শ্ৰীশুক উৱাচ
অংশুমাংশ্চ তপস্তেপে গঙ্গানযনকাম্যযা ।
কালং মহান্তং নাশক্নোত্ ততঃ কালেন সংস্থিতঃ ॥ ১ ॥
অংশুমাংশ্চ তপস্তেপে গঙ্গানযনকাম্যযা ।
কালং মহান্তং নাশক্নোত্ ততঃ কালেন সংস্থিতঃ ॥ ১ ॥
দিলীপস্তত্সুতস্তদ্ৱদশক্তঃ কালমেযিৱান্ ।
ভগীৰথস্তস্য সুতস্তেপে স সুমহত্ তপঃ ॥ ২ ॥
ভগীৰথস্তস্য সুতস্তেপে স সুমহত্ তপঃ ॥ ২ ॥
দৰ্শযামাস তং দেৱী প্ৰসন্না ৱৰদাস্মি তে ।
ইত্যুক্তঃ স্ৱমভিপ্ৰাযং শশংসাৱনতো নৃপঃ ॥ ৩ ॥
ইত্যুক্তঃ স্ৱমভিপ্ৰাযং শশংসাৱনতো নৃপঃ ॥ ৩ ॥
কোঽপি ধাৰযিতা ৱেগং পতন্ত্যা মে মহীতলে ।
অন্যথা ভূতলং ভিত্ত্ৱা নৃপ যাস্যে ৰসাতলম্ ॥ ৪ ॥
অন্যথা ভূতলং ভিত্ত্ৱা নৃপ যাস্যে ৰসাতলম্ ॥ ৪ ॥
কিং চাহং ন ভুৱং যাস্যে নৰা ময্যামৃজন্ত্যঘম্ ।
মৃজামি তদঘং ক্ৱাহং ৰাজংস্তত্ৰ ৱিচিন্ত্যতাম্ ॥ ৫ ॥
মৃজামি তদঘং ক্ৱাহং ৰাজংস্তত্ৰ ৱিচিন্ত্যতাম্ ॥ ৫ ॥
শ্ৰীভগীৰথ উৱাচ
সাধৱো ন্যাসিনঃ শান্তা ব্ৰহ্মিষ্ঠা লোকপাৱনাঃ ।
হৰন্ত্যঘং তেঽঙ্গসঙ্গাত্ তেষ্ৱাস্তে হ্যঘভিদ্ধৰিঃ ॥ ৬ ॥
সাধৱো ন্যাসিনঃ শান্তা ব্ৰহ্মিষ্ঠা লোকপাৱনাঃ ।
হৰন্ত্যঘং তেঽঙ্গসঙ্গাত্ তেষ্ৱাস্তে হ্যঘভিদ্ধৰিঃ ॥ ৬ ॥
ধাৰযিষ্যতি তে ৱেগং ৰুদ্ৰস্ত্ৱাত্মা শৰীৰিণাম্ ।
যস্মিন্নোতমিদং প্ৰোতং ৱিশ্ৱং শাটীৱ তন্তুষু ॥ ৭ ॥
যস্মিন্নোতমিদং প্ৰোতং ৱিশ্ৱং শাটীৱ তন্তুষু ॥ ৭ ॥
ইত্যুক্ত্ৱা স নৃপো দেৱং তপসাতোষযচ্ছিৱম্ ।
কালেনাল্পীযসা ৰাজংস্তস্যেশশ্চাশ্ৱতুষ্যত ॥ ৮ ॥
কালেনাল্পীযসা ৰাজংস্তস্যেশশ্চাশ্ৱতুষ্যত ॥ ৮ ॥
তথেতি ৰাজ্ঞাভিহিতং সৰ্ৱলোকহিতঃ শিৱঃ ।
দধাৰাৱহিতো গঙ্গাং পাদপূতজলাং হৰেঃ ॥ ৯ ॥
দধাৰাৱহিতো গঙ্গাং পাদপূতজলাং হৰেঃ ॥ ৯ ॥
ভগীৰথঃ স ৰাজৰ্ষিৰ্নিন্যে ভুৱনপাৱনীম্ ।
যত্ৰ স্ৱপিতৃণাং দেহা ভস্মীভূতাঃ স্ম শেৰতে ॥ ১০ ॥
