શ્રીશુક ઉવાચ
સત્યં સમીક્ષ્યાબ્જભવો નખેન્દુભિ-
ર્હતસ્વધામદ્યુતિરાવૃતોઽભ્યગાત્ ।
મરીચિમિશ્રા ઋષયો બૃહદ્વ્રતાઃ
સનન્દનાદ્યા નરદેવ યોગિનઃ ॥ ૧ ॥
સત્યં સમીક્ષ્યાબ્જભવો નખેન્દુભિ-
ર્હતસ્વધામદ્યુતિરાવૃતોઽભ્યગાત્ ।
મરીચિમિશ્રા ઋષયો બૃહદ્વ્રતાઃ
સનન્દનાદ્યા નરદેવ યોગિનઃ ॥ ૧ ॥
વેદોપવેદા નિયમા યમાન્વિતા-
સ્તર્કેતિહાસાઙ્ગપુરાણસંહિતાઃ ।
યે ચાપરે યોગસમીરદીપિત-
જ્ઞાનાગ્નિના રન્ધિતકર્મકલ્મષાઃ ॥ ૨ ॥
સ્તર્કેતિહાસાઙ્ગપુરાણસંહિતાઃ ।
યે ચાપરે યોગસમીરદીપિત-
જ્ઞાનાગ્નિના રન્ધિતકર્મકલ્મષાઃ ॥ ૨ ॥
વવન્દિરે યત્સ્મરણાનુભાવતઃ
સ્વાયમ્ભુવં ધામ ગતા અકર્મકમ્ ।
અથાઙ્ઘ્રયે પ્રોન્નમિતાય વિષ્ણો-
રુપાહરત્ પદ્મભવોઽર્હણોદકમ્ ।
સમર્ચ્ય ભક્ત્યાભ્યગૃણાચ્છુચિશ્રવા
યન્નાભિપઙ્કેરુહસમ્ભવઃ સ્વયમ્ ॥ ૩ ॥
સ્વાયમ્ભુવં ધામ ગતા અકર્મકમ્ ।
અથાઙ્ઘ્રયે પ્રોન્નમિતાય વિષ્ણો-
રુપાહરત્ પદ્મભવોઽર્હણોદકમ્ ।
સમર્ચ્ય ભક્ત્યાભ્યગૃણાચ્છુચિશ્રવા
યન્નાભિપઙ્કેરુહસમ્ભવઃ સ્વયમ્ ॥ ૩ ॥
ધાતુઃ કમણ્ડલુજલં તદુરુક્રમસ્ય
પાદાવનેજનપવિત્રતયા નરેન્દ્ર ।
સ્વર્ધુન્યભૂન્નભસિ સા પતતી નિમાર્ષ્ટિ
લોકત્રયં ભગવતો વિશદેવ કીર્તિઃ ॥ ૪ ॥
પાદાવનેજનપવિત્રતયા નરેન્દ્ર ।
સ્વર્ધુન્યભૂન્નભસિ સા પતતી નિમાર્ષ્ટિ
લોકત્રયં ભગવતો વિશદેવ કીર્તિઃ ॥ ૪ ॥
બ્રહ્માદયો લોકનાથાઃ સ્વનાથાય સમાદૃતાઃ ।
સાનુગા બલિમાજહ્રુઃ સઙ્ક્ષિપ્તાત્મવિભૂતયે ॥ ૫ ॥
સાનુગા બલિમાજહ્રુઃ સઙ્ક્ષિપ્તાત્મવિભૂતયે ॥ ૫ ॥
તોયૈઃ સમર્હણૈઃ સ્રગ્ભિર્દિવ્યગન્ધાનુલેપનૈઃ ।
ધૂપૈર્દીપૈઃ સુરભિભિર્લાજાક્ષતફલાઙ્કુરૈઃ ॥ ૬ ॥
ધૂપૈર્દીપૈઃ સુરભિભિર્લાજાક્ષતફલાઙ્કુરૈઃ ॥ ૬ ॥
