ശ്രീശുക ഉവാച
ബലിരേവം ഗൃഹപതിഃ കുലാചാര്യേണ ഭാഷിതഃ ।
തൂഷ്ണീം ഭൂത്വാ ക്ഷണം രാജന്നുവാചാവഹിതോ ഗുരുമ് ॥ ൧ ॥
ബലിരേവം ഗൃഹപതിഃ കുലാചാര്യേണ ഭാഷിതഃ ।
തൂഷ്ണീം ഭൂത്വാ ക്ഷണം രാജന്നുവാചാവഹിതോ ഗുരുമ് ॥ ൧ ॥
ശ്രീബലിരുവാച
സത്യം ഭഗവതാ പ്രോക്തം ധര്മോഽയം ഗൃഹമേധിനാമ് ।
അര്ഥം കാമം യശോ വൃത്തിം യോ ന ബാധേത കര്ഹിചിത് ॥ ൨ ॥
സത്യം ഭഗവതാ പ്രോക്തം ധര്മോഽയം ഗൃഹമേധിനാമ് ।
അര്ഥം കാമം യശോ വൃത്തിം യോ ന ബാധേത കര്ഹിചിത് ॥ ൨ ॥
സ ചാഹം വിത്തലോഭേന പ്രത്യാചക്ഷേ കഥം ദ്വിജമ് ।
പ്രതിശ്രുത്യ ദദാമീതി പ്രാഹ്രാദിഃ കിതവോ യഥാ ॥ ൩ ॥
പ്രതിശ്രുത്യ ദദാമീതി പ്രാഹ്രാദിഃ കിതവോ യഥാ ॥ ൩ ॥
ന ഹ്യസത്യാത് പരോഽധര്മ ഇതി ഹോവാച ഭൂരിയമ് ।
സര്വം സോഢുമലം മന്യേ ഋതേഽലീകപരം നരമ് ॥ ൪ ॥
സര്വം സോഢുമലം മന്യേ ഋതേഽലീകപരം നരമ് ॥ ൪ ॥
നാഹം ബിഭേമി നിരയാന്നാധന്യാദസുഖാര്ണവാത് ।
ന സ്ഥാനച്യവനാന്മൃത്യോര്യഥാ വിപ്രപ്രലമ്ഭനാത് ॥ ൫ ॥
ന സ്ഥാനച്യവനാന്മൃത്യോര്യഥാ വിപ്രപ്രലമ്ഭനാത് ॥ ൫ ॥
യദ് യദ്ധാസ്യതി ലോകേഽസ്മിന്സമ്പരേതം ധനാദികമ് ।
തസ്യ ത്യാഗേ നിമിത്തം കിം വിപ്രസ്തുഷ്യേന്ന തേന ചേത് ॥ ൬ ॥
തസ്യ ത്യാഗേ നിമിത്തം കിം വിപ്രസ്തുഷ്യേന്ന തേന ചേത് ॥ ൬ ॥
ശ്രേയഃ കുര്വന്തി ഭൂതാനാം സാധവോ ദുസ്ത്യജാസുഭിഃ ।
ദധ്യങ്ശിബിപ്രഭൃതയഃ കോ വികല്പോ ധരാദിഷു ॥ ൭ ॥
ദധ്യങ്ശിബിപ്രഭൃതയഃ കോ വികല്പോ ധരാദിഷു ॥ ൭ ॥
യൈരിയം ബുഭുജേ ബ്രഹ്മന്ദൈത്യേന്ദ്രൈരനിവര്തിഭിഃ ।
തേഷാം കാലോഽഗ്രസീല്ലോകാന് ന യശോഽധിഗതം ഭുവി ॥ ൮ ॥
തേഷാം കാലോഽഗ്രസീല്ലോകാന് ന യശോഽധിഗതം ഭുവി ॥ ൮ ॥
