ତୈତ୍ତିରୀଯୋପନିଷଦ୍ – ଭୃଗୁଵଲ୍ଲୀ ଶାନ୍ତିମନ୍ତ୍ରଃ

ଇତି ପ୍ରଥମୋ-ଽନୁଵାକଃ ॥ ଅନ୍ନ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମେତି ଵ୍ଯଜାନାତ୍ । ଅନ୍ନାଦ୍ଧ୍ଯେଵ ଖଲ୍ଵିମାନି ଭୂତାନି ଜାଯନ୍ତେ । ଅନ୍ନେନ ଜାତାନି ଜୀଵନ୍ତି । ଅନ୍ନ-ମ୍ପ୍ରଯନ୍ତ୍ଯଭିସଂଵିଁଶନ୍ତୀତି । ତଦ୍ଵିଜ୍ଞାଯ । ପୁନରେଵ ଵରୁଣ-ମ୍ପିତରମୁପସସାର । ଅଧୀହି ଭଗଵୋ ବ୍ରହ୍ମେତି । ତଗ୍ଂ ହୋଵାଚ । ତପସା ବ୍ରହ୍ମ ଵିଜିଜ୍ଞାସସ୍ଵ । ତପୋ ବ୍ରହ୍ମେତି । ସ ତପୋ-ଽତପ୍ଯତ । ସ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ॥ 1 ॥ ଇତି ଦ୍ଵିତୀଯୋ-ଽନୁଵାକଃ ॥ ପ୍ରାଣୋ ବ୍ରହ୍ମେତି ଵ୍ଯଜାନାତ୍ । ପ୍ରାଣାଦ୍ଧ୍ଯେଵ ଖଲ୍ଵିମାନି ଭୂତାନି ଜାଯନ୍ତେ । ପ୍ରାଣେନ ଜାତାନି ଜୀଵନ୍ତି । ପ୍ରାଣ-ମ୍ପ୍ରଯନ୍ତ୍ଯଭିସଂଵିଁଶନ୍ତୀତି । ତଦ୍ଵିଜ୍ଞାଯ । ପୁନରେଵ ଵରୁଣ-ମ୍ପିତରମୁପସସାର । ଅଧୀହି ଭଗଵୋ ବ୍ରହ୍ମେତି । ତଗ୍ଂ ହୋଵାଚ । ତପସା ବ୍ରହ୍ମ ଵିଜିଜ୍ଞାସସ୍ଵ । ତପୋ ବ୍ରହ୍ମେତି । ସ ତପୋ-ଽତପ୍ଯତ । ସ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ॥ 1 ॥ ଇତି ତୃତୀଯୋ-ଽନୁଵାକଃ ॥ ମନୋ ବ୍ରହ୍ମେତି ଵ୍ଯଜାନାତ୍ । ମନସୋ ହ୍ଯେଵ ଖଲ୍ଵିମାନି ଭୂତାନି ଜାଯନ୍ତେ । ମନସା ଜାତାନି ଜୀଵନ୍ତି । ମନଃ ପ୍ରଯନ୍ତ୍ଯଭିସଂଵିଁଶନ୍ତୀତି । ତଦ୍ଵିଜ୍ଞାଯ । ପୁନରେଵ ଵରୁଣ-ମ୍ପିତରମୁପସସାର । ଅଧୀହି ଭଗଵୋ ବ୍ରହ୍ମେତି । ତଗ୍ଂ ହୋଵାଚ । ତପସା ବ୍ରହ୍ମ ଵିଜିଜ୍ଞାସସ୍ଵ । ତପୋ ବ୍ରହ୍ମେତି । ସ ତପୋ-ଽତପ୍ଯତ । ସ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ॥ 1 ॥ ଇତି ଚତୁର୍ଥୋ-ଽନୁଵାକଃ ॥ ଵିଜ୍ଞାନ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମେତି ଵ୍ଯଜାନାତ୍ । ଵିଜ୍ଞାନାଦ୍ଧ୍ଯେଵ ଖଲ୍ଵିମାନି ଭୂତାନି ଜାଯନ୍ତେ । ଵିଜ୍ଞାନେନ ଜାତାନି ଜୀଵନ୍ତି । ଵିଜ୍ଞାନ-ମ୍ପ୍ରଯନ୍ତ୍ଯଭିସଂଵିଁଶନ୍ତୀତି । ତଦ୍ଵିଜ୍ଞାଯ । ପୁନରେଵ ଵରୁଣ-ମ୍ପିତରମୁପସସାର । ଅଧୀହି ଭଗଵୋ ବ୍ରହ୍ମେତି । ତଗ୍ଂ ହୋଵାଚ । ତପସା ବ୍ରହ୍ମ ଵିଜିଜ୍ଞାସସ୍ଵ । ତପୋ ବ୍ରହ୍ମେତି । ସ ତପୋ-ଽତପ୍ଯତ । ସ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ॥ 