శ్రీశుక ఉవాచ
యతిర్యయాతిః సంయాతిరాయతిర్వియతిః కృతిః ।
షడిమే నహుషస్యాసన్నిన్ద్రియాణీవ దేహినః ॥ ౧ ॥
యతిర్యయాతిః సంయాతిరాయతిర్వియతిః కృతిః ।
షడిమే నహుషస్యాసన్నిన్ద్రియాణీవ దేహినః ॥ ౧ ॥
రాజ్యం నైచ్ఛద్ యతిః పిత్రా దత్తం తత్పరిణామవిత్ ।
యత్ర ప్రవిష్టః పురుష ఆత్మానం నావబుధ్యతే ॥ ౨ ॥
యత్ర ప్రవిష్టః పురుష ఆత్మానం నావబుధ్యతే ॥ ౨ ॥
పితరి భ్రంశితే స్థానాదిన్ద్రాణ్యా ధర్షణాద్ద్విజైః ।
ప్రాపితేఽజగరత్వం వై యయాతిరభవన్నృపః ॥ ౩ ॥
ప్రాపితేఽజగరత్వం వై యయాతిరభవన్నృపః ॥ ౩ ॥
చతసృష్వాదిశద్ దిక్షు భ్రాతృన్ భ్రాతా యవీయసః ।
కృతదారో జుగోపోర్వీం కావ్యస్య వృషపర్వణః ॥ ౪ ॥
కృతదారో జుగోపోర్వీం కావ్యస్య వృషపర్వణః ॥ ౪ ॥
శ్రీరాజోవాచ
బ్రహ్మర్షిర్భగవాన్ కావ్యః క్షత్రబన్ధుశ్చ నాహుషః ।
రాజన్యవిప్రయోః కస్మాద్ వివాహః ప్రతిలోమకః ॥ ౫ ॥
బ్రహ్మర్షిర్భగవాన్ కావ్యః క్షత్రబన్ధుశ్చ నాహుషః ।
రాజన్యవిప్రయోః కస్మాద్ వివాహః ప్రతిలోమకః ॥ ౫ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
ఏకదా దానవేన్ద్రస్య శర్మిష్ఠా నామ కన్యకా ।
సఖీసహస్రసంయుక్తా గురుపుత్ర్యా చ భామినీ ॥ ౬ ॥
ఏకదా దానవేన్ద్రస్య శర్మిష్ఠా నామ కన్యకా ।
సఖీసహస్రసంయుక్తా గురుపుత్ర్యా చ భామినీ ॥ ౬ ॥
దేవయాన్యా పురోద్యానే పుష్పితద్రుమసఙ్కులే ।
వ్యచరత్కలగీతాలినలినీపులినేఽబలా ॥ ౭ ॥
వ్యచరత్కలగీతాలినలినీపులినేఽబలా ॥ ౭ ॥
తా జలాశయమాసాద్య కన్యాః కమలలోచనాః ।
తీరే న్యస్య దుకూలాని విజహ్రుః సిఞ్చతీర్మిథః ॥ ౮ ॥
తీరే న్యస్య దుకూలాని విజహ్రుః సిఞ్చతీర్మిథః ॥ ౮ ॥
వీక్ష్య వ్రజన్తం గిరిశం సహ దేవ్యా వృషస్థితమ్ ।
సహసోత్తీర్య వాసాంసి పర్యధుర్వ్రీడితాః స్త్రియః ॥ ౯ ॥
సహసోత్తీర్య వాసాంసి పర్యధుర్వ్రీడితాః స్త్రియః ॥ ౯ ॥
శర్మిష్ఠాజానతీ వాసో గురుపుత్ర్యాః సమవ్యయత్ ।
స్వీయం మత్వా ప్రకుపితా దేవయానీదమబ్రవీత్ ॥ ౧౦ ॥
