প্ৰথমা শীক্ষাৱল্লী
ওঁ শং নো মিত্ৰঃ শং ৱৰুণঃ । শং নো ভৱত্ৱৰ্যমা ।
শং ন ইন্দ্ৰো বৃহস্পতিঃ । শং নো ৱিষ্ণুৰুৰুক্ৰমঃ ।
নমো ব্ৰহ্মণে । নমস্তে ৱাযো । ত্ৱমেৱ প্ৰত্যক্ষং ব্ৰহ্মাসি ।
ত্ৱামেৱ প্ৰত্যক্ষং ব্ৰহ্ম ৱদিষ্যামি । ঋতং ৱদিষ্যামি ।
সত্যং ৱদিষ্যামি । তন্মামৱতু । তদ্ৱক্তাৰমৱতু ।
অৱতু মাম্ । অৱতু ৱক্তাৰম্ ।
ওঁ শান্তিঃ শান্তিঃ শান্তিঃ ॥ ১॥ ইতি প্ৰথমোঽনুৱাকঃ ॥
ওঁ শং নো মিত্ৰঃ শং ৱৰুণঃ । শং নো ভৱত্ৱৰ্যমা ।
শং ন ইন্দ্ৰো বৃহস্পতিঃ । শং নো ৱিষ্ণুৰুৰুক্ৰমঃ ।
নমো ব্ৰহ্মণে । নমস্তে ৱাযো । ত্ৱমেৱ প্ৰত্যক্ষং ব্ৰহ্মাসি ।
ত্ৱামেৱ প্ৰত্যক্ষং ব্ৰহ্ম ৱদিষ্যামি । ঋতং ৱদিষ্যামি ।
সত্যং ৱদিষ্যামি । তন্মামৱতু । তদ্ৱক্তাৰমৱতু ।
অৱতু মাম্ । অৱতু ৱক্তাৰম্ ।
ওঁ শান্তিঃ শান্তিঃ শান্তিঃ ॥ ১॥ ইতি প্ৰথমোঽনুৱাকঃ ॥
শিক্ষাশাস্ত্ৰাৰ্থসঙ্গ্ৰহঃ
ওঁ শীক্ষাং ৱ্যাখ্যাস্যামঃ । ৱৰ্ণঃ স্ৱৰঃ । মাত্ৰা বলম্ ।
সাম সন্তানঃ । ইত্যুক্তঃ শীক্ষাধ্যাযঃ ॥ ১॥
ইতি দ্ৱিতীযোঽনুৱাকঃ ॥
ওঁ শীক্ষাং ৱ্যাখ্যাস্যামঃ । ৱৰ্ণঃ স্ৱৰঃ । মাত্ৰা বলম্ ।
সাম সন্তানঃ । ইত্যুক্তঃ শীক্ষাধ্যাযঃ ॥ ১॥
ইতি দ্ৱিতীযোঽনুৱাকঃ ॥
সংহিতোপাসনম্
সহ নৌ যশঃ । সহ নৌ ব্ৰহ্মৱৰ্চসম্ ।
অথাতঃ সহিতাযা উপনিষদম্ ৱ্যাখ্যাস্যামঃ ।
পঞ্চস্ৱধিকৰণেষু ।
অধিলোকমধিজ্যৌতিষমধিৱিদ্যমধিপ্ৰজমধ্যাত্মম্ ।
তা মহাসহিতা ইত্যাচক্ষতে । অথাধিলোকম্ ।
পৃথিৱী পূৰ্ৱৰূপম্ । দ্যৌৰুত্তৰৰূপম্ ।
আকাশঃ সন্ধিঃ ৱাযুঃ সন্ধানম্ । ইত্যধিলোকম্ ॥ ১॥
সহ নৌ যশঃ । সহ নৌ ব্ৰহ্মৱৰ্চসম্ ।
অথাতঃ সহিতাযা উপনিষদম্ ৱ্যাখ্যাস্যামঃ ।
পঞ্চস্ৱধিকৰণেষু ।
অধিলোকমধিজ্যৌতিষমধিৱিদ্যমধিপ্ৰজমধ্যাত্মম্ ।
তা মহাসহিতা ইত্যাচক্ষতে । অথাধিলোকম্ ।
পৃথিৱী পূৰ্ৱৰূপম্ । দ্যৌৰুত্তৰৰূপম্ ।
আকাশঃ সন্ধিঃ ৱাযুঃ সন্ধানম্ । ইত্যধিলোকম্ ॥ ১॥
অথাধিজৌতিষম্ ।
অগ্নিঃ পূৰ্ৱৰূপম্ । আদিত্য উত্তৰৰূপম্ । আপঃ সন্ধিঃ ।
ৱৈদ্যুতঃ সন্ধানম্ । ইত্যধিজ্যৌতিষম্ । অথাধিৱিদ্যম্ ।
আচাৰ্যঃ পূৰ্ৱৰূপম্ । অন্তেৱাস্যুত্তৰৰূপম্ । ৱিদ্যা সন্ধিঃ ।
প্ৰৱচনসন্ধানম্ । ইত্যধিৱিদ্যম্ ॥ ২॥
অগ্নিঃ পূৰ্ৱৰূপম্ । আদিত্য উত্তৰৰূপম্ । আপঃ সন্ধিঃ ।
ৱৈদ্যুতঃ সন্ধানম্ । ইত্যধিজ্যৌতিষম্ । অথাধিৱিদ্যম্ ।
আচাৰ্যঃ পূৰ্ৱৰূপম্ । অন্তেৱাস্যুত্তৰৰূপম্ । ৱিদ্যা সন্ধিঃ ।
প্ৰৱচনসন্ধানম্ । ইত্যধিৱিদ্যম্ ॥ ২॥
অথাধিপ্ৰজম্ । মাতা পূৰ্ৱৰূপম্ ।
পিতোত্তৰৰূপম্ । প্ৰজা সন্ধিঃ । প্ৰজননসন্ধানম্ ।
ইত্যধিপ্ৰজম্ ॥ ৩॥
পিতোত্তৰৰূপম্ । প্ৰজা সন্ধিঃ । প্ৰজননসন্ধানম্ ।
ইত্যধিপ্ৰজম্ ॥ ৩॥
অথাধ্যাত্মম্ । অধৰাহনুঃ পূৰ্ৱৰূপম্ ।
উত্তৰাহনূত্তৰৰূপম্ । ৱাক্সন্ধিঃ । জিহ্ৱাসন্ধানম্ ।
ইত্যধ্যাত্মম্ । ইতীমামহাসহিতাঃ ।
য এৱমেতা মহাসহিতা ৱ্যাখ্যাতা ৱে`দ ।
সন্ধীযতে প্ৰজযা পশুভিঃ ।
ব্ৰহ্মৱৰ্চসেনান্নাদ্যেন সুৱৰ্গ্যেণ লোকেন ॥ ৪॥
ইতি তৃতীযোঽনুৱাকঃ ॥
উত্তৰাহনূত্তৰৰূপম্ । ৱাক্সন্ধিঃ । জিহ্ৱাসন্ধানম্ ।
ইত্যধ্যাত্মম্ । ইতীমামহাসহিতাঃ ।
য এৱমেতা মহাসহিতা ৱ্যাখ্যাতা ৱে`দ ।
সন্ধীযতে প্ৰজযা পশুভিঃ ।
ব্ৰহ্মৱৰ্চসেনান্নাদ্যেন সুৱৰ্গ্যেণ লোকেন ॥ ৪॥
ইতি তৃতীযোঽনুৱাকঃ ॥
মেধাদিসিদ্ধ্যৰ্থা আৱহন্তীহোমমন্ত্ৰাঃ
যশ্ছন্দসামৃষভো ৱিশ্ৱৰূপঃ ।
ছন্দোভ্যোঽধ্যমৃতাত্সম্বভূৱ ।
স মেন্দ্ৰো মেধযা স্পৃণোতু ।
অমৃতস্য দেৱ ধাৰণো ভূযাসম্ ।
শৰীৰং মে ৱিচৰ্ষণম্ । জিহ্ৱা মে মধুমত্তমা ।
কৰ্ণাভ্যাং ভূৰিৱিশ্ৰুৱম্ ।
