শ্ৰীশুক উৱাচ
বলিৰেৱং গৃহপতিঃ কুলাচাৰ্যেণ ভাষিতঃ ।
তূষ্ণীং ভূত্ৱা ক্ষণং ৰাজন্নুৱাচাৱহিতো গুৰুম্ ॥ ১ ॥
বলিৰেৱং গৃহপতিঃ কুলাচাৰ্যেণ ভাষিতঃ ।
তূষ্ণীং ভূত্ৱা ক্ষণং ৰাজন্নুৱাচাৱহিতো গুৰুম্ ॥ ১ ॥
শ্ৰীবলিৰুৱাচ
সত্যং ভগৱতা প্ৰোক্তং ধৰ্মোঽযং গৃহমেধিনাম্ ।
অৰ্থং কামং যশো ৱৃত্তিং যো ন বাধেত কৰ্হিচিত্ ॥ ২ ॥
সত্যং ভগৱতা প্ৰোক্তং ধৰ্মোঽযং গৃহমেধিনাম্ ।
অৰ্থং কামং যশো ৱৃত্তিং যো ন বাধেত কৰ্হিচিত্ ॥ ২ ॥
স চাহং ৱিত্তলোভেন প্ৰত্যাচক্ষে কথং দ্ৱিজম্ ।
প্ৰতিশ্ৰুত্য দদামীতি প্ৰাহ্ৰাদিঃ কিতৱো যথা ॥ ৩ ॥
প্ৰতিশ্ৰুত্য দদামীতি প্ৰাহ্ৰাদিঃ কিতৱো যথা ॥ ৩ ॥
ন হ্যসত্যাত্ পৰোঽধৰ্ম ইতি হোৱাচ ভূৰিযম্ ।
সৰ্ৱং সোঢুমলং মন্যে ঋতেঽলীকপৰং নৰম্ ॥ ৪ ॥
সৰ্ৱং সোঢুমলং মন্যে ঋতেঽলীকপৰং নৰম্ ॥ ৪ ॥
নাহং বিভেমি নিৰযান্নাধন্যাদসুখাৰ্ণৱাত্ ।
ন স্থানচ্যৱনান্মৃত্যোৰ্যথা ৱিপ্ৰপ্ৰলম্ভনাত্ ॥ ৫ ॥
ন স্থানচ্যৱনান্মৃত্যোৰ্যথা ৱিপ্ৰপ্ৰলম্ভনাত্ ॥ ৫ ॥
যদ্ যদ্ধাস্যতি লোকেঽস্মিন্সম্পৰেতং ধনাদিকম্ ।
তস্য ত্যাগে নিমিত্তং কিং ৱিপ্ৰস্তুষ্যেন্ন তেন চেত্ ॥ ৬ ॥
তস্য ত্যাগে নিমিত্তং কিং ৱিপ্ৰস্তুষ্যেন্ন তেন চেত্ ॥ ৬ ॥
শ্ৰেযঃ কুৰ্ৱন্তি ভূতানাং সাধৱো দুস্ত্যজাসুভিঃ ।
দধ্যঙ্শিবিপ্ৰভৃতযঃ কো ৱিকল্পো ধৰাদিষু ॥ ৭ ॥
দধ্যঙ্শিবিপ্ৰভৃতযঃ কো ৱিকল্পো ধৰাদিষু ॥ ৭ ॥
যৈৰিযং বুভুজে ব্ৰহ্মন্দৈত্যেন্দ্ৰৈৰনিৱৰ্তিভিঃ ।
তেষাং কালোঽগ্ৰসীল্লোকান্ ন যশোঽধিগতং ভুৱি ॥ ৮ ॥
তেষাং কালোঽগ্ৰসীল্লোকান্ ন যশোঽধিগতং ভুৱি ॥ ৮ ॥