സുലഭാ യുധി വിപ്രര്ഷേ ഹ്യനിവൃത്താസ്തനുത്യജഃ ।
ന തഥാ തീര്ഥ ആയാതേ ശ്രദ്ധയാ യേ ധനത്യജഃ ॥ ൯ ॥
ന തഥാ തീര്ഥ ആയാതേ ശ്രദ്ധയാ യേ ധനത്യജഃ ॥ ൯ ॥
മനസ്വിനഃ കാരുണികസ്യ ശോഭനം
യദര്ഥികാമോപനയേന ദുര്ഗതിഃ ।
കുതഃ പുനര്ബ്രഹ്മവിദാം ഭവാദൃശാം
തതോ വടോരസ്യ ദദാമി വാഞ്ഛിതമ് ॥ ൧൦ ॥
യദര്ഥികാമോപനയേന ദുര്ഗതിഃ ।
കുതഃ പുനര്ബ്രഹ്മവിദാം ഭവാദൃശാം
തതോ വടോരസ്യ ദദാമി വാഞ്ഛിതമ് ॥ ൧൦ ॥
യജന്തി യജ്ഞംക്രതുഭിര്യമാദൃതാ
ഭവന്ത ആമ്നായവിധാനകോവിദാഃ ।
സ ഏവ വിഷ്ണുര്വരദോഽസ്തു വാ പരോ
ദാസ്യാമ്യമുഷ്മൈ ക്ഷിതിമീപ്സിതാം മുനേ ॥ ൧൧ ॥
ഭവന്ത ആമ്നായവിധാനകോവിദാഃ ।
സ ഏവ വിഷ്ണുര്വരദോഽസ്തു വാ പരോ
ദാസ്യാമ്യമുഷ്മൈ ക്ഷിതിമീപ്സിതാം മുനേ ॥ ൧൧ ॥
യദ്യപ്യസാവധര്മേണ മാം ബധ്നീയാദനാഗസമ് ।
തഥാപ്യേനം ന ഹിംസിഷ്യേ ഭീതം ബ്രഹ്മതനും രിപുമ് ॥ ൧൨ ॥
തഥാപ്യേനം ന ഹിംസിഷ്യേ ഭീതം ബ്രഹ്മതനും രിപുമ് ॥ ൧൨ ॥
ഏഷ വാ ഉത്തമശ്ലോകോ ന ജിഹാസതി യദ് യശഃ ।
ഹത്വാ മൈനാം ഹരേദ് യുദ്ധേ ശയീത നിഹതോ മയാ ॥ ൧൩ ॥
ഹത്വാ മൈനാം ഹരേദ് യുദ്ധേ ശയീത നിഹതോ മയാ ॥ ൧൩ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
ഏവമശ്രദ്ധിതം ശിഷ്യമനാദേശകരം ഗുരുഃ ।
ശശാപ ദൈവപ്രഹിതഃ സത്യസന്ധം മനസ്വിനമ് ॥ ൧൪ ॥
ഏവമശ്രദ്ധിതം ശിഷ്യമനാദേശകരം ഗുരുഃ ।
ശശാപ ദൈവപ്രഹിതഃ സത്യസന്ധം മനസ്വിനമ് ॥ ൧൪ ॥
ദൃഢം പണ്ഡിതമാന്യജ്ഞഃ സ്തബ്ധോഽസ്യസ്മദുപേക്ഷയാ ।
മച്ഛാസനാതിഗോ യസ്ത്വമചിരാദ്ഭ്രശ്യസേ ശ്രിയഃ ॥ ൧൫ ॥
മച്ഛാസനാതിഗോ യസ്ത്വമചിരാദ്ഭ്രശ്യസേ ശ്രിയഃ ॥ ൧൫ ॥
ഏവം ശപ്തഃ സ്വഗുരുണാ സത്യാന്ന ചലിതോ മഹാന് ।
വാമനായ ദദാവേനാമര്ചിത്വോദകപൂര്വകമ് ॥ ൧൬ ॥