ব্ৰহ্মণঃ কোশোঽসি মেধযা পিহিতঃ ।
শ্ৰুতং মে গোপায ॥ ১॥
যশ্ছন্দসামৃষভো ৱিশ্ৱৰূপঃ ।
ছন্দোভ্যোঽধ্যমৃতাত্সম্বভূৱ ।
স মেন্দ্ৰো মেধযা স্পৃণোতু ।
অমৃতস্য দেৱ ধাৰণো ভূযাসম্ ।
শৰীৰং মে ৱিচৰ্ষণম্ । জিহ্ৱা মে মধুমত্তমা ।
কৰ্ণাভ্যাং ভূৰিৱিশ্ৰুৱম্ ।
ব্ৰহ্মণঃ কোশোঽসি মেধযা পিহিতঃ ।
শ্ৰুতং মে গোপায ॥ ১॥
আৱহন্তী ৱিতন্ৱানা । কুৰ্ৱাণাঽচীৰমাত্মনঃ । ৱাসাসি মম গাৱশ্চ ।
অন্নপানে চ সৰ্ৱদা । ততো মে শ্ৰিযমাৱহ ।
লোমশাং পশুভিঃ সহ স্ৱাহা ।
আমাযন্তু ব্ৰহ্মচাৰিণঃ স্ৱাহা ।
ৱিমাঽঽযন্তু ব্ৰহ্মচাৰিণঃ স্ৱাহা ।
প্ৰমাঽঽযন্তু ব্ৰহ্মচাৰিণঃ স্ৱাহা ।
দমাযন্তু ব্ৰহ্মচাৰিণঃ স্ৱাহা ।
শমাযন্তু ব্ৰহ্মচাৰিণঃ স্ৱাহা ॥ ২॥
অন্নপানে চ সৰ্ৱদা । ততো মে শ্ৰিযমাৱহ ।
লোমশাং পশুভিঃ সহ স্ৱাহা ।
আমাযন্তু ব্ৰহ্মচাৰিণঃ স্ৱাহা ।
ৱিমাঽঽযন্তু ব্ৰহ্মচাৰিণঃ স্ৱাহা ।
প্ৰমাঽঽযন্তু ব্ৰহ্মচাৰিণঃ স্ৱাহা ।
দমাযন্তু ব্ৰহ্মচাৰিণঃ স্ৱাহা ।
শমাযন্তু ব্ৰহ্মচাৰিণঃ স্ৱাহা ॥ ২॥
যশো জনেঽসানি স্ৱাহা । শ্ৰেযান্ ৱস্যসোঽসানি স্ৱাহা ।
তং ত্ৱা ভগ প্ৰৱিশানি স্ৱাহা ।
স মা ভগ প্ৰৱিশ স্ৱাহা ।
তস্মিন্ সহস্ৰশাখে । নিভগাঽহং ত্ৱযি মৃজে স্ৱাহা ।
যথাঽঽপঃ প্ৰৱতাঽঽযন্তি । যথা মাসা অহৰ্জৰম্ ।
এৱং মাং ব্ৰহ্মচাৰিণঃ । ধাতৰাযন্তু সৰ্ৱতঃ স্ৱাহা ।
প্ৰতিৱেশোঽসি প্ৰমাভাহি প্ৰমাপদ্যস্ৱ ॥ ৩॥
ইতি চতুৰ্থোঽনুৱাকঃ ॥
তং ত্ৱা ভগ প্ৰৱিশানি স্ৱাহা ।
স মা ভগ প্ৰৱিশ স্ৱাহা ।
তস্মিন্ সহস্ৰশাখে । নিভগাঽহং ত্ৱযি মৃজে স্ৱাহা ।
যথাঽঽপঃ প্ৰৱতাঽঽযন্তি । যথা মাসা অহৰ্জৰম্ ।
এৱং মাং ব্ৰহ্মচাৰিণঃ । ধাতৰাযন্তু সৰ্ৱতঃ স্ৱাহা ।
প্ৰতিৱেশোঽসি প্ৰমাভাহি প্ৰমাপদ্যস্ৱ ॥ ৩॥
ইতি চতুৰ্থোঽনুৱাকঃ ॥
ৱ্যাহৃত্যুপাসনম্
ভূৰ্ভুৱঃ সুৱৰিতি ৱা এতাস্তিস্ৰো ৱ্যাহৃতযঃ ।
তাসামুহস্মৈ তাং চতুৰ্থীম্ । মাহাচমস্যঃ প্ৰৱেদযতে ।
মহ ইতি । তদ্ব্ৰহ্ম । স আত্মা । অঙ্গান্যন্যা দেৱতাঃ ।
ভূৰিতি ৱা অযং লোকঃ । ভুৱ ইত্যন্তৰিক্ষম্ ।
সুৱৰিত্যসৌ লোকঃ ।
মহ ইত্যাদিত্যঃ । আদিত্যেন ৱাৱ সৰ্ৱেলোক মহীযন্তে ॥ ১॥
ভূৰ্ভুৱঃ সুৱৰিতি ৱা এতাস্তিস্ৰো ৱ্যাহৃতযঃ ।
তাসামুহস্মৈ তাং চতুৰ্থীম্ । মাহাচমস্যঃ প্ৰৱেদযতে ।
মহ ইতি । তদ্ব্ৰহ্ম । স আত্মা । অঙ্গান্যন্যা দেৱতাঃ ।
ভূৰিতি ৱা অযং লোকঃ । ভুৱ ইত্যন্তৰিক্ষম্ ।
সুৱৰিত্যসৌ লোকঃ ।
মহ ইত্যাদিত্যঃ । আদিত্যেন ৱাৱ সৰ্ৱেলোক মহীযন্তে ॥ ১॥
ভূৰিতি ৱা অগ্নিঃ । ভুৱ ইতি ৱাযুঃ । সুৱৰিত্যাদিত্যঃ ।
মহ ইতি চন্দ্ৰমাঃ । চন্দ্ৰমসা ৱাৱ
সৰ্ৱাণি জ্যোতীষি মহীযন্তে । ভূৰিতি ৱা ঋচঃ ।
ভুৱ ইতি সামানি ।
সুৱৰিতি যজূষি ।
মহ ইতি ব্ৰহ্ম । ব্ৰহ্মণা ৱাৱ সৰ্ৱেৱেদা মহীযন্তে ॥ ২॥
মহ ইতি চন্দ্ৰমাঃ । চন্দ্ৰমসা ৱাৱ
সৰ্ৱাণি জ্যোতীষি মহীযন্তে । ভূৰিতি ৱা ঋচঃ ।
ভুৱ ইতি সামানি ।
সুৱৰিতি যজূষি ।
মহ ইতি ব্ৰহ্ম । ব্ৰহ্মণা ৱাৱ সৰ্ৱেৱেদা মহীযন্তে ॥ ২॥
ভূৰিতি ৱৈ প্ৰাণঃ । ভুৱ ইত্যপানঃ । সুৱৰিতি ৱ্যানঃ ।
মহ ইত্যন্নম্ । অন্নেন ৱাৱ সৰ্ৱে প্ৰাণ মহীযন্তে ।
তা ৱা এতাশ্চতস্ৰশ্চতুৰ্ধ । চতস্ৰশ্চতস্ৰো ৱ্যাহৃতযঃ ।
তা যো ৱেদ ।
স ৱেদ ব্ৰহ্ম । সৰ্ৱেঽস্মৈদেৱা বলিমাৱহন্তি ॥ ৩॥
ইতি পঞ্চমোঽনুৱাকঃ ॥
মহ ইত্যন্নম্ । অন্নেন ৱাৱ সৰ্ৱে প্ৰাণ মহীযন্তে ।
তা ৱা এতাশ্চতস্ৰশ্চতুৰ্ধ । চতস্ৰশ্চতস্ৰো ৱ্যাহৃতযঃ ।
তা যো ৱেদ ।
স ৱেদ ব্ৰহ্ম । সৰ্ৱেঽস্মৈদেৱা বলিমাৱহন্তি ॥ ৩॥
ইতি পঞ্চমোঽনুৱাকঃ ॥
মনোমযত্ৱাদিগুণকব্ৰহ্মোপাসনযা স্ৱাৰাজ্যসিদ্ধিঃ