সুলভা যুধি ৱিপ্ৰৰ্ষে হ্যনিৱৃত্তাস্তনুত্যজঃ ।
ন তথা তীৰ্থ আযাতে শ্ৰদ্ধযা যে ধনত্যজঃ ॥ ৯ ॥
ন তথা তীৰ্থ আযাতে শ্ৰদ্ধযা যে ধনত্যজঃ ॥ ৯ ॥
মনস্ৱিনঃ কাৰুণিকস্য শোভনং
যদৰ্থিকামোপনযেন দুৰ্গতিঃ ।
কুতঃ পুনৰ্ব্ৰহ্মৱিদাং ভৱাদৃশাং
ততো ৱটোৰস্য দদামি ৱাঞ্ছিতম্ ॥ ১০ ॥
যদৰ্থিকামোপনযেন দুৰ্গতিঃ ।
কুতঃ পুনৰ্ব্ৰহ্মৱিদাং ভৱাদৃশাং
ততো ৱটোৰস্য দদামি ৱাঞ্ছিতম্ ॥ ১০ ॥
যজন্তি যজ্ঞংক্ৰতুভিৰ্যমাদৃতা
ভৱন্ত আম্নাযৱিধানকোৱিদাঃ ।
স এৱ ৱিষ্ণুৰ্ৱৰদোঽস্তু ৱা পৰো
দাস্যাম্যমুষ্মৈ ক্ষিতিমীপ্সিতাং মুনে ॥ ১১ ॥
ভৱন্ত আম্নাযৱিধানকোৱিদাঃ ।
স এৱ ৱিষ্ণুৰ্ৱৰদোঽস্তু ৱা পৰো
দাস্যাম্যমুষ্মৈ ক্ষিতিমীপ্সিতাং মুনে ॥ ১১ ॥
যদ্যপ্যসাৱধৰ্মেণ মাং বধ্নীযাদনাগসম্ ।
তথাপ্যেনং ন হিংসিষ্যে ভীতং ব্ৰহ্মতনুং ৰিপুম্ ॥ ১২ ॥
তথাপ্যেনং ন হিংসিষ্যে ভীতং ব্ৰহ্মতনুং ৰিপুম্ ॥ ১২ ॥
এষ ৱা উত্তমশ্লোকো ন জিহাসতি যদ্ যশঃ ।
হত্ৱা মৈনাং হৰেদ্ যুদ্ধে শযীত নিহতো মযা ॥ ১৩ ॥
হত্ৱা মৈনাং হৰেদ্ যুদ্ধে শযীত নিহতো মযা ॥ ১৩ ॥
শ্ৰীশুক উৱাচ
এৱমশ্ৰদ্ধিতং শিষ্যমনাদেশকৰং গুৰুঃ ।
শশাপ দৈৱপ্ৰহিতঃ সত্যসন্ধং মনস্ৱিনম্ ॥ ১৪ ॥
এৱমশ্ৰদ্ধিতং শিষ্যমনাদেশকৰং গুৰুঃ ।
শশাপ দৈৱপ্ৰহিতঃ সত্যসন্ধং মনস্ৱিনম্ ॥ ১৪ ॥
দৃঢং পণ্ডিতমান্যজ্ঞঃ স্তব্ধোঽস্যস্মদুপেক্ষযা ।
মচ্ছাসনাতিগো যস্ত্ৱমচিৰাদ্ভ্ৰশ্যসে শ্ৰিযঃ ॥ ১৫ ॥
মচ্ছাসনাতিগো যস্ত্ৱমচিৰাদ্ভ্ৰশ্যসে শ্ৰিযঃ ॥ ১৫ ॥
এৱং শপ্তঃ স্ৱগুৰুণা সত্যান্ন চলিতো মহান্ ।
ৱামনায দদাৱেনামৰ্চিত্ৱোদকপূৰ্ৱকম্ ॥ ১৬ ॥
