శ్రీశుక ఉవాచ
విరూపః కేతుమాఞ్ఛమ్భురమ్బరీషసుతాస్త్రయః ।
విరూపాత్ పృషదశ్వోఽభూత్తత్ పుత్రస్తు రథీతరః ॥ ౧ ॥
విరూపః కేతుమాఞ్ఛమ్భురమ్బరీషసుతాస్త్రయః ।
విరూపాత్ పృషదశ్వోఽభూత్తత్ పుత్రస్తు రథీతరః ॥ ౧ ॥
రథీతరస్యాప్రజస్య భార్యాయాం తన్తవేఽర్థితః ।
అఙ్గిరా జనయామాస బ్రహ్మవర్చస్వినః సుతాన్ ॥ ౨ ॥
అఙ్గిరా జనయామాస బ్రహ్మవర్చస్వినః సుతాన్ ॥ ౨ ॥
ఏతే క్షేత్రప్రసూతా వై పునస్త్వాఙ్గిరసాః స్మృతాః ।
రథీతరాణాం ప్రవరాః క్షేత్రోపేతా ద్విజాతయః ॥ ౩ ॥
రథీతరాణాం ప్రవరాః క్షేత్రోపేతా ద్విజాతయః ॥ ౩ ॥
క్షువతస్తు మనోర్జజ్ఞే ఇక్ష్వాకుర్ఘ్రాణతః సుతః ।
తస్య పుత్రశతజ్యేష్ఠా వికుక్షినిమిదణ్డకాః ॥ ౪ ॥
తస్య పుత్రశతజ్యేష్ఠా వికుక్షినిమిదణ్డకాః ॥ ౪ ॥
తేషాం పురస్తాదభవన్నార్యావర్తే నృపా నృప ।
పఞ్చవింశతిః పశ్చాచ్చ త్రయో మధ్యేఽపరేఽన్యతః ॥ ౫ ॥
పఞ్చవింశతిః పశ్చాచ్చ త్రయో మధ్యేఽపరేఽన్యతః ॥ ౫ ॥
స ఏకదాష్టకాశ్రాద్ధే ఇక్ష్వాకుః సుతమాదిశత్ ।
మాంసమానీయతాం మేధ్యం వికుక్షే గచ్ఛ మా చిరమ్ ॥ ౬ ॥
మాంసమానీయతాం మేధ్యం వికుక్షే గచ్ఛ మా చిరమ్ ॥ ౬ ॥
తథేతి స వనం గత్వా మృగాన్ హత్వా క్రియార్హణాన్ ।
శ్రాన్తో బుభుక్షితో వీరః శశం చాదదపస్మృతిః ॥ ౭ ॥
శ్రాన్తో బుభుక్షితో వీరః శశం చాదదపస్మృతిః ॥ ౭ ॥
శేషం నివేదయామాస పిత్రే తేన చ తద్గురుః ।
చోదితః ప్రోక్షణాయాహ దుష్టమేతదకర్మకమ్ ॥ ౮ ॥
చోదితః ప్రోక్షణాయాహ దుష్టమేతదకర్మకమ్ ॥ ౮ ॥
జ్ఞాత్వా పుత్రస్య తత్ కర్మ గురుణాభిహితం నృపః ।
దేశాన్నిఃసారయామాస సుతం త్యక్తవిధిం రుషా ॥ ౯ ॥
దేశాన్నిఃసారయామాస సుతం త్యక్తవిధిం రుషా ॥ ౯ ॥
స తు విప్రేణ సంవాదం జ్ఞాపకేన సమాచరన్ ।
త్యక్త్వా కలేవరం యోగీ స తేనావాప యత్ పరమ్ ॥ ౧౦ ॥
త్యక్త్వా కలేవరం యోగీ స తేనావాప యత్ పరమ్ ॥ ౧౦ ॥
పితర్యుపరతేఽభ్యేత్య వికుక్షిః పృథివీమిమామ్ ।
శాసదీజే హరిం యజ్ఞైః శశాద ఇతి విశ్రుతః ॥ ౧౧ ॥
శాసదీజే హరిం యజ్ఞైః శశాద ఇతి విశ్రుతః ॥ ౧౧ ॥
పురఞ్జయస్తస్య సుత ఇన్ద్రవాహ ఇతీరితః ।
కకుత్స్థ ఇతి చాప్యుక్తః శృణు నామాని కర్మభిః ॥ ౧౨ ॥