যত্ৰ স্ৱপিতৃণাং দেহা ভস্মীভূতাঃ স্ম শেৰতে ॥ ১০ ॥
ৰথেন ৱাযুৱেগেন প্ৰযান্তমনুধাৱতী ।
দেশান্পুনন্তী নিৰ্দগ্ধানাসিঞ্চত্সগৰাত্মজান্ ॥ ১১ ॥
দেশান্পুনন্তী নিৰ্দগ্ধানাসিঞ্চত্সগৰাত্মজান্ ॥ ১১ ॥
যজ্জলস্পৰ্শমাত্ৰেণ ব্ৰহ্মদণ্ডহতা অপি ।
সগৰাত্মজা দিৱং জগ্মুঃ কেৱলং দেহভস্মভিঃ ॥ ১২ ॥
সগৰাত্মজা দিৱং জগ্মুঃ কেৱলং দেহভস্মভিঃ ॥ ১২ ॥
ভস্মীভূতাঙ্গসঙ্গেন স্ৱৰ্যাতাঃ সগৰাত্মজাঃ ।
কিং পুনঃ শ্ৰদ্ধযা দেৱীং সেৱন্তে যে ধৃতৱ্ৰতাঃ ॥ ১৩ ॥
কিং পুনঃ শ্ৰদ্ধযা দেৱীং সেৱন্তে যে ধৃতৱ্ৰতাঃ ॥ ১৩ ॥
ন হ্যেতত্ পৰমাশ্চৰ্যং স্ৱৰ্ধুন্যা যদিহোদিতম্ ।
অনন্তচৰণাম্ভোজপ্ৰসূতাযা ভৱচ্ছিদঃ ॥ ১৪ ॥
অনন্তচৰণাম্ভোজপ্ৰসূতাযা ভৱচ্ছিদঃ ॥ ১৪ ॥
সন্নিৱেশ্য মনো যস্মিঞ্ছ্ৰদ্ধযা মুনযোঽমলাঃ ।
ত্ৰৈগুণ্যং দুস্ত্যজং হিত্ৱা সদ্যো যাতাস্তদাত্মতাম্ ॥ ১৫ ॥
ত্ৰৈগুণ্যং দুস্ত্যজং হিত্ৱা সদ্যো যাতাস্তদাত্মতাম্ ॥ ১৫ ॥
শ্ৰুতো ভগীৰথাজ্জজ্ঞে তস্য নাভোঽপৰোঽভৱত্ ।
সিন্ধুদ্ৱীপস্ততস্তস্মাদযুতাযুস্ততোঽভৱত্ ॥ ১৬ ॥
সিন্ধুদ্ৱীপস্ততস্তস্মাদযুতাযুস্ততোঽভৱত্ ॥ ১৬ ॥
ঋতূপৰ্ণো নলসখো যোঽশ্ৱৱিদ্যামযান্নলাত্ ।
দত্ত্ৱাক্ষহৃদযং চাস্মৈ সৰ্ৱকামস্তু তত্সুতম্ ॥ ১৭ ॥
দত্ত্ৱাক্ষহৃদযং চাস্মৈ সৰ্ৱকামস্তু তত্সুতম্ ॥ ১৭ ॥
ততঃ সুদাসস্তত্পুত্ৰো দমযন্তীপতিৰ্নৃপঃ ।
আহুৰ্মিত্ৰসহং যং ৱৈ কল্মাষাঙ্ঘ্ৰিমুত ক্ৱচিত্ ।
ৱসিষ্ঠশাপাদ্ ৰক্ষোঽভূদনপত্যঃ স্ৱকৰ্মণা ॥ ১৮ ॥
আহুৰ্মিত্ৰসহং যং ৱৈ কল্মাষাঙ্ঘ্ৰিমুত ক্ৱচিত্ ।
ৱসিষ্ঠশাপাদ্ ৰক্ষোঽভূদনপত্যঃ স্ৱকৰ্মণা ॥ ১৮ ॥
শ্ৰীৰাজোৱাচ
কিং নিমিত্তো গুৰোঃ শাপঃ সৌদাসস্য মহাত্মনঃ ।
এতদ্ ৱেদিতুমিচ্ছামঃ কথ্যতাং ন ৰহো যদি ॥ ১৯ ॥
কিং নিমিত্তো গুৰোঃ শাপঃ সৌদাসস্য মহাত্মনঃ ।
এতদ্ ৱেদিতুমিচ্ছামঃ কথ্যতাং ন ৰহো যদি ॥ ১৯ ॥
শ্ৰীশুক উৱাচ