വാമനായ ദദാവേനാമര്ചിത്വോദകപൂര്വകമ് ॥ ൧൬ ॥
വിന്ധ്യാവലിസ്തദാഗത്യ പത്നീ ജാലകമാലിനീ ।
ആനിന്യേ കലശം ഹൈമമവനേജന്യപാം ഭൃതമ് ॥ ൧൭ ॥
ആനിന്യേ കലശം ഹൈമമവനേജന്യപാം ഭൃതമ് ॥ ൧൭ ॥
യജമാനഃ സ്വയം തസ്യ ശ്രീമത് പാദയുഗം മുദാ ।
അവനിജ്യാവഹന്മൂര്ധ്നി തദപോ വിശ്വപാവനീഃ ॥ ൧൮ ॥
അവനിജ്യാവഹന്മൂര്ധ്നി തദപോ വിശ്വപാവനീഃ ॥ ൧൮ ॥
തദാസുരേന്ദ്രം ദിവി ദേവതാഗണാ
ഗന്ധര്വവിദ്യാധരസിദ്ധചാരണാഃ ।
തത്കര്മ സര്വേഽപി ഗൃണന്ത ആര്ജവം
പ്രസൂനവര്ഷൈര്വവൃഷുര്മുദാന്വിതാഃ ॥ ൧൯ ॥
ഗന്ധര്വവിദ്യാധരസിദ്ധചാരണാഃ ।
തത്കര്മ സര്വേഽപി ഗൃണന്ത ആര്ജവം
പ്രസൂനവര്ഷൈര്വവൃഷുര്മുദാന്വിതാഃ ॥ ൧൯ ॥
നേദുര്മുഹുര്ദുന്ദുഭയഃ സഹസ്രശോ
ഗന്ധര്വകിമ്പൂരുഷകിന്നരാ ജഗുഃ ।
മനസ്വിനാനേന കൃതം സുദുഷ്കരം
വിദ്വാനദാദ് യദ് രിപവേ ജഗത്ത്രയമ് ॥ ൨൦ ॥
ഗന്ധര്വകിമ്പൂരുഷകിന്നരാ ജഗുഃ ।
മനസ്വിനാനേന കൃതം സുദുഷ്കരം
വിദ്വാനദാദ് യദ് രിപവേ ജഗത്ത്രയമ് ॥ ൨൦ ॥
തദ് വാമനം രൂപമവര്ധതാദ്ഭുതം
ഹരേരനന്തസ്യ ഗുണത്രയാത്മകമ് ।
ഭൂഃ ഖം ദിശോ ദ്യൌര്വിവരാഃ പയോധയ-
സ്തിര്യങ്നൃദേവാ ഋഷയോ യദാസത ॥ ൨൧ ॥
ഹരേരനന്തസ്യ ഗുണത്രയാത്മകമ് ।
ഭൂഃ ഖം ദിശോ ദ്യൌര്വിവരാഃ പയോധയ-
സ്തിര്യങ്നൃദേവാ ഋഷയോ യദാസത ॥ ൨൧ ॥
കായേ ബലിസ്തസ്യ മഹാവിഭൂതേഃ
സഹര്ത്വിഗാചാര്യസദസ്യ ഏതത് ।
ദദര്ശ വിശ്വം ത്രിഗുണം ഗുണാത്മകേ
ഭൂതേന്ദ്രിയാര്ഥാശയജീവയുക്തമ് ॥ ൨൨ ॥
സഹര്ത്വിഗാചാര്യസദസ്യ ഏതത് ।
ദദര്ശ വിശ്വം ത്രിഗുണം ഗുണാത്മകേ
ഭൂതേന്ദ്രിയാര്ഥാശയജീവയുക്തമ് ॥ ൨൨ ॥
രസാമചഷ്ടാങ്ഘ്രിതലേഽഥ പാദയോ-
ര്മഹീം മഹീധ്രാന്പുരുഷസ്യ ജങ്ഘയോഃ ।
