ଶ୍ରୀବାଦରାଯଣିରୁଵାଚ
ପୂରୋର୍ଵଂଶଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯତ୍ର ଜାତୋଽସି ଭାରତ ।
ଯତ୍ର ରାଜର୍ଷଯୋ ଵଂଶ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମଵଂଶ୍ଯାଶ୍ଚ ଜଜ୍ଞିରେ ॥ ୧ ॥
ପୂରୋର୍ଵଂଶଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯତ୍ର ଜାତୋଽସି ଭାରତ ।
ଯତ୍ର ରାଜର୍ଷଯୋ ଵଂଶ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମଵଂଶ୍ଯାଶ୍ଚ ଜଜ୍ଞିରେ ॥ ୧ ॥
ଜନମେଜଯୋ ହ୍ଯଭୂତ୍ ପୂରୋଃ ପ୍ରଚିନ୍ଵାଂସ୍ତତ୍ସୁତସ୍ତତଃ ।
ପ୍ରଵୀରୋଽଥ ମନୁସ୍ଯୁର୍ଵୈ ତସ୍ମାଚ୍ଚାରୁପଦୋଽଭଵତ୍ ॥ ୨ ॥
ପ୍ରଵୀରୋଽଥ ମନୁସ୍ଯୁର୍ଵୈ ତସ୍ମାଚ୍ଚାରୁପଦୋଽଭଵତ୍ ॥ ୨ ॥
ତସ୍ଯ ସୁଦ୍ଯୁରଭୂତ୍ ପୁତ୍ରସ୍ତସ୍ମାଦ୍ ବହୁଗଵସ୍ତତଃ ।
ସଂଯାତିସ୍ତସ୍ଯାହଂଯାତୀ ରୌଦ୍ରାଶ୍ଵସ୍ତତ୍ସୁତଃ ସ୍ମୃତଃ ॥ ୩ ॥
ସଂଯାତିସ୍ତସ୍ଯାହଂଯାତୀ ରୌଦ୍ରାଶ୍ଵସ୍ତତ୍ସୁତଃ ସ୍ମୃତଃ ॥ ୩ ॥
ଋତେଯୁସ୍ତସ୍ଯ କକ୍ଷେଯୁଃ ସ୍ଥଣ୍ଡିଲେଯୁଃ କୃତେଯୁକଃ ।
ଜଲେଯୁଃ ସନ୍ନତେଯୁଶ୍ଚ ଧର୍ମସତ୍ଯଵ୍ରତେଯଵଃ ॥ ୪ ॥
ଜଲେଯୁଃ ସନ୍ନତେଯୁଶ୍ଚ ଧର୍ମସତ୍ଯଵ୍ରତେଯଵଃ ॥ ୪ ॥
ଦଶୈତେଽପ୍ସରସଃ ପୁତ୍ରା ଵନେଯୁଶ୍ଚାଵମଃ ସ୍ମୃତଃ ।
ଘୃତାଚ୍ଯାମିନ୍ଦ୍ରିଯାଣୀଵ ମୁଖ୍ଯସ୍ଯ ଜଗଦାତ୍ମନଃ ॥ ୫ ॥
ଘୃତାଚ୍ଯାମିନ୍ଦ୍ରିଯାଣୀଵ ମୁଖ୍ଯସ୍ଯ ଜଗଦାତ୍ମନଃ ॥ ୫ ॥
ଋତେଯୋ ରନ୍ତିନାଵୋଽଭୂତ୍ ତ୍ରଯସ୍ତସ୍ଯାତ୍ମଜା ନୃପ ।
ସୁମତିର୍ଧ୍ରୁଵୋଽପ୍ରତିରଥଃ କଣ୍ଵୋଽପ୍ରତିରଥାତ୍ମଜଃ ॥ ୬ ॥
ସୁମତିର୍ଧ୍ରୁଵୋଽପ୍ରତିରଥଃ କଣ୍ଵୋଽପ୍ରତିରଥାତ୍ମଜଃ ॥ ୬ ॥
