শ্ৰীশুক উৱাচ
যতিৰ্যযাতিঃ সংযাতিৰাযতিৰ্ৱিযতিঃ কৃতিঃ ।
ষডিমে নহুষস্যাসন্নিন্দ্ৰিযাণীৱ দেহিনঃ ॥ ১ ॥
যতিৰ্যযাতিঃ সংযাতিৰাযতিৰ্ৱিযতিঃ কৃতিঃ ।
ষডিমে নহুষস্যাসন্নিন্দ্ৰিযাণীৱ দেহিনঃ ॥ ১ ॥
ৰাজ্যং নৈচ্ছদ্ যতিঃ পিত্ৰা দত্তং তত্পৰিণামৱিত্ ।
যত্ৰ প্ৰৱিষ্টঃ পুৰুষ আত্মানং নাৱবুধ্যতে ॥ ২ ॥
যত্ৰ প্ৰৱিষ্টঃ পুৰুষ আত্মানং নাৱবুধ্যতে ॥ ২ ॥
পিতৰি ভ্ৰংশিতে স্থানাদিন্দ্ৰাণ্যা ধৰ্ষণাদ্দ্ৱিজৈঃ ।
প্ৰাপিতেঽজগৰত্ৱং ৱৈ যযাতিৰভৱন্নৃপঃ ॥ ৩ ॥
প্ৰাপিতেঽজগৰত্ৱং ৱৈ যযাতিৰভৱন্নৃপঃ ॥ ৩ ॥
চতসৃষ্ৱাদিশদ্ দিক্ষু ভ্ৰাতৃন্ ভ্ৰাতা যৱীযসঃ ।
কৃতদাৰো জুগোপোৰ্ৱীং কাৱ্যস্য ৱৃষপৰ্ৱণঃ ॥ ৪ ॥
কৃতদাৰো জুগোপোৰ্ৱীং কাৱ্যস্য ৱৃষপৰ্ৱণঃ ॥ ৪ ॥
শ্ৰীৰাজোৱাচ
ব্ৰহ্মৰ্ষিৰ্ভগৱান্ কাৱ্যঃ ক্ষত্ৰবন্ধুশ্চ নাহুষঃ ।
ৰাজন্যৱিপ্ৰযোঃ কস্মাদ্ ৱিৱাহঃ প্ৰতিলোমকঃ ॥ ৫ ॥
ব্ৰহ্মৰ্ষিৰ্ভগৱান্ কাৱ্যঃ ক্ষত্ৰবন্ধুশ্চ নাহুষঃ ।
ৰাজন্যৱিপ্ৰযোঃ কস্মাদ্ ৱিৱাহঃ প্ৰতিলোমকঃ ॥ ৫ ॥
শ্ৰীশুক উৱাচ
একদা দানৱেন্দ্ৰস্য শৰ্মিষ্ঠা নাম কন্যকা ।
সখীসহস্ৰসংযুক্তা গুৰুপুত্ৰ্যা চ ভামিনী ॥ ৬ ॥
একদা দানৱেন্দ্ৰস্য শৰ্মিষ্ঠা নাম কন্যকা ।
সখীসহস্ৰসংযুক্তা গুৰুপুত্ৰ্যা চ ভামিনী ॥ ৬ ॥
দেৱযান্যা পুৰোদ্যানে পুষ্পিতদ্ৰুমসঙ্কুলে ।
ৱ্যচৰত্কলগীতালিনলিনীপুলিনেঽবলা ॥ ৭ ॥
ৱ্যচৰত্কলগীতালিনলিনীপুলিনেঽবলা ॥ ৭ ॥
তা জলাশযমাসাদ্য কন্যাঃ কমললোচনাঃ ।
তীৰে ন্যস্য দুকূলানি ৱিজহ্ৰুঃ সিঞ্চতীৰ্মিথঃ ॥ ৮ ॥
তীৰে ন্যস্য দুকূলানি ৱিজহ্ৰুঃ সিঞ্চতীৰ্মিথঃ ॥ ৮ ॥
