śrī-śuka uvāca
aṁśumāṁś ca tapas tepe
gaṅgānayana-kāmyayā
kālaṁ mahāntaṁ nāśaknot
tataḥ kālena saṁsthitaḥ
aṁśumāṁś ca tapas tepe
gaṅgānayana-kāmyayā
kālaṁ mahāntaṁ nāśaknot
tataḥ kālena saṁsthitaḥ
dilīpas tat-sutas tadvad
aśaktaḥ kālam eyivān
bhagīrathas tasya sutas
tepe sa sumahat tapaḥ
aśaktaḥ kālam eyivān
bhagīrathas tasya sutas
tepe sa sumahat tapaḥ
darśayām āsa taṁ devī
prasannā varadāsmi te
ity uktaḥ svam abhiprāyaṁ
śaśaṁsāvanato nṛpaḥ
prasannā varadāsmi te
ity uktaḥ svam abhiprāyaṁ
śaśaṁsāvanato nṛpaḥ
ko ’pi dhārayitā vegaṁ
patantyā me mahī-tale
anyathā bhū-talaṁ bhittvā
nṛpa yāsye rasātalam
patantyā me mahī-tale
anyathā bhū-talaṁ bhittvā
nṛpa yāsye rasātalam
kiṁ cāhaṁ na bhuvaṁ yāsye
narā mayy āmṛjanty agham
mṛjāmi tad aghaṁ kvāhaṁ
rājaṁs tatra vicintyatām
narā mayy āmṛjanty agham
mṛjāmi tad aghaṁ kvāhaṁ
rājaṁs tatra vicintyatām
śrī-bhagīratha uvāca
sādhavo nyāsinaḥ śāntā
brahmiṣṭhā loka-pāvanāḥ
haranty aghaṁ te ’ṅga-saṅgāt
teṣv āste hy agha-bhid dhariḥ
sādhavo nyāsinaḥ śāntā
brahmiṣṭhā loka-pāvanāḥ
haranty aghaṁ te ’ṅga-saṅgāt
teṣv āste hy agha-bhid dhariḥ
dhārayiṣyati te vegaṁ
rudras tv ātmā śarīriṇām
yasminn otam idaṁ protaṁ
viśvaṁ śāṭīva tantuṣu
rudras tv ātmā śarīriṇām
yasminn otam idaṁ protaṁ
viśvaṁ śāṭīva tantuṣu
ity uktvā sa nṛpo devaṁ
tapasātoṣayac chivam
kālenālpīyasā rājaṁs
tasyeśaś cāśv atuṣyata
tapasātoṣayac chivam
kālenālpīyasā rājaṁs
tasyeśaś cāśv atuṣyata
tatheti rājñābhihitaṁ
sarva-loka-hitaḥ śivaḥ
dadhārāvahito gaṅgāṁ
pāda-pūta-jalāṁ hareḥ
sarva-loka-hitaḥ śivaḥ
dadhārāvahito gaṅgāṁ
pāda-pūta-jalāṁ hareḥ
bhagīrathaḥ sa rājarṣir
ninye bhuvana-pāvanīm
yatra sva-pitṝṇāṁ dehā
bhasmībhūtāḥ sma śerate
ninye bhuvana-pāvanīm
yatra sva-pitṝṇāṁ dehā
bhasmībhūtāḥ sma śerate
rathena vāyu-vegena
prayāntam anudhāvatī
deśān punantī nirdagdhān
āsiñcat sagarātmajān
prayāntam anudhāvatī
deśān punantī nirdagdhān
āsiñcat sagarātmajān
yaj-jala-sparśa-mātreṇa
brahma-daṇḍa-hatā api
sagarātmajā divaṁ jagmuḥ
kevalaṁ deha-bhasmabhiḥ
brahma-daṇḍa-hatā api
sagarātmajā divaṁ jagmuḥ
kevalaṁ deha-bhasmabhiḥ
bhasmībhūtāṅga-saṅgena
svar yātāḥ sagarātmajāḥ
kiṁ punaḥ śraddhayā devīṁ
