શ્રીશુક ઉવાચ
બલિરેવં ગૃહપતિઃ કુલાચાર્યેણ ભાષિતઃ ।
તૂષ્ણીં ભૂત્વા ક્ષણં રાજન્નુવાચાવહિતો ગુરુમ્ ॥ ૧ ॥
બલિરેવં ગૃહપતિઃ કુલાચાર્યેણ ભાષિતઃ ।
તૂષ્ણીં ભૂત્વા ક્ષણં રાજન્નુવાચાવહિતો ગુરુમ્ ॥ ૧ ॥
શ્રીબલિરુવાચ
સત્યં ભગવતા પ્રોક્તં ધર્મોઽયં ગૃહમેધિનામ્ ।
અર્થં કામં યશો વૃત્તિં યો ન બાધેત કર્હિચિત્ ॥ ૨ ॥
સત્યં ભગવતા પ્રોક્તં ધર્મોઽયં ગૃહમેધિનામ્ ।
અર્થં કામં યશો વૃત્તિં યો ન બાધેત કર્હિચિત્ ॥ ૨ ॥
સ ચાહં વિત્તલોભેન પ્રત્યાચક્ષે કથં દ્વિજમ્ ।
પ્રતિશ્રુત્ય દદામીતિ પ્રાહ્રાદિઃ કિતવો યથા ॥ ૩ ॥
પ્રતિશ્રુત્ય દદામીતિ પ્રાહ્રાદિઃ કિતવો યથા ॥ ૩ ॥
ન હ્યસત્યાત્ પરોઽધર્મ ઇતિ હોવાચ ભૂરિયમ્ ।
સર્વં સોઢુમલં મન્યે ઋતેઽલીકપરં નરમ્ ॥ ૪ ॥
સર્વં સોઢુમલં મન્યે ઋતેઽલીકપરં નરમ્ ॥ ૪ ॥
નાહં બિભેમિ નિરયાન્નાધન્યાદસુખાર્ણવાત્ ।
ન સ્થાનચ્યવનાન્મૃત્યોર્યથા વિપ્રપ્રલમ્ભનાત્ ॥ ૫ ॥
ન સ્થાનચ્યવનાન્મૃત્યોર્યથા વિપ્રપ્રલમ્ભનાત્ ॥ ૫ ॥
યદ્ યદ્ધાસ્યતિ લોકેઽસ્મિન્સમ્પરેતં ધનાદિકમ્ ।
તસ્ય ત્યાગે નિમિત્તં કિં વિપ્રસ્તુષ્યેન્ન તેન ચેત્ ॥ ૬ ॥
તસ્ય ત્યાગે નિમિત્તં કિં વિપ્રસ્તુષ્યેન્ન તેન ચેત્ ॥ ૬ ॥
શ્રેયઃ કુર્વન્તિ ભૂતાનાં સાધવો દુસ્ત્યજાસુભિઃ ।
દધ્યઙ્શિબિપ્રભૃતયઃ કો વિકલ્પો ધરાદિષુ ॥ ૭ ॥
દધ્યઙ્શિબિપ્રભૃતયઃ કો વિકલ્પો ધરાદિષુ ॥ ૭ ॥
યૈરિયં બુભુજે બ્રહ્મન્દૈત્યેન્દ્રૈરનિવર્તિભિઃ ।
તેષાં કાલોઽગ્રસીલ્લોકાન્ ન યશોઽધિગતં ભુવિ ॥ ૮ ॥
તેષાં કાલોઽગ્રસીલ્લોકાન્ ન યશોઽધિગતં ભુવિ ॥ ૮ ॥
સુલભા યુધિ વિપ્રર્ષે હ્યનિવૃત્તાસ્તનુત્યજઃ ।
ન તથા તીર્થ આયાતે શ્રદ્ધયા યે ધનત્યજઃ ॥ ૯ ॥
ન તથા તીર્થ આયાતે શ્રદ્ધયા યે ધનત્યજઃ ॥ ૯ ॥
મનસ્વિનઃ કારુણિકસ્ય શોભનં
યદર્થિકામોપનયેન દુર્ગતિઃ ।
કુતઃ પુનર્બ્રહ્મવિદાં ભવાદૃશાં
તતો વટોરસ્ય દદામિ વાઞ્છિતમ્ ॥ ૧૦ ॥
યદર્થિકામોપનયેન દુર્ગતિઃ ।
કુતઃ પુનર્બ્રહ્મવિદાં ભવાદૃશાં
તતો વટોરસ્ય દદામિ વાઞ્છિતમ્ ॥ ૧૦ ॥
