ശ്രീമദ്ഭാഗവതമ് ൯.൧൦

ശ്രീശുക ഉവാച
ഖട്വാങ്ഗാദ് ദീര്ഘബാഹുശ്ച രഘുസ്തസ്മാത് പൃഥുശ്രവാഃ ।
അജസ്തതോ മഹാരാജസ്തസ്മാദ് ദശരഥോഽഭവത് ॥ ൧ ॥

തസ്യാപി ഭഗവാനേഷ സാക്ഷാദ് ബ്രഹ്മമയോ ഹരിഃ ।
അംശാംശേന ചതുര്ധാഗാത് പുത്രത്വം പ്രാര്ഥിതഃ സുരൈഃ ।
രാമലക്ഷ്മണഭരതശത്രുഘ്നാ ഇതി സംജ്ഞയാ ॥ ൨ ॥

തസ്യാനുചരിതം രാജന്നൃഷിഭിസ്തത്ത്വദര്ശിഭിഃ ।
ശ്രുതം ഹി വര്ണിതം ഭൂരി ത്വയാ സീതാപതേര്മുഹുഃ ॥ ൩ ॥

ഗുര്വര്ഥേ ത്യക്തരാജ്യോ വ്യചരദനുവനം പദ്മപദ്ഭ്യാം പ്രിയായാഃ
പാണിസ്പര്ശാക്ഷമാഭ്യാം മൃജിതപഥരുജോ യോ ഹരീന്ദ്രാനുജാഭ്യാമ് ।
വൈരൂപ്യാച്ഛൂര്പണഖ്യാഃ പ്രിയവിരഹരുഷാരോപിതഭ്രൂവിജൃമ്ഭ-
ത്രസ്താബ്ധിര്ബദ്ധസേതുഃ ഖലദവദഹനഃ കോസലേന്ദ്രോഽവതാന്നഃ ॥ ൪ ॥

വിശ്വാമിത്രാധ്വരേ യേന മാരീചാദ്യാ നിശാചരാഃ ।
പശ്യതോ ലക്ഷ്മണസ്യൈവ ഹതാ നൈര്ഋതപുങ്ഗവാഃ ॥ ൫ ॥

യോ ലോകവീരസമിതൌ ധനുരൈശമുഗ്രം
സീതാസ്വയംവരഗൃഹേ ത്രിശതോപനീതമ് ।
ആദായ ബാലഗജലീല ഇവേക്ഷുയഷ്ടിം
സജ്ജ്യീകൃതം നൃപ വികൃഷ്യ ബഭഞ്ജ മധ്യേ ॥ ൬ ॥

ജിത്വാനുരൂപഗുണശീലവയോഽങ്ഗരൂപാം
സീതാഭിധാം ശ്രിയമുരസ്യഭിലബ്ധമാനാമ് ।
മാര്ഗേ വ്രജന് ഭൃഗുപതേര്വ്യനയത് പ്രരൂഢം
ദര്പം മഹീമകൃത യസ്ത്രിരരാജബീജാമ് ॥ ൭ ॥

യഃ സത്യപാശപരിവീതപിതുര്നിദേശം
സ്ത്രൈണസ്യ ചാപി ശിരസാ ജഗൃഹേ സഭാര്യഃ ।
രാജ്യം ശ്രിയം പ്രണയിനഃ സുഹൃദോ നിവാസം
ത്യക്ത്വാ യയൌ വനമസൂനിവ മുക്തസങ്ഗഃ ॥ ൮ ॥

രക്ഷഃസ്വസുര്വ്യകൃത രൂപമശുദ്ധബുദ്ധേ-
സ്തസ്യാഃ ഖരത്രിശിരദൂഷണമുഖ്യബന്ധൂന് ।
ജഘ്നേ ചതുര്ദശസഹസ്രമപാരണീയ-
കോദണ്ഡപാണിരടമാന ഉവാസ കൃച്ഛ്രമ് ॥ ൯ ॥

