ശ്രീമദ്ഭാഗവതമ് ൮.൨൪

ശ്രീരാജോവാച
ഭഗവഞ്ഛ്രോതുമിച്ഛാമി ഹരേരദ്ഭുതകര്മണഃ ।
അവതാരകഥാമാദ്യാം മായാമത്സ്യവിഡമ്ബനമ് ॥ ൧ ॥

യദര്ഥമദധാദ് രൂപം മാത്സ്യം ലോകജുഗുപ്സിതമ് ।
തമഃപ്രകൃതി ദുര്മര്ഷം കര്മഗ്രസ്ത ഇവേശ്വരഃ ॥ ൨ ॥

ഏതന്നോ ഭഗവന് സര്വം യഥാവദ് വക്തുമര്ഹസി ।
ഉത്തമശ്ലോകചരിതം സര്വലോകസുഖാവഹമ് ॥ ൩ ॥

ശ്രീസൂത ഉവാച
ഇത്യുക്തോ വിഷ്ണുരാതേന ഭഗവാന് ബാദരായണിഃ ।
ഉവാചചരിതം വിഷ്ണോര്മത്സ്യരൂപേണ യത് കൃതമ് ॥ ൪ ॥

ശ്രീശുക ഉവാച
ഗോവിപ്രസുരസാധൂനാം ഛന്ദസാമപി ചേശ്വരഃ ।
രക്ഷാമിച്ഛംസ്തനൂര്ധത്തേ ധര്മസ്യാര്ഥസ്യ ചൈവ ഹി ॥ ൫ ॥

ഉച്ചാവചേഷു ഭൂതേഷു ചരന് വായുരിവേശ്വരഃ ।
നോച്ചാവചത്വം ഭജതേ നിര്ഗുണത്വാദ്ധിയോ ഗുണൈഃ ॥ ൬ ॥

ആസീദതീതകല്പാന്തേ ബ്രാഹ്മോ നൈമിത്തികോ ലയഃ ।
സമുദ്രോപപ്ലുതാസ്തത്ര ലോകാ ഭൂരാദയോ നൃപ ॥ ൭ ॥

കാലേനാഗതനിദ്രസ്യ ധാതുഃ ശിശയിഷോര്ബലീ ।
മുഖതോ നിഃസൃതാന് വേദാന് ഹയഗ്രീവോഽന്തികേഽഹരത് ॥ ൮ ॥

ജ്ഞാത്വാ തദ് ദാനവേന്ദ്രസ്യ ഹയഗ്രീവസ്യ ചേഷ്ടിതമ് ।
ദധാര ശഫരീരൂപം ഭഗവാന് ഹരിരീശ്വരഃ ॥ ൯ ॥

തത്ര രാജഋഷിഃ കശ്ചിന്നാമ്നാ സത്യവ്രതോ മഹാന് ।
നാരായണപരോഽതപത് തപഃ സ സലിലാശനഃ ॥ ൧൦ ॥

യോഽസാവസ്മിന് മഹാകല്പേ തനയഃ സ വിവസ്വതഃ ।
ശ്രാദ്ധദേവ ഇതി ഖ്യാതോ മനുത്വേ ഹരിണാര്പിതഃ ॥ ൧൧ ॥

ഏകദാ കൃതമാലായാം കുര്വതോ ജലതര്പണമ് ।
തസ്യാഞ്ജല്യുദകേ കാചിച്ഛഫര്യേകാഭ്യപദ്യത ॥ ൧൨ ॥

സത്യവ്രതോഽഞ്ജലിഗതാം സഹ തോയേന ഭാരത ।
ഉത്സസര്ജ നദീതോയേ ശഫരീം ദ്രവിഡേശ്വരഃ ॥ ൧൩ ॥

തമാഹ സാതികരുണം മഹാകാരുണികം നൃപമ് ।
യാദോഭ്യോ ജ്ഞാതിഘാതിഭ്യോ ദീനാം മാം ദീനവത്സല ।
കഥം വിസൃജസേ രാജന് ഭീതാമസ്മിന് സരിജ്ജലേ ॥ ൧൪ ॥

തമാത്മനോഽനുഗ്രഹാര്ഥം പ്രീത്യാ മത്സ്യവപുര്ധരമ് ।
അജാനന് രക്ഷണാര്ഥായ ശഫര്യാഃ സ മനോ ദധേ ॥ ൧൫ ॥

തസ്യാ ദീനതരം വാക്യമാശ്രുത്യ സ മഹീപതിഃ ।
കലശാപ്സു നിധായൈനാം ദയാലുര്നിന്യ ആശ്രമമ് ॥ ൧൬ ॥