স য এষোঽন্তহৃদয আকাশঃ ।
তস্মিন্নযং পুৰুষো মনোমযঃ । অমৃতো হিৰণ্মযঃ ।
অন্তৰেণ তালুকে । য এষস্তন ইৱাৱলম্বতে । সেন্দ্ৰযোনিঃ ।
যত্ৰাসৌ কেশান্তো ৱিৱৰ্ততে । ৱ্যপোহ্য শীৰ্ষকপালে ॥ ১॥
স য এষোঽন্তহৃদয আকাশঃ ।
তস্মিন্নযং পুৰুষো মনোমযঃ । অমৃতো হিৰণ্মযঃ ।
অন্তৰেণ তালুকে । য এষস্তন ইৱাৱলম্বতে । সেন্দ্ৰযোনিঃ ।
যত্ৰাসৌ কেশান্তো ৱিৱৰ্ততে । ৱ্যপোহ্য শীৰ্ষকপালে ॥ ১॥
ভূৰিত্যগ্নৌ প্ৰতিতিষ্ঠতি । ভুৱ ইতি ৱাযৌ ।
সুৱৰিত্যাদিত্যে । মহ ইতি ব্ৰহ্মণি । আপ্নোতি স্ৱাৰাজ্যম্ ।
আপ্নোতি মনসস্পতিম্ । ৱাক্পতিশ্চক্ষুষ্পতিঃ ।
শ্ৰোত্ৰপতিৰ্ৱিজ্ঞানপতিঃ । এতত্ততো ভৱতি ।
আকাশশৰীৰং ব্ৰহ্ম ।
সত্যাত্ম প্ৰাণাৰামং মন আনন্দম্ ।
শান্তিসমৃদ্ধমমৃতম্ ।
ইতি প্ৰাচীন যোগ্যোপাস্ৱ ॥ ২॥ ইতি ষষ্ঠোঽনুৱাকঃ ॥
সুৱৰিত্যাদিত্যে । মহ ইতি ব্ৰহ্মণি । আপ্নোতি স্ৱাৰাজ্যম্ ।
আপ্নোতি মনসস্পতিম্ । ৱাক্পতিশ্চক্ষুষ্পতিঃ ।
শ্ৰোত্ৰপতিৰ্ৱিজ্ঞানপতিঃ । এতত্ততো ভৱতি ।
আকাশশৰীৰং ব্ৰহ্ম ।
সত্যাত্ম প্ৰাণাৰামং মন আনন্দম্ ।
শান্তিসমৃদ্ধমমৃতম্ ।
ইতি প্ৰাচীন যোগ্যোপাস্ৱ ॥ ২॥ ইতি ষষ্ঠোঽনুৱাকঃ ॥
পৃথিৱ্যাদ্যুপাধিকপঞ্চব্ৰহ্মোপাসনম্
পৃথিৱ্যন্তৰিক্ষং দ্যৌৰ্দিশোঽৱান্তৰদিশাঃ ।
অগ্নিৰ্ৱাযুৰাদিত্যশ্চন্দ্ৰমা নক্ষত্ৰাণি ।
আপ ওষধযো ৱনস্পতয আকাশ আত্মা । ইত্যধিভূতম্ ।
অথাধ্যাত্মম্ । প্ৰাণো ৱ্যানোঽপান উদানঃ সমানঃ ।
চক্ষুঃ শ্ৰোত্ৰং মনো ৱাক্ ত্ৱক্ ।
চৰ্মমাস স্নাৱাস্থি মজ্জা ।
এতদধিৱিধায ঋষিৰৱোচত্ ।
পাঙ্ক্তং ৱা ইদসৰ্ৱম্ ।
পাঙ্ক্তেনৈৱ পাঙ্ক্তগ্ স্পৃণোতীতি ॥ ১॥ ইতি সপ্তমোঽনুৱাকঃ ॥
পৃথিৱ্যন্তৰিক্ষং দ্যৌৰ্দিশোঽৱান্তৰদিশাঃ ।
অগ্নিৰ্ৱাযুৰাদিত্যশ্চন্দ্ৰমা নক্ষত্ৰাণি ।
আপ ওষধযো ৱনস্পতয আকাশ আত্মা । ইত্যধিভূতম্ ।
অথাধ্যাত্মম্ । প্ৰাণো ৱ্যানোঽপান উদানঃ সমানঃ ।
চক্ষুঃ শ্ৰোত্ৰং মনো ৱাক্ ত্ৱক্ ।
চৰ্মমাস স্নাৱাস্থি মজ্জা ।
এতদধিৱিধায ঋষিৰৱোচত্ ।
পাঙ্ক্তং ৱা ইদসৰ্ৱম্ ।
পাঙ্ক্তেনৈৱ পাঙ্ক্তগ্ স্পৃণোতীতি ॥ ১॥ ইতি সপ্তমোঽনুৱাকঃ ॥
প্ৰণৱোপাসনম্
ওমিতি ব্ৰহ্ম । ওমিতীদসৰ্ৱম্ ।
ওমিত্যেতদনুকৃতিৰ্হস্ম ৱা অপ্যোশ্ৰাৱযেত্যাশ্ৰাৱযন্তি ।
ওমিতি সামানি গাযন্তি । ওঁশোমিতি শস্ত্ৰাণি শসন্তি ।
ওমিত্যধ্ৱৰ্যুঃ প্ৰতিগৰং প্ৰতিগৃণাতি ।
ওমিতি ব্ৰহ্মা প্ৰসৌতি । ওমিত্যগ্নিহোত্ৰমনুজানাতি ।
ওমিতি ব্ৰাহ্মণঃ প্ৰৱক্ষ্যন্নাহ ব্ৰহ্মোপাপ্নৱানীতি ।
ব্ৰহ্মৈৱোপাপ্নোতি ॥ ১॥ ইত্যষ্টমোঽনুৱাকঃ ॥
ওমিতি ব্ৰহ্ম । ওমিতীদসৰ্ৱম্ ।
ওমিত্যেতদনুকৃতিৰ্হস্ম ৱা অপ্যোশ্ৰাৱযেত্যাশ্ৰাৱযন্তি ।
ওমিতি সামানি গাযন্তি । ওঁশোমিতি শস্ত্ৰাণি শসন্তি ।
ওমিত্যধ্ৱৰ্যুঃ প্ৰতিগৰং প্ৰতিগৃণাতি ।
ওমিতি ব্ৰহ্মা প্ৰসৌতি । ওমিত্যগ্নিহোত্ৰমনুজানাতি ।
ওমিতি ব্ৰাহ্মণঃ প্ৰৱক্ষ্যন্নাহ ব্ৰহ্মোপাপ্নৱানীতি ।
ব্ৰহ্মৈৱোপাপ্নোতি ॥ ১॥ ইত্যষ্টমোঽনুৱাকঃ ॥
স্ৱাধ্যাযপ্ৰশংসা
ঋতং চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ ।
সত্যং চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ ।
তপশ্চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ ।
দমশ্চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ ।
শমশ্চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ ।
অগ্নযশ্চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ ।
অগ্নিহোত্ৰং চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ ।