ତସ୍ଯ ମେଧାତିଥିସ୍ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରସ୍କନ୍ନାଦ୍ଯା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ ।
ପୁତ୍ରୋଽଭୂତ୍ ସୁମତେ ରେଭିର୍ଦୁଷ୍ମନ୍ତସ୍ତତ୍ସୁତୋ ମତଃ ॥ ୭ ॥
ପୁତ୍ରୋଽଭୂତ୍ ସୁମତେ ରେଭିର୍ଦୁଷ୍ମନ୍ତସ୍ତତ୍ସୁତୋ ମତଃ ॥ ୭ ॥
ଦୁଷ୍ମନ୍ତୋ ମୃଗଯାଂ ଯାତଃ କଣ୍ଵାଶ୍ରମପଦଂ ଗତଃ ।
ତତ୍ରାସୀନାଂ ସ୍ଵପ୍ରଭଯା ମଣ୍ଡଯନ୍ତୀଂ ରମାମିଵ ॥ ୮ ॥
ତତ୍ରାସୀନାଂ ସ୍ଵପ୍ରଭଯା ମଣ୍ଡଯନ୍ତୀଂ ରମାମିଵ ॥ ୮ ॥
ଵିଲୋକ୍ଯ ସଦ୍ଯୋ ମୁମୁହେ ଦେଵମାଯାମିଵ ସ୍ତ୍ରିଯମ୍ ।
ବଭାଷେ ତାଂ ଵରାରୋହାଂ ଭଟୈଃ କତିପଯୈର୍ଵୃତଃ ॥ ୯ ॥
ବଭାଷେ ତାଂ ଵରାରୋହାଂ ଭଟୈଃ କତିପଯୈର୍ଵୃତଃ ॥ ୯ ॥
ତଦ୍ଦର୍ଶନପ୍ରମୁଦିତଃ ସନ୍ନିଵୃତ୍ତପରିଶ୍ରମଃ ।
ପପ୍ରଚ୍ଛ କାମସନ୍ତପ୍ତଃ ପ୍ରହସଞ୍ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଗିରା ॥ ୧୦ ॥
ପପ୍ରଚ୍ଛ କାମସନ୍ତପ୍ତଃ ପ୍ରହସଞ୍ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଗିରା ॥ ୧୦ ॥
କା ତ୍ଵଂ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷି କସ୍ଯାସି ହୃଦଯଙ୍ଗମେ ।
କିଂସ୍ଵିଚ୍ଚିକୀର୍ଷିତଂ ତତ୍ର ଭଵତ୍ଯା ନିର୍ଜନେ ଵନେ ॥ ୧୧ ॥
କିଂସ୍ଵିଚ୍ଚିକୀର୍ଷିତଂ ତତ୍ର ଭଵତ୍ଯା ନିର୍ଜନେ ଵନେ ॥ ୧୧ ॥
ଵ୍ଯକ୍ତଂ ରାଜନ୍ଯତନଯାଂ ଵେଦ୍ମ୍ଯହଂ ତ୍ଵାଂ ସୁମଧ୍ଯମେ ।
ନ ହି ଚେତଃ ପୌରଵାଣାମଧର୍ମେ ରମତେ କ୍ଵଚିତ୍ ॥ ୧୨ ॥
ନ ହି ଚେତଃ ପୌରଵାଣାମଧର୍ମେ ରମତେ କ୍ଵଚିତ୍ ॥ ୧୨ ॥
ଶ୍ରୀଶକୁନ୍ତଲୋଵାଚ
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରାତ୍ମଜୈଵାହଂ ତ୍ଯକ୍ତା ମେନକଯା ଵନେ ।
ଵେଦୈତଦ୍ ଭଗଵାନ୍ କଣ୍ଵୋ ଵୀର କିଂ କରଵାମ ତେ ॥ ୧୩ ॥