സാ തു തത്രൈകരാത്രേണ വര്ധമാനാ കമണ്ഡലൌ ।
അലബ്ധ്വാത്മാവകാശം വാ ഇദമാഹ മഹീപതിമ് ॥ ൧൭ ॥

നാഹം കമണ്ഡലാവസ്മിന് കൃച്ഛ്രം വസ്തുമിഹോത്സഹേ ।
കല്പയൌകഃ സുവിപുലം യത്രാഹം നിവസേ സുഖമ് ॥ ൧൮ ॥

സ ഏനാം തത ആദായ ന്യധാദൌദഞ്ചനോദകേ ।
തത്ര ക്ഷിപ്താ മുഹൂര്തേന ഹസ്തത്രയമവര്ധത ॥ ൧൯ ॥

ന മ ഏതദലം രാജന് സുഖം വസ്തുമുദഞ്ചനമ് ।
പൃഥു ദേഹി പദം മഹ്യം യത് ത്വാഹം ശരണം ഗതാ ॥ ൨൦ ॥

തത ആദായ സാ രാജ്ഞാ ക്ഷിപ്താ രാജന് സരോവരേ ।
തദാവൃത്യാത്മനാ സോഽയം മഹാമീനോഽന്വവര്ധത ॥ ൨൧ ॥

നൈതന്മേ സ്വസ്തയേ രാജന്നുദകം സലിലൌകസഃ ।
നിധേഹി രക്ഷായോഗേന ഹ്രദേ മാമവിദാസിനി ॥ ൨൨ ॥

ഇത്യുക്തഃ സോഽനയന്മത്സ്യം തത്ര തത്രാവിദാസിനി ।
ജലാശയേഽസമ്മിതം തം സമുദ്രേ പ്രാക്ഷിപജ്ഝഷമ് ॥ ൨൩ ॥

ക്ഷിപ്യമാണസ്തമാഹേദമിഹ മാം മകരാദയഃ ।
അദന്ത്യതിബലാ വീര മാം നേഹോത്സ്രഷ്ടുമര്ഹസി ॥ ൨൪ ॥

ഏവം വിമോഹിതസ്തേന വദതാ വല്ഗുഭാരതീമ് ।
തമാഹ കോ ഭവാനസ്മാന് മത്സ്യരൂപേണ മോഹയന് ॥ ൨൫ ॥

നൈവംവീര്യോ ജലചരോ ദൃഷ്ടോഽസ്മാഭിഃ ശ്രുതോഽപി വാ ।
യോ ഭവാന് യോജനശതമഹ്നാഭിവ്യാനശേ സരഃ ॥ ൨൬ ॥

നൂനം ത്വം ഭഗവാന് സാക്ഷാദ്ധരിര്നാരായണോഽവ്യയഃ ।
അനുഗ്രഹായ ഭൂതാനാം ധത്സേ രൂപം ജലൌകസാമ് ॥ ൨൭ ॥

നമസ്തേ പുരുഷശ്രേഷ്ഠ സ്ഥിത്യുത്പത്ത്യപ്യയേശ്വര ।
ഭക്താനാം നഃ പ്രപന്നാനാം മുഖ്യോ ഹ്യാത്മഗതിര്വിഭോ ॥ ൨൮ ॥

സര്വേ ലീലാവതാരാസ്തേ ഭൂതാനാം ഭൂതിഹേതവഃ ।
ജ്ഞാതുമിച്ഛാമ്യദോ രൂപം യദര്ഥം ഭവതാ ധൃതമ് ॥ ൨൯ ॥

ന തേഽരവിന്ദാക്ഷ പദോപസര്പണം
മൃഷാ ഭവേത് സര്വസുഹൃത്പ്രിയാത്മനഃ ।
യഥേതരേഷാം പൃഥഗാത്മനാം സതാ-
മദീദൃശോ യദ് വപുരദ്ഭുതം ഹി നഃ ॥ ൩൦ ॥

ശ്രീശുക ഉവാച
ഇതി ബ്രുവാണം നൃപതിം ജഗത്പതിഃ
സത്യവ്രതം മത്സ്യവപുര്യുഗക്ഷയേ ।
വിഹര്തുകാമഃ പ്രലയാര്ണവേഽബ്രവീ-
ച്ചികീര്ഷുരേകാന്തജനപ്രിയഃ പ്രിയമ് ॥ ൩൧ ॥

ശ്രീഭഗവാനുവാച
സപ്തമേ ഹ്യദ്യതനാദൂര്ധ്വമഹന്യേതദരിംദമ ।
നിമങ്ക്ഷ്യത്യപ്യയാമ്ഭോധൌ ത്രൈലോക്യം ഭൂര്ഭുവാദികമ് ॥ ൩൨ ॥