ৱীক্ষ্য ৱ্ৰজন্তং গিৰিশং সহ দেৱ্যা ৱৃষস্থিতম্ ।
সহসোত্তীৰ্য ৱাসাংসি পৰ্যধুৰ্ৱ্ৰীডিতাঃ স্ত্ৰিযঃ ॥ ৯ ॥
সহসোত্তীৰ্য ৱাসাংসি পৰ্যধুৰ্ৱ্ৰীডিতাঃ স্ত্ৰিযঃ ॥ ৯ ॥
শৰ্মিষ্ঠাজানতী ৱাসো গুৰুপুত্ৰ্যাঃ সমৱ্যযত্ ।
স্ৱীযং মত্ৱা প্ৰকুপিতা দেৱযানীদমব্ৰৱীত্ ॥ ১০ ॥
স্ৱীযং মত্ৱা প্ৰকুপিতা দেৱযানীদমব্ৰৱীত্ ॥ ১০ ॥
অহো নিৰীক্ষ্যতামস্যা দাস্যাঃ কৰ্ম হ্যসাম্প্ৰতম্ ।
অস্মদ্ধাৰ্যং ধৃতৱতী শুনীৱ হৱিৰধ্ৱৰে ॥ ১১ ॥
অস্মদ্ধাৰ্যং ধৃতৱতী শুনীৱ হৱিৰধ্ৱৰে ॥ ১১ ॥
যৈৰিদং তপসা সৃষ্টং মুখং পুংসঃ পৰস্য যে ।
ধাৰ্যতে যৈৰিহ জ্যোতিঃ শিৱঃ পন্থাঃ প্ৰদৰ্শিতঃ ॥ ১২ ॥
ধাৰ্যতে যৈৰিহ জ্যোতিঃ শিৱঃ পন্থাঃ প্ৰদৰ্শিতঃ ॥ ১২ ॥
যান্ ৱন্দন্ত্যুপতিষ্ঠন্তে লোকনাথাঃ সুৰেশ্ৱৰাঃ ।
ভগৱানপি ৱিশ্ৱাত্মা পাৱনঃ শ্ৰীনিকেতনঃ ॥ ১৩ ॥
ভগৱানপি ৱিশ্ৱাত্মা পাৱনঃ শ্ৰীনিকেতনঃ ॥ ১৩ ॥
ৱযং তত্ৰাপি ভৃগৱঃ শিষ্যোঽস্যা নঃ পিতাসুৰঃ ।
অস্মদ্ধাৰ্যং ধৃতৱতী শূদ্ৰো ৱেদমিৱাসতী ॥ ১৪ ॥
অস্মদ্ধাৰ্যং ধৃতৱতী শূদ্ৰো ৱেদমিৱাসতী ॥ ১৪ ॥
এৱং ক্ষিপন্তীং শৰ্মিষ্ঠা গুৰুপুত্ৰীমভাষত ।
ৰুষা শ্ৱসন্ত্যুৰঙ্গীৱ ধৰ্ষিতা দষ্টদচ্ছদা ॥ ১৫ ॥
ৰুষা শ্ৱসন্ত্যুৰঙ্গীৱ ধৰ্ষিতা দষ্টদচ্ছদা ॥ ১৫ ॥
আত্মৱৃত্তমৱিজ্ঞায কত্থসে বহু ভিক্ষুকি ।
কিং ন প্ৰতীক্ষসেঽস্মাকং গৃহান্ বলিভুজো যথা ॥ ১৬ ॥
কিং ন প্ৰতীক্ষসেঽস্মাকং গৃহান্ বলিভুজো যথা ॥ ১৬ ॥
এৱংৱিধৈঃ সুপৰুষৈঃ ক্ষিপ্ত্ৱাচাৰ্যসুতাং সতীম্ ।
শৰ্মিষ্ঠা প্ৰাক্ষিপত্ কূপে ৱাসশ্চাদায মন্যুনা ॥ ১৭ ॥
শৰ্মিষ্ঠা প্ৰাক্ষিপত্ কূপে ৱাসশ্চাদায মন্যুনা ॥ ১৭ ॥
