তৈত্তিৰীযোপনিষদ্ – শীক্ষাৱল্লী শান্তিমন্ত্ৰঃ

ইতি প্ৰথমো-ঽনুৱাকঃ ॥ শীক্ষাং-ৱ্যাঁখ্যাস্যামঃ । ৱৰ্ণস্স্ৱৰঃ । মাত্ৰা বলম্ । সাম সন্তানঃ । ইত্যুক্তশ্শীক্ষাধ্যাযঃ ॥ 1 ॥ ইতি দ্ৱিতীযো-ঽনুৱাকঃ ॥ সহ নৌ যশঃ । সহ নৌ ব্ৰহ্মৱৰ্চসম্ । অথাতস্সগ্ংহিতাযা উপনিষদং-ৱ্যাঁখ্যাস্যামঃ । পঞ্চস্ৱধিকৰণেষু । অধিলোকমধিজ্যৌতিষমধিৱিদ্যমধিপ্ৰজমধ্যাত্মম্ । তা মহাসগ্ংহিতা ইত্যাচক্ষতে । অথাধিলোকম্ । পৃথিৱী পূৰ্ৱৰূপম্ । দ্যৌৰুত্তৰৰূপম্ । আকাশস্সন্ধিঃ ॥ 1 ॥ ৱাযুস্সন্ধানম্ । ইত্যধিলোকম্ । অথাধিজ্যৌতিষম্ । অগ্নিঃ পূৰ্ৱৰূপম্ । আদিত্য উত্তৰৰূপম্ । আপস্সন্ধিঃ । ৱৈদ্যুতস্সন্ধানম্ । ইত্যধিজ্যৌতিষম্ । অথাধিৱিদ্যম্ । আচাৰ্যঃ পূৰ্ৱৰূপম্ ॥ 2 ॥ অন্তেৱাস্যুত্তৰৰূপম্ । ৱিদ্যা সন্ধিঃ । প্ৰৱচনগ্ং সন্ধানম্ । ইত্যধিৱিদ্যম্ । অথাধিপ্ৰজম্ । মাতা পূৰ্ৱৰূপম্ । পিতোত্তৰৰূপম্ । প্ৰজা সন্ধিঃ । প্ৰজননগ্ং সন্ধানম্ । ইত্যধিপ্ৰজম্ ॥ 3 ॥ অথাধ্যাত্মম্ । অধৰা হনুঃ পূৰ্ৱৰূপম্ । উত্তৰা হনুৰুত্তৰৰূপম্ । ৱাক্সন্ধিঃ । জিহ্ৱা সন্ধানম্ । ইত্যধ্যাত্মম্ । ইতীমা মহাসগ্ংহিতাঃ । য এৱমেতা মহাসগ্ংহিতা ৱ্যাখ্যাতা ৱেদ । সন্ধীযতে প্ৰজযা পশুভিঃ । ব্ৰহ্মৱৰ্চসেনান্নাদ্যেন সুৱৰ্গ্যেণ লোকেন ॥ 4 ॥ ইতি তৃতীযো-ঽনুৱাকঃ ॥ যশ্ছন্দসামৃষভো ৱিশ্ৱৰূপঃ । ছন্দোভ্যো-ঽধ্যমৃতাথ্স-ম্বভূৱ । স মেন্দ্ৰো মেধযা স্পৃণোতু । অমৃতস্য দেৱ ধাৰণো ভূযাসম্ । শৰীৰ-ম্মে ৱিচৰ্ষণম্ । জিহ্ৱা মে মধুমত্তমা । কৰ্ণাভ্যা-ম্ভূৰি ৱিশ্ৰুৱম্ । ব্ৰহ্মণঃ কোশো-ঽসি মেধযা-ঽপিহিতঃ । শ্ৰুত-ম্মে গোপায । আৱহন্তী ৱিতন্ৱানা ॥ 1 ॥ কুৰ্ৱাণা চীৰমাত্মনঃ । ৱাসাগ্ংসি মম গাৱশ্চ । অন্নপানে চ সৰ্ৱদা । ততো মে শ্ৰিযমাৱহ । লোমশা-ম্পশুভিস্সহ স্ৱাহা । আমা যন্তু ব্ৰহ্মচাৰিণস্স্ৱাহা । ৱিমা-ঽঽযন্তু ব্ৰহ্মচাৰিণস্স্ৱাহা । প্ৰমা-ঽঽযন্তু ব্ৰহ্মচাৰিণস্স্ৱাহা । দমাযন্তু ব্ৰহ্মচাৰিণস্স্ৱাহা । শমাযন্তু ব্ৰহ্মচাৰিণস্স্ৱাহা ॥ 2 ॥ যশো জনে-ঽসানি স্ৱাহা । শ্ৰেযান্ৱস্যসো-ঽসানি স্ৱাহা । ত-ন্ত্ৱা ভগ প্ৰৱিশানি স্ৱাহা । স মা ভগ প্ৰৱিশ স্ৱাহা । তস্মিন্-থ্সহস্ৰশাখে । নিভগাহ-ন্ত্ৱযি মৃজে স্ৱাহা । যথা-ঽঽপঃ প্ৰৱতা-ঽঽযন্তি । যথা মাসা অহৰ্জৰম্ । এৱ-ম্মা-ম্ব্ৰহ্মচাৰিণঃ । ধাতৰাযন্তু সৰ্ৱতস্স্ৱাহা । প্ৰতিৱেশো-ঽসি প্ৰমাভাহি প্ৰমাপদ্যস্ৱ ॥ 3 ॥ ইতি চতুৰ্থো-ঽনুৱাকঃ ॥ ভূৰ্ভুৱস্সুৱৰিতি ৱা এতাস্তিস্ৰো ৱ্যাহৃতযঃ । তাসামুহস্মৈ তা-ঞ্চতুৰ্থীম্ । মাহাচমস্যঃ প্ৰৱেদযতে । মহ ইতি । তদ্ব্ৰহ্ম । স আত্মা । অঙ্গান্যন্যা দেৱতাঃ । ভূৰিতি ৱা অযং-লোঁকঃ । ভুৱ ইত্যন্তৰিক্ষম্ । সুৱৰিত্যসৌ লোকঃ ॥ 1 ॥ মহ ইত্যাদিত্যঃ । আদিত্যেন ৱাৱ সৰ্ৱে লোকা মহীযন্তে । ভূৰিতি ৱা অগ্নিঃ । ভুৱ ইতি ৱাযুঃ । সুৱৰিত্যাদিত্যঃ । মহ ইতি চন্দ্ৰমাঃ । চন্দ্ৰমসা ৱাৱ সৰ্ৱাণি জ্যোতীগ্ংষি মহীযন্তে । ভূৰিতি ৱা ঋচঃ । ভুৱ ইতি সামানি । সুৱৰিতি যজূগ্ংষি ॥ 2 ॥ মহ ইতি ব্ৰহ্ম । ব্ৰহ্মণা ৱাৱ সৰ্ৱে ৱেদা মহীযন্তে । ভূৰিতি ৱৈ প্ৰাণঃ । ভুৱ ইত্যপানঃ । সুৱৰিতি ৱ্যানঃ । মহ ইত্যন্নম্ । অন্নেন ৱাৱ সৰ্ৱে প্ৰাণা মহীযন্তে । তা ৱা এতাশ্চতস্ৰশ্চতুৰ্ধা । চতস্ৰশ্চতস্ৰো ৱ্যাহৃতযঃ । তা যো ৱেদ । স ৱেদ ব্ৰহ্ম । সৰ্ৱে-ঽস্মৈ দেৱা বলিমাৱহন্তি ॥ 3 ॥ ইতি পঞ্চমো-ঽনুৱাকঃ ॥ স য এষো-ঽন্তৰহৃদয আকাশঃ । তস্মিন্নয-ম্পুৰুষো মনোমযঃ । অমৃতো হিৰণ্মযঃ । অন্তৰেণ তালুকে । য এষস্তন ইৱাৱলম্বতে । সেন্দ্ৰযোনিঃ । যত্ৰাসৌ কেশান্তো ৱিৱৰ্ততে । ৱ্যপোহ্য শীৰ্ষকপালে । ভূৰিত্যগ্নৌ প্ৰতিতিষ্ঠতি । ভুৱ ইতি ৱাযৌ ॥ 1 ॥ সুৱৰিত্যাদিত্যে । মহ ইতি ব্ৰহ্মণি । আপ্নোতি স্ৱাৰাজ্যম্ । আপ্নোতি মনসস্পতিম্ । ৱাক্পতিশ্চক্ষুষ্পতিঃ । শ্ৰোত্ৰপতিৰ্ৱিজ্ঞানপতিঃ । এতত্ততো ভৱতি । আকাশশৰীৰ-ম্ব্ৰহ্ম । সত্যাত্ম প্ৰাণাৰাম-ম্মন আনন্দম্ । শান্তিসমৃদ্ধমমৃতম্ । ইতি প্ৰাচীন যোগ্যোপাস্স্ৱ ॥ 2 ॥ ইতি ষষ্ঠো-ঽনুৱাকঃ ॥ পৃথিৱ্যন্তৰিক্ষ-ন্দ্যৌৰ্দিশো-ঽৱান্তৰদিশাঃ । অগ্নিৰ্ৱাযুৰাদিত্যশ্চন্দ্ৰমা নক্ষত্ৰাণি । আপ ওষধযো ৱনস্পতয আকাশ আত্মা । ইত্যধিভূতম্ । অথাধ্যাত্মম্ । প্ৰাণো ৱ্যানো-ঽপান উদানস্সমানঃ । চক্ষুশ্শ্ৰোত্ৰ-ম্মনো ৱাক্ত্ৱক্ । চৰ্মমাগ্ংসগ্গ্ স্নাৱাস্থি মজ্জা । এতদধিৱিধায ঋষিৰৱোচত্ । পাঙ্ক্তং-ৱাঁ ইদগ্ং সৰ্ৱম্ । পাঙ্ক্তেনৈৱ পাঙ্ক্তগ্গ্ স্পৃণোতীতি ॥ 1 ॥ ইতি সপ্তমো-ঽনুৱাকঃ ॥ ওমিতি ব্ৰহ্ম । ওমিতীদগ্ং সৰ্ৱম্ । ওমিত্যেতদনুকৃতিৰ্-হ স্ম ৱা অপ্যো শ্ৰাৱযেত্যাশ্ৰাৱযন্তি । ওমিতি সামানি গাযন্তি । ওগ্ং শোমিতি শস্ত্ৰাণি শগ্ংসন্তি । ওমিত্যধ্ৱৰ্যুঃ প্ৰতিগৰ-ম্প্ৰতিগৃণাতি । ওমিতি ব্ৰহ্মা প্ৰসৌতি । ওমিত্যগ্নিহোত্ৰমনুজানাতি । ওমিতি ব্ৰাহ্মণঃ প্ৰৱক্ষ্যন্নাহ ব্ৰহ্মোপাপ্নৱানীতি । ব্ৰহ্মৈৱোপাপ্নোতি ॥ 1 ॥ ইত্যষ্টমো-ঽনুৱাকঃ ॥ ঋত-ঞ্চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ । সত্য-ঞ্চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ । তপশ্চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ । দমশ্চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ । শমশ্চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ । অগ্নযশ্চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ । অগ্নিহোত্ৰ-ঞ্চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ । অতিথযশ্চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ । মানুষ-ঞ্চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ । প্ৰজা চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ । প্ৰজনশ্চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ । প্ৰজাতিশ্চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ । সত্যমিতি সত্যৱচা ৰাথীতৰঃ । তপ ইতি তপোনিত্যঃ পৌৰুশিষ্টিঃ । স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে এৱেতি নাকো মৌদ্গল্যঃ । তদ্ধি তপস্তদ্ধি তপঃ ॥ 1 ॥ ইতি নৱমো-ঽনুৱাকঃ ॥ অহং-ৱৃঁক্ষস্য ৰেৰিৱা । কীৰ্তিঃ পৃষ্ঠ-ঙ্গিৰেৰিৱ । ঊৰ্ধ্ৱপৱিত্ৰো ৱাজিনীৱ স্ৱমৃতমস্মি । দ্ৰৱিণগ্ং সৱৰ্চসম্ । সুমেধা অমৃতোক্ষিতঃ । ইতি ত্ৰিশঙ্কোৰ্ৱেদানুৱচনম্ ॥ 