శ్రీమద్భాగవతమ్ ౯.౧౦

శ్రీశుక ఉవాచ
ఖట్వాఙ్గాద్ దీర్ఘబాహుశ్చ రఘుస్తస్మాత్ పృథుశ్రవాః ।
అజస్తతో మహారాజస్తస్మాద్ దశరథోఽభవత్ ॥ ౧ ॥

తస్యాపి భగవానేష సాక్షాద్ బ్రహ్మమయో హరిః ।
అంశాంశేన చతుర్ధాగాత్ పుత్రత్వం ప్రార్థితః సురైః ।
రామలక్ష్మణభరతశత్రుఘ్నా ఇతి సంజ్ఞయా ॥ ౨ ॥

తస్యానుచరితం రాజన్నృషిభిస్తత్త్వదర్శిభిః ।
శ్రుతం హి వర్ణితం భూరి త్వయా సీతాపతేర్ముహుః ॥ ౩ ॥

గుర్వర్థే త్యక్తరాజ్యో వ్యచరదనువనం పద్మపద్భ్యాం ప్రియాయాః
పాణిస్పర్శాక్షమాభ్యాం మృజితపథరుజో యో హరీన్ద్రానుజాభ్యామ్ ।
వైరూప్యాచ్ఛూర్పణఖ్యాః ప్రియవిరహరుషారోపితభ్రూవిజృమ్భ-
త్రస్తాబ్ధిర్బద్ధసేతుః ఖలదవదహనః కోసలేన్ద్రోఽవతాన్నః ॥ ౪ ॥

విశ్వామిత్రాధ్వరే యేన మారీచాద్యా నిశాచరాః ।
పశ్యతో లక్ష్మణస్యైవ హతా నైర్ఋతపుఙ్గవాః ॥ ౫ ॥

యో లోకవీరసమితౌ ధనురైశముగ్రం
సీతాస్వయంవరగృహే త్రిశతోపనీతమ్ ।
ఆదాయ బాలగజలీల ఇవేక్షుయష్టిం
సజ్జ్యీకృతం నృప వికృష్య బభఞ్జ మధ్యే ॥ ౬ ॥

జిత్వానురూపగుణశీలవయోఽఙ్గరూపాం
సీతాభిధాం శ్రియమురస్యభిలబ్ధమానామ్ ।
మార్గే వ్రజన్ భృగుపతేర్వ్యనయత్ ప్రరూఢం
దర్పం మహీమకృత యస్త్రిరరాజబీజామ్ ॥ ౭ ॥

యః సత్యపాశపరివీతపితుర్నిదేశం
స్త్రైణస్య చాపి శిరసా జగృహే సభార్యః ।
రాజ్యం శ్రియం ప్రణయినః సుహృదో నివాసం
త్యక్త్వా యయౌ వనమసూనివ ముక్తసఙ్గః ॥ ౮ ॥

రక్షఃస్వసుర్వ్యకృత రూపమశుద్ధబుద్ధే-
స్తస్యాః ఖరత్రిశిరదూషణముఖ్యబన్ధూన్ ।
జఘ్నే చతుర్దశసహస్రమపారణీయ-
కోదణ్డపాణిరటమాన ఉవాస కృచ్ఛ్రమ్ ॥ ౯ ॥

సీతాకథాశ్రవణదీపితహృచ్ఛయేన
సృష్టం విలోక్య నృపతే దశకన్ధరేణ ।
జఘ్నేఽద్భుతైణవపుషాశ్రమతోఽపకృష్టో
మారీచమాశు విశిఖేన యథా కముగ్రః ॥ ౧౦ ॥

రక్షోఽధమేన వృకవద్ విపినేఽసమక్షం
వైదేహరాజదుహితర్యపయాపితాయామ్ ।
భ్రాత్రా వనే కృపణవత్ ప్రియయా వియుక్తః
స్త్రీసఙ్గినాం గతిమితి ప్రథయంశ్చచార ॥ ౧౧ ॥