યજન્તિ યજ્ઞંક્રતુભિર્યમાદૃતા
ભવન્ત આમ્નાયવિધાનકોવિદાઃ ।
સ એવ વિષ્ણુર્વરદોઽસ્તુ વા પરો
દાસ્યામ્યમુષ્મૈ ક્ષિતિમીપ્સિતાં મુને ॥ ૧૧ ॥
ભવન્ત આમ્નાયવિધાનકોવિદાઃ ।
સ એવ વિષ્ણુર્વરદોઽસ્તુ વા પરો
દાસ્યામ્યમુષ્મૈ ક્ષિતિમીપ્સિતાં મુને ॥ ૧૧ ॥
યદ્યપ્યસાવધર્મેણ માં બધ્નીયાદનાગસમ્ ।
તથાપ્યેનં ન હિંસિષ્યે ભીતં બ્રહ્મતનું રિપુમ્ ॥ ૧૨ ॥
તથાપ્યેનં ન હિંસિષ્યે ભીતં બ્રહ્મતનું રિપુમ્ ॥ ૧૨ ॥
એષ વા ઉત્તમશ્લોકો ન જિહાસતિ યદ્ યશઃ ।
હત્વા મૈનાં હરેદ્ યુદ્ધે શયીત નિહતો મયા ॥ ૧૩ ॥
હત્વા મૈનાં હરેદ્ યુદ્ધે શયીત નિહતો મયા ॥ ૧૩ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
એવમશ્રદ્ધિતં શિષ્યમનાદેશકરં ગુરુઃ ।
શશાપ દૈવપ્રહિતઃ સત્યસન્ધં મનસ્વિનમ્ ॥ ૧૪ ॥
એવમશ્રદ્ધિતં શિષ્યમનાદેશકરં ગુરુઃ ।
શશાપ દૈવપ્રહિતઃ સત્યસન્ધં મનસ્વિનમ્ ॥ ૧૪ ॥
દૃઢં પણ્ડિતમાન્યજ્ઞઃ સ્તબ્ધોઽસ્યસ્મદુપેક્ષયા ।
મચ્છાસનાતિગો યસ્ત્વમચિરાદ્ભ્રશ્યસે શ્રિયઃ ॥ ૧૫ ॥
મચ્છાસનાતિગો યસ્ત્વમચિરાદ્ભ્રશ્યસે શ્રિયઃ ॥ ૧૫ ॥
એવં શપ્તઃ સ્વગુરુણા સત્યાન્ન ચલિતો મહાન્ ।
વામનાય દદાવેનામર્ચિત્વોદકપૂર્વકમ્ ॥ ૧૬ ॥
વામનાય દદાવેનામર્ચિત્વોદકપૂર્વકમ્ ॥ ૧૬ ॥
વિન્ધ્યાવલિસ્તદાગત્ય પત્ની જાલકમાલિની ।
આનિન્યે કલશં હૈમમવનેજન્યપાં ભૃતમ્ ॥ ૧૭ ॥
આનિન્યે કલશં હૈમમવનેજન્યપાં ભૃતમ્ ॥ ૧૭ ॥
યજમાનઃ સ્વયં તસ્ય શ્રીમત્ પાદયુગં મુદા ।
અવનિજ્યાવહન્મૂર્ધ્નિ તદપો વિશ્વપાવનીઃ ॥ ૧૮ ॥
અવનિજ્યાવહન્મૂર્ધ્નિ તદપો વિશ્વપાવનીઃ ॥ ૧૮ ॥
તદાસુરેન્દ્રં દિવિ દેવતાગણા
ગન્ધર્વવિદ્યાધરસિદ્ધચારણાઃ ।
તત્કર્મ સર્વેઽપિ ગૃણન્ત આર્જવં
પ્રસૂનવર્ષૈર્વવૃષુર્મુદાન્વિતાઃ ॥ ૧૯ ॥
ગન્ધર્વવિદ્યાધરસિદ્ધચારણાઃ ।
તત્કર્મ સર્વેઽપિ ગૃણન્ત આર્જવં
પ્રસૂનવર્ષૈર્વવૃષુર્મુદાન્વિતાઃ ॥ ૧૯ ॥
નેદુર્મુહુર્દુન્દુભયઃ સહસ્રશો
ગન્ધર્વકિમ્પૂરુષકિન્નરા જગુઃ ।
મનસ્વિનાનેન કૃતં સુદુષ્કરં
વિદ્વાનદાદ્ યદ્ રિપવે જગત્ત્રયમ્ ॥ ૨૦ ॥
ગન્ધર્વકિમ્પૂરુષકિન્નરા જગુઃ ।
મનસ્વિનાનેન કૃતં સુદુષ્કરં
વિદ્વાનદાદ્ યદ્ રિપવે જગત્ત્રયમ્ ॥ ૨૦ ॥
તદ્ વામનં રૂપમવર્ધતાદ્ભુતં
હરેરનન્તસ્ય ગુણત્રયાત્મકમ્ ।
ભૂઃ ખં દિશો દ્યૌર્વિવરાઃ પયોધય-
સ્તિર્યઙ્નૃદેવા ઋષયો યદાસત ॥ ૨૧ ॥
હરેરનન્તસ્ય ગુણત્રયાત્મકમ્ ।
ભૂઃ ખં દિશો દ્યૌર્વિવરાઃ પયોધય-
સ્તિર્યઙ્નૃદેવા ઋષયો યદાસત ॥ ૨૧ ॥
કાયે બલિસ્તસ્ય મહાવિભૂતેઃ
સહર્ત્વિગાચાર્યસદસ્ય એતત્ ।
દદર્શ વિશ્વં ત્રિગુણં ગુણાત્મકે
ભૂતેન્દ્રિયાર્થાશયજીવયુક્તમ્ ॥ ૨૨ ॥
સહર્ત્વિગાચાર્યસદસ્ય એતત્ ।
દદર્શ વિશ્વં ત્રિગુણં ગુણાત્મકે
ભૂતેન્દ્રિયાર્થાશયજીવયુક્તમ્ ॥ ૨૨ ॥
રસામચષ્ટાઙ્ઘ્રિતલેઽથ પાદયો-
ર્મહીં મહીધ્રાન્પુરુષસ્ય જઙ્ઘયોઃ ।
પતત્ત્રિણો જાનુનિ વિશ્વમૂર્તે-
રૂર્વોર્ગણં મારુતમિન્દ્રસેનઃ ॥ ૨૩ ॥
ર્મહીં મહીધ્રાન્પુરુષસ્ય જઙ્ઘયોઃ ।
પતત્ત્રિણો જાનુનિ વિશ્વમૂર્તે-
રૂર્વોર્ગણં મારુતમિન્દ્રસેનઃ ॥ ૨૩ ॥
સન્ધ્યાં વિભોર્વાસસિ ગુહ્ય ઐક્ષત્
પ્રજાપતીઞ્જઘને આત્મમુખ્યાન્ ।
નાભ્યાં નભઃ કુક્ષિષુ સપ્તસિન્ધૂ-
નુરુક્રમસ્યોરસિ ચર્ક્ષમાલામ્ ॥ ૨૪ ॥
પ્રજાપતીઞ્જઘને આત્મમુખ્યાન્ ।
નાભ્યાં નભઃ કુક્ષિષુ સપ્તસિન્ધૂ-
નુરુક્રમસ્યોરસિ ચર્ક્ષમાલામ્ ॥ ૨૪ ॥
હૃદ્યઙ્ગ ધર્મં સ્તનયોર્મુરારે-
ર્ઋતં ચ સત્યં ચ મનસ્યથેન્દુમ્ ।
શ્રિયં ચ વક્ષસ્યરવિન્દહસ્તાં
કણ્ઠે ચ સામાનિ સમસ્તરેફાન્ ॥ ૨૫ ॥
ર્ઋતં ચ સત્યં ચ મનસ્યથેન્દુમ્ ।
શ્રિયં ચ વક્ષસ્યરવિન્દહસ્તાં
કણ્ઠે ચ સામાનિ સમસ્તરેફાન્ ॥ ૨૫ ॥
ઇન્દ્રપ્રધાનાનમરાન્ભુજેષુ
તત્કર્ણયોઃ કકુભો દ્યૌશ્ચ મૂર્ધ્નિ ।
કેશેષુ મેઘાઞ્છ્વસનં નાસિકાયા-
મક્ષ્ણોશ્ચ સૂર્યં વદને ચ વહ્નિમ્ ॥ ૨૬ ॥
તત્કર્ણયોઃ કકુભો દ્યૌશ્ચ મૂર્ધ્નિ ।
કેશેષુ મેઘાઞ્છ્વસનં નાસિકાયા-
મક્ષ્ણોશ્ચ સૂર્યં વદને ચ વહ્નિમ્ ॥ ૨૬ ॥
વાણ્યાં ચ છન્દાંસિ રસે જલેશં
ભ્રુવોર્નિષેધં ચ વિધિં ચ પક્ષ્મસુ ।
અહશ્ચ રાત્રિં ચ પરસ્ય પુંસો