অতিথযশ্চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ ।
মানুষং চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ ।
প্ৰজা চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ ।
প্ৰজনশ্চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ ।
প্ৰজাতিশ্চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ ।
সত্যমিতি সত্যৱচা ৰাথী তৰঃ ।
তপ ইতি তপোনিত্যঃ পৌৰুশিষ্টিঃ ।
স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে এৱেতি নাকো মৌদ্গল্যঃ ।
তদ্ধি তপস্তদ্ধি তপঃ ॥ ১॥ ইতি নৱমোঽনুৱাকঃ ॥
ঋতং চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ ।
সত্যং চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ ।
তপশ্চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ ।
দমশ্চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ ।
শমশ্চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ ।
অগ্নযশ্চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ ।
অগ্নিহোত্ৰং চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ ।
অতিথযশ্চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ ।
মানুষং চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ ।
প্ৰজা চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ ।
প্ৰজনশ্চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ ।
প্ৰজাতিশ্চ স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে চ ।
সত্যমিতি সত্যৱচা ৰাথী তৰঃ ।
তপ ইতি তপোনিত্যঃ পৌৰুশিষ্টিঃ ।
স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনে এৱেতি নাকো মৌদ্গল্যঃ ।
তদ্ধি তপস্তদ্ধি তপঃ ॥ ১॥ ইতি নৱমোঽনুৱাকঃ ॥
ব্ৰহ্মজ্ঞ্যানপ্ৰকাশকমন্ত্ৰঃ
অহং ৱৃক্ষস্য ৰেৰিৱা । কীৰ্তিঃ পৃষ্ঠং গিৰেৰিৱ ।
ঊৰ্ধ্ৱপৱিত্ৰো ৱাজিনীৱ স্ৱমৃতমস্মি ।
দ্ৰৱিণসৱৰ্চসম্ । সুমেধ অমৃতোক্ষিতঃ ।
ইতি ত্ৰিশঙ্কোৰ্ৱেদানুৱচনম্ ॥ ১॥ ইতি দশমোঽনুৱাকঃ ॥
অহং ৱৃক্ষস্য ৰেৰিৱা । কীৰ্তিঃ পৃষ্ঠং গিৰেৰিৱ ।
ঊৰ্ধ্ৱপৱিত্ৰো ৱাজিনীৱ স্ৱমৃতমস্মি ।
দ্ৰৱিণসৱৰ্চসম্ । সুমেধ অমৃতোক্ষিতঃ ।
ইতি ত্ৰিশঙ্কোৰ্ৱেদানুৱচনম্ ॥ ১॥ ইতি দশমোঽনুৱাকঃ ॥
শিষ্যানুশাসনম্
ৱেদমনূচ্যাচাৰ্যোন্তেৱাসিনমনুশাস্তি ।
সত্যং ৱদ । ধৰ্মং চৰ । স্ৱাধ্যাযান্মা প্ৰমদঃ ।
আচাৰ্যায প্ৰিযং ধনমাহৃত্য প্ৰজাতন্তুং মা ৱ্যৱচ্ছেত্সীঃ ।
সত্যান্ন প্ৰমদিতৱ্যম্ । ধৰ্মান্ন প্ৰমদিতৱ্যম্ ।
কুশলান্ন প্ৰমদিতৱ্যম্ । ভূত্যৈ ন প্ৰমদিতৱ্যম্ ।
স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনাভ্যাং ন প্ৰমদিতৱ্যম্ ॥ ১॥
ৱেদমনূচ্যাচাৰ্যোন্তেৱাসিনমনুশাস্তি ।
সত্যং ৱদ । ধৰ্মং চৰ । স্ৱাধ্যাযান্মা প্ৰমদঃ ।
আচাৰ্যায প্ৰিযং ধনমাহৃত্য প্ৰজাতন্তুং মা ৱ্যৱচ্ছেত্সীঃ ।
সত্যান্ন প্ৰমদিতৱ্যম্ । ধৰ্মান্ন প্ৰমদিতৱ্যম্ ।
কুশলান্ন প্ৰমদিতৱ্যম্ । ভূত্যৈ ন প্ৰমদিতৱ্যম্ ।
স্ৱাধ্যাযপ্ৰৱচনাভ্যাং ন প্ৰমদিতৱ্যম্ ॥ ১॥
দেৱপিতৃকাৰ্যাভ্যাং ন প্ৰমদিতৱ্যম্ । মাতৃদেৱো ভৱ ।
পিতৃদেৱো ভৱ । আচাৰ্যদেৱো ভৱ । অতিথিদেৱো ভৱ ।
যান্যনৱদ্যানি কৰ্মাণি । তানি সেৱিতৱ্যানি । নো ইতৰাণি ।
যান্যস্মাকসুচৰিতানি । তানি ত্ৱযোপাস্যানি ।নো ইতৰাণি ॥ ২॥
পিতৃদেৱো ভৱ । আচাৰ্যদেৱো ভৱ । অতিথিদেৱো ভৱ ।
যান্যনৱদ্যানি কৰ্মাণি । তানি সেৱিতৱ্যানি । নো ইতৰাণি ।