దగ్ధ్వాత్మకృత్యహతకృత్యమహన్ కబన్ధం
సఖ్యం విధాయ కపిభిర్దయితాగతిం తైః ।
బుద్ధ్వాథ వాలిని హతే ప్లవగేన్ద్రసైన్యై-
ర్వేలామగాత్ స మనుజోఽజభవార్చితాఙ్ఘ్రిః ॥ ౧౨ ॥

యద్రోషవిభ్రమవివృత్తకటాక్షపాత-
సమ్భ్రాన్తనక్రమకరో భయగీర్ణఘోషః ।
సిన్ధుః శిరస్యర్హణం పరిగృహ్య రూపీ
పాదారవిన్దముపగమ్య బభాష ఏతత్ ॥ ౧౩ ॥

న త్వాం వయం జడధియో ను విదామ భూమన్
కూటస్థమాదిపురుషం జగతామధీశమ్ ।
యత్సత్త్వతః సురగణా రజసః ప్రజేశా
మన్యోశ్చ భూతపతయః స భవాన్ గుణేశః ॥ ౧౪ ॥

కామం ప్రయాహి జహి విశ్రవసోఽవమేహం
త్రైలోక్యరావణమవాప్నుహి వీర పత్నీమ్ ।
బధ్నీహి సేతుమిహ తే యశసో వితత్యై
గాయన్తి దిగ్విజయినో యముపేత్య భూపాః ॥ ౧౫ ॥

బద్ధ్వోదధౌ రఘుపతిర్వివిధాద్రికూటైః
సేతుం కపీన్ద్రకరకమ్పితభూరుహాఙ్గైః ।
సుగ్రీవనీలహనుమత్ప్రముఖైరనీకై-
ర్లఙ్కాం విభీషణదృశావిశదగ్రదగ్ధామ్ ॥ ౧౬ ॥

సా వానరేన్ద్రబలరుద్ధవిహారకోష్ఠ-
శ్రీద్వారగోపురసదోవలభీవిటఙ్కా ।
నిర్భజ్యమానధిషణధ్వజహేమకుమ్భ-
శృఙ్గాటకా గజకులైర్హ్రదినీవ ఘూర్ణా ॥ ౧౭ ॥

రక్షఃపతిస్తదవలోక్య నికుమ్భకుమ్భ-
ధూమ్రాక్షదుర్ముఖసురాన్తకనరాన్తకాదీన్ ।
పుత్రం ప్రహస్తమతికాయవికమ్పనాదీన్
సర్వానుగాన్ సమహినోదథ కుమ్భకర్ణమ్ ॥ ౧౮ ॥

తాం యాతుధానపృతనామసిశూలచాప-
ప్రాసర్ష్టిశక్తిశరతోమరఖడ్గదుర్గామ్ ।
సుగ్రీవలక్ష్మణమరుత్సుతగన్ధమాద-
నీలాఙ్గదర్క్షపనసాదిభిరన్వితోఽగాత్ ॥ ౧౯ ॥

తేఽనీకపా రఘుపతేరభిపత్య సర్వే
ద్వన్ద్వం వరూథమిభపత్తిరథాశ్వయోధైః ।
జఘ్నుర్ద్రుమైర్గిరిగదేషుభిరఙ్గదాద్యాః
సీతాభిమర్షహతమఙ్గలరావణేశాన్ ॥ ౨౦ ॥

రక్షఃపతిః స్వబలనష్టిమవేక్ష్య రుష్ట
ఆరుహ్య యానకమథాభిససార రామమ్ ।
స్వఃస్యన్దనే ద్యుమతి మాతలినోపనీతే
విభ్రాజమానమహనన్నిశితైః క్షురప్రైః ॥ ౨౧ ॥

రామస్తమాహ పురుషాదపురీష యన్నః
కాన్తాసమక్షమసతాపహృతా శ్వవత్ తే ।
త్యక్తత్రపస్య ఫలమద్య జుగుప్సితస్య
యచ్ఛామి కాల ఇవ కర్తురలఙ్ఘ్యవీర్యః ॥ ౨౨ ॥

ఏవం క్షిపన్ ధనుషి సంధితముత్ససర్జ
బాణం స వజ్రమివ తద్ధృదయం బిభేద ।
సోఽసృగ్ వమన్ దశముఖైర్న్యపతద్ విమానా-
ద్ధాహేతి జల్పతి జనే సుకృతీవ రిక్తః ॥ ౨౩ ॥

