ଗିରୋଭ୍ଯାଂ ତେ ଵ୍ଯାହୃତଂ ମେଽନୁଶାସନମ୍ ।
ସଂସିଦ୍ଧୋଽସି ତଯା ରାଜନ୍ ଵିଦ୍ଯଯା ଦର୍ଶନାଚ୍ଚ ମେ ॥ ୫୦ ॥
ଅହଂ ଵୈ ସର୍ଵଭୂତାନି ଭୂତାତ୍ମା ଭୂତଭାଵନଃ ।
ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ମମୋଭେ ଶାଶ୍ଵତୀ ତନୂ ॥ ୫୧ ॥
ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ମମୋଭେ ଶାଶ୍ଵତୀ ତନୂ ॥ ୫୧ ॥
ଲୋକେ ଵିତତମାତ୍ମାନଂ ଲୋକଂ ଚାତ୍ମନି ସନ୍ତତମ୍ ।
ଉଭଯଂ ଚ ମଯା ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ମଯି ଚୈଵୋଭଯଂ କୃତମ୍ ॥ ୫୨ ॥
ଉଭଯଂ ଚ ମଯା ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ମଯି ଚୈଵୋଭଯଂ କୃତମ୍ ॥ ୫୨ ॥
ଯଥା ସୁଷୁପ୍ତଃ ପୁରୁଷୋ ଵିଶ୍ଵଂ ପଶ୍ଯତି ଚାତ୍ମନି ।
ଆତ୍ମାନମେକଦେଶସ୍ଥଂ ମନ୍ଯତେ ସ୍ଵପ୍ନ ଉତ୍ଥିତଃ ॥ ୫୩ ॥
ଆତ୍ମାନମେକଦେଶସ୍ଥଂ ମନ୍ଯତେ ସ୍ଵପ୍ନ ଉତ୍ଥିତଃ ॥ ୫୩ ॥
ଏଵଂ ଜାଗରଣାଦୀନି ଜୀଵସ୍ଥାନାନି ଚାତ୍ମନଃ ।
ମାଯାମାତ୍ରାଣି ଵିଜ୍ଞାଯ ତଦ୍ ଦ୍ରଷ୍ଟାରଂ ପରଂ ସ୍ମରେତ୍ ॥ ୫୪ ॥
ମାଯାମାତ୍ରାଣି ଵିଜ୍ଞାଯ ତଦ୍ ଦ୍ରଷ୍ଟାରଂ ପରଂ ସ୍ମରେତ୍ ॥ ୫୪ ॥
ଯେନ ପ୍ରସୁପ୍ତଃ ପୁରୁଷଃ ସ୍ଵାପଂ ଵେଦାତ୍ମନସ୍ତଦା ।
ସୁଖଂ ଚ ନିର୍ଗୁଣଂ ବ୍ରହ୍ମ ତମାତ୍ମାନମଵେହି ମାମ୍ ॥ ୫୫ ॥
ସୁଖଂ ଚ ନିର୍ଗୁଣଂ ବ୍ରହ୍ମ ତମାତ୍ମାନମଵେହି ମାମ୍ ॥ ୫୫ ॥
ଉଭଯଂ ସ୍ମରତଃ ପୁଂସଃ ପ୍ରସ୍ଵାପପ୍ରତିବୋଧଯୋଃ ।
ଅନ୍ଵେତି ଵ୍ଯତିରିଚ୍ଯେତ ତଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ପରମ୍ ॥ ୫୬ ॥
ଅନ୍ଵେତି ଵ୍ଯତିରିଚ୍ଯେତ ତଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ପରମ୍ ॥ ୫୬ ॥
ଯଦେତଦ୍ଵିସ୍ମୃତଂ ପୁଂସୋ ମଦ୍ଭାଵଂ ଭିନ୍ନମାତ୍ମନଃ ।
ତତଃ ସଂସାର ଏତସ୍ଯ ଦେହାଦ୍ଦେହୋ ମୃତେର୍ମୃତିଃ ॥ ୫୭ ॥
ତତଃ ସଂସାର ଏତସ୍ଯ ଦେହାଦ୍ଦେହୋ ମୃତେର୍ମୃତିଃ ॥ ୫୭ ॥
ଲବ୍ଧ୍ଵେହ ମାନୁଷୀଂ ଯୋନିଂ ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନସମ୍ଭଵାମ୍ ।
ଆତ୍ମାନଂ ଯୋ ନ ବୁଦ୍ଧ୍ଯେତ ନ କ୍ଵଚିତ୍କ୍ଷେମମାପ୍ନୁଯାତ୍ ॥ ୫୮ ॥
ଆତ୍ମାନଂ ଯୋ ନ ବୁଦ୍ଧ୍ଯେତ ନ କ୍ଵଚିତ୍କ୍ଷେମମାପ୍ନୁଯାତ୍ ॥ ୫୮ ॥