కకుత్స్థ ఇతి చాప్యుక్తః శృణు నామాని కర్మభిః ॥ ౧౨ ॥
కృతాన్త ఆసీత్ సమరో దేవానాం సహ దానవైః ।
పార్ష్ణిగ్రాహో వృతో వీరో దేవైర్దైత్యపరాజితైః ॥ ౧౩ ॥
పార్ష్ణిగ్రాహో వృతో వీరో దేవైర్దైత్యపరాజితైః ॥ ౧౩ ॥
వచనాద్ దేవదేవస్య విష్ణోర్విశ్వాత్మనః ప్రభోః ।
వాహనత్వే వృతస్తస్య బభూవేన్ద్రో మహావృషః ॥ ౧౪ ॥
వాహనత్వే వృతస్తస్య బభూవేన్ద్రో మహావృషః ॥ ౧౪ ॥
స సన్నద్ధో ధనుర్దివ్యమాదాయ విశిఖాఞ్ఛితాన్ ।
స్తూయమానస్తమారుహ్య యుయుత్సుః కకుది స్థితః ॥ ౧౫ ॥
స్తూయమానస్తమారుహ్య యుయుత్సుః కకుది స్థితః ॥ ౧౫ ॥
తేజసాప్యాయితో విష్ణోః పురుషస్య మహాత్మనః ।
ప్రతీచ్యాం దిశి దైత్యానాం న్యరుణత్ త్రిదశైః పురమ్ ॥ ౧౬ ॥
ప్రతీచ్యాం దిశి దైత్యానాం న్యరుణత్ త్రిదశైః పురమ్ ॥ ౧౬ ॥
తైస్తస్య చాభూత్ప్రధనం తుములం లోమహర్షణమ్ ।
యమాయ భల్లైరనయద్ దైత్యాన్ అభియయుర్మృధే ॥ ౧౭ ॥
యమాయ భల్లైరనయద్ దైత్యాన్ అభియయుర్మృధే ॥ ౧౭ ॥
తస్యేషుపాతాభిముఖం యుగాన్తాగ్నిమివోల్బణమ్ ।
విసృజ్య దుద్రువుర్దైత్యా హన్యమానాః స్వమాలయమ్ ॥ ౧౮ ॥
విసృజ్య దుద్రువుర్దైత్యా హన్యమానాః స్వమాలయమ్ ॥ ౧౮ ॥
జిత్వా పురం ధనం సర్వం సశ్రీకం వజ్రపాణయే ।
ప్రత్యయచ్ఛత్ స రాజర్షిరితి నామభిరాహృతః ॥ ౧౯ ॥
ప్రత్యయచ్ఛత్ స రాజర్షిరితి నామభిరాహృతః ॥ ౧౯ ॥
పురఞ్జయస్య పుత్రోఽభూదనేనాస్తత్సుతః పృథుః ।
విశ్వగన్ధిస్తతశ్చన్ద్రో యువనాశ్వస్తు తత్సుతః ॥ ౨౦ ॥
విశ్వగన్ధిస్తతశ్చన్ద్రో యువనాశ్వస్తు తత్సుతః ॥ ౨౦ ॥
శ్రావస్తస్తత్సుతో యేన శ్రావస్తీ నిర్మమే పురీ ।
బృహదశ్వస్తు శ్రావస్తిస్తతః కువలయాశ్వకః ॥ ౨౧ ॥
బృహదశ్వస్తు శ్రావస్తిస్తతః కువలయాశ్వకః ॥ ౨౧ ॥
యః ప్రియార్థముతఙ్కస్య ధున్ధునామాసురం బలీ ।
సుతానామేకవింశత్యా సహస్రైరహనద్ వృతః ॥ ౨౨ ॥
సుతానామేకవింశత్యా సహస్రైరహనద్ వృతః ॥ ౨౨ ॥
ధున్ధుమార ఇతి ఖ్యాతస్తత్సుతాస్తే చ జజ్వలుః ।
ధున్ధోర్ముఖాగ్నినా సర్వే త్రయ ఏవావశేషితాః ॥ ౨౩ ॥
ధున్ధోర్ముఖాగ్నినా సర్వే త్రయ ఏవావశేషితాః ॥ ౨౩ ॥
దృఢాశ్వః కపిలాశ్వశ్చ భద్రాశ్వ ఇతి భారత ।