સ્તવનૈર્જયશબ્દૈશ્ચ તદ્વીર્યમહિમાઙ્કિતૈઃ ।
નૃત્યવાદિત્રગીતૈશ્ચ શઙ્ખદુન્દુભિનિઃસ્વનૈઃ ॥ ૭ ॥
નૃત્યવાદિત્રગીતૈશ્ચ શઙ્ખદુન્દુભિનિઃસ્વનૈઃ ॥ ૭ ॥
જામ્બવાનૃક્ષરાજસ્તુ ભેરીશબ્દૈર્મનોજવઃ ।
વિજયં દિક્ષુ સર્વાસુ મહોત્સવમઘોષયત્ ॥ ૮ ॥
વિજયં દિક્ષુ સર્વાસુ મહોત્સવમઘોષયત્ ॥ ૮ ॥
મહીં સર્વાં હૃતાં દૃષ્ટ્વા ત્રિપદવ્યાજયાચ્ઞયા ।
ઊચુઃ સ્વભર્તુરસુરા દીક્ષિતસ્યાત્યમર્ષિતાઃ ॥ ૯ ॥
ઊચુઃ સ્વભર્તુરસુરા દીક્ષિતસ્યાત્યમર્ષિતાઃ ॥ ૯ ॥
ન વાયં બ્રહ્મબન્ધુર્વિષ્ણુર્માયાવિનાં વરઃ ।
દ્વિજરૂપપ્રતિચ્છન્નો દેવકાર્યં ચિકીર્ષતિ ॥ ૧૦ ॥
દ્વિજરૂપપ્રતિચ્છન્નો દેવકાર્યં ચિકીર્ષતિ ॥ ૧૦ ॥
અનેન યાચમાનેન શત્રુણા વટુરૂપિણા ।
સર્વસ્વં નો હૃતં ભર્તુર્ન્યસ્તદણ્ડસ્ય બર્હિષિ ॥ ૧૧ ॥
સર્વસ્વં નો હૃતં ભર્તુર્ન્યસ્તદણ્ડસ્ય બર્હિષિ ॥ ૧૧ ॥
સત્યવ્રતસ્ય સતતં દીક્ષિતસ્ય વિશેષતઃ ।
નાનૃતં ભાષિતું શક્યં બ્રહ્મણ્યસ્ય દયાવતઃ ॥ ૧૨ ॥
નાનૃતં ભાષિતું શક્યં બ્રહ્મણ્યસ્ય દયાવતઃ ॥ ૧૨ ॥
તસ્માદસ્ય વધો ધર્મો ભર્તુઃ શુશ્રૂષણં ચ નઃ ।
ઇત્યાયુધાનિ જગૃહુર્બલેરનુચરાસુરાઃ ॥ ૧૩ ॥
ઇત્યાયુધાનિ જગૃહુર્બલેરનુચરાસુરાઃ ॥ ૧૩ ॥
તે સર્વે વામનં હન્તું શૂલપટ્ટિશપાણયઃ ।
અનિચ્છન્તો બલે રાજન્ પ્રાદ્રવઞ્જાતમન્યવઃ ॥ ૧૪ ॥
અનિચ્છન્તો બલે રાજન્ પ્રાદ્રવઞ્જાતમન્યવઃ ॥ ૧૪ ॥
તાનભિદ્રવતો દૃષ્ટ્વા દિતિજાનીકપાન્ નૃપ ।
પ્રહસ્યાનુચરા વિષ્ણોઃ પ્રત્યષેધન્નુદાયુધાઃ ॥ ૧૫ ॥
પ્રહસ્યાનુચરા વિષ્ણોઃ પ્રત્યષેધન્નુદાયુધાઃ ॥ ૧૫ ॥
નન્દઃ સુનન્દોઽથ જયો વિજયઃ પ્રબલો બલઃ ।
કુમુદઃ કુમુદાક્ષશ્ચ વિષ્વક્સેનઃ પતત્ત્રિરાટ્ ॥ ૧૬ ॥
કુમુદઃ કુમુદાક્ષશ્ચ વિષ્વક્સેનઃ પતત્ત્રિરાટ્ ॥ ૧૬ ॥
