శ్రీశుక ఉవాచ
అంశుమాంశ్చ తపస్తేపే గఙ్గానయనకామ్యయా ।
కాలం మహాన్తం నాశక్నోత్ తతః కాలేన సంస్థితః ॥ ౧ ॥
అంశుమాంశ్చ తపస్తేపే గఙ్గానయనకామ్యయా ।
కాలం మహాన్తం నాశక్నోత్ తతః కాలేన సంస్థితః ॥ ౧ ॥
దిలీపస్తత్సుతస్తద్వదశక్తః కాలమేయివాన్ ।
భగీరథస్తస్య సుతస్తేపే స సుమహత్ తపః ॥ ౨ ॥
భగీరథస్తస్య సుతస్తేపే స సుమహత్ తపః ॥ ౨ ॥
దర్శయామాస తం దేవీ ప్రసన్నా వరదాస్మి తే ।
ఇత్యుక్తః స్వమభిప్రాయం శశంసావనతో నృపః ॥ ౩ ॥
ఇత్యుక్తః స్వమభిప్రాయం శశంసావనతో నృపః ॥ ౩ ॥
కోఽపి ధారయితా వేగం పతన్త్యా మే మహీతలే ।
అన్యథా భూతలం భిత్త్వా నృప యాస్యే రసాతలమ్ ॥ ౪ ॥
అన్యథా భూతలం భిత్త్వా నృప యాస్యే రసాతలమ్ ॥ ౪ ॥
కిం చాహం న భువం యాస్యే నరా మయ్యామృజన్త్యఘమ్ ।
మృజామి తదఘం క్వాహం రాజంస్తత్ర విచిన్త్యతామ్ ॥ ౫ ॥
మృజామి తదఘం క్వాహం రాజంస్తత్ర విచిన్త్యతామ్ ॥ ౫ ॥
శ్రీభగీరథ ఉవాచ
సాధవో న్యాసినః శాన్తా బ్రహ్మిష్ఠా లోకపావనాః ।
హరన్త్యఘం తేఽఙ్గసఙ్గాత్ తేష్వాస్తే హ్యఘభిద్ధరిః ॥ ౬ ॥
సాధవో న్యాసినః శాన్తా బ్రహ్మిష్ఠా లోకపావనాః ।
హరన్త్యఘం తేఽఙ్గసఙ్గాత్ తేష్వాస్తే హ్యఘభిద్ధరిః ॥ ౬ ॥
ధారయిష్యతి తే వేగం రుద్రస్త్వాత్మా శరీరిణామ్ ।
యస్మిన్నోతమిదం ప్రోతం విశ్వం శాటీవ తన్తుషు ॥ ౭ ॥
యస్మిన్నోతమిదం ప్రోతం విశ్వం శాటీవ తన్తుషు ॥ ౭ ॥
ఇత్యుక్త్వా స నృపో దేవం తపసాతోషయచ్ఛివమ్ ।
కాలేనాల్పీయసా రాజంస్తస్యేశశ్చాశ్వతుష్యత ॥ ౮ ॥
కాలేనాల్పీయసా రాజంస్తస్యేశశ్చాశ్వతుష్యత ॥ ౮ ॥
తథేతి రాజ్ఞాభిహితం సర్వలోకహితః శివః ।
దధారావహితో గఙ్గాం పాదపూతజలాం హరేః ॥ ౯ ॥
దధారావహితో గఙ్గాం పాదపూతజలాం హరేః ॥ ౯ ॥
భగీరథః స రాజర్షిర్నిన్యే భువనపావనీమ్ ।
యత్ర స్వపితృణాం దేహా భస్మీభూతాః స్మ శేరతే ॥ ౧౦ ॥
యత్ర స్వపితృణాం దేహా భస్మీభూతాః స్మ శేరతే ॥ ౧౦ ॥
రథేన వాయువేగేన ప్రయాన్తమనుధావతీ ।
దేశాన్పునన్తీ నిర్దగ్ధానాసిఞ్చత్సగరాత్మజాన్ ॥ ౧౧ ॥
దేశాన్పునన్తీ నిర్దగ్ధానాసిఞ్చత్సగరాత్మజాన్ ॥ ౧౧ ॥
యజ్జలస్పర్శమాత్రేణ బ్రహ్మదణ్డహతా అపి ।
సగరాత్మజా దివం జగ్ముః కేవలం దేహభస్మభిః ॥ ౧౨ ॥
సగరాత్మజా దివం జగ్ముః కేవలం దేహభస్మభిః ॥ ౧౨ ॥
భస్మీభూతాఙ్గసఙ్గేన స్వర్యాతాః సగరాత్మజాః ।
కిం పునః శ్రద్ధయా దేవీం సేవన్తే యే ధృతవ్రతాః ॥ ౧౩ ॥