ৱামনায দদাৱেনামৰ্চিত্ৱোদকপূৰ্ৱকম্ ॥ ১৬ ॥
ৱিন্ধ্যাৱলিস্তদাগত্য পত্নী জালকমালিনী ।
আনিন্যে কলশং হৈমমৱনেজন্যপাং ভৃতম্ ॥ ১৭ ॥
আনিন্যে কলশং হৈমমৱনেজন্যপাং ভৃতম্ ॥ ১৭ ॥
যজমানঃ স্ৱযং তস্য শ্ৰীমত্ পাদযুগং মুদা ।
অৱনিজ্যাৱহন্মূৰ্ধ্নি তদপো ৱিশ্ৱপাৱনীঃ ॥ ১৮ ॥
অৱনিজ্যাৱহন্মূৰ্ধ্নি তদপো ৱিশ্ৱপাৱনীঃ ॥ ১৮ ॥
তদাসুৰেন্দ্ৰং দিৱি দেৱতাগণা
গন্ধৰ্ৱৱিদ্যাধৰসিদ্ধচাৰণাঃ ।
তত্কৰ্ম সৰ্ৱেঽপি গৃণন্ত আৰ্জৱং
প্ৰসূনৱৰ্ষৈৰ্ৱৱৃষুৰ্মুদান্ৱিতাঃ ॥ ১৯ ॥
গন্ধৰ্ৱৱিদ্যাধৰসিদ্ধচাৰণাঃ ।
তত্কৰ্ম সৰ্ৱেঽপি গৃণন্ত আৰ্জৱং
প্ৰসূনৱৰ্ষৈৰ্ৱৱৃষুৰ্মুদান্ৱিতাঃ ॥ ১৯ ॥
নেদুৰ্মুহুৰ্দুন্দুভযঃ সহস্ৰশো
গন্ধৰ্ৱকিম্পূৰুষকিন্নৰা জগুঃ ।
মনস্ৱিনানেন কৃতং সুদুষ্কৰং
ৱিদ্ৱানদাদ্ যদ্ ৰিপৱে জগত্ত্ৰযম্ ॥ ২০ ॥
গন্ধৰ্ৱকিম্পূৰুষকিন্নৰা জগুঃ ।
মনস্ৱিনানেন কৃতং সুদুষ্কৰং
ৱিদ্ৱানদাদ্ যদ্ ৰিপৱে জগত্ত্ৰযম্ ॥ ২০ ॥
তদ্ ৱামনং ৰূপমৱৰ্ধতাদ্ভুতং
হৰেৰনন্তস্য গুণত্ৰযাত্মকম্ ।
ভূঃ খং দিশো দ্যৌৰ্ৱিৱৰাঃ পযোধয-
স্তিৰ্যঙ্নৃদেৱা ঋষযো যদাসত ॥ ২১ ॥
হৰেৰনন্তস্য গুণত্ৰযাত্মকম্ ।
ভূঃ খং দিশো দ্যৌৰ্ৱিৱৰাঃ পযোধয-
স্তিৰ্যঙ্নৃদেৱা ঋষযো যদাসত ॥ ২১ ॥
কাযে বলিস্তস্য মহাৱিভূতেঃ
সহৰ্ত্ৱিগাচাৰ্যসদস্য এতত্ ।
দদৰ্শ ৱিশ্ৱং ত্ৰিগুণং গুণাত্মকে
ভূতেন্দ্ৰিযাৰ্থাশযজীৱযুক্তম্ ॥ ২২ ॥
সহৰ্ত্ৱিগাচাৰ্যসদস্য এতত্ ।
দদৰ্শ ৱিশ্ৱং ত্ৰিগুণং গুণাত্মকে
ভূতেন্দ্ৰিযাৰ্থাশযজীৱযুক্তম্ ॥ ২২ ॥
ৰসামচষ্টাঙ্ঘ্ৰিতলেঽথ পাদযো-
ৰ্মহীং মহীধ্ৰান্পুৰুষস্য জঙ্ঘযোঃ ।
পতত্ত্ৰিণো জানুনি ৱিশ্ৱমূৰ্তে-