তস্যাং গতাযাং স্ৱগৃহং যযাতিৰ্মৃগযাং চৰন্ ।
প্ৰাপ্তো যদৃচ্ছযা কূপে জলাৰ্থী তাং দদৰ্শ হ ॥ ১৮ ॥
প্ৰাপ্তো যদৃচ্ছযা কূপে জলাৰ্থী তাং দদৰ্শ হ ॥ ১৮ ॥
দত্ত্ৱা স্ৱমুত্তৰং ৱাসস্তস্যৈ ৰাজা ৱিৱাসসে ।
গৃহীত্ৱা পাণিনা পাণিমুজ্জহাৰ দযাপৰঃ ॥ ১৯ ॥
গৃহীত্ৱা পাণিনা পাণিমুজ্জহাৰ দযাপৰঃ ॥ ১৯ ॥
তং ৱীৰমাহৌশনসী প্ৰেমনিৰ্ভৰযা গিৰা ।
ৰাজংস্ত্ৱযা গৃহীতো মে পাণিঃ পৰপুৰঞ্জয ॥ ২০ ॥
ৰাজংস্ত্ৱযা গৃহীতো মে পাণিঃ পৰপুৰঞ্জয ॥ ২০ ॥
হস্তগ্ৰাহোঽপৰো মা ভূদ্ গৃহীতাযাস্ত্ৱযা হি মে ।
এষ ঈশকৃতো ৱীৰ সম্বন্ধো নৌ ন পৌৰুষঃ ॥ ২১ ॥
এষ ঈশকৃতো ৱীৰ সম্বন্ধো নৌ ন পৌৰুষঃ ॥ ২১ ॥
যদিদং কূপমগ্নাযা ভৱতো দৰ্শনং মম ।
ন ব্ৰাহ্মণো মে ভৱিতা হস্তগ্ৰাহো মহাভুজ ।
কচস্য বাৰ্হস্পত্যস্য শাপাদ্ যমশপং পুৰা ॥ ২২ ॥
ন ব্ৰাহ্মণো মে ভৱিতা হস্তগ্ৰাহো মহাভুজ ।
কচস্য বাৰ্হস্পত্যস্য শাপাদ্ যমশপং পুৰা ॥ ২২ ॥
যযাতিৰনভিপ্ৰেতং দৈৱোপহৃতমাত্মনঃ ।
মনস্তু তদ্গতং বুদ্ধ্ৱা প্ৰতিজগ্ৰাহ তদ্ৱচঃ ॥ ২৩ ॥
মনস্তু তদ্গতং বুদ্ধ্ৱা প্ৰতিজগ্ৰাহ তদ্ৱচঃ ॥ ২৩ ॥
গতে ৰাজনি সা ধীৰে তত্ৰ স্ম ৰুদতী পিতুঃ ।
ন্যৱেদযত্ততঃ সৰ্ৱমুক্তং শৰ্মিষ্ঠযা কৃতম্ ॥ ২৪ ॥
ন্যৱেদযত্ততঃ সৰ্ৱমুক্তং শৰ্মিষ্ঠযা কৃতম্ ॥ ২৪ ॥
দুৰ্মনা ভগৱান্ কাৱ্যঃ পৌৰোহিত্যং ৱিগৰ্হযন্ ।
স্তুৱন্ ৱৃত্তিং চ কাপোতীং দুহিত্ৰা স যযৌ পুৰাত্ ॥ ২৫ ॥
স্তুৱন্ ৱৃত্তিং চ কাপোতীং দুহিত্ৰা স যযৌ পুৰাত্ ॥ ২৫ ॥
ৱৃষপৰ্ৱা তমাজ্ঞায প্ৰত্যনীকৱিৱক্ষিতম্ ।
গুৰুং প্ৰসাদযন্ মূৰ্ধ্না পাদযোঃ পতিতঃ পথি ॥ ২৬ ॥