যান্যস্মাকসুচৰিতানি । তানি ত্ৱযোপাস্যানি ।নো ইতৰাণি ॥ ২॥
যে কে চাস্মচ্ছ্ৰেযাসো ব্ৰাহ্মণাঃ ।
তেষাং ত্ৱযাঽঽসনেন প্ৰশ্ৱসিতৱ্যম্ । শ্ৰদ্ধযা দেযম্ ।
অশ্ৰদ্ধযাঽদেযম্ । শ্ৰিযা দেযম্ । হ্ৰিযা দেযম্ ।
ভিযা দেযম্ । সংৱিদা দেযম্ ॥ ৩॥
তেষাং ত্ৱযাঽঽসনেন প্ৰশ্ৱসিতৱ্যম্ । শ্ৰদ্ধযা দেযম্ ।
অশ্ৰদ্ধযাঽদেযম্ । শ্ৰিযা দেযম্ । হ্ৰিযা দেযম্ ।
ভিযা দেযম্ । সংৱিদা দেযম্ ॥ ৩॥
অথ যদি তে কৰ্মৱিচিকিত্সা ৱা ৱৃত্তৱিচিকিত্সা ৱা স্যাত্ ।
যে তত্ৰ ব্ৰাহ্মণাঃ সংমৰ্শিনঃ । যুক্তা আযুক্তাঃ ।
অলূক্ষা ধৰ্মকামাঃ স্যুঃ । যথা তে তত্ৰ ৱৰ্তেৰন্ ।
তথা তত্ৰ ৱৰ্তেথাঃ । অথাভ্যাখ্যাতেষু ।
যে তত্ৰ ব্ৰাহ্মণাঃ সংমৰ্শিনঃ । যুক্তা আযুক্তাঃ ।
অলূক্ষা ধৰ্মকামাঃ স্যুঃ । যথা তে তেষু ৱৰ্তেৰন্ ।
তথা তেষু ৱৰ্তেথাঃ । এষ আদেশঃ । এষ উপদেশঃ ।
এষা ৱেদোপনিষত্ । এতদনুশাসনম্ । এৱমুপাসিতৱ্যম্ ।
এৱমু চৈতদুপাস্যম্ ॥ ৪॥ ইত্যেকাদশঽনুৱাকঃ ॥
যে তত্ৰ ব্ৰাহ্মণাঃ সংমৰ্শিনঃ । যুক্তা আযুক্তাঃ ।
অলূক্ষা ধৰ্মকামাঃ স্যুঃ । যথা তে তত্ৰ ৱৰ্তেৰন্ ।
তথা তত্ৰ ৱৰ্তেথাঃ । অথাভ্যাখ্যাতেষু ।
যে তত্ৰ ব্ৰাহ্মণাঃ সংমৰ্শিনঃ । যুক্তা আযুক্তাঃ ।
অলূক্ষা ধৰ্মকামাঃ স্যুঃ । যথা তে তেষু ৱৰ্তেৰন্ ।
তথা তেষু ৱৰ্তেথাঃ । এষ আদেশঃ । এষ উপদেশঃ ।
এষা ৱেদোপনিষত্ । এতদনুশাসনম্ । এৱমুপাসিতৱ্যম্ ।
এৱমু চৈতদুপাস্যম্ ॥ ৪॥ ইত্যেকাদশঽনুৱাকঃ ॥
উত্তৰশান্তিপাঠঃ
শং নো মিত্ৰঃ শং ৱৰুণঃ । শং নো ভৱত্ৱৰ্যমা ।
শং ন ইন্দ্ৰো বৃহস্পতিঃ । শং নো ৱিষ্ণুৰুৰুক্ৰমঃ ।
নমো ব্ৰহ্মণে । নমস্তে ৱাযো । ত্ৱমেৱ প্ৰত্যক্ষং ব্ৰহ্মাসি ।
ত্ৱামেৱ প্ৰত্যক্ষং ব্ৰহ্মাৱাদিষম্ । ঋতমৱাদিষম্ ।
সত্যমৱাদিষম্ । তন্মামাৱীত্ । তদ্ৱক্তাৰমাৱীত্ ।
আৱীন্মাম্ । আৱীদ্ৱক্তাৰম্ ।
ওঁ শান্তিঃ শান্তিঃ শান্তিঃ ॥ ১॥ ইতি দ্ৱাদশোঽনুৱাকঃ ॥
॥ ইতি শীক্ষাৱল্লী সমাপ্তা ॥
শং নো মিত্ৰঃ শং ৱৰুণঃ । শং নো ভৱত্ৱৰ্যমা ।
শং ন ইন্দ্ৰো বৃহস্পতিঃ । শং নো ৱিষ্ণুৰুৰুক্ৰমঃ ।
নমো ব্ৰহ্মণে । নমস্তে ৱাযো । ত্ৱমেৱ প্ৰত্যক্ষং ব্ৰহ্মাসি ।
ত্ৱামেৱ প্ৰত্যক্ষং ব্ৰহ্মাৱাদিষম্ । ঋতমৱাদিষম্ ।
সত্যমৱাদিষম্ । তন্মামাৱীত্ । তদ্ৱক্তাৰমাৱীত্ ।
আৱীন্মাম্ । আৱীদ্ৱক্তাৰম্ ।
ওঁ শান্তিঃ শান্তিঃ শান্তিঃ ॥ ১॥ ইতি দ্ৱাদশোঽনুৱাকঃ ॥
॥ ইতি শীক্ষাৱল্লী সমাপ্তা ॥
দ্ৱিতীযা ব্ৰহ্মানন্দৱল্লী
ওঁ সহ নাৱৱতু । সহ নৌ ভুনক্তু । সহ ৱীৰ্যং কৰৱাৱহৈ ।
তেজস্ৱিনাৱধীতমস্তু মা ৱিদ্ৱিষাৱহৈ ।
ওঁ শান্তিঃ শান্তিঃ শান্তিঃ ॥
ওঁ সহ নাৱৱতু । সহ নৌ ভুনক্তু । সহ ৱীৰ্যং কৰৱাৱহৈ ।
তেজস্ৱিনাৱধীতমস্তু মা ৱিদ্ৱিষাৱহৈ ।
ওঁ শান্তিঃ শান্তিঃ শান্তিঃ ॥
উপনিষত্সাৰসঙ্গ্ৰহঃ
ওঁ ব্ৰহ্মৱিদাপ্নোতি পৰম্ । তদেষাঽভ্যুক্তা ।
সত্যং জ্ঞানমনন্তং ব্ৰহ্ম ।
যো ৱেদ নিহিতং গুহাযাং পৰমে ৱ্যোমন্ ।
সোঽশ্নুতে সৰ্ৱান্ কামান্সহ । ব্ৰহ্মণা ৱিপশ্চিতেতি ॥
ওঁ ব্ৰহ্মৱিদাপ্নোতি পৰম্ । তদেষাঽভ্যুক্তা ।
সত্যং জ্ঞানমনন্তং ব্ৰহ্ম ।
যো ৱেদ নিহিতং গুহাযাং পৰমে ৱ্যোমন্ ।
সোঽশ্নুতে সৰ্ৱান্ কামান্সহ । ব্ৰহ্মণা ৱিপশ্চিতেতি ॥
তস্মাদ্ৱা এতস্মাদাত্মন আকাশঃ সম্ভূতঃ । আকাশাদ্ৱাযুঃ ।
ৱাযোৰগ্নিঃ । অগ্নেৰাপঃ । অদ্ভ্যঃ পৃথিৱী ।
পৃথিৱ্যা ওষধযঃ । ওষধীভ্যোন্নম্ । অন্নাত্পুৰুষঃ ।
স ৱা এষ পুৰুষোঽন্নৰসমযঃ । তস্যেদমেৱ শিৰঃ ।
অযং দক্ষিণঃ পক্ষঃ । অযমুত্তৰঃ পক্ষঃ ।
অযমাত্মা । ইদং পুচ্ছং প্ৰতিষ্ঠা ।