స్వీయం మత్వా ప్రకుపితా దేవయానీదమబ్రవీత్ ॥ ౧౦ ॥
అహో నిరీక్ష్యతామస్యా దాస్యాః కర్మ హ్యసామ్ప్రతమ్ ।
అస్మద్ధార్యం ధృతవతీ శునీవ హవిరధ్వరే ॥ ౧౧ ॥
అస్మద్ధార్యం ధృతవతీ శునీవ హవిరధ్వరే ॥ ౧౧ ॥
యైరిదం తపసా సృష్టం ముఖం పుంసః పరస్య యే ।
ధార్యతే యైరిహ జ్యోతిః శివః పన్థాః ప్రదర్శితః ॥ ౧౨ ॥
ధార్యతే యైరిహ జ్యోతిః శివః పన్థాః ప్రదర్శితః ॥ ౧౨ ॥
యాన్ వన్దన్త్యుపతిష్ఠన్తే లోకనాథాః సురేశ్వరాః ।
భగవానపి విశ్వాత్మా పావనః శ్రీనికేతనః ॥ ౧౩ ॥
భగవానపి విశ్వాత్మా పావనః శ్రీనికేతనః ॥ ౧౩ ॥
వయం తత్రాపి భృగవః శిష్యోఽస్యా నః పితాసురః ।
అస్మద్ధార్యం ధృతవతీ శూద్రో వేదమివాసతీ ॥ ౧౪ ॥
అస్మద్ధార్యం ధృతవతీ శూద్రో వేదమివాసతీ ॥ ౧౪ ॥
ఏవం క్షిపన్తీం శర్మిష్ఠా గురుపుత్రీమభాషత ।
రుషా శ్వసన్త్యురఙ్గీవ ధర్షితా దష్టదచ్ఛదా ॥ ౧౫ ॥
రుషా శ్వసన్త్యురఙ్గీవ ధర్షితా దష్టదచ్ఛదా ॥ ౧౫ ॥
ఆత్మవృత్తమవిజ్ఞాయ కత్థసే బహు భిక్షుకి ।
కిం న ప్రతీక్షసేఽస్మాకం గృహాన్ బలిభుజో యథా ॥ ౧౬ ॥
కిం న ప్రతీక్షసేఽస్మాకం గృహాన్ బలిభుజో యథా ॥ ౧౬ ॥
ఏవంవిధైః సుపరుషైః క్షిప్త్వాచార్యసుతాం సతీమ్ ।
శర్మిష్ఠా ప్రాక్షిపత్ కూపే వాసశ్చాదాయ మన్యునా ॥ ౧౭ ॥
శర్మిష్ఠా ప్రాక్షిపత్ కూపే వాసశ్చాదాయ మన్యునా ॥ ౧౭ ॥
తస్యాం గతాయాం స్వగృహం యయాతిర్మృగయాం చరన్ ।
ప్రాప్తో యదృచ్ఛయా కూపే జలార్థీ తాం దదర్శ హ ॥ ౧౮ ॥
ప్రాప్తో యదృచ్ఛయా కూపే జలార్థీ తాం దదర్శ హ ॥ ౧౮ ॥
దత్త్వా స్వముత్తరం వాసస్తస్యై రాజా వివాససే ।
గృహీత్వా పాణినా పాణిముజ్జహార దయాపరః ॥ ౧౯ ॥
గృహీత్వా పాణినా పాణిముజ్జహార దయాపరః ॥ ౧౯ ॥
తం వీరమాహౌశనసీ ప్రేమనిర్భరయా గిరా ।
రాజంస్త్వయా గృహీతో మే పాణిః పరపురఞ్జయ ॥ ౨౦ ॥
రాజంస్త్వయా గృహీతో మే పాణిః పరపురఞ్జయ ॥ ౨౦ ॥
హస్తగ్రాహోఽపరో మా భూద్ గృహీతాయాస్త్వయా హి మే ।
ఏష ఈశకృతో వీర సమ్బన్ధో నౌ న పౌరుషః ॥ ౨౧ ॥
