শ্ৰীমদ্ভাগৱতম্ ৯.১০

শ্ৰীশুক উৱাচ
খট্ৱাঙ্গাদ্ দীৰ্ঘবাহুশ্চ ৰঘুস্তস্মাত্ পৃথুশ্ৰৱাঃ ।
অজস্ততো মহাৰাজস্তস্মাদ্ দশৰথোঽভৱত্ ॥ ১ ॥

তস্যাপি ভগৱানেষ সাক্ষাদ্ ব্ৰহ্মমযো হৰিঃ ।
অংশাংশেন চতুৰ্ধাগাত্ পুত্ৰত্ৱং প্ৰাৰ্থিতঃ সুৰৈঃ ।
ৰামলক্ষ্মণভৰতশত্ৰুঘ্না ইতি সংজ্ঞযা ॥ ২ ॥

তস্যানুচৰিতং ৰাজন্নৃষিভিস্তত্ত্ৱদৰ্শিভিঃ ।
শ্ৰুতং হি ৱৰ্ণিতং ভূৰি ত্ৱযা সীতাপতেৰ্মুহুঃ ॥ ৩ ॥

গুৰ্ৱৰ্থে ত্যক্তৰাজ্যো ৱ্যচৰদনুৱনং পদ্মপদ্ভ্যাং প্ৰিযাযাঃ
পাণিস্পৰ্শাক্ষমাভ্যাং মৃজিতপথৰুজো যো হৰীন্দ্ৰানুজাভ্যাম্ ।
ৱৈৰূপ্যাচ্ছূৰ্পণখ্যাঃ প্ৰিযৱিৰহৰুষাৰোপিতভ্ৰূৱিজৃম্ভ-
ত্ৰস্তাব্ধিৰ্বদ্ধসেতুঃ খলদৱদহনঃ কোসলেন্দ্ৰোঽৱতান্নঃ ॥ ৪ ॥

ৱিশ্ৱামিত্ৰাধ্ৱৰে যেন মাৰীচাদ্যা নিশাচৰাঃ ।
পশ্যতো লক্ষ্মণস্যৈৱ হতা নৈৰ্ঋতপুঙ্গৱাঃ ॥ ৫ ॥

যো লোকৱীৰসমিতৌ ধনুৰৈশমুগ্ৰং
সীতাস্ৱযংৱৰগৃহে ত্ৰিশতোপনীতম্ ।
আদায বালগজলীল ইৱেক্ষুযষ্টিং
সজ্জ্যীকৃতং নৃপ ৱিকৃষ্য বভঞ্জ মধ্যে ॥ ৬ ॥

জিত্ৱানুৰূপগুণশীলৱযোঽঙ্গৰূপাং
সীতাভিধাং শ্ৰিযমুৰস্যভিলব্ধমানাম্ ।
মাৰ্গে ৱ্ৰজন্ ভৃগুপতেৰ্ৱ্যনযত্ প্ৰৰূঢং
দৰ্পং মহীমকৃত যস্ত্ৰিৰৰাজবীজাম্ ॥ ৭ ॥

যঃ সত্যপাশপৰিৱীতপিতুৰ্নিদেশং
স্ত্ৰৈণস্য চাপি শিৰসা জগৃহে সভাৰ্যঃ ।
ৰাজ্যং শ্ৰিযং প্ৰণযিনঃ সুহৃদো নিৱাসং
ত্যক্ত্ৱা যযৌ ৱনমসূনিৱ মুক্তসঙ্গঃ ॥ ৮ ॥

ৰক্ষঃস্ৱসুৰ্ৱ্যকৃত ৰূপমশুদ্ধবুদ্ধে-
স্তস্যাঃ খৰত্ৰিশিৰদূষণমুখ্যবন্ধূন্ ।
জঘ্নে চতুৰ্দশসহস্ৰমপাৰণীয-
কোদণ্ডপাণিৰটমান উৱাস কৃচ্ছ্ৰম্ ॥ ৯ ॥