જયન્તઃ શ્રુતદેવશ્ચ પુષ્પદન્તોઽથ સાત્વતઃ ।
સર્વે નાગાયુતપ્રાણાશ્ચમૂં તે જઘ્નુરાસુરીમ્ ॥ ૧૭ ॥
સર્વે નાગાયુતપ્રાણાશ્ચમૂં તે જઘ્નુરાસુરીમ્ ॥ ૧૭ ॥
હન્યમાનાન્ સ્વકાન્ દૃષ્ટ્વા પુરુષાનુચરૈર્બલિઃ ।
વારયામાસ સંરબ્ધાન્ કાવ્યશાપમનુસ્મરન્ ॥ ૧૮ ॥
વારયામાસ સંરબ્ધાન્ કાવ્યશાપમનુસ્મરન્ ॥ ૧૮ ॥
હે વિપ્રચિત્તે હે રાહો હે નેમે શ્રૂયતાં વચઃ ।
મા યુધ્યત નિવર્તધ્વં ન નઃ કાલોઽયમર્થકૃત્ ॥ ૧૯ ॥
મા યુધ્યત નિવર્તધ્વં ન નઃ કાલોઽયમર્થકૃત્ ॥ ૧૯ ॥
યઃ પ્રભુઃ સર્વભૂતાનાં સુખદુઃખોપપત્તયે ।
તં નાતિવર્તિતું દૈત્યાઃ પૌરુષૈરીશ્વરઃ પુમાન્ ॥ ૨૦ ॥
તં નાતિવર્તિતું દૈત્યાઃ પૌરુષૈરીશ્વરઃ પુમાન્ ॥ ૨૦ ॥
યો નો ભવાય પ્રાગાસીદભવાય દિવૌકસામ્ ।
સ એવ ભગવાનદ્ય વર્તતે તદ્વિપર્યયમ્ ॥ ૨૧ ॥
સ એવ ભગવાનદ્ય વર્તતે તદ્વિપર્યયમ્ ॥ ૨૧ ॥
બલેન સચિવૈર્બુદ્ધ્યા દુર્ગૈર્મન્ત્રૌષધાદિભિઃ ।
સામાદિભિરુપાયૈશ્ચ કાલં નાત્યેતિ વૈ જનઃ ॥ ૨૨ ॥
સામાદિભિરુપાયૈશ્ચ કાલં નાત્યેતિ વૈ જનઃ ॥ ૨૨ ॥
ભવદ્ભિર્નિર્જિતા હ્યેતે બહુશોઽનુચરા હરેઃ ।
દૈવેનર્દ્ધૈસ્ત એવાદ્ય યુધિ જિત્વા નદન્તિ નઃ ॥ ૨૩ ॥
દૈવેનર્દ્ધૈસ્ત એવાદ્ય યુધિ જિત્વા નદન્તિ નઃ ॥ ૨૩ ॥
એતાન્ વયં વિજેષ્યામો યદિ દૈવં પ્રસીદતિ ।
તસ્માત્ કાલં પ્રતીક્ષધ્વં યો નોઽર્થત્વાય કલ્પતે ॥ ૨૪ ॥
તસ્માત્ કાલં પ્રતીક્ષધ્વં યો નોઽર્થત્વાય કલ્પતે ॥ ૨૪ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
પત્યુર્નિગદિતં શ્રુત્વા દૈત્યદાનવયૂથપાઃ ।
રસાં નિર્વિવિશૂ રાજન્ વિષ્ણુપાર્ષદતાડિતાઃ ॥ ૨૫ ॥
પત્યુર્નિગદિતં શ્રુત્વા દૈત્યદાનવયૂથપાઃ ।