ఏష ఈశకృతో వీర సమ్బన్ధో నౌ న పౌరుషః ॥ ౨౧ ॥
యదిదం కూపమగ్నాయా భవతో దర్శనం మమ ।
న బ్రాహ్మణో మే భవితా హస్తగ్రాహో మహాభుజ ।
కచస్య బార్హస్పత్యస్య శాపాద్ యమశపం పురా ॥ ౨౨ ॥
న బ్రాహ్మణో మే భవితా హస్తగ్రాహో మహాభుజ ।
కచస్య బార్హస్పత్యస్య శాపాద్ యమశపం పురా ॥ ౨౨ ॥
యయాతిరనభిప్రేతం దైవోపహృతమాత్మనః ।
మనస్తు తద్గతం బుద్ధ్వా ప్రతిజగ్రాహ తద్వచః ॥ ౨౩ ॥
మనస్తు తద్గతం బుద్ధ్వా ప్రతిజగ్రాహ తద్వచః ॥ ౨౩ ॥
గతే రాజని సా ధీరే తత్ర స్మ రుదతీ పితుః ।
న్యవేదయత్తతః సర్వముక్తం శర్మిష్ఠయా కృతమ్ ॥ ౨౪ ॥
న్యవేదయత్తతః సర్వముక్తం శర్మిష్ఠయా కృతమ్ ॥ ౨౪ ॥
దుర్మనా భగవాన్ కావ్యః పౌరోహిత్యం విగర్హయన్ ।
స్తువన్ వృత్తిం చ కాపోతీం దుహిత్రా స యయౌ పురాత్ ॥ ౨౫ ॥
స్తువన్ వృత్తిం చ కాపోతీం దుహిత్రా స యయౌ పురాత్ ॥ ౨౫ ॥
వృషపర్వా తమాజ్ఞాయ ప్రత్యనీకవివక్షితమ్ ।
గురుం ప్రసాదయన్ మూర్ధ్నా పాదయోః పతితః పథి ॥ ౨౬ ॥
గురుం ప్రసాదయన్ మూర్ధ్నా పాదయోః పతితః పథి ॥ ౨౬ ॥
క్షణార్ధమన్యుర్భగవాన్ శిష్యం వ్యాచష్ట భార్గవః ।
కామోఽస్యాః క్రియతాం రాజన్ నైనాం త్యక్తుమిహోత్సహే ॥ ౨౭ ॥
కామోఽస్యాః క్రియతాం రాజన్ నైనాం త్యక్తుమిహోత్సహే ॥ ౨౭ ॥
తథేత్యవస్థితే ప్రాహ దేవయానీ మనోగతమ్ ।
పిత్రా దత్తా యతో యాస్యే సానుగా యాతు మామను ॥ ౨౮ ॥
పిత్రా దత్తా యతో యాస్యే సానుగా యాతు మామను ॥ ౨౮ ॥
పిత్రాదత్తాదేవయాన్యై శర్మిష్ఠాసానుగాతదా ।
స్వానాం తత్ సఙ్కటం వీక్ష్య తదర్థస్య చ గౌరవమ్ ।
దేవయానీం పర్యచరత్ స్త్రీసహస్రేణ దాసవత్ ॥ ౨౯ ॥
స్వానాం తత్ సఙ్కటం వీక్ష్య తదర్థస్య చ గౌరవమ్ ।
దేవయానీం పర్యచరత్ స్త్రీసహస్రేణ దాసవత్ ॥ ౨౯ ॥
నాహుషాయ సుతాం దత్త్వా సహ శర్మిష్ఠయోశనా ।
తమాహ రాజఞ్ఛర్మిష్ఠామాధాస్తల్పే న కర్హిచిత్ ॥ ౩౦ ॥
తమాహ రాజఞ్ఛర్మిష్ఠామాధాస్తల్పే న కర్హిచిత్ ॥ ౩౦ ॥