তদপ্যেষ শ্লোকো ভৱতি ॥ ১॥ ইতি প্ৰথমোঽনুৱাকঃ ॥
ৱাযোৰগ্নিঃ । অগ্নেৰাপঃ । অদ্ভ্যঃ পৃথিৱী ।
পৃথিৱ্যা ওষধযঃ । ওষধীভ্যোন্নম্ । অন্নাত্পুৰুষঃ ।
স ৱা এষ পুৰুষোঽন্নৰসমযঃ । তস্যেদমেৱ শিৰঃ ।
অযং দক্ষিণঃ পক্ষঃ । অযমুত্তৰঃ পক্ষঃ ।
অযমাত্মা । ইদং পুচ্ছং প্ৰতিষ্ঠা ।
তদপ্যেষ শ্লোকো ভৱতি ॥ ১॥ ইতি প্ৰথমোঽনুৱাকঃ ॥
পঞ্চকোশোৱিৱৰণম্
অন্নাদ্ৱৈ প্ৰজাঃ প্ৰজাযন্তে । যাঃ কাশ্চ পৃথিৱীশ্ৰিতাঃ ।
অথো অন্নেনৈৱ জীৱন্তি । অথৈনদপি যন্ত্যন্ততঃ ।
অন্নহি ভূতানাং জ্যেষ্ঠম্ । তস্মাত্ সৰ্ৱৌষধমুচ্যতে ।
সৰ্ৱং ৱৈ তেঽন্নমাপ্নুৱন্তি । যেঽন্নং ব্ৰহ্মোপাসতে ।
অন্নহি ভূতানাং জ্যেষ্ঠম্ । তস্মাত্ সৰ্ৱৌষধমুচ্যতে ।
অন্নাদ্ ভূতানি জাযন্তে । জাতান্যন্নেন ৱৰ্ধন্তে ।
অদ্যতেঽত্তি চ ভূতানি । তস্মাদন্নং তদুচ্যত ইতি । তস্মাদ্ৱা এতস্মাদন্নৰসমযাত্ । অন্যোঽন্তৰ আত্মা প্ৰাণমযঃ ।
তেনৈষ পূৰ্ণঃ । স ৱা এষ পুৰুষৱিধ এৱ ।
তস্য পুৰুষৱিধতাম্ । অন্ৱযং পুৰুষৱিধঃ ।
তস্য প্ৰাণ এৱ শিৰঃ । ৱ্যানো দক্ষিণঃ পক্ষঃ ।
অপান উত্তৰঃ পক্ষঃ । আকাশ আত্মা ।
পৃথিৱী পুচ্ছং প্ৰতিষ্ঠা । তদপ্যেষ শ্লোকো ভৱতি ॥ ১॥
ইতি দ্ৱিতীযোঽনুৱাকঃ ॥
অন্নাদ্ৱৈ প্ৰজাঃ প্ৰজাযন্তে । যাঃ কাশ্চ পৃথিৱীশ্ৰিতাঃ ।
অথো অন্নেনৈৱ জীৱন্তি । অথৈনদপি যন্ত্যন্ততঃ ।
অন্নহি ভূতানাং জ্যেষ্ঠম্ । তস্মাত্ সৰ্ৱৌষধমুচ্যতে ।
সৰ্ৱং ৱৈ তেঽন্নমাপ্নুৱন্তি । যেঽন্নং ব্ৰহ্মোপাসতে ।
অন্নহি ভূতানাং জ্যেষ্ঠম্ । তস্মাত্ সৰ্ৱৌষধমুচ্যতে ।
অন্নাদ্ ভূতানি জাযন্তে । জাতান্যন্নেন ৱৰ্ধন্তে ।
অদ্যতেঽত্তি চ ভূতানি । তস্মাদন্নং তদুচ্যত ইতি । তস্মাদ্ৱা এতস্মাদন্নৰসমযাত্ । অন্যোঽন্তৰ আত্মা প্ৰাণমযঃ ।
তেনৈষ পূৰ্ণঃ । স ৱা এষ পুৰুষৱিধ এৱ ।
তস্য পুৰুষৱিধতাম্ । অন্ৱযং পুৰুষৱিধঃ ।
তস্য প্ৰাণ এৱ শিৰঃ । ৱ্যানো দক্ষিণঃ পক্ষঃ ।
অপান উত্তৰঃ পক্ষঃ । আকাশ আত্মা ।
পৃথিৱী পুচ্ছং প্ৰতিষ্ঠা । তদপ্যেষ শ্লোকো ভৱতি ॥ ১॥
ইতি দ্ৱিতীযোঽনুৱাকঃ ॥
প্ৰাণং দেৱা অনু প্ৰাণন্তি । মনুষ্যাঃ পশৱশ্চ যে ।
প্ৰাণো হি ভূতানামাযুঃ । তস্মাত্ সৰ্ৱাযুষমুচ্যতে ।
সৰ্ৱমেৱ ত আযুৰ্যন্তি । যে প্ৰাণং ব্ৰহ্মোপাসতে ।
প্ৰাণো হি ভূতানামাযুঃ । তস্মাত্ সৰ্ৱাযুষমুচ্যত ইতি ।
তস্যৈষ এৱ শাৰীৰ আত্মা । যঃ পূৰ্ৱস্য ।
তস্মাদ্ৱা এতস্মাত্ প্ৰাণমযাত্ । অন্যোঽন্তৰ আত্মা মনোমযঃ ।
তেনৈষ পূৰ্ণঃ । স ৱা এষ পুৰুষৱিধ এৱ ।
তস্য পুৰুষৱিধতাম্ । অন্ৱযং পুৰুষৱিধঃ ।
তস্য যজুৰেৱ শিৰঃ । ঋগ্দক্ষিণঃ পক্ষঃ । সামোত্তৰঃ পক্ষঃ ।
আদেশ আত্মা । অথৰ্ৱাঙ্গিৰসঃ পুচ্ছং প্ৰতিষ্ঠা ।
তদপ্যেষ শ্লোকো ভৱতি ॥ ১॥ ইতি তৃতীযোঽনুৱাকঃ ॥
প্ৰাণো হি ভূতানামাযুঃ । তস্মাত্ সৰ্ৱাযুষমুচ্যতে ।
সৰ্ৱমেৱ ত আযুৰ্যন্তি । যে প্ৰাণং ব্ৰহ্মোপাসতে ।
প্ৰাণো হি ভূতানামাযুঃ । তস্মাত্ সৰ্ৱাযুষমুচ্যত ইতি ।
তস্যৈষ এৱ শাৰীৰ আত্মা । যঃ পূৰ্ৱস্য ।
তস্মাদ্ৱা এতস্মাত্ প্ৰাণমযাত্ । অন্যোঽন্তৰ আত্মা মনোমযঃ ।
তেনৈষ পূৰ্ণঃ । স ৱা এষ পুৰুষৱিধ এৱ ।
তস্য পুৰুষৱিধতাম্ । অন্ৱযং পুৰুষৱিধঃ ।
তস্য যজুৰেৱ শিৰঃ । ঋগ্দক্ষিণঃ পক্ষঃ । সামোত্তৰঃ পক্ষঃ ।
আদেশ আত্মা । অথৰ্ৱাঙ্গিৰসঃ পুচ্ছং প্ৰতিষ্ঠা ।
তদপ্যেষ শ্লোকো ভৱতি ॥ ১॥ ইতি তৃতীযোঽনুৱাকঃ ॥
যতো ৱাচো নিৱৰ্তন্তে । অপ্ৰাপ্য মনসা সহ ।
আনন্দং ব্ৰহ্মণো ৱিদ্ৱান্ । ন বিভেতি কদাচনেতি ।
তস্যৈষ এৱ শাৰীৰ আত্মা । যঃ পূৰ্ৱস্য ।
তস্মাদ্ৱা এতস্মান্মনোমযাত্ । অন্যোঽন্তৰ আত্মা ৱিজ্ঞানমযঃ ।