গুৰুং প্ৰসাদযন্ মূৰ্ধ্না পাদযোঃ পতিতঃ পথি ॥ ২৬ ॥
ক্ষণাৰ্ধমন্যুৰ্ভগৱান্ শিষ্যং ৱ্যাচষ্ট ভাৰ্গৱঃ ।
কামোঽস্যাঃ ক্ৰিযতাং ৰাজন্ নৈনাং ত্যক্তুমিহোত্সহে ॥ ২৭ ॥
কামোঽস্যাঃ ক্ৰিযতাং ৰাজন্ নৈনাং ত্যক্তুমিহোত্সহে ॥ ২৭ ॥
তথেত্যৱস্থিতে প্ৰাহ দেৱযানী মনোগতম্ ।
পিত্ৰা দত্তা যতো যাস্যে সানুগা যাতু মামনু ॥ ২৮ ॥
পিত্ৰা দত্তা যতো যাস্যে সানুগা যাতু মামনু ॥ ২৮ ॥
পিত্ৰাদত্তাদেৱযান্যৈ শৰ্মিষ্ঠাসানুগাতদা ।
স্ৱানাং তত্ সঙ্কটং ৱীক্ষ্য তদৰ্থস্য চ গৌৰৱম্ ।
দেৱযানীং পৰ্যচৰত্ স্ত্ৰীসহস্ৰেণ দাসৱত্ ॥ ২৯ ॥
স্ৱানাং তত্ সঙ্কটং ৱীক্ষ্য তদৰ্থস্য চ গৌৰৱম্ ।
দেৱযানীং পৰ্যচৰত্ স্ত্ৰীসহস্ৰেণ দাসৱত্ ॥ ২৯ ॥
নাহুষায সুতাং দত্ত্ৱা সহ শৰ্মিষ্ঠযোশনা ।
তমাহ ৰাজঞ্ছৰ্মিষ্ঠামাধাস্তল্পে ন কৰ্হিচিত্ ॥ ৩০ ॥
তমাহ ৰাজঞ্ছৰ্মিষ্ঠামাধাস্তল্পে ন কৰ্হিচিত্ ॥ ৩০ ॥
ৱিলোক্যৌশনসীং ৰাজঞ্ছৰ্মিষ্ঠা সুপ্ৰজাং ক্ৱচিত্ ।
তমেৱ ৱৱ্ৰে ৰহসি সখ্যাঃ পতিমৃতৌ সতী ॥ ৩১ ॥
তমেৱ ৱৱ্ৰে ৰহসি সখ্যাঃ পতিমৃতৌ সতী ॥ ৩১ ॥
ৰাজপুত্ৰ্যাৰ্থিতোঽপত্যে ধৰ্মং চাৱেক্ষ্য ধৰ্মৱিত্ ।
স্মৰঞ্ছুক্ৰৱচঃ কালে দিষ্টমেৱাভ্যপদ্যত ॥ ৩২ ॥
স্মৰঞ্ছুক্ৰৱচঃ কালে দিষ্টমেৱাভ্যপদ্যত ॥ ৩২ ॥
যদুং চ তুৰ্ৱসুং চৈৱ দেৱযানী ৱ্যজাযত ।
দ্ৰুহ্যুং চানুং চ পূৰুং চ শৰ্মিষ্ঠা ৱাৰ্ষপৰ্ৱণী ॥ ৩৩ ॥
দ্ৰুহ্যুং চানুং চ পূৰুং চ শৰ্মিষ্ঠা ৱাৰ্ষপৰ্ৱণী ॥ ৩৩ ॥
গৰ্ভসম্ভৱমাসুৰ্যা ভৰ্তুৰ্ৱিজ্ঞায মানিনী ।
দেৱযানী পিতুৰ্গেহং যযৌ ক্ৰোধৱিমূৰ্ছিতা ॥ ৩৪ ॥