സീതാകഥാശ്രവണദീപിതഹൃച്ഛയേന
സൃഷ്ടം വിലോക്യ നൃപതേ ദശകന്ധരേണ ।
ജഘ്നേഽദ്ഭുതൈണവപുഷാശ്രമതോഽപകൃഷ്ടോ
മാരീചമാശു വിശിഖേന യഥാ കമുഗ്രഃ ॥ ൧൦ ॥

രക്ഷോഽധമേന വൃകവദ് വിപിനേഽസമക്ഷം
വൈദേഹരാജദുഹിതര്യപയാപിതായാമ് ।
ഭ്രാത്രാ വനേ കൃപണവത് പ്രിയയാ വിയുക്തഃ
സ്ത്രീസങ്ഗിനാം ഗതിമിതി പ്രഥയംശ്ചചാര ॥ ൧൧ ॥

ദഗ്ധ്വാത്മകൃത്യഹതകൃത്യമഹന് കബന്ധം
സഖ്യം വിധായ കപിഭിര്ദയിതാഗതിം തൈഃ ।
ബുദ്ധ്വാഥ വാലിനി ഹതേ പ്ലവഗേന്ദ്രസൈന്യൈ-
ര്വേലാമഗാത് സ മനുജോഽജഭവാര്ചിതാങ്ഘ്രിഃ ॥ ൧൨ ॥

യദ്രോഷവിഭ്രമവിവൃത്തകടാക്ഷപാത-
സമ്ഭ്രാന്തനക്രമകരോ ഭയഗീര്ണഘോഷഃ ।
സിന്ധുഃ ശിരസ്യര്ഹണം പരിഗൃഹ്യ രൂപീ
പാദാരവിന്ദമുപഗമ്യ ബഭാഷ ഏതത് ॥ ൧൩ ॥

ന ത്വാം വയം ജഡധിയോ നു വിദാമ ഭൂമന്
കൂടസ്ഥമാദിപുരുഷം ജഗതാമധീശമ് ।
യത്സത്ത്വതഃ സുരഗണാ രജസഃ പ്രജേശാ
മന്യോശ്ച ഭൂതപതയഃ സ ഭവാന് ഗുണേശഃ ॥ ൧൪ ॥

കാമം പ്രയാഹി ജഹി വിശ്രവസോഽവമേഹം
ത്രൈലോക്യരാവണമവാപ്നുഹി വീര പത്നീമ് ।
ബധ്നീഹി സേതുമിഹ തേ യശസോ വിതത്യൈ
ഗായന്തി ദിഗ്വിജയിനോ യമുപേത്യ ഭൂപാഃ ॥ ൧൫ ॥

ബദ്ധ്വോദധൌ രഘുപതിര്വിവിധാദ്രികൂടൈഃ
സേതും കപീന്ദ്രകരകമ്പിതഭൂരുഹാങ്ഗൈഃ ।
സുഗ്രീവനീലഹനുമത്പ്രമുഖൈരനീകൈ-
ര്ലങ്കാം വിഭീഷണദൃശാവിശദഗ്രദഗ്ധാമ് ॥ ൧൬ ॥

സാ വാനരേന്ദ്രബലരുദ്ധവിഹാരകോഷ്ഠ-
ശ്രീദ്വാരഗോപുരസദോവലഭീവിടങ്കാ ।
നിര്ഭജ്യമാനധിഷണധ്വജഹേമകുമ്ഭ-
ശൃങ്ഗാടകാ ഗജകുലൈര്ഹ്രദിനീവ ഘൂര്ണാ ॥ ൧൭ ॥

രക്ഷഃപതിസ്തദവലോക്യ നികുമ്ഭകുമ്ഭ-
ധൂമ്രാക്ഷദുര്മുഖസുരാന്തകനരാന്തകാദീന് ।
പുത്രം പ്രഹസ്തമതികായവികമ്പനാദീന്
സര്വാനുഗാന് സമഹിനോദഥ കുമ്ഭകര്ണമ് ॥ ൧൮ ॥