મન્યું લલાટેઽધર એવ લોભમ્ ॥ ૨૭ ॥
ભ્રુવોર્નિષેધં ચ વિધિં ચ પક્ષ્મસુ ।
અહશ્ચ રાત્રિં ચ પરસ્ય પુંસો
મન્યું લલાટેઽધર એવ લોભમ્ ॥ ૨૭ ॥
સ્પર્શે ચ કામં નૃપ રેતસામ્ભઃ
પૃષ્ઠે ત્વધર્મં ક્રમણેષુ યજ્ઞમ્ ।
છાયાસુ મૃત્યું હસિતે ચ માયાં
તનૂરુહેષ્વોષધિજાતયશ્ચ ॥ ૨૮ ॥
પૃષ્ઠે ત્વધર્મં ક્રમણેષુ યજ્ઞમ્ ।
છાયાસુ મૃત્યું હસિતે ચ માયાં
તનૂરુહેષ્વોષધિજાતયશ્ચ ॥ ૨૮ ॥
નદીશ્ચ નાડીષુ શિલા નખેષુ
બુદ્ધાવજં દેવગણાનૃષીંશ્ચ ।
પ્રાણેષુ ગાત્રે સ્થિરજઙ્ગમાનિ
સર્વાણિ ભૂતાનિ દદર્શ વીરઃ ॥ ૨૯ ॥
બુદ્ધાવજં દેવગણાનૃષીંશ્ચ ।
પ્રાણેષુ ગાત્રે સ્થિરજઙ્ગમાનિ
સર્વાણિ ભૂતાનિ દદર્શ વીરઃ ॥ ૨૯ ॥
સર્વાત્મનીદં ભુવનં નિરીક્ષ્ય
સર્વેઽસુરાઃ કશ્મલમાપુરઙ્ગ ।
સુદર્શનં ચક્રમસહ્યતેજો
ધનુશ્ચ શાર્ઙ્ગં સ્તનયિત્નુઘોષમ્ ॥ ૩૦ ॥
સર્વેઽસુરાઃ કશ્મલમાપુરઙ્ગ ।
સુદર્શનં ચક્રમસહ્યતેજો
ધનુશ્ચ શાર્ઙ્ગં સ્તનયિત્નુઘોષમ્ ॥ ૩૦ ॥
પર્જન્યઘોષો જલજઃ પાઞ્ચજન્યઃ
કૌમોદકી વિષ્ણુગદા તરસ્વિની ।
વિદ્યાધરોઽસિઃ શતચન્દ્રયુક્ત-
સ્તૂણોત્તમાવક્ષયસાયકૌ ચ ॥ ૩૧ ॥
કૌમોદકી વિષ્ણુગદા તરસ્વિની ।
વિદ્યાધરોઽસિઃ શતચન્દ્રયુક્ત-
સ્તૂણોત્તમાવક્ષયસાયકૌ ચ ॥ ૩૧ ॥
સુનન્દમુખ્યા ઉપતસ્થુરીશં
પાર્ષદમુખ્યાઃ સહલોકપાલાઃ ।
સ્ફુરત્કિરીટાઙ્ગદમીનકુણ્ડલઃ
શ્રીવત્સરત્નોત્તમમેખલામ્બરૈઃ ॥ ૩૨ ॥
પાર્ષદમુખ્યાઃ સહલોકપાલાઃ ।
સ્ફુરત્કિરીટાઙ્ગદમીનકુણ્ડલઃ
શ્રીવત્સરત્નોત્તમમેખલામ્બરૈઃ ॥ ૩૨ ॥
મધુવ્રતસ્રગ્વનમાલયાવૃતો
રરાજ રાજન્ભગવાનુરુક્રમઃ ।
ક્ષિતિં પદૈકેન બલેર્વિચક્રમે
નભઃ શરીરેણ દિશશ્ચ બાહુભિઃ ॥ ૩૩ ॥
રરાજ રાજન્ભગવાનુરુક્રમઃ ।
ક્ષિતિં પદૈકેન બલેર્વિચક્રમે
નભઃ શરીરેણ દિશશ્ચ બાહુભિઃ ॥ ૩૩ ॥
પદં દ્વિતીયં ક્રમતસ્ત્રિવિષ્ટપં
ન વૈ તૃતીયાય તદીયમણ્વપિ ।
ઉરુક્રમસ્યાઙ્ઘ્રિરુપર્યુપર્યથો
મહર્જનાભ્યાં તપસઃ પરં ગતઃ ॥ ૩૪ ॥
ન વૈ તૃતીયાય તદીયમણ્વપિ ।
ઉરુક્રમસ્યાઙ્ઘ્રિરુપર્યુપર્યથો
મહર્જનાભ્યાં તપસઃ પરં ગતઃ ॥ ૩૪ ॥