1 ॥ ଇତି ପଞ୍ଚମୋ-ଽନୁଵାକଃ ॥ ଆନନ୍ଦୋ ବ୍ରହ୍ମେତି ଵ୍ଯଜାନାତ୍ । ଆନନ୍ଦାଦ୍ଧ୍ଯେଵ ଖଲ୍ଵିମାନି ଭୂତାନି ଜାଯନ୍ତେ । ଆନନ୍ଦେନ ଜାତାନି ଜୀଵନ୍ତି । ଆନନ୍ଦ-ମ୍ପ୍ରଯନ୍ତ୍ଯଭିସଂଵିଁଶନ୍ତୀତି । ସୈଷା ଭାର୍ଗଵୀ ଵାରୁଣୀ ଵିଦ୍ଯା । ପରମେ ଵ୍ଯୋମନ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା । ସ ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି । ଅନ୍ନଵାନନ୍ନାଦୋ ଭଵତି । ମହାନ୍ଭଵତି ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିର୍ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନ । ମହାନ୍କୀର୍ତ୍ଯା ॥ 1 ॥ ଇତି ଷଷ୍ଠୋ-ଽନୁଵାକଃ ॥ ଅନ୍ନ-ନ୍ନ ନିନ୍ଦ୍ଯାତ୍ । ତଦ୍ଵ୍ରତମ୍ । ପ୍ରାଣୋ ଵା ଅନ୍ନମ୍ । ଶରୀରମନ୍ନାଦମ୍ । ପ୍ରାଣେ ଶରୀର-ମ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ । ଶରୀରେ ପ୍ରାଣଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ । ତଦେତଦନ୍ନମନ୍ନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ । ସ ଯ ଏତଦନ୍ନମନ୍ନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଂ-ଵେଁଦ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି । ଅନ୍ନଵାନନ୍ନାଦୋ ଭଵତି । ମହାନ୍ଭଵତି ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିର୍ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନ । ମହାନ୍କୀର୍ତ୍ଯା ॥ 1 ॥ ଇତି ସପ୍ତମୋ-ଽନୁଵାକଃ ॥ ଅନ୍ନ-ନ୍ନ ପରିଚକ୍ଷୀତ । ତଦ୍ଵ୍ରତମ୍ । ଆପୋ ଵା ଅନ୍ନମ୍ । ଜ୍ଯୋତିରନ୍ନାଦମ୍ । ଅପ୍ସୁ ଜ୍ଯୋତିଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ । ଜ୍ଯୋତିଷ୍ଯାପଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ । ତଦେତଦନ୍ନମନ୍ନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ । ସ ଯ ଏତଦନ୍ନମନ୍ନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଂ-ଵେଁଦ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି । ଅନ୍ନଵାନନ୍ନାଦୋ ଭଵତି । ମହାନ୍ଭଵତି ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିର୍ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନ । ମହାନ୍କୀର୍ତ୍ଯା ॥ 1 ॥ ଇତ୍ଯଷ୍ଟମୋ-ଽନୁଵାକଃ ॥ ଅନ୍ନ-ମ୍ବହୁ କୁର୍ଵୀତ । ତଦ୍ଵ୍ରତମ୍ । ପୃଥିଵୀ ଵା ଅନ୍ନମ୍ । ଆକାଶୋ-ଽନ୍ନାଦଃ । ପୃଥିଵ୍ଯାମାକାଶଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ । ଆକାଶେ ପୃଥିଵୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା । ତଦେତଦନ୍ନମନ୍ନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ । ସ ଯ ଏତଦନ୍ନମନ୍ନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଂ-ଵେଁଦ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି । ଅନ୍ନଵାନନ୍ନାଦୋ ଭଵତି । ମହାନ୍ଭଵତି ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିର୍ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନ । ମହାନ୍କୀର୍ତ୍ଯା ॥ 1 ॥ ଇତି ନଵମୋ-ଽନୁଵାକଃ ॥ ନ କଞ୍ଚନ ଵସତୌ ପ୍ରତ୍ଯାଚକ୍ଷୀତ । ତଦ୍ଵ୍ରତମ୍ । ତସ୍ମାଦ୍ଯଯା କଯା ଚ ଵିଧଯା ବହ୍ଵନ୍ନ-ମ୍ପ୍ରାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଅରାଧ୍ଯସ୍ମା ଅନ୍ନମିତ୍ଯାଚକ୍ଷତେ । ଏତଦ୍ଵୈ ମୁଖତୋ-ଽନ୍ନଗ୍ଂ ରାଦ୍ଧମ୍ । ମୁଖତୋ-ଽସ୍ମା ଅନ୍ନଗ୍ଂ ରାଧ୍ଯତେ । ଏତଦ୍ଵୈ ମଧ୍ଯତୋ-ଽନ୍ନଗ୍ଂ ରାଦ୍ଧମ୍ । ମଧ୍ଯତୋ-ଽସ୍ମା ଅନ୍ନଗ୍ଂ ରାଧ୍ଯତେ । ଏତଦ୍ଵା ଅନ୍ତତୋ-ଽନ୍ନଗ୍ଂ ରାଦ୍ଧମ୍ । ଅନ୍ତତୋ-ଽସ୍ମା ଅନ୍ନଗ୍ଂ ରାଧ୍ଯତେ ॥ 1 ॥ ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ । କ୍ଷେମ ଇତି ଵାଚି । ଯୋଗକ୍ଷେମ ଇତି ପ୍ରାଣାପାନଯୋଃ । କର୍ମେତି ହସ୍ତଯୋଃ । ଗତିରିତି ପାଦଯୋଃ । ଵିମୁକ୍ତିରିତି ପାଯୌ । ଇତି ମାନୁଷୀସ୍ସମାଜ୍ଞାଃ । ଅଥ ଦୈଵୀଃ । ତୃପ୍ତିରିତି ଵୃଷ୍ଟୌ । ବଲମିତି ଵିଦ୍ଯୁତି ॥ 