সীতাকথাশ্ৰৱণদীপিতহৃচ্ছযেন
সৃষ্টং ৱিলোক্য নৃপতে দশকন্ধৰেণ ।
জঘ্নেঽদ্ভুতৈণৱপুষাশ্ৰমতোঽপকৃষ্টো
মাৰীচমাশু ৱিশিখেন যথা কমুগ্ৰঃ ॥ ১০ ॥

ৰক্ষোঽধমেন ৱৃকৱদ্ ৱিপিনেঽসমক্ষং
ৱৈদেহৰাজদুহিতৰ্যপযাপিতাযাম্ ।
ভ্ৰাত্ৰা ৱনে কৃপণৱত্ প্ৰিযযা ৱিযুক্তঃ
স্ত্ৰীসঙ্গিনাং গতিমিতি প্ৰথযংশ্চচাৰ ॥ ১১ ॥

দগ্ধ্ৱাত্মকৃত্যহতকৃত্যমহন্ কবন্ধং
সখ্যং ৱিধায কপিভিৰ্দযিতাগতিং তৈঃ ।
বুদ্ধ্ৱাথ ৱালিনি হতে প্লৱগেন্দ্ৰসৈন্যৈ-
ৰ্ৱেলামগাত্ স মনুজোঽজভৱাৰ্চিতাঙ্ঘ্ৰিঃ ॥ ১২ ॥

যদ্ৰোষৱিভ্ৰমৱিৱৃত্তকটাক্ষপাত-
সম্ভ্ৰান্তনক্ৰমকৰো ভযগীৰ্ণঘোষঃ ।
সিন্ধুঃ শিৰস্যৰ্হণং পৰিগৃহ্য ৰূপী
পাদাৰৱিন্দমুপগম্য বভাষ এতত্ ॥ ১৩ ॥

ন ত্ৱাং ৱযং জডধিযো নু ৱিদাম ভূমন্
কূটস্থমাদিপুৰুষং জগতামধীশম্ ।
যত্সত্ত্ৱতঃ সুৰগণা ৰজসঃ প্ৰজেশা
মন্যোশ্চ ভূতপতযঃ স ভৱান্ গুণেশঃ ॥ ১৪ ॥

কামং প্ৰযাহি জহি ৱিশ্ৰৱসোঽৱমেহং
ত্ৰৈলোক্যৰাৱণমৱাপ্নুহি ৱীৰ পত্নীম্ ।
বধ্নীহি সেতুমিহ তে যশসো ৱিতত্যৈ
গাযন্তি দিগ্ৱিজযিনো যমুপেত্য ভূপাঃ ॥ ১৫ ॥

বদ্ধ্ৱোদধৌ ৰঘুপতিৰ্ৱিৱিধাদ্ৰিকূটৈঃ
সেতুং কপীন্দ্ৰকৰকম্পিতভূৰুহাঙ্গৈঃ ।
সুগ্ৰীৱনীলহনুমত্প্ৰমুখৈৰনীকৈ-
ৰ্লঙ্কাং ৱিভীষণদৃশাৱিশদগ্ৰদগ্ধাম্ ॥ ১৬ ॥

সা ৱানৰেন্দ্ৰবলৰুদ্ধৱিহাৰকোষ্ঠ-
শ্ৰীদ্ৱাৰগোপুৰসদোৱলভীৱিটঙ্কা ।
নিৰ্ভজ্যমানধিষণধ্ৱজহেমকুম্ভ-
শৃঙ্গাটকা গজকুলৈৰ্হ্ৰদিনীৱ ঘূৰ্ণা ॥ ১৭ ॥

ৰক্ষঃপতিস্তদৱলোক্য নিকুম্ভকুম্ভ-
ধূম্ৰাক্ষদুৰ্মুখসুৰান্তকনৰান্তকাদীন্ ।
পুত্ৰং প্ৰহস্তমতিকাযৱিকম্পনাদীন্
সৰ্ৱানুগান্ সমহিনোদথ কুম্ভকৰ্ণম্ ॥ ১৮ ॥