ৰূৰ্ৱোৰ্গণং মাৰুতমিন্দ্ৰসেনঃ ॥ ২৩ ॥
ৰ্মহীং মহীধ্ৰান্পুৰুষস্য জঙ্ঘযোঃ ।
পতত্ত্ৰিণো জানুনি ৱিশ্ৱমূৰ্তে-
ৰূৰ্ৱোৰ্গণং মাৰুতমিন্দ্ৰসেনঃ ॥ ২৩ ॥
সন্ধ্যাং ৱিভোৰ্ৱাসসি গুহ্য ঐক্ষত্
প্ৰজাপতীঞ্জঘনে আত্মমুখ্যান্ ।
নাভ্যাং নভঃ কুক্ষিষু সপ্তসিন্ধূ-
নুৰুক্ৰমস্যোৰসি চৰ্ক্ষমালাম্ ॥ ২৪ ॥
প্ৰজাপতীঞ্জঘনে আত্মমুখ্যান্ ।
নাভ্যাং নভঃ কুক্ষিষু সপ্তসিন্ধূ-
নুৰুক্ৰমস্যোৰসি চৰ্ক্ষমালাম্ ॥ ২৪ ॥
হৃদ্যঙ্গ ধৰ্মং স্তনযোৰ্মুৰাৰে-
ৰ্ঋতং চ সত্যং চ মনস্যথেন্দুম্ ।
শ্ৰিযং চ ৱক্ষস্যৰৱিন্দহস্তাং
কণ্ঠে চ সামানি সমস্তৰেফান্ ॥ ২৫ ॥
ৰ্ঋতং চ সত্যং চ মনস্যথেন্দুম্ ।
শ্ৰিযং চ ৱক্ষস্যৰৱিন্দহস্তাং
কণ্ঠে চ সামানি সমস্তৰেফান্ ॥ ২৫ ॥
ইন্দ্ৰপ্ৰধানানমৰান্ভুজেষু
তত্কৰ্ণযোঃ ককুভো দ্যৌশ্চ মূৰ্ধ্নি ।
কেশেষু মেঘাঞ্ছ্ৱসনং নাসিকাযা-
মক্ষ্ণোশ্চ সূৰ্যং ৱদনে চ ৱহ্নিম্ ॥ ২৬ ॥
তত্কৰ্ণযোঃ ককুভো দ্যৌশ্চ মূৰ্ধ্নি ।
কেশেষু মেঘাঞ্ছ্ৱসনং নাসিকাযা-
মক্ষ্ণোশ্চ সূৰ্যং ৱদনে চ ৱহ্নিম্ ॥ ২৬ ॥
ৱাণ্যাং চ ছন্দাংসি ৰসে জলেশং
ভ্ৰুৱোৰ্নিষেধং চ ৱিধিং চ পক্ষ্মসু ।
অহশ্চ ৰাত্ৰিং চ পৰস্য পুংসো
মন্যুং ললাটেঽধৰ এৱ লোভম্ ॥ ২৭ ॥
ভ্ৰুৱোৰ্নিষেধং চ ৱিধিং চ পক্ষ্মসু ।
অহশ্চ ৰাত্ৰিং চ পৰস্য পুংসো
মন্যুং ললাটেঽধৰ এৱ লোভম্ ॥ ২৭ ॥
স্পৰ্শে চ কামং নৃপ ৰেতসাম্ভঃ
পৃষ্ঠে ত্ৱধৰ্মং ক্ৰমণেষু যজ্ঞম্ ।
ছাযাসু মৃত্যুং হসিতে চ মাযাং
তনূৰুহেষ্ৱোষধিজাতযশ্চ ॥ ২৮ ॥
পৃষ্ঠে ত্ৱধৰ্মং ক্ৰমণেষু যজ্ঞম্ ।
ছাযাসু মৃত্যুং হসিতে চ মাযাং
