શ્રીબાદરાયણિરુવાચ
પૂરોર્વંશં પ્રવક્ષ્યામિ યત્ર જાતોઽસિ ભારત ।
યત્ર રાજર્ષયો વંશ્યા બ્રહ્મવંશ્યાશ્ચ જજ્ઞિરે ॥ ૧ ॥
પૂરોર્વંશં પ્રવક્ષ્યામિ યત્ર જાતોઽસિ ભારત ।
યત્ર રાજર્ષયો વંશ્યા બ્રહ્મવંશ્યાશ્ચ જજ્ઞિરે ॥ ૧ ॥
જનમેજયો હ્યભૂત્ પૂરોઃ પ્રચિન્વાંસ્તત્સુતસ્તતઃ ।
પ્રવીરોઽથ મનુસ્યુર્વૈ તસ્માચ્ચારુપદોઽભવત્ ॥ ૨ ॥
પ્રવીરોઽથ મનુસ્યુર્વૈ તસ્માચ્ચારુપદોઽભવત્ ॥ ૨ ॥
તસ્ય સુદ્યુરભૂત્ પુત્રસ્તસ્માદ્ બહુગવસ્તતઃ ।
સંયાતિસ્તસ્યાહંયાતી રૌદ્રાશ્વસ્તત્સુતઃ સ્મૃતઃ ॥ ૩ ॥
સંયાતિસ્તસ્યાહંયાતી રૌદ્રાશ્વસ્તત્સુતઃ સ્મૃતઃ ॥ ૩ ॥
ઋતેયુસ્તસ્ય કક્ષેયુઃ સ્થણ્ડિલેયુઃ કૃતેયુકઃ ।
જલેયુઃ સન્નતેયુશ્ચ ધર્મસત્યવ્રતેયવઃ ॥ ૪ ॥
જલેયુઃ સન્નતેયુશ્ચ ધર્મસત્યવ્રતેયવઃ ॥ ૪ ॥
દશૈતેઽપ્સરસઃ પુત્રા વનેયુશ્ચાવમઃ સ્મૃતઃ ।
ઘૃતાચ્યામિન્દ્રિયાણીવ મુખ્યસ્ય જગદાત્મનઃ ॥ ૫ ॥
ઘૃતાચ્યામિન્દ્રિયાણીવ મુખ્યસ્ય જગદાત્મનઃ ॥ ૫ ॥
ઋતેયો રન્તિનાવોઽભૂત્ ત્રયસ્તસ્યાત્મજા નૃપ ।
સુમતિર્ધ્રુવોઽપ્રતિરથઃ કણ્વોઽપ્રતિરથાત્મજઃ ॥ ૬ ॥
સુમતિર્ધ્રુવોઽપ્રતિરથઃ કણ્વોઽપ્રતિરથાત્મજઃ ॥ ૬ ॥
તસ્ય મેધાતિથિસ્તસ્માત્ પ્રસ્કન્નાદ્યા દ્વિજાતયઃ ।
પુત્રોઽભૂત્ સુમતે રેભિર્દુષ્મન્તસ્તત્સુતો મતઃ ॥ ૭ ॥
પુત્રોઽભૂત્ સુમતે રેભિર્દુષ્મન્તસ્તત્સુતો મતઃ ॥ ૭ ॥
દુષ્મન્તો મૃગયાં યાતઃ કણ્વાશ્રમપદં ગતઃ ।
તત્રાસીનાં સ્વપ્રભયા મણ્ડયન્તીં રમામિવ ॥ ૮ ॥
તત્રાસીનાં સ્વપ્રભયા મણ્ડયન્તીં રમામિવ ॥ ૮ ॥
વિલોક્ય સદ્યો મુમુહે દેવમાયામિવ સ્ત્રિયમ્ ।
બભાષે તાં વરારોહાં ભટૈઃ કતિપયૈર્વૃતઃ ॥ ૯ ॥
બભાષે તાં વરારોહાં ભટૈઃ કતિપયૈર્વૃતઃ ॥ ૯ ॥
તદ્દર્શનપ્રમુદિતઃ સન્નિવૃત્તપરિશ્રમઃ ।
પપ્રચ્છ કામસન્તપ્તઃ પ્રહસઞ્શ્લક્ષ્ણયા ગિરા ॥ ૧૦ ॥