ത്രിലോക്യാം ലീയമാനായാം സംവര്താമ്ഭസി വൈ തദാ ।
ഉപസ്ഥാസ്യതി നൌഃ കാചിദ് വിശാലാ ത്വാം മയേരിതാ ॥ ൩൩ ॥

ത്വം താവദോഷധീഃ സര്വാ ബീജാന്യുച്ചാവചാനി ച ।
സപ്തര്ഷിഭിഃ പരിവൃതഃ സര്വസത്ത്വോപബൃംഹിതഃ ॥ ൩൪ ॥

ആരുഹ്യ ബൃഹതീം നാവം വിചരിഷ്യസ്യവിക്ലവഃ ।
ഏകാര്ണവേ നിരാലോകേ ഋഷീണാമേവ വര്ചസാ ॥ ൩൫ ॥

ദോധൂയമാനാം താം നാവം സമീരേണ ബലീയസാ ।
ഉപസ്ഥിതസ്യ മേ ശൃങ്ഗേ നിബധ്നീഹി മഹാഹിനാ ॥ ൩൬ ॥

അഹം ത്വാമൃഷിഭിഃ സാര്ധം സഹനാവമുദന്വതി ।
വികര്ഷന് വിചരിഷ്യാമി യാവദ് ബ്രാഹ്മീ നിശാ പ്രഭോ ॥ ൩൭ ॥

മദീയം മഹിമാനം ച പരം ബ്രഹ്മേതി ശബ്ദിതമ് ।
വേത്സ്യസ്യനുഗൃഹീതം മേ സമ്പ്രശ്നൈര്വിവൃതം ഹൃദി ॥ ൩൮ ॥

ഇത്ഥമാദിശ്യ രാജാനം ഹരിരന്തരധീയത ।
സോഽന്വവൈക്ഷത തം കാലം യം ഹൃഷീകേശ ആദിശത് ॥ ൩൯ ॥

ആസ്തീര്യ ദര്ഭാന് പ്രാക്കൂലാന് രാജര്ഷിഃ പ്രാഗുദങ്മുഖഃ ।
നിഷസാദ ഹരേഃ പാദൌ ചിന്തയന് മത്സ്യരൂപിണഃ ॥ ൪൦ ॥

തതഃ സമുദ്ര ഉദ്വേലഃ സര്വതഃ പ്ലാവയന് മഹീമ് ।
വര്ധമാനോ മഹാമേഘൈര്വര്ഷദ്ഭിഃ സമദൃശ്യത ॥ ൪൧ ॥

ധ്യായന് ഭഗവദാദേശം ദദൃശേ നാവമാഗതാമ് ।
താമാരുരോഹ വിപ്രേന്ദ്രൈരാദായൌഷധിവീരുധഃ ॥ ൪൨ ॥

തമൂചുര്മുനയഃ പ്രീതാ രാജന് ധ്യായസ്വ കേശവമ് ।
സ വൈ നഃ സങ്കടാദസ്മാദവിതാ ശം വിധാസ്യതി ॥ ൪൩ ॥

സോഽനുധ്യാതസ്തതോ രാജ്ഞാ പ്രാദുരാസീന്മഹാര്ണവേ ।
ഏകശൃങ്ഗധരോ മത്സ്യോ ഹൈമോ നിയുതയോജനഃ ॥ ൪൪ ॥

നിബധ്യ നാവം തച്ഛൃങ്ഗേ യഥോക്തോ ഹരിണാ പുരാ ।
വരത്രേണാഹിനാ തുഷ്ടസ്തുഷ്ടാവ മധുസൂദനമ് ॥ ൪൫ ॥

ശ്രീരാജോവാച
അനാദ്യവിദ്യോപഹതാത്മസംവിദ-
സ്തന്മൂലസംസാരപരിശ്രമാതുരാഃ ।
യദൃച്ഛയോപസൃതാ യമാപ്നുയു-
ര്വിമുക്തിദോ നഃ പരമോ ഗുരുര്ഭവാന് ॥ ൪൬ ॥

ജനോഽബുധോഽയം നിജകര്മബന്ധനഃ
സുഖേച്ഛയാ കര്മ സമീഹതേഽസുഖമ് ।
യത്സേവയാ താം വിധുനോത്യസന്മതിം
ഗ്രന്ഥിം സ ഭിന്ദ്യാദ് ധൃദയം സ നോ ഗുരുഃ ॥ ൪൭ ॥

യത്സേവയാഗ്നേരിവ രുദ്രരോദനം
പുമാന് വിജഹ്യാന്മലമാത്മനസ്തമഃ ।
ഭജേത വര്ണം നിജമേഷ സോഽവ്യയോ
ഭൂയാത് സ ഈശഃ പരമോ ഗുരോര്ഗുരുഃ ॥ ൪൮ ॥