তনূৰুহেষ্ৱোষধিজাতযশ্চ ॥ ২৮ ॥
নদীশ্চ নাডীষু শিলা নখেষু
বুদ্ধাৱজং দেৱগণানৃষীংশ্চ ।
প্ৰাণেষু গাত্ৰে স্থিৰজঙ্গমানি
সৰ্ৱাণি ভূতানি দদৰ্শ ৱীৰঃ ॥ ২৯ ॥
বুদ্ধাৱজং দেৱগণানৃষীংশ্চ ।
প্ৰাণেষু গাত্ৰে স্থিৰজঙ্গমানি
সৰ্ৱাণি ভূতানি দদৰ্শ ৱীৰঃ ॥ ২৯ ॥
সৰ্ৱাত্মনীদং ভুৱনং নিৰীক্ষ্য
সৰ্ৱেঽসুৰাঃ কশ্মলমাপুৰঙ্গ ।
সুদৰ্শনং চক্ৰমসহ্যতেজো
ধনুশ্চ শাৰ্ঙ্গং স্তনযিত্নুঘোষম্ ॥ ৩০ ॥
সৰ্ৱেঽসুৰাঃ কশ্মলমাপুৰঙ্গ ।
সুদৰ্শনং চক্ৰমসহ্যতেজো
ধনুশ্চ শাৰ্ঙ্গং স্তনযিত্নুঘোষম্ ॥ ৩০ ॥
পৰ্জন্যঘোষো জলজঃ পাঞ্চজন্যঃ
কৌমোদকী ৱিষ্ণুগদা তৰস্ৱিনী ।
ৱিদ্যাধৰোঽসিঃ শতচন্দ্ৰযুক্ত-
স্তূণোত্তমাৱক্ষযসাযকৌ চ ॥ ৩১ ॥
কৌমোদকী ৱিষ্ণুগদা তৰস্ৱিনী ।
ৱিদ্যাধৰোঽসিঃ শতচন্দ্ৰযুক্ত-
স্তূণোত্তমাৱক্ষযসাযকৌ চ ॥ ৩১ ॥
সুনন্দমুখ্যা উপতস্থুৰীশং
পাৰ্ষদমুখ্যাঃ সহলোকপালাঃ ।
স্ফুৰত্কিৰীটাঙ্গদমীনকুণ্ডলঃ
শ্ৰীৱত্সৰত্নোত্তমমেখলাম্বৰৈঃ ॥ ৩২ ॥
পাৰ্ষদমুখ্যাঃ সহলোকপালাঃ ।
স্ফুৰত্কিৰীটাঙ্গদমীনকুণ্ডলঃ
শ্ৰীৱত্সৰত্নোত্তমমেখলাম্বৰৈঃ ॥ ৩২ ॥
মধুৱ্ৰতস্ৰগ্ৱনমালযাৱৃতো
ৰৰাজ ৰাজন্ভগৱানুৰুক্ৰমঃ ।
ক্ষিতিং পদৈকেন বলেৰ্ৱিচক্ৰমে
নভঃ শৰীৰেণ দিশশ্চ বাহুভিঃ ॥ ৩৩ ॥
ৰৰাজ ৰাজন্ভগৱানুৰুক্ৰমঃ ।
ক্ষিতিং পদৈকেন বলেৰ্ৱিচক্ৰমে
নভঃ শৰীৰেণ দিশশ্চ বাহুভিঃ ॥ ৩৩ ॥
পদং দ্ৱিতীযং ক্ৰমতস্ত্ৰিৱিষ্টপং
ন ৱৈ তৃতীযায তদীযমণ্ৱপি ।
উৰুক্ৰমস্যাঙ্ঘ্ৰিৰুপৰ্যুপৰ্যথো
মহৰ্জনাভ্যাং তপসঃ পৰং গতঃ ॥ ৩৪ ॥
ন ৱৈ তৃতীযায তদীযমণ্ৱপি ।
উৰুক্ৰমস্যাঙ্ঘ্ৰিৰুপৰ্যুপৰ্যথো
মহৰ্জনাভ্যাং তপসঃ পৰং গতঃ ॥ ৩৪ ॥