విలోక్యౌశనసీం రాజఞ్ఛర్మిష్ఠా సుప్రజాం క్వచిత్ ।
తమేవ వవ్రే రహసి సఖ్యాః పతిమృతౌ సతీ ॥ ౩౧ ॥
తమేవ వవ్రే రహసి సఖ్యాః పతిమృతౌ సతీ ॥ ౩౧ ॥
రాజపుత్ర్యార్థితోఽపత్యే ధర్మం చావేక్ష్య ధర్మవిత్ ।
స్మరఞ్ఛుక్రవచః కాలే దిష్టమేవాభ్యపద్యత ॥ ౩౨ ॥
స్మరఞ్ఛుక్రవచః కాలే దిష్టమేవాభ్యపద్యత ॥ ౩౨ ॥
యదుం చ తుర్వసుం చైవ దేవయానీ వ్యజాయత ।
ద్రుహ్యుం చానుం చ పూరుం చ శర్మిష్ఠా వార్షపర్వణీ ॥ ౩౩ ॥
ద్రుహ్యుం చానుం చ పూరుం చ శర్మిష్ఠా వార్షపర్వణీ ॥ ౩౩ ॥
గర్భసమ్భవమాసుర్యా భర్తుర్విజ్ఞాయ మానినీ ।
దేవయానీ పితుర్గేహం యయౌ క్రోధవిమూర్ఛితా ॥ ౩౪ ॥
దేవయానీ పితుర్గేహం యయౌ క్రోధవిమూర్ఛితా ॥ ౩౪ ॥
ప్రియామనుగతః కామీ వచోభిరుపమన్త్రయన్ ।
న ప్రసాదయితుం శేకే పాదసంవాహనాదిభిః ॥ ౩౫ ॥
న ప్రసాదయితుం శేకే పాదసంవాహనాదిభిః ॥ ౩౫ ॥
శుక్రస్తమాహ కుపితః స్త్రీకామానృతపూరుష ।
త్వాం జరా విశతాం మన్ద విరూపకరణీ నృణామ్ ॥ ౩౬ ॥
త్వాం జరా విశతాం మన్ద విరూపకరణీ నృణామ్ ॥ ౩౬ ॥
శ్రీయయాతిరువాచ
అతృప్తోఽస్మ్యద్య కామానాం బ్రహ్మన్ దుహితరి స్మ తే ।
వ్యత్యస్యతాం యథాకామం వయసా యోఽభిధాస్యతి ॥ ౩౭ ॥
అతృప్తోఽస్మ్యద్య కామానాం బ్రహ్మన్ దుహితరి స్మ తే ।
వ్యత్యస్యతాం యథాకామం వయసా యోఽభిధాస్యతి ॥ ౩౭ ॥
ఇతి లబ్ధవ్యవస్థానః పుత్రం జ్యేష్ఠమవోచత ।
యదో తాత ప్రతీచ్ఛేమాం జరాం దేహి నిజం వయః ॥ ౩౮ ॥
యదో తాత ప్రతీచ్ఛేమాం జరాం దేహి నిజం వయః ॥ ౩౮ ॥
మాతామహకృతాం వత్స న తృప్తో విషయేష్వహమ్ ।
వయసా భవదీయేన రంస్యే కతిపయాః సమాః ॥ ౩౯ ॥
వయసా భవదీయేన రంస్యే కతిపయాః సమాః ॥ ౩౯ ॥
శ్రీయదురువాచ
నోత్సహే జరసా స్థాతుమన్తరా ప్రాప్తయా తవ ।
అవిదిత్వా సుఖం గ్రామ్యం వైతృష్ణ్యం నైతి పూరుషః ॥ ౪౦ ॥
నోత్సహే జరసా స్థాతుమన్తరా ప్రాప్తయా తవ ।
అవిదిత్వా సుఖం గ్రామ్యం వైతృష్ణ్యం నైతి పూరుషః ॥ ౪౦ ॥
తుర్వసుశ్చోదితః పిత్రా ద్రుహ్యుశ్చానుశ్చ భారత ।