ന യത്പ്രസാദായുതഭാഗലേശ-
മന്യേ ച ദേവാ ഗുരവോ ജനാഃ സ്വയമ് ।
കര്തും സമേതാഃ പ്രഭവന്തി പുംസ-
സ്തമീശ്വരം ത്വാം ശരണം പ്രപദ്യേ ॥ ൪൯ ॥

അചക്ഷുരന്ധസ്യ യഥാഗ്രണീഃ കൃത-
സ്തഥാ ജനസ്യാവിദുഷോഽബുധോ ഗുരുഃ ।
ത്വമര്കദൃക് സര്വദൃശാം സമീക്ഷണോ
വൃതോ ഗുരുര്നഃ സ്വഗതിം ബുഭുത്സതാമ് ॥ ൫൦ ॥

ജനോ ജനസ്യാദിശതേഽസതീം ഗതിം
യയാ പ്രപദ്യേത ദുരത്യയം തമഃ ।
ത്വം ത്വവ്യയം ജ്ഞാനമമോഘമഞ്ജസാ
പ്രപദ്യതേ യേന ജനോ നിജം പദമ് ॥ ൫൧ ॥

ത്വം സര്വലോകസ്യ സുഹൃത് പ്രിയേശ്വരോ
ഹ്യാത്മാ ഗുരുര്ജ്ഞാനമഭീഷ്ടസിദ്ധിഃ ।
തഥാപി ലോകോ ന ഭവന്തമന്ധധീ-
ര്ജാനാതി സന്തം ഹൃദി ബദ്ധകാമഃ ॥ ൫൨ ॥

ത്വം ത്വാമഹം ദേവവരം വരേണ്യം
പ്രപദ്യ ഈശം പ്രതിബോധനായ ।
ഛിന്ധ്യര്ഥദീപൈര്ഭഗവന് വചോഭി-
ര്ഗ്രന്ഥീന് ഹൃദയ്യാന് വിവൃണു സ്വമോകഃ ॥ ൫൩ ॥

ശ്രീശുക ഉവാച
ഇത്യുക്തവന്തം നൃപതിം ഭഗവാനാദിപൂരുഷഃ ।
മത്സ്യരൂപീ മഹാമ്ഭോധൌ വിഹരംസ്തത്ത്വമബ്രവീത് ॥ ൫൪ ॥

പുരാണസംഹിതാം ദിവ്യാം സാങ്ഖ്യയോഗക്രിയാവതീമ് ।
സത്യവ്രതസ്യ രാജര്ഷേരാത്മഗുഹ്യമശേഷതഃ ॥ ൫൫ ॥

അശ്രൌഷീദൃഷിഭിഃ സാകമാത്മതത്ത്വമസംശയമ് ।
നാവ്യാസീനോ ഭഗവതാ പ്രോക്തം ബ്രഹ്മ സനാതനമ് ॥ ൫൬ ॥

അതീതപ്രലയാപായ ഉത്ഥിതായ സ വേധസേ ।
ഹത്വാസുരം ഹയഗ്രീവം വേദാന് പ്രത്യാഹരദ്ധരിഃ ॥ ൫൭ ॥

സ തു സത്യവ്രതോ രാജാ ജ്ഞാനവിജ്ഞാനസംയുതഃ ।
വിഷ്ണോഃ പ്രസാദാത് കല്പേഽസ്മിന്നാസീദ് വൈവസ്വതോ മനുഃ ॥ ൫൮ ॥

സത്യവ്രതസ്യ രാജര്ഷേര്മായാമത്സ്യസ്യ ശാര്ങ്ഗിണഃ ।
സംവാദം മഹദാഖ്യാനം ശ്രുത്വാ മുച്യേത കില്ബിഷാത് ॥ ൫൯ ॥

അവതാരം ഹരേര്യോഽയം കീര്തയേദന്വഹം നരഃ ।
സങ്കല്പാസ്തസ്യ സിധ്യന്തി സ യാതി പരമാം ഗതിമ് ॥ ൬൦ ॥

പ്രലയപയസി ധാതുഃ സുപ്തശക്തേര്മുഖേഭ്യഃ
ശ്രുതിഗണമപനീതം പ്രത്യുപാദത്ത ഹത്വാ ।
ദിതിജമകഥയദ് യോ ബ്രഹ്മ സത്യവ്രതാനാം
തമഹമഖിലഹേതും ജിഹ്മമീനം നതോഽസ്മി ॥ ൬൧ ॥
സ വൈ മനഃ കൃഷ്ണപദാരവിന്ദയോ-
ര്വചാംസി വൈകുണ്ഠഗുണാനുവര്ണനേ ।
കരൌ ഹരേര്മന്ദിരമാര്ജനാദിഷു
ശ്രുതിം ചകാരാച്യുതസത്കഥോദയേ ॥