দেৱযানী পিতুৰ্গেহং যযৌ ক্ৰোধৱিমূৰ্ছিতা ॥ ৩৪ ॥
প্ৰিযামনুগতঃ কামী ৱচোভিৰুপমন্ত্ৰযন্ ।
ন প্ৰসাদযিতুং শেকে পাদসংৱাহনাদিভিঃ ॥ ৩৫ ॥
ন প্ৰসাদযিতুং শেকে পাদসংৱাহনাদিভিঃ ॥ ৩৫ ॥
শুক্ৰস্তমাহ কুপিতঃ স্ত্ৰীকামানৃতপূৰুষ ।
ত্ৱাং জৰা ৱিশতাং মন্দ ৱিৰূপকৰণী নৃণাম্ ॥ ৩৬ ॥
ত্ৱাং জৰা ৱিশতাং মন্দ ৱিৰূপকৰণী নৃণাম্ ॥ ৩৬ ॥
শ্ৰীযযাতিৰুৱাচ
অতৃপ্তোঽস্ম্যদ্য কামানাং ব্ৰহ্মন্ দুহিতৰি স্ম তে ।
ৱ্যত্যস্যতাং যথাকামং ৱযসা যোঽভিধাস্যতি ॥ ৩৭ ॥
অতৃপ্তোঽস্ম্যদ্য কামানাং ব্ৰহ্মন্ দুহিতৰি স্ম তে ।
ৱ্যত্যস্যতাং যথাকামং ৱযসা যোঽভিধাস্যতি ॥ ৩৭ ॥
ইতি লব্ধৱ্যৱস্থানঃ পুত্ৰং জ্যেষ্ঠমৱোচত ।
যদো তাত প্ৰতীচ্ছেমাং জৰাং দেহি নিজং ৱযঃ ॥ ৩৮ ॥
যদো তাত প্ৰতীচ্ছেমাং জৰাং দেহি নিজং ৱযঃ ॥ ৩৮ ॥
মাতামহকৃতাং ৱত্স ন তৃপ্তো ৱিষযেষ্ৱহম্ ।
ৱযসা ভৱদীযেন ৰংস্যে কতিপযাঃ সমাঃ ॥ ৩৯ ॥
ৱযসা ভৱদীযেন ৰংস্যে কতিপযাঃ সমাঃ ॥ ৩৯ ॥
শ্ৰীযদুৰুৱাচ
নোত্সহে জৰসা স্থাতুমন্তৰা প্ৰাপ্তযা তৱ ।
অৱিদিত্ৱা সুখং গ্ৰাম্যং ৱৈতৃষ্ণ্যং নৈতি পূৰুষঃ ॥ ৪০ ॥
নোত্সহে জৰসা স্থাতুমন্তৰা প্ৰাপ্তযা তৱ ।
অৱিদিত্ৱা সুখং গ্ৰাম্যং ৱৈতৃষ্ণ্যং নৈতি পূৰুষঃ ॥ ৪০ ॥
তুৰ্ৱসুশ্চোদিতঃ পিত্ৰা দ্ৰুহ্যুশ্চানুশ্চ ভাৰত ।
প্ৰত্যাচখ্যুৰধৰ্মজ্ঞা হ্যনিত্যে নিত্যবুদ্ধযঃ ॥ ৪১ ॥
প্ৰত্যাচখ্যুৰধৰ্মজ্ঞা হ্যনিত্যে নিত্যবুদ্ধযঃ ॥ ৪১ ॥
অপৃচ্ছত্ তনযং পূৰুং ৱযসোনং গুণাধিকম্ ।
ন ত্ৱমগ্ৰজৱদ্ ৱত্স মাং প্ৰত্যাখ্যাতুমৰ্হসি ॥ ৪২ ॥
ন ত্ৱমগ্ৰজৱদ্ ৱত্স মাং প্ৰত্যাখ্যাতুমৰ্হসি ॥ ৪২ ॥
শ্ৰীপূৰুৰুৱাচ