પપ્રચ્છ કામસન્તપ્તઃ પ્રહસઞ્શ્લક્ષ્ણયા ગિરા ॥ ૧૦ ॥
કા ત્વં કમલપત્રાક્ષિ કસ્યાસિ હૃદયઙ્ગમે ।
કિંસ્વિચ્ચિકીર્ષિતં તત્ર ભવત્યા નિર્જને વને ॥ ૧૧ ॥
કિંસ્વિચ્ચિકીર્ષિતં તત્ર ભવત્યા નિર્જને વને ॥ ૧૧ ॥
વ્યક્તં રાજન્યતનયાં વેદ્મ્યહં ત્વાં સુમધ્યમે ।
ન હિ ચેતઃ પૌરવાણામધર્મે રમતે ક્વચિત્ ॥ ૧૨ ॥
ન હિ ચેતઃ પૌરવાણામધર્મે રમતે ક્વચિત્ ॥ ૧૨ ॥
શ્રીશકુન્તલોવાચ
વિશ્વામિત્રાત્મજૈવાહં ત્યક્તા મેનકયા વને ।
વેદૈતદ્ ભગવાન્ કણ્વો વીર કિં કરવામ તે ॥ ૧૩ ॥
વિશ્વામિત્રાત્મજૈવાહં ત્યક્તા મેનકયા વને ।
વેદૈતદ્ ભગવાન્ કણ્વો વીર કિં કરવામ તે ॥ ૧૩ ॥
આસ્યતાં હ્યરવિન્દાક્ષ ગૃહ્યતામર્હણં ચ નઃ ।
ભુજ્યતાં સન્તિ નીવારા ઉષ્યતાં યદિ રોચતે ॥ ૧૪ ॥
ભુજ્યતાં સન્તિ નીવારા ઉષ્યતાં યદિ રોચતે ॥ ૧૪ ॥
શ્રીદુષ્મન્ત ઉવાચ
ઉપપન્નમિદં સુભ્રુ જાતાયાઃ કુશિકાન્વયે ।
સ્વયં હિ વૃણુતે રાજ્ઞાં કન્યકાઃ સદૃશં વરમ્ ॥ ૧૫ ॥
ઉપપન્નમિદં સુભ્રુ જાતાયાઃ કુશિકાન્વયે ।
સ્વયં હિ વૃણુતે રાજ્ઞાં કન્યકાઃ સદૃશં વરમ્ ॥ ૧૫ ॥
ઓમિત્યુક્તે યથાધર્મમુપયેમે શકુન્તલામ્ ।
ગાન્ધર્વવિધિના રાજા દેશકાલવિધાનવિત્ ॥ ૧૬ ॥
ગાન્ધર્વવિધિના રાજા દેશકાલવિધાનવિત્ ॥ ૧૬ ॥
અમોઘવીર્યો રાજર્ષિર્મહિષ્યાં વીર્યમાદધે ।
શ્વોભૂતે સ્વપુરં યાતઃ કાલેનાસૂત સા સુતમ્ ॥ ૧૭ ॥
શ્વોભૂતે સ્વપુરં યાતઃ કાલેનાસૂત સા સુતમ્ ॥ ૧૭ ॥
કણ્વઃ કુમારસ્ય વને ચક્રે સમુચિતાઃ ક્રિયાઃ ।
બદ્ધ્વા મૃગેન્દ્રંતરસા ક્રીડતિ સ્મ સ બાલકઃ ॥ ૧૮ ॥
બદ્ધ્વા મૃગેન્દ્રંતરસા ક્રીડતિ સ્મ સ બાલકઃ ॥ ૧૮ ॥
તં દુરત્યયવિક્રાન્તમાદાય પ્રમદોત્તમા ।
હરેરંશાંશસમ્ભૂતં ભર્તુરન્તિકમાગમત્ ॥ ૧૯ ॥
હરેરંશાંશસમ્ભૂતં ભર્તુરન્તિકમાગમત્ ॥ ૧૯ ॥
યદા ન જગૃહે રાજા ભાર્યાપુત્રાવનિન્દિતૌ ।