దృఢాశ్వపుత్రో హర్యశ్వో నికుమ్భస్తత్సుతః స్మృతః ॥ ౨౪ ॥
దృఢాశ్వపుత్రో హర్యశ్వో నికుమ్భస్తత్సుతః స్మృతః ॥ ౨౪ ॥
బహులాశ్వో నికుమ్భస్య కృశాశ్వోఽథాస్య సేనజిత్ ।
యువనాశ్వోఽభవత్ తస్య సోఽనపత్యో వనం గతః ॥ ౨౫ ॥
యువనాశ్వోఽభవత్ తస్య సోఽనపత్యో వనం గతః ॥ ౨౫ ॥
భార్యాశతేన నిర్విణ్ణ ఋషయోఽస్య కృపాలవః ।
ఇష్టిం స్మ వర్తయాంచక్రురైన్ద్రీం తే సుసమాహితాః ॥ ౨౬ ॥
ఇష్టిం స్మ వర్తయాంచక్రురైన్ద్రీం తే సుసమాహితాః ॥ ౨౬ ॥
రాజా తద్ యజ్ఞసదనం ప్రవిష్టో నిశి తర్షితః ।
దృష్ట్వా శయానాన్ విప్రాంస్తాన్ పపౌ మన్త్రజలం స్వయమ్ ॥ ౨౭ ॥
దృష్ట్వా శయానాన్ విప్రాంస్తాన్ పపౌ మన్త్రజలం స్వయమ్ ॥ ౨౭ ॥
ఉత్థితాస్తే నిశమ్యాథ వ్యుదకం కలశం ప్రభో ।
పప్రచ్ఛుః కస్య కర్మేదం పీతం పుంసవనం జలమ్ ॥ ౨౮ ॥
పప్రచ్ఛుః కస్య కర్మేదం పీతం పుంసవనం జలమ్ ॥ ౨౮ ॥
రాజ్ఞా పీతం విదిత్వా వై ఈశ్వరప్రహితేన తే ।
ఈశ్వరాయ నమశ్చక్రురహో దైవబలం బలమ్ ॥ ౨౯ ॥
ఈశ్వరాయ నమశ్చక్రురహో దైవబలం బలమ్ ॥ ౨౯ ॥
తతః కాల ఉపావృత్తే కుక్షిం నిర్భిద్య దక్షిణమ్ ।
యువనాశ్వస్య తనయశ్చక్రవర్తీ జజాన హ ॥ ౩౦ ॥
యువనాశ్వస్య తనయశ్చక్రవర్తీ జజాన హ ॥ ౩౦ ॥
కం ధాస్యతి కుమారోఽయం స్తన్యే రోరూయతే భృశమ్ ।
మాం ధాతా వత్స మా రోదీరితీన్ద్రో దేశినీమదాత్ ॥ ౩౧ ॥
మాం ధాతా వత్స మా రోదీరితీన్ద్రో దేశినీమదాత్ ॥ ౩౧ ॥
న మమార పితా తస్య విప్రదేవప్రసాదతః ।
యువనాశ్వోఽథ తత్రైవ తపసా సిద్ధిమన్వగాత్ ॥ ౩౨ ॥
యువనాశ్వోఽథ తత్రైవ తపసా సిద్ధిమన్వగాత్ ॥ ౩౨ ॥
త్రసద్దస్యురితీన్ద్రోఽఙ్గ విదధే నామ యస్య వై ।
యస్మాత్ త్రసన్తి హ్యుద్విగ్నా దస్యవో రావణాదయః ॥ ౩౩ ॥
యస్మాత్ త్రసన్తి హ్యుద్విగ్నా దస్యవో రావణాదయః ॥ ౩౩ ॥
యౌవనాశ్వోఽథ మాన్ధాతా చక్రవర్త్యవనీం ప్రభుః ।
సప్తద్వీపవతీమేకః శశాసాచ్యుతతేజసా ॥ ౩౪ ॥
సప్తద్వీపవతీమేకః శశాసాచ్యుతతేజసా ॥ ౩౪ ॥
ఈజే చ యజ్ఞం క్రతుభిరాత్మవిద్ భూరిదక్షిణైః ।
సర్వదేవమయం దేవం సర్వాత్మకమతీన్ద్రియమ్ ॥ ౩౫ ॥
సర్వదేవమయం దేవం సర్వాత్మకమతీన్ద్రియమ్ ॥ ౩౫ ॥