সৌদাসো মৃগযাং কিঞ্চিচ্চৰন্ ৰক্ষো জঘান হ ।
মুমোচ ভ্ৰাতৰং সোঽথ গতঃ প্ৰতিচিকীৰ্ষযা ॥ ২০ ॥
সৌদাসো মৃগযাং কিঞ্চিচ্চৰন্ ৰক্ষো জঘান হ ।
মুমোচ ভ্ৰাতৰং সোঽথ গতঃ প্ৰতিচিকীৰ্ষযা ॥ ২০ ॥
সঞ্চিন্তযন্নঘং ৰাজ্ঞঃ সূদৰূপধৰো গৃহে ।
গুৰৱে ভোক্তুকামায পক্ত্ৱা নিন্যে নৰামিষম্ ॥ ২১ ॥
গুৰৱে ভোক্তুকামায পক্ত্ৱা নিন্যে নৰামিষম্ ॥ ২১ ॥
পৰিৱেক্ষ্যমাণং ভগৱান্ ৱিলোক্যাভক্ষ্যমঞ্জসা ।
ৰাজানমশপত্ ক্ৰুদ্ধো ৰক্ষো হ্যেৱং ভৱিষ্যসি ॥ ২২ ॥
ৰাজানমশপত্ ক্ৰুদ্ধো ৰক্ষো হ্যেৱং ভৱিষ্যসি ॥ ২২ ॥
ৰক্ষঃকৃতং তদ্ ৱিদিত্ৱা চক্ৰে দ্ৱাদশৱাৰ্ষিকম্ ।
সোঽপ্যপোঽঞ্জলিমাদায গুৰুং শপ্তুং সমুদ্যতঃ ॥ ২৩ ॥
সোঽপ্যপোঽঞ্জলিমাদায গুৰুং শপ্তুং সমুদ্যতঃ ॥ ২৩ ॥
ৱাৰিতো মদযন্ত্যাপো ৰুশতীঃ পাদযোৰ্জহৌ ।
দিশঃ খমৱনীং সৰ্ৱং পশ্যঞ্জীৱমযং নৃপঃ ॥ ২৪ ॥
দিশঃ খমৱনীং সৰ্ৱং পশ্যঞ্জীৱমযং নৃপঃ ॥ ২৪ ॥
ৰাক্ষসং ভাৱমাপন্নঃ পাদে কল্মাষতাং গতঃ ।
ৱ্যৱাযকালে দদৃশে ৱনৌকোদম্পতী দ্ৱিজৌ ॥ ২৫ ॥
ৱ্যৱাযকালে দদৃশে ৱনৌকোদম্পতী দ্ৱিজৌ ॥ ২৫ ॥
ক্ষুধাৰ্তো জগৃহে ৱিপ্ৰং তত্পত্ন্যাহাকৃতাৰ্থৱত্ ।
ন ভৱান্ ৰাক্ষসঃ সাক্ষাদিক্ষ্ৱাকূণাং মহাৰথঃ ॥ ২৬ ॥
ন ভৱান্ ৰাক্ষসঃ সাক্ষাদিক্ষ্ৱাকূণাং মহাৰথঃ ॥ ২৬ ॥
মদযন্ত্যাঃ পতিৰ্ৱীৰ নাধৰ্মং কৰ্তুমৰ্হসি ।
দেহি মেঽপত্যকামাযা অকৃতাৰ্থং পতিং দ্ৱিজম্ ॥ ২৭ ॥
দেহি মেঽপত্যকামাযা অকৃতাৰ্থং পতিং দ্ৱিজম্ ॥ ২৭ ॥
দেহোঽযং মানুষো ৰাজন্ পুৰুষস্যাখিলাৰ্থদঃ ।
তস্মাদস্য ৱধো ৱীৰ সৰ্ৱাৰ্থৱধ উচ্যতে ॥ ২৮ ॥
তস্মাদস্য ৱধো ৱীৰ সৰ্ৱাৰ্থৱধ উচ্যতে ॥ ২৮ ॥
এষ হি ব্ৰাহ্মণো ৱিদ্ৱাংস্তপঃশীলগুণান্ৱিতঃ ।
আৰিৰাধযিষুৰ্ব্ৰহ্ম মহাপুৰুষসংজ্ঞিতম্ ।
সৰ্ৱভূতাত্মভাৱেন ভূতেষ্ৱন্তৰ্হিতং গুণৈঃ ॥ ২৯ ॥
আৰিৰাধযিষুৰ্ব্ৰহ্ম মহাপুৰুষসংজ্ঞিতম্ ।