তেনৈষ পূৰ্ণঃ । স ৱা এষ পুৰুষৱিধ এৱ ।
তস্য পুৰুষৱিধতাম্ ।
অন্ৱযং পুৰুষৱিধঃ । তস্য শ্ৰদ্ধৈৱ শিৰঃ ।
ঋতং দক্ষিণঃ পক্ষঃ ।
সত্যমুত্তৰঃ পক্ষঃ । যোগ আত্মা । মহঃ পুচ্ছং প্ৰতিষ্ঠা ।
তদপ্যেষ শ্লোকো ভৱতি ॥ ১॥ ইতি চতুৰ্থোঽনুৱাকঃ ॥
আনন্দং ব্ৰহ্মণো ৱিদ্ৱান্ । ন বিভেতি কদাচনেতি ।
তস্যৈষ এৱ শাৰীৰ আত্মা । যঃ পূৰ্ৱস্য ।
তস্মাদ্ৱা এতস্মান্মনোমযাত্ । অন্যোঽন্তৰ আত্মা ৱিজ্ঞানমযঃ ।
তেনৈষ পূৰ্ণঃ । স ৱা এষ পুৰুষৱিধ এৱ ।
তস্য পুৰুষৱিধতাম্ ।
অন্ৱযং পুৰুষৱিধঃ । তস্য শ্ৰদ্ধৈৱ শিৰঃ ।
ঋতং দক্ষিণঃ পক্ষঃ ।
সত্যমুত্তৰঃ পক্ষঃ । যোগ আত্মা । মহঃ পুচ্ছং প্ৰতিষ্ঠা ।
তদপ্যেষ শ্লোকো ভৱতি ॥ ১॥ ইতি চতুৰ্থোঽনুৱাকঃ ॥
ৱিজ্ঞানং যজ্ঞং তনুতে । কৰ্মাণি তনুতেঽপি চ ।
ৱিজ্ঞানং দেৱাঃ সৰ্ৱে ।
ব্ৰহ্ম জ্যেষ্ঠমুপাসতে । ৱিজ্ঞানং ব্ৰহ্ম চেদ্ৱেদ ।
তস্মাচ্চেন্ন প্ৰমাদ্যতি । শৰীৰে পাপ্মনো হিত্ৱা ।
সৰ্ৱান্কামান্ সমশ্নুত ইতি । তস্যৈষ এৱ শাৰীৰ আত্মা ।
যঃ পূৰ্ৱস্য । তস্মাদ্ৱা এতস্মাদ্ৱিজ্ঞানমযাত্ ।
অন্যোঽন্তৰ আত্মাঽঽনন্দমযঃ । তেনৈষ পূৰ্ণঃ ।
স ৱা এষ পুৰুষৱিধ এৱ । তস্য পুৰুষৱিধতাম্ ।
অন্ৱযং পুৰুষৱিধঃ । তস্য প্ৰিযমেৱ শিৰঃ ।
মোদো দক্ষিণঃ পক্ষঃ ।
প্ৰমোদ উত্তৰঃ পক্ষঃ । আনন্দ আত্মা । ব্ৰহ্ম পুচ্ছং প্ৰতিষ্ঠা ।
তদপ্যেষ শ্লোকো ভৱতি ॥ ১॥ ইতি পঞ্চমোঽনুৱাকঃ ॥
ৱিজ্ঞানং দেৱাঃ সৰ্ৱে ।
ব্ৰহ্ম জ্যেষ্ঠমুপাসতে । ৱিজ্ঞানং ব্ৰহ্ম চেদ্ৱেদ ।
তস্মাচ্চেন্ন প্ৰমাদ্যতি । শৰীৰে পাপ্মনো হিত্ৱা ।
সৰ্ৱান্কামান্ সমশ্নুত ইতি । তস্যৈষ এৱ শাৰীৰ আত্মা ।
যঃ পূৰ্ৱস্য । তস্মাদ্ৱা এতস্মাদ্ৱিজ্ঞানমযাত্ ।
অন্যোঽন্তৰ আত্মাঽঽনন্দমযঃ । তেনৈষ পূৰ্ণঃ ।
স ৱা এষ পুৰুষৱিধ এৱ । তস্য পুৰুষৱিধতাম্ ।
অন্ৱযং পুৰুষৱিধঃ । তস্য প্ৰিযমেৱ শিৰঃ ।
মোদো দক্ষিণঃ পক্ষঃ ।
প্ৰমোদ উত্তৰঃ পক্ষঃ । আনন্দ আত্মা । ব্ৰহ্ম পুচ্ছং প্ৰতিষ্ঠা ।
তদপ্যেষ শ্লোকো ভৱতি ॥ ১॥ ইতি পঞ্চমোঽনুৱাকঃ ॥
অসন্নেৱ স ভৱতি । অসদ্ব্ৰহ্মেতি ৱেদ চেত্ ।
অস্তি ব্ৰহ্মেতি চেদ্ৱেদ । সন্তমেনং ততো ৱিদুৰিতি ।
তস্যৈষ এৱ শাৰীৰ আত্মা । যঃ পূৰ্ৱস্য ।
অথাতোঽনুপ্ৰশ্নাঃ । উতাৱিদ্ৱানমুং লোকং প্ৰেত্য ।
কশ্চন গচ্ছতী
আহো ৱিদ্ৱানমুং লোকং প্ৰেত্য । কশ্চিত্সমশ্নুতা৩ উ ।
সোঽকামযত । বহুস্যাং প্ৰজাযেযেতি । স তপোঽতপ্যত ।
স তপস্তপ্ত্ৱা । ইদসৰ্ৱমসৃজত । যদিদং কিঞ্চ ।
তত্সৃষ্ট্ৱা । তদেৱানুপ্ৰাৱিশত্ । তদনু প্ৰৱিশ্য ।
সচ্চ ত্যচ্চাভৱত্ ।
নিৰুক্তং চানিৰুক্তং চ । নিলযনং চানিলযনং চ ।
ৱিজ্ঞানং চাৱিজ্ঞানং চ । সত্যং চানৃতং চ সত্যমভৱত্ ।
যদিদং কিঞ্চ । তত্সত্যমিত্যাচক্ষতে ।
তদপ্যেষ শ্লোকো ভৱতি ॥ ১॥ ইতি ষষ্ঠোঽনুৱাকঃ ॥
অস্তি ব্ৰহ্মেতি চেদ্ৱেদ । সন্তমেনং ততো ৱিদুৰিতি ।
তস্যৈষ এৱ শাৰীৰ আত্মা । যঃ পূৰ্ৱস্য ।
অথাতোঽনুপ্ৰশ্নাঃ । উতাৱিদ্ৱানমুং লোকং প্ৰেত্য ।
কশ্চন গচ্ছতী
আহো ৱিদ্ৱানমুং লোকং প্ৰেত্য । কশ্চিত্সমশ্নুতা৩ উ ।
সোঽকামযত । বহুস্যাং প্ৰজাযেযেতি । স তপোঽতপ্যত ।
স তপস্তপ্ত্ৱা । ইদসৰ্ৱমসৃজত । যদিদং কিঞ্চ ।
তত্সৃষ্ট্ৱা । তদেৱানুপ্ৰাৱিশত্ । তদনু প্ৰৱিশ্য ।
সচ্চ ত্যচ্চাভৱত্ ।
নিৰুক্তং চানিৰুক্তং চ । নিলযনং চানিলযনং চ ।
ৱিজ্ঞানং চাৱিজ্ঞানং চ । সত্যং চানৃতং চ সত্যমভৱত্ ।
যদিদং কিঞ্চ । তত্সত্যমিত্যাচক্ষতে ।
তদপ্যেষ শ্লোকো ভৱতি ॥ ১॥ ইতি ষষ্ঠোঽনুৱাকঃ ॥
অভযপ্ৰতিষ্ঠা
অসদ্ৱা ইদমগ্ৰ আসীত্ । ততো ৱৈ সদজাযত ।