താം യാതുധാനപൃതനാമസിശൂലചാപ-
പ്രാസര്ഷ്ടിശക്തിശരതോമരഖഡ്ഗദുര്ഗാമ് ।
സുഗ്രീവലക്ഷ്മണമരുത്സുതഗന്ധമാദ-
നീലാങ്ഗദര്ക്ഷപനസാദിഭിരന്വിതോഽഗാത് ॥ ൧൯ ॥

തേഽനീകപാ രഘുപതേരഭിപത്യ സര്വേ
ദ്വന്ദ്വം വരൂഥമിഭപത്തിരഥാശ്വയോധൈഃ ।
ജഘ്നുര്ദ്രുമൈര്ഗിരിഗദേഷുഭിരങ്ഗദാദ്യാഃ
സീതാഭിമര്ഷഹതമങ്ഗലരാവണേശാന് ॥ ൨൦ ॥

രക്ഷഃപതിഃ സ്വബലനഷ്ടിമവേക്ഷ്യ രുഷ്ട
ആരുഹ്യ യാനകമഥാഭിസസാര രാമമ് ।
സ്വഃസ്യന്ദനേ ദ്യുമതി മാതലിനോപനീതേ
വിഭ്രാജമാനമഹനന്നിശിതൈഃ ക്ഷുരപ്രൈഃ ॥ ൨൧ ॥

രാമസ്തമാഹ പുരുഷാദപുരീഷ യന്നഃ
കാന്താസമക്ഷമസതാപഹൃതാ ശ്വവത് തേ ।
ത്യക്തത്രപസ്യ ഫലമദ്യ ജുഗുപ്സിതസ്യ
യച്ഛാമി കാല ഇവ കര്തുരലങ്ഘ്യവീര്യഃ ॥ ൨൨ ॥

ഏവം ക്ഷിപന് ധനുഷി സംധിതമുത്സസര്ജ
ബാണം സ വജ്രമിവ തദ്ധൃദയം ബിഭേദ ।
സോഽസൃഗ് വമന് ദശമുഖൈര്ന്യപതദ് വിമാനാ-
ദ്ധാഹേതി ജല്പതി ജനേ സുകൃതീവ രിക്തഃ ॥ ൨൩ ॥

തതോ നിഷ്ക്രമ്യ ലങ്കായാ യാതുധാന്യഃ സഹസ്രശഃ ।
മന്ദോദര്യാ സമം തത്ര പ്രരുദന്ത്യ ഉപാദ്രവന് ॥ ൨൪ ॥

സ്വാന് സ്വാന് ബന്ധൂന് പരിഷ്വജ്യ ലക്ഷ്മണേഷുഭിരര്ദിതാന് ।
രുരുദുഃ സുസ്വരം ദീനാ ഘ്നന്ത്യ ആത്മാനമാത്മനാ ॥ ൨൫ ॥

ഹാ ഹതാഃ സ്മ വയം നാഥ ലോകരാവണ രാവണ ।
കം യായാച്ഛരണം ലങ്കാ ത്വദ്വിഹീനാ പരാര്ദിതാ ॥ ൨൬ ॥

ന വൈ വേദ മഹാഭാഗ ഭവാന് കാമവശം ഗതഃ ।
തേജോഽനുഭാവം സീതായാ യേന നീതോ ദശാമിമാമ് ॥ ൨൭ ॥

കൃതൈഷാ വിധവാ ലങ്കാ വയം ച കുലനന്ദന ।
ദേഹഃ കൃതോഽന്നം ഗൃധ്രാണാമാത്മാ നരകഹേതവേ ॥ ൨൮ ॥

ശ്രീശുക ഉവാച
സ്വാനാം വിഭീഷണശ്ചക്രേ കോസലേന്ദ്രാനുമോദിതഃ ।
പിതൃമേധവിധാനേന യദുക്തം സാമ്പരായികമ് ॥ ൨൯ ॥