പതത്ത്രിണോ ജാനുനി വിശ്വമൂര്തേ-
രൂര്വോര്ഗണം മാരുതമിന്ദ്രസേനഃ ॥ ൨൩ ॥
ര്മഹീം മഹീധ്രാന്പുരുഷസ്യ ജങ്ഘയോഃ ।
പതത്ത്രിണോ ജാനുനി വിശ്വമൂര്തേ-
രൂര്വോര്ഗണം മാരുതമിന്ദ്രസേനഃ ॥ ൨൩ ॥
സന്ധ്യാം വിഭോര്വാസസി ഗുഹ്യ ഐക്ഷത്
പ്രജാപതീഞ്ജഘനേ ആത്മമുഖ്യാന് ।
നാഭ്യാം നഭഃ കുക്ഷിഷു സപ്തസിന്ധൂ-
നുരുക്രമസ്യോരസി ചര്ക്ഷമാലാമ് ॥ ൨൪ ॥
പ്രജാപതീഞ്ജഘനേ ആത്മമുഖ്യാന് ।
നാഭ്യാം നഭഃ കുക്ഷിഷു സപ്തസിന്ധൂ-
നുരുക്രമസ്യോരസി ചര്ക്ഷമാലാമ് ॥ ൨൪ ॥
ഹൃദ്യങ്ഗ ധര്മം സ്തനയോര്മുരാരേ-
ര്ഋതം ച സത്യം ച മനസ്യഥേന്ദുമ് ।
ശ്രിയം ച വക്ഷസ്യരവിന്ദഹസ്താം
കണ്ഠേ ച സാമാനി സമസ്തരേഫാന് ॥ ൨൫ ॥
ര്ഋതം ച സത്യം ച മനസ്യഥേന്ദുമ് ।
ശ്രിയം ച വക്ഷസ്യരവിന്ദഹസ്താം
കണ്ഠേ ച സാമാനി സമസ്തരേഫാന് ॥ ൨൫ ॥
ഇന്ദ്രപ്രധാനാനമരാന്ഭുജേഷു
തത്കര്ണയോഃ കകുഭോ ദ്യൌശ്ച മൂര്ധ്നി ।
കേശേഷു മേഘാഞ്ഛ്വസനം നാസികായാ-
മക്ഷ്ണോശ്ച സൂര്യം വദനേ ച വഹ്നിമ് ॥ ൨൬ ॥
തത്കര്ണയോഃ കകുഭോ ദ്യൌശ്ച മൂര്ധ്നി ।
കേശേഷു മേഘാഞ്ഛ്വസനം നാസികായാ-
മക്ഷ്ണോശ്ച സൂര്യം വദനേ ച വഹ്നിമ് ॥ ൨൬ ॥
വാണ്യാം ച ഛന്ദാംസി രസേ ജലേശം
ഭ്രുവോര്നിഷേധം ച വിധിം ച പക്ഷ്മസു ।
അഹശ്ച രാത്രിം ച പരസ്യ പുംസോ
മന്യും ലലാടേഽധര ഏവ ലോഭമ് ॥ ൨൭ ॥
ഭ്രുവോര്നിഷേധം ച വിധിം ച പക്ഷ്മസു ।
അഹശ്ച രാത്രിം ച പരസ്യ പുംസോ
മന്യും ലലാടേഽധര ഏവ ലോഭമ് ॥ ൨൭ ॥
സ്പര്ശേ ച കാമം നൃപ രേതസാമ്ഭഃ
പൃഷ്ഠേ ത്വധര്മം ക്രമണേഷു യജ്ഞമ് ।
ഛായാസു മൃത്യും ഹസിതേ ച മായാം
തനൂരുഹേഷ്വോഷധിജാതയശ്ച ॥ ൨൮ ॥
പൃഷ്ഠേ ത്വധര്മം ക്രമണേഷു യജ്ഞമ് ।
ഛായാസു മൃത്യും ഹസിതേ ച മായാം