રસાં નિર્વિવિશૂ રાજન્ વિષ્ણુપાર્ષદતાડિતાઃ ॥ ૨૫ ॥
અથ તાર્ક્ષ્યસુતો જ્ઞાત્વા વિરાટ્પ્રભુચિકીર્ષિતમ્ ।
બબન્ધ વારુણૈઃ પાશૈર્બલિં સૂત્યેઽહનિ ક્રતૌ ॥ ૨૬ ॥
બબન્ધ વારુણૈઃ પાશૈર્બલિં સૂત્યેઽહનિ ક્રતૌ ॥ ૨૬ ॥
હાહાકારો મહાનાસીદ્ રોદસ્યોઃ સર્વતોદિશમ્ ।
નિગૃહ્યમાણેઽસુરપતૌ વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ॥ ૨૭ ॥
નિગૃહ્યમાણેઽસુરપતૌ વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ॥ ૨૭ ॥
તં બદ્ધં વારુણૈઃ પાશૈર્ભગવાનાહ વામનઃ ।
નષ્ટશ્રિયં સ્થિરપ્રજ્ઞમુદારયશસં નૃપ ॥ ૨૮ ॥
નષ્ટશ્રિયં સ્થિરપ્રજ્ઞમુદારયશસં નૃપ ॥ ૨૮ ॥
પદાનિ ત્રીણિ દત્તાનિ ભૂમેર્મહ્યં ત્વયાસુર ।
દ્વાભ્યાં ક્રાન્તા મહી સર્વા તૃતીયમુપકલ્પય ॥ ૨૯ ॥
દ્વાભ્યાં ક્રાન્તા મહી સર્વા તૃતીયમુપકલ્પય ॥ ૨૯ ॥
યાવત્ તપત્યસૌ ગોભિર્યાવદિન્દુઃ સહોડુભિઃ ।
યાવદ્ વર્ષતિ પર્જન્યસ્તાવતી ભૂરિયં તવ ॥ ૩૦ ॥
યાવદ્ વર્ષતિ પર્જન્યસ્તાવતી ભૂરિયં તવ ॥ ૩૦ ॥
પદૈકેન મયાક્રાન્તો ભૂર્લોકઃ ખં દિશસ્તનોઃ ।
સ્વર્લોકસ્તે દ્વિતીયેન પશ્યતસ્તે સ્વમાત્મના ॥ ૩૧ ॥
સ્વર્લોકસ્તે દ્વિતીયેન પશ્યતસ્તે સ્વમાત્મના ॥ ૩૧ ॥
પ્રતિશ્રુતમદાતુસ્તે નિરયે વાસ ઇષ્યતે ।
વિશ ત્વં નિરયં તસ્માદ્ ગુરુણા ચાનુમોદિતઃ ॥ ૩૨ ॥
વિશ ત્વં નિરયં તસ્માદ્ ગુરુણા ચાનુમોદિતઃ ॥ ૩૨ ॥
વૃથા મનોરથસ્તસ્ય દૂરઃ સ્વર્ગઃ પતત્યધઃ ।
પ્રતિશ્રુતસ્યાદાનેન યોઽર્થિનં વિપ્રલમ્ભતે ॥ ૩૩ ॥
પ્રતિશ્રુતસ્યાદાનેન યોઽર્થિનં વિપ્રલમ્ભતે ॥ ૩૩ ॥
વિપ્રલબ્ધો દદામીતિ ત્વયાહં ચાઢ્યમાનિના ।
તદ્ વ્યલીકફલં ભુઙ્ક્ષ્વ નિરયં કતિચિત્ સમાઃ ॥ ૩૪ ॥
તદ્ વ્યલીકફલં ભુઙ્ક્ષ્વ નિરયં કતિચિત્ સમાઃ ॥ ૩૪ ॥