కిం పునః శ్రద్ధయా దేవీం సేవన్తే యే ధృతవ్రతాః ॥ ౧౩ ॥
న హ్యేతత్ పరమాశ్చర్యం స్వర్ధున్యా యదిహోదితమ్ ।
అనన్తచరణామ్భోజప్రసూతాయా భవచ్ఛిదః ॥ ౧౪ ॥
అనన్తచరణామ్భోజప్రసూతాయా భవచ్ఛిదః ॥ ౧౪ ॥
సన్నివేశ్య మనో యస్మిఞ్ఛ్రద్ధయా మునయోఽమలాః ।
త్రైగుణ్యం దుస్త్యజం హిత్వా సద్యో యాతాస్తదాత్మతామ్ ॥ ౧౫ ॥
త్రైగుణ్యం దుస్త్యజం హిత్వా సద్యో యాతాస్తదాత్మతామ్ ॥ ౧౫ ॥
శ్రుతో భగీరథాజ్జజ్ఞే తస్య నాభోఽపరోఽభవత్ ।
సిన్ధుద్వీపస్తతస్తస్మాదయుతాయుస్తతోఽభవత్ ॥ ౧౬ ॥
సిన్ధుద్వీపస్తతస్తస్మాదయుతాయుస్తతోఽభవత్ ॥ ౧౬ ॥
ఋతూపర్ణో నలసఖో యోఽశ్వవిద్యామయాన్నలాత్ ।
దత్త్వాక్షహృదయం చాస్మై సర్వకామస్తు తత్సుతమ్ ॥ ౧౭ ॥
దత్త్వాక్షహృదయం చాస్మై సర్వకామస్తు తత్సుతమ్ ॥ ౧౭ ॥
తతః సుదాసస్తత్పుత్రో దమయన్తీపతిర్నృపః ।
ఆహుర్మిత్రసహం యం వై కల్మాషాఙ్ఘ్రిముత క్వచిత్ ।
వసిష్ఠశాపాద్ రక్షోఽభూదనపత్యః స్వకర్మణా ॥ ౧౮ ॥
ఆహుర్మిత్రసహం యం వై కల్మాషాఙ్ఘ్రిముత క్వచిత్ ।
వసిష్ఠశాపాద్ రక్షోఽభూదనపత్యః స్వకర్మణా ॥ ౧౮ ॥
శ్రీరాజోవాచ
కిం నిమిత్తో గురోః శాపః సౌదాసస్య మహాత్మనః ।
ఏతద్ వేదితుమిచ్ఛామః కథ్యతాం న రహో యది ॥ ౧౯ ॥
కిం నిమిత్తో గురోః శాపః సౌదాసస్య మహాత్మనః ।
ఏతద్ వేదితుమిచ్ఛామః కథ్యతాం న రహో యది ॥ ౧౯ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
సౌదాసో మృగయాం కిఞ్చిచ్చరన్ రక్షో జఘాన హ ।
ముమోచ భ్రాతరం సోఽథ గతః ప్రతిచికీర్షయా ॥ ౨౦ ॥
సౌదాసో మృగయాం కిఞ్చిచ్చరన్ రక్షో జఘాన హ ।
ముమోచ భ్రాతరం సోఽథ గతః ప్రతిచికీర్షయా ॥ ౨౦ ॥
సఞ్చిన్తయన్నఘం రాజ్ఞః సూదరూపధరో గృహే ।
గురవే భోక్తుకామాయ పక్త్వా నిన్యే నరామిషమ్ ॥ ౨౧ ॥
గురవే భోక్తుకామాయ పక్త్వా నిన్యే నరామిషమ్ ॥ ౨౧ ॥
పరివేక్ష్యమాణం భగవాన్ విలోక్యాభక్ష్యమఞ్జసా ।
రాజానమశపత్ క్రుద్ధో రక్షో హ్యేవం భవిష్యసి ॥ ౨౨ ॥
రాజానమశపత్ క్రుద్ధో రక్షో హ్యేవం భవిష్యసి ॥ ౨౨ ॥
రక్షఃకృతం తద్ విదిత్వా చక్రే ద్వాదశవార్షికమ్ ।
సోఽప్యపోఽఞ్జలిమాదాయ గురుం శప్తుం సముద్యతః ॥ ౨౩ ॥
సోఽప్యపోఽఞ్జలిమాదాయ గురుం శప్తుం సముద్యతః ॥ ౨౩ ॥
వారితో మదయన్త్యాపో రుశతీః పాదయోర్జహౌ ।
దిశః ఖమవనీం సర్వం పశ్యఞ్జీవమయం నృపః ॥ ౨౪ ॥
దిశః ఖమవనీం సర్వం పశ్యఞ్జీవమయం నృపః ॥ ౨౪ ॥