2 ॥ ଯଶ ଇତି ପଶୁଷୁ । ଜ୍ଯୋତିରିତି ନକ୍ଷତ୍ରେଷୁ । ପ୍ରଜାତିରମୃତମାନନ୍ଦ ଇତ୍ଯୁପସ୍ଥେ । ସର୍ଵମିତ୍ଯାକାଶେ । ତତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠେତ୍ଯୁପାସୀତ । ପ୍ରତିଷ୍ଠାଵାନ୍ଭଵତି । ତନ୍ମହ ଇତ୍ଯୁପାସୀତ । ମହାନ୍ଭଵତି । ତନ୍ମନ ଇତ୍ଯୁପାସୀତ । ମାନଵାନ୍ଭଵତି ॥ 3 ॥ ତନ୍ନମ ଇତ୍ଯୁପାସୀତ । ନମ୍ଯନ୍ତେ-ଽସ୍ମୈ କାମାଃ । ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସୀତ । ବ୍ରହ୍ମଵାନ୍ଭଵତି । ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରିମର ଇତ୍ଯୁପାସୀତ । ପର୍ଯେଣ-ମ୍ମ୍ରିଯନ୍ତେ ଦ୍ଵିଷନ୍ତସ୍ସପତ୍ନାଃ । ପରି ଯେ-ଽପ୍ରିଯା ଭ୍ରାତୃଵ୍ଯାଃ । ସ ଯଶ୍ଚାଯ-ମ୍ପୁରୁଷେ । ଯଶ୍ଚାସାଵାଦିତ୍ଯେ । ସ ଏକଃ ॥ 4 ॥ ସ ଯ ଏଵଂ-ଵିଁତ୍ । ଅସ୍ମାଂଲ୍ଲୋଁକାତ୍ପ୍ରେତ୍ଯ । ଏତମନ୍ନମଯ-ମାତ୍ମାନମୁପସଙ୍କ୍ରମ୍ଯ । ଏତ-ମ୍ପ୍ରାଣମଯ-ମାତ୍ମାନମୁପସଙ୍କ୍ରମ୍ଯ । ଏତ-ମ୍ମନୋମଯ-ମାତ୍ମାନମୁପସଙ୍କ୍ରମ୍ଯ । ଏତଂ-ଵିଁଜ୍ଞାନମଯ-ମାତ୍ମାନମୁପସଙ୍କ୍ରମ୍ଯ । ଏତମାନନ୍ଦମଯ-ମାତ୍ମାନମୁପସଙ୍କ୍ରମ୍ଯ । ଇମାଂଲ୍ଲୋଁକାନ୍କାମାନ୍ନୀ -କାମରୂପ୍ଯନୁ-ସଞ୍ଚରନ୍ନ୍ । ଏତଥ୍ସାମ ଗାଯନ୍ନାସ୍ତେ । ହା(3) ଵୁ ହା(3) ଵୁ ହା(3) ଵୁ ॥ 5 ॥ ଅହମନ୍ନ-ମହମନ୍ନ-ମହମନ୍ନମ୍ । ଅହମନ୍ନାଦୋ(3)-ଽହମନ୍ନାଦୋ(3)-ଽହମନ୍ନାଦଃ । ଅହଗ୍ଗ୍ ଶ୍ଲୋକକୃଦହଗ୍ଗ୍ ଶ୍ଲୋକକୃଦହଗ୍ଗ୍ ଶ୍ଲୋକକୃତ୍ । ଅହମସ୍ମି ପ୍ରଥମଜା ଋତା(3) ସ୍ଯ । ପୂର୍ଵ-ନ୍ଦେଵେଭ୍ଯୋ ଅମୃତସ୍ଯ ନା(3) ଭାଯି । ଯୋ ମା ଦଦାତି ସ ଇଦେଵ ମା(3) ଵାଃ । ଅହମନ୍ନ-ମନ୍ନ-ମଦନ୍ତମା(3) ଦ୍ମି । ଅହଂ-ଵିଁଶ୍ଵ-ମ୍ଭୁଵନ-ମଭ୍ଯଭଵାମ୍ । ସୁଵର୍ନ ଜ୍ଯୋତୀଃ । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ । ଇତ୍ଯୁପନିଷତ୍ ॥ 6 ॥ ଇତି ଦଶମୋ-ଽନୁଵାକଃ ॥ ଓଁ ସହ ନାଵଵତୁ । ସହ ନୌ ଭୁନକ୍ତୁ । ସହ ଵୀର୍ଯ-ଙ୍କରଵାଵହୈ । ତେଜସ୍ଵିନାଵଧୀତମସ୍ତୁ ମା ଵିଦ୍ଵିଷାଵହୈ । ଓଁ ଶାନ୍ତି-ଶ୍ଶାନ୍ତି-ଶ୍ଶାନ୍ତିଃ ॥ ॥ ହରିଃ ଓମ୍ ॥ ॥ ଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣାର୍ପଣମସ୍ତୁ ॥