തനൂരുഹേഷ്വോഷധിജാതയശ്ച ॥ ൨൮ ॥
നദീശ്ച നാഡീഷു ശിലാ നഖേഷു
ബുദ്ധാവജം ദേവഗണാനൃഷീംശ്ച ।
പ്രാണേഷു ഗാത്രേ സ്ഥിരജങ്ഗമാനി
സര്വാണി ഭൂതാനി ദദര്ശ വീരഃ ॥ ൨൯ ॥
ബുദ്ധാവജം ദേവഗണാനൃഷീംശ്ച ।
പ്രാണേഷു ഗാത്രേ സ്ഥിരജങ്ഗമാനി
സര്വാണി ഭൂതാനി ദദര്ശ വീരഃ ॥ ൨൯ ॥
സര്വാത്മനീദം ഭുവനം നിരീക്ഷ്യ
സര്വേഽസുരാഃ കശ്മലമാപുരങ്ഗ ।
സുദര്ശനം ചക്രമസഹ്യതേജോ
ധനുശ്ച ശാര്ങ്ഗം സ്തനയിത്നുഘോഷമ് ॥ ൩൦ ॥
സര്വേഽസുരാഃ കശ്മലമാപുരങ്ഗ ।
സുദര്ശനം ചക്രമസഹ്യതേജോ
ധനുശ്ച ശാര്ങ്ഗം സ്തനയിത്നുഘോഷമ് ॥ ൩൦ ॥
പര്ജന്യഘോഷോ ജലജഃ പാഞ്ചജന്യഃ
കൌമോദകീ വിഷ്ണുഗദാ തരസ്വിനീ ।
വിദ്യാധരോഽസിഃ ശതചന്ദ്രയുക്ത-
സ്തൂണോത്തമാവക്ഷയസായകൌ ച ॥ ൩൧ ॥
കൌമോദകീ വിഷ്ണുഗദാ തരസ്വിനീ ।
വിദ്യാധരോഽസിഃ ശതചന്ദ്രയുക്ത-
സ്തൂണോത്തമാവക്ഷയസായകൌ ച ॥ ൩൧ ॥
സുനന്ദമുഖ്യാ ഉപതസ്ഥുരീശം
പാര്ഷദമുഖ്യാഃ സഹലോകപാലാഃ ।
സ്ഫുരത്കിരീടാങ്ഗദമീനകുണ്ഡലഃ
ശ്രീവത്സരത്നോത്തമമേഖലാമ്ബരൈഃ ॥ ൩൨ ॥
പാര്ഷദമുഖ്യാഃ സഹലോകപാലാഃ ।
സ്ഫുരത്കിരീടാങ്ഗദമീനകുണ്ഡലഃ
ശ്രീവത്സരത്നോത്തമമേഖലാമ്ബരൈഃ ॥ ൩൨ ॥
മധുവ്രതസ്രഗ്വനമാലയാവൃതോ
രരാജ രാജന്ഭഗവാനുരുക്രമഃ ।
ക്ഷിതിം പദൈകേന ബലേര്വിചക്രമേ
നഭഃ ശരീരേണ ദിശശ്ച ബാഹുഭിഃ ॥ ൩൩ ॥
രരാജ രാജന്ഭഗവാനുരുക്രമഃ ।
ക്ഷിതിം പദൈകേന ബലേര്വിചക്രമേ
നഭഃ ശരീരേണ ദിശശ്ച ബാഹുഭിഃ ॥ ൩൩ ॥
പദം ദ്വിതീയം ക്രമതസ്ത്രിവിഷ്ടപം
ന വൈ തൃതീയായ തദീയമണ്വപി ।
ഉരുക്രമസ്യാങ്ഘ്രിരുപര്യുപര്യഥോ
മഹര്ജനാഭ്യാം തപസഃ പരം ഗതഃ ॥ ൩൪ ॥
ന വൈ തൃതീയായ തദീയമണ്വപി ।
ഉരുക്രമസ്യാങ്ഘ്രിരുപര്യുപര്യഥോ
മഹര്ജനാഭ്യാം തപസഃ പരം ഗതഃ ॥ ൩൪ ॥