రాక్షసం భావమాపన్నః పాదే కల్మాషతాం గతః ।
వ్యవాయకాలే దదృశే వనౌకోదమ్పతీ ద్విజౌ ॥ ౨౫ ॥
వ్యవాయకాలే దదృశే వనౌకోదమ్పతీ ద్విజౌ ॥ ౨౫ ॥
క్షుధార్తో జగృహే విప్రం తత్పత్న్యాహాకృతార్థవత్ ।
న భవాన్ రాక్షసః సాక్షాదిక్ష్వాకూణాం మహారథః ॥ ౨౬ ॥
న భవాన్ రాక్షసః సాక్షాదిక్ష్వాకూణాం మహారథః ॥ ౨౬ ॥
మదయన్త్యాః పతిర్వీర నాధర్మం కర్తుమర్హసి ।
దేహి మేఽపత్యకామాయా అకృతార్థం పతిం ద్విజమ్ ॥ ౨౭ ॥
దేహి మేఽపత్యకామాయా అకృతార్థం పతిం ద్విజమ్ ॥ ౨౭ ॥
దేహోఽయం మానుషో రాజన్ పురుషస్యాఖిలార్థదః ।
తస్మాదస్య వధో వీర సర్వార్థవధ ఉచ్యతే ॥ ౨౮ ॥
తస్మాదస్య వధో వీర సర్వార్థవధ ఉచ్యతే ॥ ౨౮ ॥
ఏష హి బ్రాహ్మణో విద్వాంస్తపఃశీలగుణాన్వితః ।
ఆరిరాధయిషుర్బ్రహ్మ మహాపురుషసంజ్ఞితమ్ ।
సర్వభూతాత్మభావేన భూతేష్వన్తర్హితం గుణైః ॥ ౨౯ ॥
ఆరిరాధయిషుర్బ్రహ్మ మహాపురుషసంజ్ఞితమ్ ।
సర్వభూతాత్మభావేన భూతేష్వన్తర్హితం గుణైః ॥ ౨౯ ॥
సోఽయం బ్రహ్మర్షివర్యస్తే రాజర్షిప్రవరాద్ విభో ।
కథమర్హతి ధర్మజ్ఞ వధం పితురివాత్మజః ॥ ౩౦ ॥
కథమర్హతి ధర్మజ్ఞ వధం పితురివాత్మజః ॥ ౩౦ ॥
తస్య సాధోరపాపస్య భ్రూణస్య బ్రహ్మవాదినః ।
కథం వధం యథా బభ్రోర్మన్యతే సన్మతో భవాన్ ॥ ౩౧ ॥
కథం వధం యథా బభ్రోర్మన్యతే సన్మతో భవాన్ ॥ ౩౧ ॥
యద్యయం క్రియతే భక్ష్యస్తర్హి మాం ఖాద పూర్వతః ।
న జీవిష్యే వినా యేన క్షణం చ మృతకం యథా ॥ ౩౨ ॥
న జీవిష్యే వినా యేన క్షణం చ మృతకం యథా ॥ ౩౨ ॥
ఏవం కరుణభాషిణ్యా విలపన్త్యా అనాథవత్ ।
వ్యాఘ్రః పశుమివాఖాదత్ సౌదాసః శాపమోహితః ॥ ౩౩ ॥
వ్యాఘ్రః పశుమివాఖాదత్ సౌదాసః శాపమోహితః ॥ ౩౩ ॥
బ్రాహ్మణీ వీక్ష్య దిధిషుం పురుషాదేన భక్షితమ్ ।
శోచన్త్యాత్మానముర్వీశమశపత్ కుపితా సతీ ॥ ౩౪ ॥
శోచన్త్యాత్మానముర్వీశమశపత్ కుపితా సతీ ॥ ౩౪ ॥
యస్మాన్మే భక్షితః పాప కామార్తాయాః పతిస్త్వయా ।
తవాపి మృత్యురాధానాదకృతప్రజ్ఞ దర్శితః ॥ ౩౫ ॥
తవాపి మృత్యురాధానాదకృతప్రజ్ఞ దర్శితః ॥ ౩౫ ॥
ఏవం మిత్రసహం శప్త్వా పతిలోకపరాయణా ।
తదస్థీని సమిద్ధేఽగ్నౌ ప్రాస్య భర్తుర్గతిం గతా ॥ ౩౬ ॥
తదస్థీని సమిద్ధేఽగ్నౌ ప్రాస్య భర్తుర్గతిం గతా ॥ ౩౬ ॥
విశాపో ద్వాదశాబ్దాన్తే మైథునాయ సముద్యతః ।
విజ్ఞాప్య బ్రాహ్మణీశాపం మహిష్యా స నివారితః ॥ ౩౭ ॥