తతో నిష్క్రమ్య లఙ్కాయా యాతుధాన్యః సహస్రశః ।
మన్దోదర్యా సమం తత్ర ప్రరుదన్త్య ఉపాద్రవన్ ॥ ౨౪ ॥

స్వాన్ స్వాన్ బన్ధూన్ పరిష్వజ్య లక్ష్మణేషుభిరర్దితాన్ ।
రురుదుః సుస్వరం దీనా ఘ్నన్త్య ఆత్మానమాత్మనా ॥ ౨౫ ॥

హా హతాః స్మ వయం నాథ లోకరావణ రావణ ।
కం యాయాచ్ఛరణం లఙ్కా త్వద్విహీనా పరార్దితా ॥ ౨౬ ॥

న వై వేద మహాభాగ భవాన్ కామవశం గతః ।
తేజోఽనుభావం సీతాయా యేన నీతో దశామిమామ్ ॥ ౨౭ ॥

కృతైషా విధవా లఙ్కా వయం చ కులనన్దన ।
దేహః కృతోఽన్నం గృధ్రాణామాత్మా నరకహేతవే ॥ ౨౮ ॥

శ్రీశుక ఉవాచ
స్వానాం విభీషణశ్చక్రే కోసలేన్ద్రానుమోదితః ।
పితృమేధవిధానేన యదుక్తం సామ్పరాయికమ్ ॥ ౨౯ ॥

తతో దదర్శ భగవానశోకవనికాశ్రమే ।
క్షామాం స్వవిరహవ్యాధిం శింశపామూలమాశ్రితామ్ ॥ ౩౦ ॥

రామః ప్రియతమాం భార్యాం దీనాం వీక్ష్యాన్వకమ్పత ।
ఆత్మసన్దర్శనాహ్లాదవికసన్ముఖపఙ్కజామ్ ॥ ౩౧ ॥

ఆరోప్యారురుహే యానం భ్రాతృభ్యాం హనుమద్యుతః ।
విభీషణాయ భగవాన్ దత్త్వా రక్షోగణేశతామ్ ।
లఙ్కామాయుశ్చ కల్పాన్తం యయౌ చీర్ణవ్రతః పురీమ్ ॥ ౩౨ ॥

అవకీర్యమాణః సుకుసుమైర్లోకపాలార్పితైః పథి ।
ఉపగీయమానచరితః శతధృత్యాదిభిర్ముదా ॥ ౩౩ ॥

గోమూత్రయావకం శ్రుత్వా భ్రాతరం వల్కలామ్బరమ్ ।
మహాకారుణికోఽతప్యజ్జటిలం స్థణ్డిలేశయమ్ ॥ ౩౪ ॥

భరతః ప్రాప్తమాకర్ణ్య పౌరామాత్యపురోహితైః ।
పాదుకే శిరసి న్యస్య రామం ప్రత్యుద్యతోఽగ్రజమ్ ॥ ౩౫ ॥

నన్దిగ్రామాత్ స్వశిబిరాద్ గీతవాదిత్రనిఃస్వనైః ।
బ్రహ్మఘోషేణ చ ముహుః పఠద్భిర్బ్రహ్మవాదిభిః ॥ ౩౬ ॥

స్వర్ణకక్షపతాకాభిర్హైమైశ్చిత్రధ్వజై రథైః ।
సదశ్వై రుక్మసన్నాహైర్భటైః పురటవర్మభిః ॥ ౩౭ ॥

శ్రేణీభిర్వారముఖ్యాభిర్భృత్యైశ్చైవ పదానుగైః ।
పారమేష్ఠ్యాన్యుపాదాయ పణ్యాన్యుచ్చావచాని చ ।
పాదయోర్న్యపతత్ ప్రేమ్ణా ప్రక్లిన్నహృదయేక్షణః ॥ ౩౮ ॥

పాదుకే న్యస్య పురతః ప్రాఞ్జలిర్బాష్పలోచనః ।
తమాశ్లిష్య చిరం దోర్భ్యాం స్నాపయన్ నేత్రజైర్జలైః ॥ ౩౯ ॥