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରାତ୍ମଜୈଵାହଂ ତ୍ଯକ୍ତା ମେନକଯା ଵନେ ।
ଵେଦୈତଦ୍ ଭଗଵାନ୍ କଣ୍ଵୋ ଵୀର କିଂ କରଵାମ ତେ ॥ ୧୩ ॥
ଆସ୍ଯତାଂ ହ୍ଯରଵିନ୍ଦାକ୍ଷ ଗୃହ୍ଯତାମର୍ହଣଂ ଚ ନଃ ।
ଭୁଜ୍ଯତାଂ ସନ୍ତି ନୀଵାରା ଉଷ୍ଯତାଂ ଯଦି ରୋଚତେ ॥ ୧୪ ॥
ଭୁଜ୍ଯତାଂ ସନ୍ତି ନୀଵାରା ଉଷ୍ଯତାଂ ଯଦି ରୋଚତେ ॥ ୧୪ ॥
ଶ୍ରୀଦୁଷ୍ମନ୍ତ ଉଵାଚ
ଉପପନ୍ନମିଦଂ ସୁଭ୍ରୁ ଜାତାଯାଃ କୁଶିକାନ୍ଵଯେ ।
ସ୍ଵଯଂ ହି ଵୃଣୁତେ ରାଜ୍ଞାଂ କନ୍ଯକାଃ ସଦୃଶଂ ଵରମ୍ ॥ ୧୫ ॥
ଉପପନ୍ନମିଦଂ ସୁଭ୍ରୁ ଜାତାଯାଃ କୁଶିକାନ୍ଵଯେ ।
ସ୍ଵଯଂ ହି ଵୃଣୁତେ ରାଜ୍ଞାଂ କନ୍ଯକାଃ ସଦୃଶଂ ଵରମ୍ ॥ ୧୫ ॥
ଓମିତ୍ଯୁକ୍ତେ ଯଥାଧର୍ମମୁପଯେମେ ଶକୁନ୍ତଲାମ୍ ।
ଗାନ୍ଧର୍ଵଵିଧିନା ରାଜା ଦେଶକାଲଵିଧାନଵିତ୍ ॥ ୧୬ ॥
ଗାନ୍ଧର୍ଵଵିଧିନା ରାଜା ଦେଶକାଲଵିଧାନଵିତ୍ ॥ ୧୬ ॥
ଅମୋଘଵୀର୍ଯୋ ରାଜର୍ଷିର୍ମହିଷ୍ଯାଂ ଵୀର୍ଯମାଦଧେ ।
ଶ୍ଵୋଭୂତେ ସ୍ଵପୁରଂ ଯାତଃ କାଲେନାସୂତ ସା ସୁତମ୍ ॥ ୧୭ ॥
ଶ୍ଵୋଭୂତେ ସ୍ଵପୁରଂ ଯାତଃ କାଲେନାସୂତ ସା ସୁତମ୍ ॥ ୧୭ ॥
କଣ୍ଵଃ କୁମାରସ୍ଯ ଵନେ ଚକ୍ରେ ସମୁଚିତାଃ କ୍ରିଯାଃ ।
ବଦ୍ଧ୍ଵା ମୃଗେନ୍ଦ୍ରଂତରସା କ୍ରୀଡତି ସ୍ମ ସ ବାଲକଃ ॥ ୧୮ ॥
ବଦ୍ଧ୍ଵା ମୃଗେନ୍ଦ୍ରଂତରସା କ୍ରୀଡତି ସ୍ମ ସ ବାଲକଃ ॥ ୧୮ ॥
ତଂ ଦୁରତ୍ଯଯଵିକ୍ରାନ୍ତମାଦାଯ ପ୍ରମଦୋତ୍ତମା ।
ହରେରଂଶାଂଶସମ୍ଭୂତଂ ଭର୍ତୁରନ୍ତିକମାଗମତ୍ ॥ ୧୯ ॥
ହରେରଂଶାଂଶସମ୍ଭୂତଂ ଭର୍ତୁରନ୍ତିକମାଗମତ୍ ॥ ୧୯ ॥
ଯଦା ନ ଜଗୃହେ ରାଜା ଭାର୍ଯାପୁତ୍ରାଵନିନ୍ଦିତୌ ।
ଶୃଣ୍ଵତାଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଖେ ଵାଗାହାଶରୀରିଣୀ ॥ ୨୦ ॥