విజ్ఞాప్య బ్రాహ్మణీశాపం మహిష్యా స నివారితః ॥ ౩౭ ॥
అత ఊర్ధ్వం స తత్యాజ స్త్రీసుఖం కర్మణాప్రజాః ।
వసిష్ఠస్తదనుజ్ఞాతో మదయన్త్యాం ప్రజామధాత్ ॥ ౩౮ ॥
వసిష్ఠస్తదనుజ్ఞాతో మదయన్త్యాం ప్రజామధాత్ ॥ ౩౮ ॥
సా వై సప్త సమా గర్భమబిభ్రన్న వ్యజాయత ।
జఘ్నేఽశ్మనోదరం తస్యాః సోఽశ్మకస్తేన కథ్యతే ॥ ౩౯ ॥
జఘ్నేఽశ్మనోదరం తస్యాః సోఽశ్మకస్తేన కథ్యతే ॥ ౩౯ ॥
అశ్మకాద్బాలికో జజ్ఞే యః స్త్రీభిః పరిరక్షితః ।
నారీకవచ ఇత్యుక్తో నిఃక్షత్రే మూలకోఽభవత్ ॥ ౪౦ ॥
నారీకవచ ఇత్యుక్తో నిఃక్షత్రే మూలకోఽభవత్ ॥ ౪౦ ॥
తతో దశరథస్తస్మాత్ పుత్ర ఐడవిడిస్తతః ।
రాజా విశ్వసహో యస్య ఖట్వాఙ్గశ్చక్రవర్త్యభూత్ ॥ ౪౧ ॥
రాజా విశ్వసహో యస్య ఖట్వాఙ్గశ్చక్రవర్త్యభూత్ ॥ ౪౧ ॥
యో దేవైరర్థితో దైత్యానవధీద్ యుధి దుర్జయః ।
ముహూర్తమాయుర్జ్ఞాత్వైత్య స్వపురం సన్దధే మనః ॥ ౪౨ ॥
ముహూర్తమాయుర్జ్ఞాత్వైత్య స్వపురం సన్దధే మనః ॥ ౪౨ ॥
న మే బ్రహ్మకులాత్ ప్రాణాః కులదైవాన్న చాత్మజాః ।
న శ్రియో న మహీ రాజ్యం న దారాశ్చాతివల్లభాః ॥ ౪౩ ॥
న శ్రియో న మహీ రాజ్యం న దారాశ్చాతివల్లభాః ॥ ౪౩ ॥
న బాల్యేఽపి మతిర్మహ్యమధర్మే రమతే క్వచిత్ ।
నాపశ్యముత్తమశ్లోకాదన్యత్ కిఞ్చన వస్త్వహమ్ ॥ ౪౪ ॥
నాపశ్యముత్తమశ్లోకాదన్యత్ కిఞ్చన వస్త్వహమ్ ॥ ౪౪ ॥
దేవైః కామవరో దత్తో మహ్యం త్రిభువనేశ్వరైః ।
న వృణే తమహం కామం భూతభావనభావనః ॥ ౪౫ ॥
న వృణే తమహం కామం భూతభావనభావనః ॥ ౪౫ ॥
యే విక్షిప్తేన్ద్రియధియో దేవాస్తే స్వహృది స్థితమ్ ।
న విన్దన్తి ప్రియం శశ్వదాత్మానం కిముతాపరే ॥ ౪౬ ॥
న విన్దన్తి ప్రియం శశ్వదాత్మానం కిముతాపరే ॥ ౪౬ ॥
అథేశమాయారచితేషు సఙ్గం
గుణేషు గన్ధర్వపురోపమేషు ।
రూఢం ప్రకృత్యాత్మని విశ్వకర్తు-
ర్భావేన హిత్వా తమహం ప్రపద్యే ॥ ౪౭ ॥
గుణేషు గన్ధర్వపురోపమేషు ।
రూఢం ప్రకృత్యాత్మని విశ్వకర్తు-
ర్భావేన హిత్వా తమహం ప్రపద్యే ॥ ౪౭ ॥
ఇతి వ్యవసితో బుద్ధ్యా నారాయణగృహీతయా ।
హిత్వాన్యభావమజ్ఞానం తతః స్వం భావమాస్థితః ॥ ౪౮ ॥
హిత్వాన్యభావమజ్ఞానం తతః స్వం భావమాస్థితః ॥ ౪౮ ॥
యత్ తద్ బ్రహ్మ పరం సూక్ష్మమశూన్యం శూన్యకల్పితమ్ ।
భగవాన్ వాసుదేవేతి యం గృణన్తి హి సాత్వతాః ॥ ౪౯ ॥
భగవాన్ వాసుదేవేతి యం గృణన్తి హి సాత్వతాః ॥ ౪౯ ॥