શૃણ્વતાં સર્વભૂતાનાં ખે વાગાહાશરીરિણી ॥ ૨૦ ॥
શૃણ્વતાં સર્વભૂતાનાં ખે વાગાહાશરીરિણી ॥ ૨૦ ॥
માતા ભસ્ત્રા પિતુઃ પુત્રો યેન જાતઃ સ એવ સઃ ।
ભરસ્વ પુત્રં દુષ્મન્ત માવમંસ્થાઃ શકુન્તલામ્ ॥ ૨૧ ॥
ભરસ્વ પુત્રં દુષ્મન્ત માવમંસ્થાઃ શકુન્તલામ્ ॥ ૨૧ ॥
રેતોધાઃ પુત્રો નયતિ નરદેવ યમક્ષયાત્ ।
ત્વં ચાસ્ય ધાતા ગર્ભસ્ય સત્યમાહ શકુન્તલા ॥ ૨૨ ॥
ત્વં ચાસ્ય ધાતા ગર્ભસ્ય સત્યમાહ શકુન્તલા ॥ ૨૨ ॥
પિતર્યુપરતે સોઽપિ ચક્રવર્તી
મહાયશાઃ ।
મહિમા
ગીયતે તસ્ય હરેરંશભુવો ભુવિ ॥ ૨૩ ॥
મહાયશાઃ ।
મહિમા
ગીયતે તસ્ય હરેરંશભુવો ભુવિ ॥ ૨૩ ॥
ચક્રં દક્ષિણહસ્તેઽસ્ય પદ્મકોશોઽસ્ય પાદયોઃ ।
ઈજે મહાભિષેકેણ સોઽભિષિક્તોઽધિરાડ્ વિભુઃ ॥ ૨૪ ॥
ઈજે મહાભિષેકેણ સોઽભિષિક્તોઽધિરાડ્ વિભુઃ ॥ ૨૪ ॥
પઞ્ચપઞ્ચાશતા મેધ્યૈર્ગઙ્ગાયામનુ વાજિભિઃ ।
મામતેયં પુરોધાય યમુનામનુ ચ પ્રભુઃ ॥ ૨૫ ॥
મામતેયં પુરોધાય યમુનામનુ ચ પ્રભુઃ ॥ ૨૫ ॥
અષ્ટસપ્તતિમેધ્યાશ્વાન્ બબન્ધ પ્રદદદ્ વસુ ।
ભરતસ્ય હિ દૌષ્મન્તેરગ્નિઃ સાચીગુણે ચિતઃ ।
સહસ્રં બદ્વશો યસ્મિન્ બ્રાહ્મણા ગા વિભેજિરે ॥ ૨૬ ॥
ભરતસ્ય હિ દૌષ્મન્તેરગ્નિઃ સાચીગુણે ચિતઃ ।
સહસ્રં બદ્વશો યસ્મિન્ બ્રાહ્મણા ગા વિભેજિરે ॥ ૨૬ ॥
ત્રયસ્ત્રિંશચ્છતં હ્યશ્વાન્બદ્ધ્વા વિસ્માપયન્ નૃપાન્ ।
દૌષ્મન્તિરત્યગાન્માયાં દેવાનાં ગુરુમાયયૌ ॥ ૨૭ ॥
દૌષ્મન્તિરત્યગાન્માયાં દેવાનાં ગુરુમાયયૌ ॥ ૨૭ ॥
મૃગાઞ્છુક્લદતઃ કૃષ્ણાન્ હિરણ્યેન પરીવૃતાન્ ।
અદાત્ કર્મણિ મષ્ણારે નિયુતાનિ ચતુર્દશ ॥ ૨૮ ॥
અદાત્ કર્મણિ મષ્ણારે નિયુતાનિ ચતુર્દશ ॥ ૨૮ ॥
ભરતસ્ય મહત્ કર્મ ન પૂર્વે નાપરે નૃપાઃ ।
નૈવાપુર્નૈવ પ્રાપ્સ્યન્તિ બાહુભ્યાં ત્રિદિવં યથા ॥ ૨૯ ॥
નૈવાપુર્નૈવ પ્રાપ્સ્યન્તિ બાહુભ્યાં ત્રિદિવં યથા ॥ ૨૯ ॥