ଶୃଣ୍ଵତାଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଖେ ଵାଗାହାଶରୀରିଣୀ ॥ ୨୦ ॥
ମାତା ଭସ୍ତ୍ରା ପିତୁଃ ପୁତ୍ରୋ ଯେନ ଜାତଃ ସ ଏଵ ସଃ ।
ଭରସ୍ଵ ପୁତ୍ରଂ ଦୁଷ୍ମନ୍ତ ମାଵମଂସ୍ଥାଃ ଶକୁନ୍ତଲାମ୍ ॥ ୨୧ ॥
ଭରସ୍ଵ ପୁତ୍ରଂ ଦୁଷ୍ମନ୍ତ ମାଵମଂସ୍ଥାଃ ଶକୁନ୍ତଲାମ୍ ॥ ୨୧ ॥
ରେତୋଧାଃ ପୁତ୍ରୋ ନଯତି ନରଦେଵ ଯମକ୍ଷଯାତ୍ ।
ତ୍ଵଂ ଚାସ୍ଯ ଧାତା ଗର୍ଭସ୍ଯ ସତ୍ଯମାହ ଶକୁନ୍ତଲା ॥ ୨୨ ॥
ତ୍ଵଂ ଚାସ୍ଯ ଧାତା ଗର୍ଭସ୍ଯ ସତ୍ଯମାହ ଶକୁନ୍ତଲା ॥ ୨୨ ॥
ପିତର୍ଯୁପରତେ ସୋଽପି ଚକ୍ରଵର୍ତୀ
ମହାଯଶାଃ ।
ମହିମା
ଗୀଯତେ ତସ୍ଯ ହରେରଂଶଭୁଵୋ ଭୁଵି ॥ ୨୩ ॥
ମହାଯଶାଃ ।
ମହିମା
ଗୀଯତେ ତସ୍ଯ ହରେରଂଶଭୁଵୋ ଭୁଵି ॥ ୨୩ ॥
ଚକ୍ରଂ ଦକ୍ଷିଣହସ୍ତେଽସ୍ଯ ପଦ୍ମକୋଶୋଽସ୍ଯ ପାଦଯୋଃ ।
ଈଜେ ମହାଭିଷେକେଣ ସୋଽଭିଷିକ୍ତୋଽଧିରାଡ୍ ଵିଭୁଃ ॥ ୨୪ ॥
ଈଜେ ମହାଭିଷେକେଣ ସୋଽଭିଷିକ୍ତୋଽଧିରାଡ୍ ଵିଭୁଃ ॥ ୨୪ ॥
ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତା ମେଧ୍ଯୈର୍ଗଙ୍ଗାଯାମନୁ ଵାଜିଭିଃ ।
ମାମତେଯଂ ପୁରୋଧାଯ ଯମୁନାମନୁ ଚ ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୨୫ ॥
ମାମତେଯଂ ପୁରୋଧାଯ ଯମୁନାମନୁ ଚ ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୨୫ ॥
ଅଷ୍ଟସପ୍ତତିମେଧ୍ଯାଶ୍ଵାନ୍ ବବନ୍ଧ ପ୍ରଦଦଦ୍ ଵସୁ ।
ଭରତସ୍ଯ ହି ଦୌଷ୍ମନ୍ତେରଗ୍ନିଃ ସାଚୀଗୁଣେ ଚିତଃ ।
ସହସ୍ରଂ ବଦ୍ଵଶୋ ଯସ୍ମିନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଗା ଵିଭେଜିରେ ॥ ୨୬ ॥
ଭରତସ୍ଯ ହି ଦୌଷ୍ମନ୍ତେରଗ୍ନିଃ ସାଚୀଗୁଣେ ଚିତଃ ।
ସହସ୍ରଂ ବଦ୍ଵଶୋ ଯସ୍ମିନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଗା ଵିଭେଜିରେ ॥ ୨୬ ॥
ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଚ୍ଛତଂ ହ୍ଯଶ୍ଵାନ୍ବଦ୍ଧ୍ଵା ଵିସ୍ମାପଯନ୍ ନୃପାନ୍ ।
ଦୌଷ୍ମନ୍ତିରତ୍ଯଗାନ୍ମାଯାଂ ଦେଵାନାଂ ଗୁରୁମାଯଯୌ ॥ ୨୭ ॥
ଦୌଷ୍ମନ୍ତିରତ୍ଯଗାନ୍ମାଯାଂ ଦେଵାନାଂ ଗୁରୁମାଯଯୌ ॥ ୨୭ ॥
ମୃଗାଞ୍ଛୁକ୍ଲଦତଃ କୃଷ୍ଣାନ୍ ହିରଣ୍ଯେନ ପରୀଵୃତାନ୍ ।
ଅଦାତ୍ କର୍ମଣି ମଷ୍ଣାରେ ନିଯୁତାନି ଚତୁର୍ଦଶ ॥ ୨୮ ॥
ଅଦାତ୍ କର୍ମଣି ମଷ୍ଣାରେ ନିଯୁତାନି ଚତୁର୍ଦଶ ॥ ୨୮ ॥
ଭରତସ୍ଯ ମହତ୍ କର୍ମ ନ ପୂର୍ଵେ ନାପରେ ନୃପାଃ ।
ନୈଵାପୁର୍ନୈଵ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯନ୍ତି ବାହୁଭ୍ଯାଂ ତ୍ରିଦିଵଂ ଯଥା ॥ ୨୯ ॥
ନୈଵାପୁର୍ନୈଵ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯନ୍ତି ବାହୁଭ୍ଯାଂ ତ୍ରିଦିଵଂ ଯଥା ॥ ୨୯ ॥
କିରାତହୂଣାନ୍ ଯଵନାନ୍ ପୌଣ୍ଡ୍ରାନ୍ କଙ୍କାନ୍ ଖଶାଞ୍ଛକାନ୍ ।
ଅବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯନୃପାଂଶ୍ଚାହନ୍ ମ୍ଲେଚ୍ଛାନ୍ ଦିଗ୍ଵିଜଯେଽଖିଲାନ୍ ॥ ୩୦ ॥
ଅବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯନୃପାଂଶ୍ଚାହନ୍ ମ୍ଲେଚ୍ଛାନ୍ ଦିଗ୍ଵିଜଯେଽଖିଲାନ୍ ॥ ୩୦ ॥
ଜିତ୍ଵା ପୁରାସୁରା ଦେଵାନ୍ ଯେ ରସୌକାଂସି ଭେଜିରେ ।
ଦେଵସ୍ତ୍ରିଯୋ ରସାଂ ନୀତାଃ ପ୍ରାଣିଭିଃ ପୁନରାହରତ୍ ॥ ୩୧ ॥
ଦେଵସ୍ତ୍ରିଯୋ ରସାଂ ନୀତାଃ ପ୍ରାଣିଭିଃ ପୁନରାହରତ୍ ॥ ୩୧ ॥
ସର୍ଵାନ୍କାମାନ୍ ଦୁଦୁହତୁଃ ପ୍ରଜାନାଂ ତସ୍ଯ ରୋଦସୀ ।
ସମାସ୍ତ୍ରିଣଵସାହସ୍ରୀର୍ଦିକ୍ଷୁ ଚକ୍ରମଵର୍ତଯତ୍ ॥ ୩୨ ॥
ସମାସ୍ତ୍ରିଣଵସାହସ୍ରୀର୍ଦିକ୍ଷୁ ଚକ୍ରମଵର୍ତଯତ୍ ॥ ୩୨ ॥