সৰ্ৱভূতাত্মভাৱেন ভূতেষ্ৱন্তৰ্হিতং গুণৈঃ ॥ ২৯ ॥
সোঽযং ব্ৰহ্মৰ্ষিৱৰ্যস্তে ৰাজৰ্ষিপ্ৰৱৰাদ্ ৱিভো ।
কথমৰ্হতি ধৰ্মজ্ঞ ৱধং পিতুৰিৱাত্মজঃ ॥ ৩০ ॥
কথমৰ্হতি ধৰ্মজ্ঞ ৱধং পিতুৰিৱাত্মজঃ ॥ ৩০ ॥
তস্য সাধোৰপাপস্য ভ্ৰূণস্য ব্ৰহ্মৱাদিনঃ ।
কথং ৱধং যথা বভ্ৰোৰ্মন্যতে সন্মতো ভৱান্ ॥ ৩১ ॥
কথং ৱধং যথা বভ্ৰোৰ্মন্যতে সন্মতো ভৱান্ ॥ ৩১ ॥
যদ্যযং ক্ৰিযতে ভক্ষ্যস্তৰ্হি মাং খাদ পূৰ্ৱতঃ ।
ন জীৱিষ্যে ৱিনা যেন ক্ষণং চ মৃতকং যথা ॥ ৩২ ॥
ন জীৱিষ্যে ৱিনা যেন ক্ষণং চ মৃতকং যথা ॥ ৩২ ॥
এৱং কৰুণভাষিণ্যা ৱিলপন্ত্যা অনাথৱত্ ।
ৱ্যাঘ্ৰঃ পশুমিৱাখাদত্ সৌদাসঃ শাপমোহিতঃ ॥ ৩৩ ॥
ৱ্যাঘ্ৰঃ পশুমিৱাখাদত্ সৌদাসঃ শাপমোহিতঃ ॥ ৩৩ ॥
ব্ৰাহ্মণী ৱীক্ষ্য দিধিষুং পুৰুষাদেন ভক্ষিতম্ ।
শোচন্ত্যাত্মানমুৰ্ৱীশমশপত্ কুপিতা সতী ॥ ৩৪ ॥
শোচন্ত্যাত্মানমুৰ্ৱীশমশপত্ কুপিতা সতী ॥ ৩৪ ॥
যস্মান্মে ভক্ষিতঃ পাপ কামাৰ্তাযাঃ পতিস্ত্ৱযা ।
তৱাপি মৃত্যুৰাধানাদকৃতপ্ৰজ্ঞ দৰ্শিতঃ ॥ ৩৫ ॥
তৱাপি মৃত্যুৰাধানাদকৃতপ্ৰজ্ঞ দৰ্শিতঃ ॥ ৩৫ ॥
এৱং মিত্ৰসহং শপ্ত্ৱা পতিলোকপৰাযণা ।
তদস্থীনি সমিদ্ধেঽগ্নৌ প্ৰাস্য ভৰ্তুৰ্গতিং গতা ॥ ৩৬ ॥
তদস্থীনি সমিদ্ধেঽগ্নৌ প্ৰাস্য ভৰ্তুৰ্গতিং গতা ॥ ৩৬ ॥
ৱিশাপো দ্ৱাদশাব্দান্তে মৈথুনায সমুদ্যতঃ ।
ৱিজ্ঞাপ্য ব্ৰাহ্মণীশাপং মহিষ্যা স নিৱাৰিতঃ ॥ ৩৭ ॥
ৱিজ্ঞাপ্য ব্ৰাহ্মণীশাপং মহিষ্যা স নিৱাৰিতঃ ॥ ৩৭ ॥
অত ঊৰ্ধ্ৱং স তত্যাজ স্ত্ৰীসুখং কৰ্মণাপ্ৰজাঃ ।
ৱসিষ্ঠস্তদনুজ্ঞাতো মদযন্ত্যাং প্ৰজামধাত্ ॥ ৩৮ ॥
ৱসিষ্ঠস্তদনুজ্ঞাতো মদযন্ত্যাং প্ৰজামধাত্ ॥ ৩৮ ॥
সা ৱৈ সপ্ত সমা গৰ্ভমবিভ্ৰন্ন ৱ্যজাযত ।
জঘ্নেঽশ্মনোদৰং তস্যাঃ সোঽশ্মকস্তেন কথ্যতে ॥ ৩৯ ॥
জঘ্নেঽশ্মনোদৰং তস্যাঃ সোঽশ্মকস্তেন কথ্যতে ॥ ৩৯ ॥
অশ্মকাদ্বালিকো জজ্ঞে যঃ স্ত্ৰীভিঃ পৰিৰক্ষিতঃ ।