ద్రవ్యం మన్త్రో విధిర్యజ్ఞో యజమానస్తథర్త్విజః ।
ధర్మో దేశశ్చ కాలశ్చ సర్వమేతద్ యదాత్మకమ్ ॥ ౩౬ ॥
ధర్మో దేశశ్చ కాలశ్చ సర్వమేతద్ యదాత్మకమ్ ॥ ౩౬ ॥
యావత్ సూర్య ఉదేతి స్మ యావచ్చ ప్రతితిష్ఠతి ।
తత్ సర్వం యౌవనాశ్వస్య మాన్ధాతుః క్షేత్రముచ్యతే ॥ ౩౭ ॥
తత్ సర్వం యౌవనాశ్వస్య మాన్ధాతుః క్షేత్రముచ్యతే ॥ ౩౭ ॥
శశబిన్దోర్దుహితరి బిన్దుమత్యామధాన్నృపః ।
పురుకుత్సమమ్బరీషం ముచుకున్దం చ యోగినమ్ ।
తేషాం స్వసారః పఞ్చాశత్ సౌభరిం వవ్రిరే పతిమ్ ॥ ౩౮ ॥
పురుకుత్సమమ్బరీషం ముచుకున్దం చ యోగినమ్ ।
తేషాం స్వసారః పఞ్చాశత్ సౌభరిం వవ్రిరే పతిమ్ ॥ ౩౮ ॥
యమునాన్తర్జలే మగ్నస్తప్యమానః పరన్తపః ।
నిర్వృతిం మీనరాజస్య దృష్ట్వా మైథునధర్మిణః ॥ ౩౯ ॥
నిర్వృతిం మీనరాజస్య దృష్ట్వా మైథునధర్మిణః ॥ ౩౯ ॥
జాతస్పృహో నృపం విప్రః కన్యామేకామయాచత ।
సోఽప్యాహ గృహ్యతాం బ్రహ్మన్ కామం కన్యా స్వయంవరే ॥ ౪౦ ॥
సోఽప్యాహ గృహ్యతాం బ్రహ్మన్ కామం కన్యా స్వయంవరే ॥ ౪౦ ॥
స విచిన్త్యాప్రియం స్త్రీణాం జరఠోఽహమసన్మతః ।
వలీపలిత ఏజత్క ఇత్యహం ప్రత్యుదాహృతః ॥ ౪౧ ॥
వలీపలిత ఏజత్క ఇత్యహం ప్రత్యుదాహృతః ॥ ౪౧ ॥
సాధయిష్యే తథాత్మానం సురస్త్రీణామభీప్సితమ్ ।
కిం పునర్మనుజేన్ద్రాణామితి వ్యవసితః ప్రభుః ॥ ౪౨ ॥
కిం పునర్మనుజేన్ద్రాణామితి వ్యవసితః ప్రభుః ॥ ౪౨ ॥
మునిః ప్రవేశితః క్షత్రా కన్యాన్తఃపురమృద్ధిమత్ ।
వృతః స రాజకన్యాభిరేకం పఞ్చాశతా వరః ॥ ౪౩ ॥
వృతః స రాజకన్యాభిరేకం పఞ్చాశతా వరః ॥ ౪౩ ॥
తాసాం కలిరభూద్ భూయాంస్తదర్థేఽపోహ్య సౌహృదమ్ ।
మమానురూపో నాయం వ ఇతి తద్గతచేతసామ్ ॥ ౪౪ ॥
మమానురూపో నాయం వ ఇతి తద్గతచేతసామ్ ॥ ౪౪ ॥
స బహ్వఋచస్తాభిరపారణీయ-
తపఃశ్రియానర్ఘ్యపరిచ్ఛదేషు ।
గృహేషు నానోపవనామలామ్భః-
సరస్సు సౌగన్ధికకాననేషు ॥ ౪౫ ॥
తపఃశ్రియానర్ఘ్యపరిచ్ఛదేషు ।
గృహేషు నానోపవనామలామ్భః-
సరస్సు సౌగన్ధికకాననేషు ॥ ౪౫ ॥
మహార్హశయ్యాసనవస్త్రభూషణ-
స్నానానులేపాభ్యవహారమాల్యకైః ।
స్వలఙ్కృత స్త్రీపురుషేషు నిత్యదా
రేమేఽనుగాయద్ద్విజభృఙ్గవన్దిషు ॥ ౪౬ ॥