ప్రత్యాచఖ్యురధర్మజ్ఞా హ్యనిత్యే నిత్యబుద్ధయః ॥ ౪౧ ॥
ప్రత్యాచఖ్యురధర్మజ్ఞా హ్యనిత్యే నిత్యబుద్ధయః ॥ ౪౧ ॥
అపృచ్ఛత్ తనయం పూరుం వయసోనం గుణాధికమ్ ।
న త్వమగ్రజవద్ వత్స మాం ప్రత్యాఖ్యాతుమర్హసి ॥ ౪౨ ॥
న త్వమగ్రజవద్ వత్స మాం ప్రత్యాఖ్యాతుమర్హసి ॥ ౪౨ ॥
శ్రీపూరురువాచ
కో ను లోకే మనుష్యేన్ద్ర పితురాత్మకృతః పుమాన్ ।
ప్రతికర్తుం క్షమో యస్య ప్రసాదాద్ విన్దతే పరమ్ ॥ ౪౩ ॥
కో ను లోకే మనుష్యేన్ద్ర పితురాత్మకృతః పుమాన్ ।
ప్రతికర్తుం క్షమో యస్య ప్రసాదాద్ విన్దతే పరమ్ ॥ ౪౩ ॥
ఉత్తమశ్చిన్తితం కుర్యాత్ ప్రోక్తకారీ తు మధ్యమః ।
అధమోఽశ్రద్ధయా కుర్యాదకర్తోచ్చరితం పితుః ॥ ౪౪ ॥
అధమోఽశ్రద్ధయా కుర్యాదకర్తోచ్చరితం పితుః ॥ ౪౪ ॥
ఇతి ప్రముదితః పూరుః ప్రత్యగృహ్ణాజ్జరాం పితుః ।
సోఽపి తద్వయసా కామాన్ యథావజ్జుజుషే నృప ॥ ౪౫ ॥
సోఽపి తద్వయసా కామాన్ యథావజ్జుజుషే నృప ॥ ౪౫ ॥
సప్తద్వీపపతిః సమ్యక్ పితృవత్ పాలయన్ ప్రజాః ।
యథోపజోషం విషయాఞ్జుజుషేఽవ్యాహతేన్ద్రియః ॥ ౪౬ ॥
యథోపజోషం విషయాఞ్జుజుషేఽవ్యాహతేన్ద్రియః ॥ ౪౬ ॥
దేవయాన్యప్యనుదినం మనోవాగ్దేహవస్తుభిః ।
ప్రేయసః పరమాం ప్రీతిమువాహ ప్రేయసీ రహః ॥ ౪౭ ॥
ప్రేయసః పరమాం ప్రీతిమువాహ ప్రేయసీ రహః ॥ ౪౭ ॥
అయజద్ యజ్ఞపురుషం క్రతుభిర్భూరిదక్షిణైః ।
సర్వదేవమయం దేవం సర్వవేదమయం హరిమ్ ॥ ౪౮ ॥
సర్వదేవమయం దేవం సర్వవేదమయం హరిమ్ ॥ ౪౮ ॥
యస్మిన్నిదం విరచితం వ్యోమ్నీవ జలదావలిః ।
నానేవ భాతి నాభాతి స్వప్నమాయామనోరథః ॥ ౪౯ ॥
నానేవ భాతి నాభాతి స్వప్నమాయామనోరథః ॥ ౪౯ ॥
తమేవ హృది విన్యస్య వాసుదేవం గుహాశయమ్ ।
నారాయణమణీయాంసం నిరాశీరయజత్ ప్రభుమ్ ॥ ౫౦ ॥
నారాయణమణీయాంసం నిరాశీరయజత్ ప్రభుమ్ ॥ ౫౦ ॥
ఏవం వర్షసహస్రాణి మనఃషష్ఠైర్మనఃసుఖమ్ ।
విదధానోఽపి నాతృప్యత్ సార్వభౌమః కదిన్ద్రియైః ॥ ౫౧ ॥
విదధానోఽపి నాతృప్యత్ సార్వభౌమః కదిన్ద్రియైః ॥ ౫౧ ॥