কো নু লোকে মনুষ্যেন্দ্ৰ পিতুৰাত্মকৃতঃ পুমান্ ।
প্ৰতিকৰ্তুং ক্ষমো যস্য প্ৰসাদাদ্ ৱিন্দতে পৰম্ ॥ ৪৩ ॥
কো নু লোকে মনুষ্যেন্দ্ৰ পিতুৰাত্মকৃতঃ পুমান্ ।
প্ৰতিকৰ্তুং ক্ষমো যস্য প্ৰসাদাদ্ ৱিন্দতে পৰম্ ॥ ৪৩ ॥
উত্তমশ্চিন্তিতং কুৰ্যাত্ প্ৰোক্তকাৰী তু মধ্যমঃ ।
অধমোঽশ্ৰদ্ধযা কুৰ্যাদকৰ্তোচ্চৰিতং পিতুঃ ॥ ৪৪ ॥
অধমোঽশ্ৰদ্ধযা কুৰ্যাদকৰ্তোচ্চৰিতং পিতুঃ ॥ ৪৪ ॥
ইতি প্ৰমুদিতঃ পূৰুঃ প্ৰত্যগৃহ্ণাজ্জৰাং পিতুঃ ।
সোঽপি তদ্ৱযসা কামান্ যথাৱজ্জুজুষে নৃপ ॥ ৪৫ ॥
সোঽপি তদ্ৱযসা কামান্ যথাৱজ্জুজুষে নৃপ ॥ ৪৫ ॥
সপ্তদ্ৱীপপতিঃ সম্যক্ পিতৃৱত্ পালযন্ প্ৰজাঃ ।
যথোপজোষং ৱিষযাঞ্জুজুষেঽৱ্যাহতেন্দ্ৰিযঃ ॥ ৪৬ ॥
যথোপজোষং ৱিষযাঞ্জুজুষেঽৱ্যাহতেন্দ্ৰিযঃ ॥ ৪৬ ॥
দেৱযান্যপ্যনুদিনং মনোৱাগ্দেহৱস্তুভিঃ ।
প্ৰেযসঃ পৰমাং প্ৰীতিমুৱাহ প্ৰেযসী ৰহঃ ॥ ৪৭ ॥
প্ৰেযসঃ পৰমাং প্ৰীতিমুৱাহ প্ৰেযসী ৰহঃ ॥ ৪৭ ॥
অযজদ্ যজ্ঞপুৰুষং ক্ৰতুভিৰ্ভূৰিদক্ষিণৈঃ ।
সৰ্ৱদেৱমযং দেৱং সৰ্ৱৱেদমযং হৰিম্ ॥ ৪৮ ॥
সৰ্ৱদেৱমযং দেৱং সৰ্ৱৱেদমযং হৰিম্ ॥ ৪৮ ॥
যস্মিন্নিদং ৱিৰচিতং ৱ্যোম্নীৱ জলদাৱলিঃ ।
নানেৱ ভাতি নাভাতি স্ৱপ্নমাযামনোৰথঃ ॥ ৪৯ ॥
নানেৱ ভাতি নাভাতি স্ৱপ্নমাযামনোৰথঃ ॥ ৪৯ ॥
তমেৱ হৃদি ৱিন্যস্য ৱাসুদেৱং গুহাশযম্ ।
নাৰাযণমণীযাংসং নিৰাশীৰযজত্ প্ৰভুম্ ॥ ৫০ ॥
নাৰাযণমণীযাংসং নিৰাশীৰযজত্ প্ৰভুম্ ॥ ৫০ ॥
এৱং ৱৰ্ষসহস্ৰাণি মনঃষষ্ঠৈৰ্মনঃসুখম্ ।
ৱিদধানোঽপি নাতৃপ্যত্ সাৰ্ৱভৌমঃ কদিন্দ্ৰিযৈঃ ॥ ৫১ ॥
ৱিদধানোঽপি নাতৃপ্যত্ সাৰ্ৱভৌমঃ কদিন্দ্ৰিযৈঃ ॥ ৫১ ॥