1 ॥ ইতি দশমো-ঽনুৱাকঃ ॥ ৱেদমনূচ্যাচাৰ্যো-ঽন্তেৱাসিনমনুশাস্তি । সত্যং-ৱঁদ । ধৰ্ম-ঞ্চৰ । স্ৱাধ্যাযান্মা প্ৰমদঃ । আচাৰ্যায প্ৰিয-ন্ধনমাহৃত্য প্ৰজাতন্তু-ম্মা ৱ্যৱচ্ছেত্সীঃ । সত্যান্ন প্ৰমদিতৱ্যম্ । ধৰ্মান্ন প্ৰমদিতৱ্যম্ । কুশলান্ন প্ৰমদিতৱ্যম্ । ভূত্যৈ ন প্ৰমদিতৱ্যম্ । স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনাভ্যা-ন্ন প্ৰমদিতৱ্যম্ ॥ 1 ॥ দেৱপিতৃকাৰ্যাভ্যা-ন্ন প্ৰমদিতৱ্যম্ । মাতৃদেৱো ভৱ । পিতৃদেৱো ভৱ । আচাৰ্যদেৱো ভৱ । অতিথিদেৱো ভৱ । যান্যনৱদ্যানি কৰ্মাণি । তানি সেৱিতৱ্যানি । নো ইতৰাণি । যান্যস্মাকগ্ং সুচৰিতানি । তানি ত্ৱযোপাস্যানি ॥ 2 ॥ নো ইতৰাণি । যে কে চাৰুমচ্ছ্ৰেযাগ্ংসো ব্ৰাহ্মণাঃ । তেষা-ন্ত্ৱযা-ঽঽসনে ন প্ৰশ্ৱসিতৱ্যম্ । শ্ৰদ্ধযা দেযম্ । অশ্ৰদ্ধযা-ঽদেযম্ । শ্ৰিযা দেযম্ । হ্ৰিযা দেযম্ । ভিযা দেযম্ । সংৱিঁদা দেযম্ । অথ যদি তে কৰ্মৱিচিকিত্সা ৱা ৱৃত্তৱিচিকিত্সা ৱা স্যাত্ ॥ 3 ॥ যে তত্ৰ ব্ৰাহ্মণাস্সম্মৰ্শিনঃ । যুক্তা আযুক্তাঃ । অলূক্ষা ধৰ্মকামাস্স্যুঃ । যথা তে তত্ৰ ৱৰ্তেৰন্ন্ । তথা তত্ৰ ৱৰ্তেথাঃ । অথাভ্যাখ্যাতেষু । যে তত্ৰ ব্ৰাহ্মণাস্সম্মৰ্শিনঃ । যুক্তা আযুক্তাঃ । অলূক্ষা ধৰ্মকামাস্স্যুঃ । যথা তে তেষু ৱৰ্তেৰন্ন্ । তথা তেষু ৱৰ্তেথাঃ । এষ আদেশঃ । এষ উপদেশঃ । এষা ৱেদোপনিষত্ । এতদনুশাসনম্ । এৱমুপাসিতৱ্যম্ । এৱমু চৈতদুপাস্যম্ ॥ 4 ॥ ইত্যেকাদশো-ঽনুৱাকঃ ॥ শ-ন্নো মিত্ৰশ্শং-ৱঁৰুণঃ । শ-ন্নো ভৱত্ৱৰ্যমা । শ-ন্ন ইন্দ্ৰো বৃহস্পতিঃ । শ-ন্নো ৱিষ্ণুৰুৰুক্ৰমঃ । নমো ব্ৰহ্মণে । নমস্তে ৱাযো । ত্ৱমেৱ প্ৰত্যক্ষ-ম্ব্ৰহ্মাসি । ত্ৱামেৱ প্ৰত্যক্ষ-ম্ব্ৰহ্মাৱাদিষম্ । ঋতমৱাদিষম্ । সত্যমৱাদিষম্ । তন্মামাৱীত্ । তদ্ৱক্তাৰমাৱীত্ । আৱীন্মাম্ । আৱীদ্ৱক্তাৰম্ । ওঁ শান্তি-শ্শান্তি-শ্শান্তিঃ ॥ 1 ॥ ইতি দ্ৱাদশো-ঽনুৱাকঃ ॥ ॥ হৰিঃ ওম্ ॥ ॥ শ্ৰী কৃষ্ণাৰ্পণমস্তু ॥