స్నానానులేపాభ్యవహారమాల్యకైః ।
స్వలఙ్కృత స్త్రీపురుషేషు నిత్యదా
రేమేఽనుగాయద్ద్విజభృఙ్గవన్దిషు ॥ ౪౬ ॥
యద్గార్హస్థ్యం తు సంవీక్ష్య సప్తద్వీపవతీపతిః ।
విస్మితః స్తమ్భమజహాత్ సార్వభౌమశ్రియాన్వితమ్ ॥ ౪౭ ॥
విస్మితః స్తమ్భమజహాత్ సార్వభౌమశ్రియాన్వితమ్ ॥ ౪౭ ॥
ఏవం గృహేష్వభిరతో విషయాన్ వివిధైః సుఖైః ।
సేవమానో న చాతుష్యదాజ్యస్తోకైరివానలః ॥ ౪౮ ॥
సేవమానో న చాతుష్యదాజ్యస్తోకైరివానలః ॥ ౪౮ ॥
స కదాచిదుపాసీన ఆత్మాపహ్నవమాత్మనః ।
దదర్శ బహ్వృచాచార్యో మీనసఙ్గసముత్థితమ్ ॥ ౪౯ ॥
దదర్శ బహ్వృచాచార్యో మీనసఙ్గసముత్థితమ్ ॥ ౪౯ ॥
అహో ఇమం పశ్యత మే వినాశం
తపస్వినః సచ్చరితవ్రతస్య ।
అన్తర్జలే వారిచరప్రసఙ్గాత్
ప్రచ్యావితం బ్రహ్మ చిరం ధృతం యత్ ॥ ౫౦ ॥
తపస్వినః సచ్చరితవ్రతస్య ।
అన్తర్జలే వారిచరప్రసఙ్గాత్
ప్రచ్యావితం బ్రహ్మ చిరం ధృతం యత్ ॥ ౫౦ ॥
సఙ్గం త్యజేత మిథునవ్రతీనాం ముముక్షుః
సర్వాత్మనా న విసృజేద్ బహిరిన్ద్రియాణి ।
ఏకశ్చరన్ రహసి చిత్తమనన్త ఈశే
యుఞ్జీత తద్వ్రతిషు సాధుషు చేత్ ప్రసఙ్గః ॥ ౫౧ ॥
సర్వాత్మనా న విసృజేద్ బహిరిన్ద్రియాణి ।
ఏకశ్చరన్ రహసి చిత్తమనన్త ఈశే
యుఞ్జీత తద్వ్రతిషు సాధుషు చేత్ ప్రసఙ్గః ॥ ౫౧ ॥
ఏకస్తపస్వ్యహమథామ్భసి మత్స్యసఙ్గాత్
పఞ్చాశదాసముత పఞ్చసహస్రసర్గః ।
నాన్తం వ్రజామ్యుభయకృత్యమనోరథానాం
మాయాగుణైర్హృతమతిర్విషయేఽర్థభావః ॥ ౫౨ ॥
పఞ్చాశదాసముత పఞ్చసహస్రసర్గః ।
నాన్తం వ్రజామ్యుభయకృత్యమనోరథానాం
మాయాగుణైర్హృతమతిర్విషయేఽర్థభావః ॥ ౫౨ ॥
ఏవం వసన్ గృహే కాలం విరక్తో న్యాసమాస్థితః ।
వనం జగామానుయయుస్తత్పత్న్యః పతిదేవతాః ॥ ౫౩ ॥
వనం జగామానుయయుస్తత్పత్న్యః పతిదేవతాః ॥ ౫౩ ॥
తత్ర తప్త్వా తపస్తీక్ష్ణమాత్మదర్శనమాత్మవాన్ ।
సహైవాగ్నిభిరాత్మానం యుయోజ పరమాత్మని ॥ ౫౪ ॥
సహైవాగ్నిభిరాత్మానం యుయోజ పరమాత్మని ॥ ౫౪ ॥
తాః స్వపత్యుర్మహారాజ నిరీక్ష్యాధ్యాత్మికీం గతిమ్ ।
అన్వీయుస్తత్ప్రభావేణ అగ్నిం శాన్తమివార్చిషః ॥ ౫౫ ॥
అన్వీయుస్తత్ప్రభావేణ అగ్నిం శాన్తమివార్చిషః ॥ ౫౫ ॥