ସ ସଂରାଡ୍ଲୋକପାଲାଖ୍ଯମୈଶ୍ଵର୍ଯମଧିରାଟ୍ ଶ୍ରିଯମ୍ ।
ଚକ୍ରଂ ଚାସ୍ଖଲିତଂ ପ୍ରାଣାନ୍ ମୃଷେତ୍ଯୁପରରାମ ହ ॥ ୩୩ ॥
ଚକ୍ରଂ ଚାସ୍ଖଲିତଂ ପ୍ରାଣାନ୍ ମୃଷେତ୍ଯୁପରରାମ ହ ॥ ୩୩ ॥
ତସ୍ଯାସନ୍ ନୃପ ଵୈଦର୍ଭ୍ଯଃ ପତ୍ନ୍ଯସ୍ତିସ୍ରଃ ସୁସମ୍ମତାଃ ।
ଜଘ୍ନୁସ୍ତ୍ଯାଗଭଯାତ୍ ପୁତ୍ରାନ୍ ନାନୁରୂପା ଇତୀରିତେ ॥ ୩୪ ॥
ଜଘ୍ନୁସ୍ତ୍ଯାଗଭଯାତ୍ ପୁତ୍ରାନ୍ ନାନୁରୂପା ଇତୀରିତେ ॥ ୩୪ ॥
ତସ୍ଯୈଵଂ ଵିତଥେ ଵଂଶେ ତଦର୍ଥଂ ଯଜତଃ ସୁତମ୍ ।
ମରୁତ୍ସ୍ତୋମେନ ମରୁତୋ ଭରଦ୍ଵାଜମୁପାଦଦୁଃ ॥ ୩୫ ॥
ମରୁତ୍ସ୍ତୋମେନ ମରୁତୋ ଭରଦ୍ଵାଜମୁପାଦଦୁଃ ॥ ୩୫ ॥
ଅନ୍ତର୍ଵତ୍ନ୍ଯାଂ ଭ୍ରାତୃପତ୍ନ୍ଯାଂ ମୈଥୁନାଯ ବୃହସ୍ପତିଃ ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତୋ ଵାରିତୋ ଗର୍ଭଂ ଶପ୍ତ୍ଵା ଵୀର୍ଯମୁପାସୃଜତ୍ ॥ ୩୬ ॥
ପ୍ରଵୃତ୍ତୋ ଵାରିତୋ ଗର୍ଭଂ ଶପ୍ତ୍ଵା ଵୀର୍ଯମୁପାସୃଜତ୍ ॥ ୩୬ ॥
ତଂ ତ୍ଯକ୍ତୁକାମାଂ ମମତାଂ ଭର୍ତୁସ୍ତ୍ଯାଗଵିଶଙ୍କିତାମ୍ ।
ନାମନିର୍ଵାଚନଂ ତସ୍ଯ ଶ୍ଲୋକମେନଂ ସୁରା ଜଗୁଃ ॥ ୩୭ ॥
ନାମନିର୍ଵାଚନଂ ତସ୍ଯ ଶ୍ଲୋକମେନଂ ସୁରା ଜଗୁଃ ॥ ୩୭ ॥
ମୂଢେ ଭର ଦ୍ଵାଜମିମଂ ଭର ଦ୍ଵାଜଂ ବୃହସ୍ପତେ ।
ଯାତୌ ଯଦୁକ୍ତ୍ଵା ପିତରୌ ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ତତସ୍ତ୍ଵଯମ୍ ॥ ୩୮ ॥
ଯାତୌ ଯଦୁକ୍ତ୍ଵା ପିତରୌ ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ତତସ୍ତ୍ଵଯମ୍ ॥ ୩୮ ॥
ଚୋଦ୍ଯମାନା ସୁରୈରେଵଂ ମତ୍ଵା ଵିତଥମାତ୍ମଜମ୍ ।
ଵ୍ଯସୃଜନ୍ ମରୁତୋଽବିଭ୍ରନ୍ ଦତ୍ତୋଽଯଂ ଵିତଥେଽନ୍ଵଯେ ॥ ୩୯ ॥
ଵ୍ଯସୃଜନ୍ ମରୁତୋଽବିଭ୍ରନ୍ ଦତ୍ତୋଽଯଂ ଵିତଥେଽନ୍ଵଯେ ॥ ୩୯ ॥