নাৰীকৱচ ইত্যুক্তো নিঃক্ষত্ৰে মূলকোঽভৱত্ ॥ ৪০ ॥
নাৰীকৱচ ইত্যুক্তো নিঃক্ষত্ৰে মূলকোঽভৱত্ ॥ ৪০ ॥
ততো দশৰথস্তস্মাত্ পুত্ৰ ঐডৱিডিস্ততঃ ।
ৰাজা ৱিশ্ৱসহো যস্য খট্ৱাঙ্গশ্চক্ৰৱৰ্ত্যভূত্ ॥ ৪১ ॥
ৰাজা ৱিশ্ৱসহো যস্য খট্ৱাঙ্গশ্চক্ৰৱৰ্ত্যভূত্ ॥ ৪১ ॥
যো দেৱৈৰৰ্থিতো দৈত্যানৱধীদ্ যুধি দুৰ্জযঃ ।
মুহূৰ্তমাযুৰ্জ্ঞাত্ৱৈত্য স্ৱপুৰং সন্দধে মনঃ ॥ ৪২ ॥
মুহূৰ্তমাযুৰ্জ্ঞাত্ৱৈত্য স্ৱপুৰং সন্দধে মনঃ ॥ ৪২ ॥
ন মে ব্ৰহ্মকুলাত্ প্ৰাণাঃ কুলদৈৱান্ন চাত্মজাঃ ।
ন শ্ৰিযো ন মহী ৰাজ্যং ন দাৰাশ্চাতিৱল্লভাঃ ॥ ৪৩ ॥
ন শ্ৰিযো ন মহী ৰাজ্যং ন দাৰাশ্চাতিৱল্লভাঃ ॥ ৪৩ ॥
ন বাল্যেঽপি মতিৰ্মহ্যমধৰ্মে ৰমতে ক্ৱচিত্ ।
নাপশ্যমুত্তমশ্লোকাদন্যত্ কিঞ্চন ৱস্ত্ৱহম্ ॥ ৪৪ ॥
নাপশ্যমুত্তমশ্লোকাদন্যত্ কিঞ্চন ৱস্ত্ৱহম্ ॥ ৪৪ ॥
দেৱৈঃ কামৱৰো দত্তো মহ্যং ত্ৰিভুৱনেশ্ৱৰৈঃ ।
ন ৱৃণে তমহং কামং ভূতভাৱনভাৱনঃ ॥ ৪৫ ॥
ন ৱৃণে তমহং কামং ভূতভাৱনভাৱনঃ ॥ ৪৫ ॥
যে ৱিক্ষিপ্তেন্দ্ৰিযধিযো দেৱাস্তে স্ৱহৃদি স্থিতম্ ।
ন ৱিন্দন্তি প্ৰিযং শশ্ৱদাত্মানং কিমুতাপৰে ॥ ৪৬ ॥
ন ৱিন্দন্তি প্ৰিযং শশ্ৱদাত্মানং কিমুতাপৰে ॥ ৪৬ ॥
অথেশমাযাৰচিতেষু সঙ্গং
গুণেষু গন্ধৰ্ৱপুৰোপমেষু ।
ৰূঢং প্ৰকৃত্যাত্মনি ৱিশ্ৱকৰ্তু-
ৰ্ভাৱেন হিত্ৱা তমহং প্ৰপদ্যে ॥ ৪৭ ॥
গুণেষু গন্ধৰ্ৱপুৰোপমেষু ।
ৰূঢং প্ৰকৃত্যাত্মনি ৱিশ্ৱকৰ্তু-
ৰ্ভাৱেন হিত্ৱা তমহং প্ৰপদ্যে ॥ ৪৭ ॥
ইতি ৱ্যৱসিতো বুদ্ধ্যা নাৰাযণগৃহীতযা ।
হিত্ৱান্যভাৱমজ্ঞানং ততঃ স্ৱং ভাৱমাস্থিতঃ ॥ ৪৮ ॥
হিত্ৱান্যভাৱমজ্ঞানং ততঃ স্ৱং ভাৱমাস্থিতঃ ॥ ৪৮ ॥
যত্ তদ্ ব্ৰহ্ম পৰং সূক্ষ্মমশূন্যং শূন্যকল্পিতম্ ।
ভগৱান্ ৱাসুদেৱেতি যং গৃণন্তি হি সাত্ৱতাঃ ॥ ৪৯ ॥
ভগৱান্ ৱাসুদেৱেতি যং গৃণন্তি হি সাত্ৱতাঃ ॥ ৪৯ ॥