sevante ye dhṛta-vratāḥ
svar yātāḥ sagarātmajāḥ
kiṁ punaḥ śraddhayā devīṁ
sevante ye dhṛta-vratāḥ
na hy etat param āścaryaṁ
svardhunyā yad ihoditam
ananta-caraṇāmbhoja-
prasūtāyā bhava-cchidaḥ
svardhunyā yad ihoditam
ananta-caraṇāmbhoja-
prasūtāyā bhava-cchidaḥ
sanniveśya mano yasmiñ
chraddhayā munayo ’malāḥ
traiguṇyaṁ dustyajaṁ hitvā
sadyo yātās tad-ātmatām
chraddhayā munayo ’malāḥ
traiguṇyaṁ dustyajaṁ hitvā
sadyo yātās tad-ātmatām
śruto bhagīrathāj jajñe
tasya nābho ’paro ’bhavat
sindhudvīpas tatas tasmād
ayutāyus tato ’bhavat
tasya nābho ’paro ’bhavat
sindhudvīpas tatas tasmād
ayutāyus tato ’bhavat
ṛtūparṇo nala-sakho
yo ’śva-vidyām ayān nalāt
dattvākṣa-hṛdayaṁ cāsmai
sarvakāmas tu tat-sutam
yo ’śva-vidyām ayān nalāt
dattvākṣa-hṛdayaṁ cāsmai
sarvakāmas tu tat-sutam
tataḥ sudāsas tat-putro
damayantī-patir nṛpaḥ
āhur mitrasahaṁ yaṁ vai
kalmāṣāṅghrim uta kvacit
vasiṣṭha-śāpād rakṣo ’bhūd
anapatyaḥ sva-karmaṇā
damayantī-patir nṛpaḥ
āhur mitrasahaṁ yaṁ vai
kalmāṣāṅghrim uta kvacit
vasiṣṭha-śāpād rakṣo ’bhūd
anapatyaḥ sva-karmaṇā
śrī-rājovāca
kiṁ nimitto guroḥ śāpaḥ
saudāsasya mahātmanaḥ
etad veditum icchāmaḥ
kathyatāṁ na raho yadi
kiṁ nimitto guroḥ śāpaḥ
saudāsasya mahātmanaḥ
etad veditum icchāmaḥ
kathyatāṁ na raho yadi
śrī-śuka uvāca
saudāso mṛgayāṁ kiñcic
caran rakṣo jaghāna ha
mumoca bhrātaraṁ so ’tha
gataḥ praticikīrṣayā
saudāso mṛgayāṁ kiñcic
caran rakṣo jaghāna ha
mumoca bhrātaraṁ so ’tha
gataḥ praticikīrṣayā
sañcintayann aghaṁ rājñaḥ
sūda-rūpa-dharo gṛhe
gurave bhoktu-kāmāya
paktvā ninye narāmiṣam
sūda-rūpa-dharo gṛhe
gurave bhoktu-kāmāya
paktvā ninye narāmiṣam
parivekṣyamāṇaṁ bhagavān
vilokyābhakṣyam añjasā
rājānam aśapat kruddho
rakṣo hy evaṁ bhaviṣyasi
vilokyābhakṣyam añjasā
rājānam aśapat kruddho
rakṣo hy evaṁ bhaviṣyasi
rakṣaḥ-kṛtaṁ tad viditvā
cakre dvādaśa-vārṣikam
so ’py apo-’ñjalim ādāya
guruṁ śaptuṁ samudyataḥ
cakre dvādaśa-vārṣikam
so ’py apo-’ñjalim ādāya
guruṁ śaptuṁ samudyataḥ
vārito madayantyāpo
ruśatīḥ pādayor jahau
diśaḥ kham avanīṁ sarvaṁ
paśyañ jīvamayaṁ nṛpaḥ
ruśatīḥ pādayor jahau
diśaḥ kham avanīṁ sarvaṁ
paśyañ jīvamayaṁ nṛpaḥ
rākṣasaṁ bhāvam āpannaḥ