തതോ ദദര്ശ ഭഗവാനശോകവനികാശ്രമേ ।
ക്ഷാമാം സ്വവിരഹവ്യാധിം ശിംശപാമൂലമാശ്രിതാമ് ॥ ൩൦ ॥

രാമഃ പ്രിയതമാം ഭാര്യാം ദീനാം വീക്ഷ്യാന്വകമ്പത ।
ആത്മസന്ദര്ശനാഹ്ലാദവികസന്മുഖപങ്കജാമ് ॥ ൩൧ ॥

ആരോപ്യാരുരുഹേ യാനം ഭ്രാതൃഭ്യാം ഹനുമദ്യുതഃ ।
വിഭീഷണായ ഭഗവാന് ദത്ത്വാ രക്ഷോഗണേശതാമ് ।
ലങ്കാമായുശ്ച കല്പാന്തം യയൌ ചീര്ണവ്രതഃ പുരീമ് ॥ ൩൨ ॥

അവകീര്യമാണഃ സുകുസുമൈര്ലോകപാലാര്പിതൈഃ പഥി ।
ഉപഗീയമാനചരിതഃ ശതധൃത്യാദിഭിര്മുദാ ॥ ൩൩ ॥

ഗോമൂത്രയാവകം ശ്രുത്വാ ഭ്രാതരം വല്കലാമ്ബരമ് ।
മഹാകാരുണികോഽതപ്യജ്ജടിലം സ്ഥണ്ഡിലേശയമ് ॥ ൩൪ ॥

ഭരതഃ പ്രാപ്തമാകര്ണ്യ പൌരാമാത്യപുരോഹിതൈഃ ।
പാദുകേ ശിരസി ന്യസ്യ രാമം പ്രത്യുദ്യതോഽഗ്രജമ് ॥ ൩൫ ॥

നന്ദിഗ്രാമാത് സ്വശിബിരാദ് ഗീതവാദിത്രനിഃസ്വനൈഃ ।
ബ്രഹ്മഘോഷേണ ച മുഹുഃ പഠദ്ഭിര്ബ്രഹ്മവാദിഭിഃ ॥ ൩൬ ॥

സ്വര്ണകക്ഷപതാകാഭിര്ഹൈമൈശ്ചിത്രധ്വജൈ രഥൈഃ ।
സദശ്വൈ രുക്മസന്നാഹൈര്ഭടൈഃ പുരടവര്മഭിഃ ॥ ൩൭ ॥

ശ്രേണീഭിര്വാരമുഖ്യാഭിര്ഭൃത്യൈശ്ചൈവ പദാനുഗൈഃ ।
പാരമേഷ്ഠ്യാന്യുപാദായ പണ്യാന്യുച്ചാവചാനി ച ।
പാദയോര്ന്യപതത് പ്രേമ്ണാ പ്രക്ലിന്നഹൃദയേക്ഷണഃ ॥ ൩൮ ॥

പാദുകേ ന്യസ്യ പുരതഃ പ്രാഞ്ജലിര്ബാഷ്പലോചനഃ ।
തമാശ്ലിഷ്യ ചിരം ദോര്ഭ്യാം സ്നാപയന് നേത്രജൈര്ജലൈഃ ॥ ൩൯ ॥

രാമോ ലക്ഷ്മണസീതാഭ്യാം വിപ്രേഭ്യോ യേഽര്ഹസത്തമാഃ ।
തേഭ്യഃ സ്വയം നമശ്ചക്രേ പ്രജാഭിശ്ച നമസ്കൃതഃ ॥ ൪൦ ॥

ധുന്വന്ത ഉത്തരാസങ്ഗാന് പതിം വീക്ഷ്യ ചിരാഗതമ് ।
ഉത്തരാഃ കോസലാ മാല്യൈഃ കിരന്തോ നനൃതുര്മുദാ ॥ ൪൧ ॥

പാദുകേ ഭരതോഽഗൃഹ്ണാച്ചാമരവ്യജനോത്തമേ ।
വിഭീഷണഃ സസുഗ്രീവഃ ശ്വേതച്ഛത്രം മരുത്സുതഃ ॥ ൪൨ ॥