ସ୍ମୃତ୍ଵେହାଯାଂ ପରିକ୍ଲେଶଂ ତତଃ ଫଲଵିପର୍ଯଯମ୍ ।
ଅଭଯଂ ଚାପ୍ଯନୀହାଯାଂ ସଙ୍କଲ୍ପାଦ୍ଵିରମେତ୍କଵିଃ ॥ ୫୯ ॥
ଅଭଯଂ ଚାପ୍ଯନୀହାଯାଂ ସଙ୍କଲ୍ପାଦ୍ଵିରମେତ୍କଵିଃ ॥ ୫୯ ॥
ସୁଖାଯ ଦୁଃଖମୋକ୍ଷାଯ କୁର୍ଵାତେ ଦମ୍ପତୀ କ୍ରିଯାଃ ।
ତତୋଽନିଵୃତ୍ତିରପ୍ରାପ୍ତିର୍ଦୁଃଖସ୍ଯ ଚ ସୁଖସ୍ଯ ଚ ॥ ୬୦ ॥
ତତୋଽନିଵୃତ୍ତିରପ୍ରାପ୍ତିର୍ଦୁଃଖସ୍ଯ ଚ ସୁଖସ୍ଯ ଚ ॥ ୬୦ ॥
ଏଵଂ ଵିପର୍ଯଯଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ନୃଣାଂ ଵିଜ୍ଞାଭିମାନିନାମ୍ ।
ଆତ୍ମନଶ୍ଚ ଗତିଂ ସୂକ୍ଷ୍ମାଂ ସ୍ଥାନତ୍ରଯଵିଲକ୍ଷଣାମ୍ ॥ ୬୧ ॥
ଆତ୍ମନଶ୍ଚ ଗତିଂ ସୂକ୍ଷ୍ମାଂ ସ୍ଥାନତ୍ରଯଵିଲକ୍ଷଣାମ୍ ॥ ୬୧ ॥
ଦୃଷ୍ଟଶ୍ରୁତାଭିର୍ମାତ୍ରାଭିର୍ନିର୍ମୁକ୍ତଃ ସ୍ଵେନ ତେଜସା ।
ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନସନ୍ତୃପ୍ତୋ ମଦ୍ଭକ୍ତଃ ପୁରୁଷୋ ଭଵେତ୍ ॥ ୬୨ ॥
ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନସନ୍ତୃପ୍ତୋ ମଦ୍ଭକ୍ତଃ ପୁରୁଷୋ ଭଵେତ୍ ॥ ୬୨ ॥
ଏତାଵାନେଵ ମନୁଜୈର୍ଯୋଗନୈପୁଣ୍ଯବୁଦ୍ଧିଭିଃ ।
ସ୍ଵାର୍ଥଃ ସର୍ଵାତ୍ମନା ଜ୍ଞେଯୋ ଯତ୍ପରାତ୍ମୈକଦର୍ଶନମ୍ ॥ ୬୩ ॥
ସ୍ଵାର୍ଥଃ ସର୍ଵାତ୍ମନା ଜ୍ଞେଯୋ ଯତ୍ପରାତ୍ମୈକଦର୍ଶନମ୍ ॥ ୬୩ ॥
ତ୍ଵମେତଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧଯା ରାଜନ୍ନପ୍ରମତ୍ତୋ ଵଚୋ ମମ ।
ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନୋ ଧାରଯନ୍ନାଶୁ ସିଧ୍ଯସି ॥ ୬୪ ॥
ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନୋ ଧାରଯନ୍ନାଶୁ ସିଧ୍ଯସି ॥ ୬୪ ॥
ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଆଶ୍ଵାସ୍ଯ ଭଗଵାନିତ୍ଥଂ ଚିତ୍ରକେତୁଂ ଜଗଦ୍ଗୁରୁଃ ।
ପଶ୍ଯତସ୍ତସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ତତଶ୍ଚାନ୍ତର୍ଦଧେ ହରିଃ ॥ ୬୫ ॥
ଆଶ୍ଵାସ୍ଯ ଭଗଵାନିତ୍ଥଂ ଚିତ୍ରକେତୁଂ ଜଗଦ୍ଗୁରୁଃ ।
ପଶ୍ଯତସ୍ତସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ତତଶ୍ଚାନ୍ତର୍ଦଧେ ହରିଃ ॥ ୬୫ ॥