రామో లక్ష్మణసీతాభ్యాం విప్రేభ్యో యేఽర్హసత్తమాః ।
తేభ్యః స్వయం నమశ్చక్రే ప్రజాభిశ్చ నమస్కృతః ॥ ౪౦ ॥

ధున్వన్త ఉత్తరాసఙ్గాన్ పతిం వీక్ష్య చిరాగతమ్ ।
ఉత్తరాః కోసలా మాల్యైః కిరన్తో ననృతుర్ముదా ॥ ౪౧ ॥

పాదుకే భరతోఽగృహ్ణాచ్చామరవ్యజనోత్తమే ।
విభీషణః ససుగ్రీవః శ్వేతచ్ఛత్రం మరుత్సుతః ॥ ౪౨ ॥

ధనుర్నిషఙ్గాఞ్ఛత్రుఘ్నః సీతా తీర్థకమణ్డలుమ్ ।
అబిభ్రదఙ్గదః ఖడ్గం హైమం చర్మర్క్షరాణ్నృప ॥ ౪౩ ॥

పుష్పకస్థో నుతః స్త్రీభిః స్తూయమానశ్చ వన్దిభిః ।
విరేజే భగవాన్ రాజన్ గ్రహైశ్చన్ద్ర ఇవోదితః ॥ ౪౪ ॥

భ్రాత్రాభినన్దితః సోఽథ సోత్సవాం ప్రావిశత్ పురీమ్ ।
ప్రవిశ్య రాజభవనం గురుపత్నీః స్వమాతరమ్ ॥ ౪౫ ॥

గురూన్ వయస్యావరజాన్ పూజితః ప్రత్యపూజయత్ ।
వైదేహీ లక్ష్మణశ్చైవ యథావత్ సముపేయతుః ॥ ౪౬ ॥

పుత్రాన్ స్వమాతరస్తాస్తు ప్రాణాంస్తన్వ ఇవోత్థితాః ।
ఆరోప్యాఙ్కేఽభిషిఞ్చన్త్యో బాష్పౌఘైర్విజహుః శుచః ॥ ౪౭ ॥

జటా నిర్ముచ్య విధివత్ కులవృద్ధైః సమం గురుః ।
అభ్యషిఞ్చద్ యథైవేన్ద్రం చతుఃసిన్ధుజలాదిభిః ॥ ౪౮ ॥

ఏవం కృతశిరఃస్నానః సువాసాః స్రగ్వ్యలఙ్కృతః ।
స్వలఙ్కృతైః సువాసోభిర్భ్రాతృభిర్భార్యయా బభౌ ॥ ౪౯ ॥

అగ్రహీదాసనం భ్రాత్రా ప్రణిపత్య ప్రసాదితః ।
ప్రజాః స్వధర్మనిరతా వర్ణాశ్రమగుణాన్వితాః ।
జుగోప పితృవద్ రామో మేనిరే పితరం చ తమ్ ॥ ౫౦ ॥

త్రేతాయాం వర్తమానాయాం కాలః కృతసమోఽభవత్ ।
రామే రాజని ధర్మజ్ఞే సర్వభూతసుఖావహే ॥ ౫౧ ॥

వనాని నద్యో గిరయో వర్షాణి ద్వీపసిన్ధవః ।
సర్వే కామదుఘా ఆసన్ ప్రజానాం భరతర్షభ ॥ ౫౨ ॥

నాధివ్యాధిజరాగ్లానిదుఃఖశోకభయక్లమాః ।
మృత్యుశ్చానిచ్ఛతాం నాసీద్ రామే రాజన్యధోక్షజే ॥ ౫౩ ॥

ఏకపత్నీవ్రతధరో రాజర్షిచరితః శుచిః ।
స్వధర్మం గృహమేధీయం శిక్షయన్ స్వయమాచరత్ ॥ ౫౪ ॥

ప్రేమ్ణానువృత్త్యా శీలేన ప్రశ్రయావనతా సతీ ।
భియా హ్రియా చ భావజ్ఞా భర్తుః సీతాహరన్మనః ॥ ౫౫ ॥