કિરાતહૂણાન્ યવનાન્ પૌણ્ડ્રાન્ કઙ્કાન્ ખશાઞ્છકાન્ ।
અબ્રહ્મણ્યનૃપાંશ્ચાહન્ મ્લેચ્છાન્ દિગ્વિજયેઽખિલાન્ ॥ ૩૦ ॥
અબ્રહ્મણ્યનૃપાંશ્ચાહન્ મ્લેચ્છાન્ દિગ્વિજયેઽખિલાન્ ॥ ૩૦ ॥
જિત્વા પુરાસુરા દેવાન્ યે રસૌકાંસિ ભેજિરે ।
દેવસ્ત્રિયો રસાં નીતાઃ પ્રાણિભિઃ પુનરાહરત્ ॥ ૩૧ ॥
દેવસ્ત્રિયો રસાં નીતાઃ પ્રાણિભિઃ પુનરાહરત્ ॥ ૩૧ ॥
સર્વાન્કામાન્ દુદુહતુઃ પ્રજાનાં તસ્ય રોદસી ।
સમાસ્ત્રિણવસાહસ્રીર્દિક્ષુ ચક્રમવર્તયત્ ॥ ૩૨ ॥
સમાસ્ત્રિણવસાહસ્રીર્દિક્ષુ ચક્રમવર્તયત્ ॥ ૩૨ ॥
સ સંરાડ્લોકપાલાખ્યમૈશ્વર્યમધિરાટ્ શ્રિયમ્ ।
ચક્રં ચાસ્ખલિતં પ્રાણાન્ મૃષેત્યુપરરામ હ ॥ ૩૩ ॥
ચક્રં ચાસ્ખલિતં પ્રાણાન્ મૃષેત્યુપરરામ હ ॥ ૩૩ ॥
તસ્યાસન્ નૃપ વૈદર્ભ્યઃ પત્ન્યસ્તિસ્રઃ સુસમ્મતાઃ ।
જઘ્નુસ્ત્યાગભયાત્ પુત્રાન્ નાનુરૂપા ઇતીરિતે ॥ ૩૪ ॥
જઘ્નુસ્ત્યાગભયાત્ પુત્રાન્ નાનુરૂપા ઇતીરિતે ॥ ૩૪ ॥
તસ્યૈવં વિતથે વંશે તદર્થં યજતઃ સુતમ્ ।
મરુત્સ્તોમેન મરુતો ભરદ્વાજમુપાદદુઃ ॥ ૩૫ ॥
મરુત્સ્તોમેન મરુતો ભરદ્વાજમુપાદદુઃ ॥ ૩૫ ॥
અન્તર્વત્ન્યાં ભ્રાતૃપત્ન્યાં મૈથુનાય બૃહસ્પતિઃ ।
પ્રવૃત્તો વારિતો ગર્ભં શપ્ત્વા વીર્યમુપાસૃજત્ ॥ ૩૬ ॥
પ્રવૃત્તો વારિતો ગર્ભં શપ્ત્વા વીર્યમુપાસૃજત્ ॥ ૩૬ ॥
તં ત્યક્તુકામાં મમતાં ભર્તુસ્ત્યાગવિશઙ્કિતામ્ ।
નામનિર્વાચનં તસ્ય શ્લોકમેનં સુરા જગુઃ ॥ ૩૭ ॥
નામનિર્વાચનં તસ્ય શ્લોકમેનં સુરા જગુઃ ॥ ૩૭ ॥
મૂઢે ભર દ્વાજમિમં ભર દ્વાજં બૃહસ્પતે ।
યાતૌ યદુક્ત્વા પિતરૌ ભરદ્વાજસ્તતસ્ત્વયમ્ ॥ ૩૮ ॥
યાતૌ યદુક્ત્વા પિતરૌ ભરદ્વાજસ્તતસ્ત્વયમ્ ॥ ૩૮ ॥
ચોદ્યમાના સુરૈરેવં મત્વા વિતથમાત્મજમ્ ।
વ્યસૃજન્ મરુતોઽબિભ્રન્ દત્તોઽયં વિતથેઽન્વયે ॥ ૩૯ ॥
વ્યસૃજન્ મરુતોઽબિભ્રન્ દત્તોઽયં વિતથેઽન્વયે ॥ ૩૯ ॥