তাং যাতুধানপৃতনামসিশূলচাপ-
প্ৰাসৰ্ষ্টিশক্তিশৰতোমৰখড্গদুৰ্গাম্ ।
সুগ্ৰীৱলক্ষ্মণমৰুত্সুতগন্ধমাদ-
নীলাঙ্গদৰ্ক্ষপনসাদিভিৰন্ৱিতোঽগাত্ ॥ ১৯ ॥

তেঽনীকপা ৰঘুপতেৰভিপত্য সৰ্ৱে
দ্ৱন্দ্ৱং ৱৰূথমিভপত্তিৰথাশ্ৱযোধৈঃ ।
জঘ্নুৰ্দ্ৰুমৈৰ্গিৰিগদেষুভিৰঙ্গদাদ্যাঃ
সীতাভিমৰ্ষহতমঙ্গলৰাৱণেশান্ ॥ ২০ ॥

ৰক্ষঃপতিঃ স্ৱবলনষ্টিমৱেক্ষ্য ৰুষ্ট
আৰুহ্য যানকমথাভিসসাৰ ৰামম্ ।
স্ৱঃস্যন্দনে দ্যুমতি মাতলিনোপনীতে
ৱিভ্ৰাজমানমহনন্নিশিতৈঃ ক্ষুৰপ্ৰৈঃ ॥ ২১ ॥

ৰামস্তমাহ পুৰুষাদপুৰীষ যন্নঃ
কান্তাসমক্ষমসতাপহৃতা শ্ৱৱত্ তে ।
ত্যক্তত্ৰপস্য ফলমদ্য জুগুপ্সিতস্য
যচ্ছামি কাল ইৱ কৰ্তুৰলঙ্ঘ্যৱীৰ্যঃ ॥ ২২ ॥

এৱং ক্ষিপন্ ধনুষি সংধিতমুত্সসৰ্জ
বাণং স ৱজ্ৰমিৱ তদ্ধৃদযং বিভেদ ।
সোঽসৃগ্ ৱমন্ দশমুখৈৰ্ন্যপতদ্ ৱিমানা-
দ্ধাহেতি জল্পতি জনে সুকৃতীৱ ৰিক্তঃ ॥ ২৩ ॥

ততো নিষ্ক্ৰম্য লঙ্কাযা যাতুধান্যঃ সহস্ৰশঃ ।
মন্দোদৰ্যা সমং তত্ৰ প্ৰৰুদন্ত্য উপাদ্ৰৱন্ ॥ ২৪ ॥

স্ৱান্ স্ৱান্ বন্ধূন্ পৰিষ্ৱজ্য লক্ষ্মণেষুভিৰৰ্দিতান্ ।
ৰুৰুদুঃ সুস্ৱৰং দীনা ঘ্নন্ত্য আত্মানমাত্মনা ॥ ২৫ ॥

হা হতাঃ স্ম ৱযং নাথ লোকৰাৱণ ৰাৱণ ।
কং যাযাচ্ছৰণং লঙ্কা ত্ৱদ্ৱিহীনা পৰাৰ্দিতা ॥ ২৬ ॥

ন ৱৈ ৱেদ মহাভাগ ভৱান্ কামৱশং গতঃ ।
তেজোঽনুভাৱং সীতাযা যেন নীতো দশামিমাম্ ॥ ২৭ ॥

কৃতৈষা ৱিধৱা লঙ্কা ৱযং চ কুলনন্দন ।
দেহঃ কৃতোঽন্নং গৃধ্ৰাণামাত্মা নৰকহেতৱে ॥ ২৮ ॥

শ্ৰীশুক উৱাচ
স্ৱানাং ৱিভীষণশ্চক্ৰে কোসলেন্দ্ৰানুমোদিতঃ ।
পিতৃমেধৱিধানেন যদুক্তং সাম্পৰাযিকম্ ॥ ২৯ ॥