ധനുര്നിഷങ്ഗാഞ്ഛത്രുഘ്നഃ സീതാ തീര്ഥകമണ്ഡലുമ് ।
അബിഭ്രദങ്ഗദഃ ഖഡ്ഗം ഹൈമം ചര്മര്ക്ഷരാണ്നൃപ ॥ ൪൩ ॥

പുഷ്പകസ്ഥോ നുതഃ സ്ത്രീഭിഃ സ്തൂയമാനശ്ച വന്ദിഭിഃ ।
വിരേജേ ഭഗവാന് രാജന് ഗ്രഹൈശ്ചന്ദ്ര ഇവോദിതഃ ॥ ൪൪ ॥

ഭ്രാത്രാഭിനന്ദിതഃ സോഽഥ സോത്സവാം പ്രാവിശത് പുരീമ് ।
പ്രവിശ്യ രാജഭവനം ഗുരുപത്നീഃ സ്വമാതരമ് ॥ ൪൫ ॥

ഗുരൂന് വയസ്യാവരജാന് പൂജിതഃ പ്രത്യപൂജയത് ।
വൈദേഹീ ലക്ഷ്മണശ്ചൈവ യഥാവത് സമുപേയതുഃ ॥ ൪൬ ॥

പുത്രാന് സ്വമാതരസ്താസ്തു പ്രാണാംസ്തന്വ ഇവോത്ഥിതാഃ ।
ആരോപ്യാങ്കേഽഭിഷിഞ്ചന്ത്യോ ബാഷ്പൌഘൈര്വിജഹുഃ ശുചഃ ॥ ൪൭ ॥

ജടാ നിര്മുച്യ വിധിവത് കുലവൃദ്ധൈഃ സമം ഗുരുഃ ।
അഭ്യഷിഞ്ചദ് യഥൈവേന്ദ്രം ചതുഃസിന്ധുജലാദിഭിഃ ॥ ൪൮ ॥

ഏവം കൃതശിരഃസ്നാനഃ സുവാസാഃ സ്രഗ്വ്യലങ്കൃതഃ ।
സ്വലങ്കൃതൈഃ സുവാസോഭിര്ഭ്രാതൃഭിര്ഭാര്യയാ ബഭൌ ॥ ൪൯ ॥

അഗ്രഹീദാസനം ഭ്രാത്രാ പ്രണിപത്യ പ്രസാദിതഃ ।
പ്രജാഃ സ്വധര്മനിരതാ വര്ണാശ്രമഗുണാന്വിതാഃ ।
ജുഗോപ പിതൃവദ് രാമോ മേനിരേ പിതരം ച തമ് ॥ ൫൦ ॥

ത്രേതായാം വര്തമാനായാം കാലഃ കൃതസമോഽഭവത് ।
രാമേ രാജനി ധര്മജ്ഞേ സര്വഭൂതസുഖാവഹേ ॥ ൫൧ ॥

വനാനി നദ്യോ ഗിരയോ വര്ഷാണി ദ്വീപസിന്ധവഃ ।
സര്വേ കാമദുഘാ ആസന് പ്രജാനാം ഭരതര്ഷഭ ॥ ൫൨ ॥

നാധിവ്യാധിജരാഗ്ലാനിദുഃഖശോകഭയക്ലമാഃ ।
മൃത്യുശ്ചാനിച്ഛതാം നാസീദ് രാമേ രാജന്യധോക്ഷജേ ॥ ൫൩ ॥

ഏകപത്നീവ്രതധരോ രാജര്ഷിചരിതഃ ശുചിഃ ।
സ്വധര്മം ഗൃഹമേധീയം ശിക്ഷയന് സ്വയമാചരത് ॥ ൫൪ ॥

പ്രേമ്ണാനുവൃത്ത്യാ ശീലേന പ്രശ്രയാവനതാ സതീ ।
ഭിയാ ഹ്രിയാ ച ഭാവജ്ഞാ ഭര്തുഃ സീതാഹരന്മനഃ ॥ ൫൫ ॥