pāde kalmāṣatāṁ gataḥ
vyavāya-kāle dadṛśe
vanauko-dampatī dvijau
pāde kalmāṣatāṁ gataḥ
vyavāya-kāle dadṛśe
vanauko-dampatī dvijau
kṣudhārto jagṛhe vipraṁ
tat-patny āhākṛtārthavat
na bhavān rākṣasaḥ sākṣād
ikṣvākūṇāṁ mahā-rathaḥ
tat-patny āhākṛtārthavat
na bhavān rākṣasaḥ sākṣād
ikṣvākūṇāṁ mahā-rathaḥ
madayantyāḥ patir vīra
nādharmaṁ kartum arhasi
dehi me ’patya-kāmāyā
akṛtārthaṁ patiṁ dvijam
nādharmaṁ kartum arhasi
dehi me ’patya-kāmāyā
akṛtārthaṁ patiṁ dvijam
deho ’yaṁ mānuṣo rājan
puruṣasyākhilārthadaḥ
tasmād asya vadho vīra
sarvārtha-vadha ucyate
puruṣasyākhilārthadaḥ
tasmād asya vadho vīra
sarvārtha-vadha ucyate
eṣa hi brāhmaṇo vidvāṁs
tapaḥ-śīla-guṇānvitaḥ
ārirādhayiṣur brahma
mahā-puruṣa-saṁjñitam
sarva-bhūtātma-bhāvena
bhūteṣv antarhitaṁ guṇaiḥ
tapaḥ-śīla-guṇānvitaḥ
ārirādhayiṣur brahma
mahā-puruṣa-saṁjñitam
sarva-bhūtātma-bhāvena
bhūteṣv antarhitaṁ guṇaiḥ
so ’yaṁ brahmarṣi-varyas te
rājarṣi-pravarād vibho
katham arhati dharma-jña
vadhaṁ pitur ivātmajaḥ
rājarṣi-pravarād vibho
katham arhati dharma-jña
vadhaṁ pitur ivātmajaḥ
tasya sādhor apāpasya
bhrūṇasya brahma-vādinaḥ
kathaṁ vadhaṁ yathā babhror
manyate san-mato bhavān
bhrūṇasya brahma-vādinaḥ
kathaṁ vadhaṁ yathā babhror
manyate san-mato bhavān
yady ayaṁ kriyate bhakṣyas
tarhi māṁ khāda pūrvataḥ
na jīviṣye vinā yena
kṣaṇaṁ ca mṛtakaṁ yathā
tarhi māṁ khāda pūrvataḥ
na jīviṣye vinā yena
kṣaṇaṁ ca mṛtakaṁ yathā
evaṁ karuṇa-bhāṣiṇyā
vilapantyā anāthavat
vyāghraḥ paśum ivākhādat
saudāsaḥ śāpa-mohitaḥ
vilapantyā anāthavat
vyāghraḥ paśum ivākhādat
saudāsaḥ śāpa-mohitaḥ
brāhmaṇī vīkṣya didhiṣuṁ
puruṣādena bhakṣitam
śocanty ātmānam urvīśam
aśapat kupitā satī
puruṣādena bhakṣitam
śocanty ātmānam urvīśam
aśapat kupitā satī
yasmān me bhakṣitaḥ pāpa
kāmārtāyāḥ patis tvayā
tavāpi mṛtyur ādhānād
akṛta-prajña darśitaḥ
kāmārtāyāḥ patis tvayā
tavāpi mṛtyur ādhānād
akṛta-prajña darśitaḥ
evaṁ mitrasahaṁ śaptvā
pati-loka-parāyaṇā
tad-asthīni samiddhe ’gnau
prāsya bhartur gatiṁ gatā
pati-loka-parāyaṇā
tad-asthīni samiddhe ’gnau
prāsya bhartur gatiṁ gatā
viśāpo dvādaśābdānte
maithunāya samudyataḥ
vijñāpya brāhmaṇī-śāpaṁ
mahiṣyā sa nivāritaḥ