ততো দদৰ্শ ভগৱানশোকৱনিকাশ্ৰমে ।
ক্ষামাং স্ৱৱিৰহৱ্যাধিং শিংশপামূলমাশ্ৰিতাম্ ॥ ৩০ ॥

ৰামঃ প্ৰিযতমাং ভাৰ্যাং দীনাং ৱীক্ষ্যান্ৱকম্পত ।
আত্মসন্দৰ্শনাহ্লাদৱিকসন্মুখপঙ্কজাম্ ॥ ৩১ ॥

আৰোপ্যাৰুৰুহে যানং ভ্ৰাতৃভ্যাং হনুমদ্যুতঃ ।
ৱিভীষণায ভগৱান্ দত্ত্ৱা ৰক্ষোগণেশতাম্ ।
লঙ্কামাযুশ্চ কল্পান্তং যযৌ চীৰ্ণৱ্ৰতঃ পুৰীম্ ॥ ৩২ ॥

অৱকীৰ্যমাণঃ সুকুসুমৈৰ্লোকপালাৰ্পিতৈঃ পথি ।
উপগীযমানচৰিতঃ শতধৃত্যাদিভিৰ্মুদা ॥ ৩৩ ॥

গোমূত্ৰযাৱকং শ্ৰুত্ৱা ভ্ৰাতৰং ৱল্কলাম্বৰম্ ।
মহাকাৰুণিকোঽতপ্যজ্জটিলং স্থণ্ডিলেশযম্ ॥ ৩৪ ॥

ভৰতঃ প্ৰাপ্তমাকৰ্ণ্য পৌৰামাত্যপুৰোহিতৈঃ ।
পাদুকে শিৰসি ন্যস্য ৰামং প্ৰত্যুদ্যতোঽগ্ৰজম্ ॥ ৩৫ ॥

নন্দিগ্ৰামাত্ স্ৱশিবিৰাদ্ গীতৱাদিত্ৰনিঃস্ৱনৈঃ ।
ব্ৰহ্মঘোষেণ চ মুহুঃ পঠদ্ভিৰ্ব্ৰহ্মৱাদিভিঃ ॥ ৩৬ ॥

স্ৱৰ্ণকক্ষপতাকাভিৰ্হৈমৈশ্চিত্ৰধ্ৱজৈ ৰথৈঃ ।
সদশ্ৱৈ ৰুক্মসন্নাহৈৰ্ভটৈঃ পুৰটৱৰ্মভিঃ ॥ ৩৭ ॥

শ্ৰেণীভিৰ্ৱাৰমুখ্যাভিৰ্ভৃত্যৈশ্চৈৱ পদানুগৈঃ ।
পাৰমেষ্ঠ্যান্যুপাদায পণ্যান্যুচ্চাৱচানি চ ।
পাদযোৰ্ন্যপতত্ প্ৰেম্ণা প্ৰক্লিন্নহৃদযেক্ষণঃ ॥ ৩৮ ॥

পাদুকে ন্যস্য পুৰতঃ প্ৰাঞ্জলিৰ্বাষ্পলোচনঃ ।
তমাশ্লিষ্য চিৰং দোৰ্ভ্যাং স্নাপযন্ নেত্ৰজৈৰ্জলৈঃ ॥ ৩৯ ॥

ৰামো লক্ষ্মণসীতাভ্যাং ৱিপ্ৰেভ্যো যেঽৰ্হসত্তমাঃ ।
তেভ্যঃ স্ৱযং নমশ্চক্ৰে প্ৰজাভিশ্চ নমস্কৃতঃ ॥ ৪০ ॥

ধুন্ৱন্ত উত্তৰাসঙ্গান্ পতিং ৱীক্ষ্য চিৰাগতম্ ।
উত্তৰাঃ কোসলা মাল্যৈঃ কিৰন্তো ননৃতুৰ্মুদা ॥ ৪১ ॥

পাদুকে ভৰতোঽগৃহ্ণাচ্চামৰৱ্যজনোত্তমে ।
ৱিভীষণঃ সসুগ্ৰীৱঃ শ্ৱেতচ্ছত্ৰং মৰুত্সুতঃ ॥ ৪২ ॥