maithunāya samudyataḥ
vijñāpya brāhmaṇī-śāpaṁ
mahiṣyā sa nivāritaḥ
ata ūrdhvaṁ sa tatyāja
strī-sukhaṁ karmaṇāprajāḥ
vasiṣṭhas tad-anujñāto
madayantyāṁ prajām adhāt
strī-sukhaṁ karmaṇāprajāḥ
vasiṣṭhas tad-anujñāto
madayantyāṁ prajām adhāt
sā vai sapta samā garbham
abibhran na vyajāyata
jaghne ’śmanodaraṁ tasyāḥ
so ’śmakas tena kathyate
abibhran na vyajāyata
jaghne ’śmanodaraṁ tasyāḥ
so ’śmakas tena kathyate
aśmakād bāliko jajñe
yaḥ strībhiḥ parirakṣitaḥ
nārī-kavaca ity ukto
niḥkṣatre mūlako ’bhavat
yaḥ strībhiḥ parirakṣitaḥ
nārī-kavaca ity ukto
niḥkṣatre mūlako ’bhavat
tato daśarathas tasmāt
putra aiḍaviḍis tataḥ
rājā viśvasaho yasya
khaṭvāṅgaś cakravarty abhūt
putra aiḍaviḍis tataḥ
rājā viśvasaho yasya
khaṭvāṅgaś cakravarty abhūt
yo devair arthito daityān
avadhīd yudhi durjayaḥ
muhūrtam āyur jñātvaitya
sva-puraṁ sandadhe manaḥ
avadhīd yudhi durjayaḥ
muhūrtam āyur jñātvaitya
sva-puraṁ sandadhe manaḥ
na me brahma-kulāt prāṇāḥ
kula-daivān na cātmajāḥ
na śriyo na mahī rājyaṁ
na dārāś cātivallabhāḥ
kula-daivān na cātmajāḥ
na śriyo na mahī rājyaṁ
na dārāś cātivallabhāḥ
na bālye ’pi matir mahyam
adharme ramate kvacit
nāpaśyam uttamaślokād
anyat kiñcana vastv aham
adharme ramate kvacit
nāpaśyam uttamaślokād
anyat kiñcana vastv aham
devaiḥ kāma-varo datto
mahyaṁ tri-bhuvaneśvaraiḥ
na vṛṇe tam ahaṁ kāmaṁ
bhūtabhāvana-bhāvanaḥ
mahyaṁ tri-bhuvaneśvaraiḥ
na vṛṇe tam ahaṁ kāmaṁ
bhūtabhāvana-bhāvanaḥ
ye vikṣiptendriya-dhiyo
devās te sva-hṛdi sthitam
na vindanti priyaṁ śaśvad
ātmānaṁ kim utāpare
devās te sva-hṛdi sthitam
na vindanti priyaṁ śaśvad
ātmānaṁ kim utāpare
atheśa-māyā-raciteṣu saṅgaṁ
guṇeṣu gandharva-puropameṣu
rūḍhaṁ prakṛtyātmani viśva-kartur
bhāvena hitvā tam ahaṁ prapadye
guṇeṣu gandharva-puropameṣu
rūḍhaṁ prakṛtyātmani viśva-kartur
bhāvena hitvā tam ahaṁ prapadye
iti vyavasito buddhyā
nārāyaṇa-gṛhītayā
hitvānya-bhāvam ajñānaṁ
tataḥ svaṁ bhāvam āsthitaḥ
nārāyaṇa-gṛhītayā
hitvānya-bhāvam ajñānaṁ
tataḥ svaṁ bhāvam āsthitaḥ
yat tad brahma paraṁ sūkṣmam
aśūnyaṁ śūnya-kalpitam
bhagavān vāsudeveti
yaṁ gṛṇanti hi sātvatāḥ
aśūnyaṁ śūnya-kalpitam
bhagavān vāsudeveti
yaṁ gṛṇanti hi sātvatāḥ