ধনুৰ্নিষঙ্গাঞ্ছত্ৰুঘ্নঃ সীতা তীৰ্থকমণ্ডলুম্ ।
অবিভ্ৰদঙ্গদঃ খড্গং হৈমং চৰ্মৰ্ক্ষৰাণ্নৃপ ॥ ৪৩ ॥

পুষ্পকস্থো নুতঃ স্ত্ৰীভিঃ স্তূযমানশ্চ ৱন্দিভিঃ ।
ৱিৰেজে ভগৱান্ ৰাজন্ গ্ৰহৈশ্চন্দ্ৰ ইৱোদিতঃ ॥ ৪৪ ॥

ভ্ৰাত্ৰাভিনন্দিতঃ সোঽথ সোত্সৱাং প্ৰাৱিশত্ পুৰীম্ ।
প্ৰৱিশ্য ৰাজভৱনং গুৰুপত্নীঃ স্ৱমাতৰম্ ॥ ৪৫ ॥

গুৰূন্ ৱযস্যাৱৰজান্ পূজিতঃ প্ৰত্যপূজযত্ ।
ৱৈদেহী লক্ষ্মণশ্চৈৱ যথাৱত্ সমুপেযতুঃ ॥ ৪৬ ॥

পুত্ৰান্ স্ৱমাতৰস্তাস্তু প্ৰাণাংস্তন্ৱ ইৱোত্থিতাঃ ।
আৰোপ্যাঙ্কেঽভিষিঞ্চন্ত্যো বাষ্পৌঘৈৰ্ৱিজহুঃ শুচঃ ॥ ৪৭ ॥

জটা নিৰ্মুচ্য ৱিধিৱত্ কুলৱৃদ্ধৈঃ সমং গুৰুঃ ।
অভ্যষিঞ্চদ্ যথৈৱেন্দ্ৰং চতুঃসিন্ধুজলাদিভিঃ ॥ ৪৮ ॥

এৱং কৃতশিৰঃস্নানঃ সুৱাসাঃ স্ৰগ্ৱ্যলঙ্কৃতঃ ।
স্ৱলঙ্কৃতৈঃ সুৱাসোভিৰ্ভ্ৰাতৃভিৰ্ভাৰ্যযা বভৌ ॥ ৪৯ ॥

অগ্ৰহীদাসনং ভ্ৰাত্ৰা প্ৰণিপত্য প্ৰসাদিতঃ ।
প্ৰজাঃ স্ৱধৰ্মনিৰতা ৱৰ্ণাশ্ৰমগুণান্ৱিতাঃ ।
জুগোপ পিতৃৱদ্ ৰামো মেনিৰে পিতৰং চ তম্ ॥ ৫০ ॥

ত্ৰেতাযাং ৱৰ্তমানাযাং কালঃ কৃতসমোঽভৱত্ ।
ৰামে ৰাজনি ধৰ্মজ্ঞে সৰ্ৱভূতসুখাৱহে ॥ ৫১ ॥

ৱনানি নদ্যো গিৰযো ৱৰ্ষাণি দ্ৱীপসিন্ধৱঃ ।
সৰ্ৱে কামদুঘা আসন্ প্ৰজানাং ভৰতৰ্ষভ ॥ ৫২ ॥

নাধিৱ্যাধিজৰাগ্লানিদুঃখশোকভযক্লমাঃ ।
মৃত্যুশ্চানিচ্ছতাং নাসীদ্ ৰামে ৰাজন্যধোক্ষজে ॥ ৫৩ ॥

একপত্নীৱ্ৰতধৰো ৰাজৰ্ষিচৰিতঃ শুচিঃ ।
স্ৱধৰ্মং গৃহমেধীযং শিক্ষযন্ স্ৱযমাচৰত্ ॥ ৫৪ ॥

প্ৰেম্ণানুৱৃত্ত্যা শীলেন প্ৰশ্ৰযাৱনতা সতী ।
ভিযা হ্ৰিযা চ ভাৱজ্ঞা ভৰ্তুঃ সীতাহৰন্মনঃ ॥ ৫৫ ॥