তদাত্মান স্ৱযমকুৰুত । তস্মাত্তত্সুকৃতমুচ্যত ইতি ।
যদ্ৱৈ তত্ সুকৃতম্ । ৰসো ৱৈ সঃ ।
ৰসহ্যেৱাযং লব্ধ্ৱাঽঽনন্দী ভৱতি । কো হ্যেৱান্যাত্কঃ
প্ৰাণ্যাত্ । যদেষ আকাশ আনন্দো ন স্যাত্ ।
এষ হ্যেৱাঽঽনন্দযাতি ।
যদা হ্যেৱৈষ এতস্মিন্নদৃশ্যেঽনাত্ম্যেঽনিৰুক্তেঽনিলযনেঽভযং
প্ৰতিষ্ঠাং ৱিন্দতে । অথ সোঽভযং গতো ভৱতি ।
যদা হ্যেৱৈষ এতস্মিন্নুদৰমন্তৰং কুৰুতে ।
অথ তস্য ভযং ভৱতি । তত্ৱেৱ ভযং ৱিদুষোঽমন্ৱানস্য ।
তদপ্যেষ শ্লোকো ভৱতি ॥ ১॥ ইতি সপ্তমোঽনুৱাকঃ ॥
অসদ্ৱা ইদমগ্ৰ আসীত্ । ততো ৱৈ সদজাযত ।
তদাত্মান স্ৱযমকুৰুত । তস্মাত্তত্সুকৃতমুচ্যত ইতি ।
যদ্ৱৈ তত্ সুকৃতম্ । ৰসো ৱৈ সঃ ।
ৰসহ্যেৱাযং লব্ধ্ৱাঽঽনন্দী ভৱতি । কো হ্যেৱান্যাত্কঃ
প্ৰাণ্যাত্ । যদেষ আকাশ আনন্দো ন স্যাত্ ।
এষ হ্যেৱাঽঽনন্দযাতি ।
যদা হ্যেৱৈষ এতস্মিন্নদৃশ্যেঽনাত্ম্যেঽনিৰুক্তেঽনিলযনেঽভযং
প্ৰতিষ্ঠাং ৱিন্দতে । অথ সোঽভযং গতো ভৱতি ।
যদা হ্যেৱৈষ এতস্মিন্নুদৰমন্তৰং কুৰুতে ।
অথ তস্য ভযং ভৱতি । তত্ৱেৱ ভযং ৱিদুষোঽমন্ৱানস্য ।
তদপ্যেষ শ্লোকো ভৱতি ॥ ১॥ ইতি সপ্তমোঽনুৱাকঃ ॥
ব্ৰহ্মানন্দমীমাংসা
ভীষাঽস্মাদ্ৱাতঃ পৱতে । ভীষোদেতি সূৰ্যঃ ।
ভীষাঽস্মাদগ্নিশ্চেন্দ্ৰশ্চ । মৃত্যুৰ্ধাৱতি পঞ্চম ইতি ।
সৈষাঽঽনন্দস্য মীমাসা ভৱতি ।
যুৱা স্যাত্সাধুযুৱাঽধ্যাযকঃ ।
আশিষ্ঠো দৃঢিষ্ঠো বলিষ্ঠঃ ।
তস্যেযং পৃথিৱী সৰ্ৱা ৱিত্তস্য পূৰ্ণা স্যাত্ ।
স একো মানুষ আনন্দঃ । তে যে শতং মানুষা আনন্দাঃ ॥ ১॥
ভীষাঽস্মাদ্ৱাতঃ পৱতে । ভীষোদেতি সূৰ্যঃ ।
ভীষাঽস্মাদগ্নিশ্চেন্দ্ৰশ্চ । মৃত্যুৰ্ধাৱতি পঞ্চম ইতি ।
সৈষাঽঽনন্দস্য মীমাসা ভৱতি ।
যুৱা স্যাত্সাধুযুৱাঽধ্যাযকঃ ।
আশিষ্ঠো দৃঢিষ্ঠো বলিষ্ঠঃ ।
তস্যেযং পৃথিৱী সৰ্ৱা ৱিত্তস্য পূৰ্ণা স্যাত্ ।
স একো মানুষ আনন্দঃ । তে যে শতং মানুষা আনন্দাঃ ॥ ১॥
স একো মনুষ্যগন্ধৰ্ৱাণামানন্দঃ । শ্ৰোত্ৰিযস্য চাকামহতস্য ।
তে যে শতং মনুষ্যগন্ধৰ্ৱাণামানন্দাঃ ।
স একো দেৱগন্ধৰ্ৱাণামানন্দঃ । শ্ৰোত্ৰিযস্য চাকামহতস্য ।
তে যে শতং দেৱগন্ধৰ্ৱাণামানন্দাঃ ।
স একঃ পিতৃণাং চিৰলোকলোকানামানন্দঃ ।
শ্ৰোত্ৰিযস্য চাকামহতস্য ।
তে যে শতং পিতৃণাং চিৰলোকলোকানামানন্দাঃ ।
স এক আজানজানাং দেৱানামানন্দঃ ॥ ২॥
তে যে শতং মনুষ্যগন্ধৰ্ৱাণামানন্দাঃ ।
স একো দেৱগন্ধৰ্ৱাণামানন্দঃ । শ্ৰোত্ৰিযস্য চাকামহতস্য ।
তে যে শতং দেৱগন্ধৰ্ৱাণামানন্দাঃ ।
স একঃ পিতৃণাং চিৰলোকলোকানামানন্দঃ ।
শ্ৰোত্ৰিযস্য চাকামহতস্য ।
তে যে শতং পিতৃণাং চিৰলোকলোকানামানন্দাঃ ।
স এক আজানজানাং দেৱানামানন্দঃ ॥ ২॥
শ্ৰোত্ৰিযস্য চাকামহতস্য ।
তে যে শতং আজানজানাং দেৱানামানন্দাঃ ।
স একঃ কৰ্মদেৱানাং দেৱানামানন্দঃ ।
যে কৰ্মণা দেৱানপিযন্তি । শ্ৰোত্ৰিযস্য চাকামহতস্য ।
তে যে শতং কৰ্মদেৱানাং দেৱানামানন্দাঃ ।
স একো দেৱানামানন্দঃ । শ্ৰোত্ৰিযস্য চাকামহতস্য ।
তে যে শতং দেৱানামানন্দাঃ । স এক ইন্দ্ৰস্যাঽঽনন্দঃ ॥ ৩॥
তে যে শতং আজানজানাং দেৱানামানন্দাঃ ।
স একঃ কৰ্মদেৱানাং দেৱানামানন্দঃ ।
যে কৰ্মণা দেৱানপিযন্তি । শ্ৰোত্ৰিযস্য চাকামহতস্য ।
তে যে শতং কৰ্মদেৱানাং দেৱানামানন্দাঃ ।
স একো দেৱানামানন্দঃ । শ্ৰোত্ৰিযস্য চাকামহতস্য ।
তে যে শতং দেৱানামানন্দাঃ । স এক ইন্দ্ৰস্যাঽঽনন্দঃ ॥ ৩॥
শ্ৰোত্ৰিযস্য চাকামহতস্য । তে যে শতমিন্দ্ৰস্যাঽঽনন্দাঃ ।
স একো বৃহস্পতেৰানন্দঃ । শ্ৰোত্ৰিযস্য চাকামহতস্য ।
তে যে শতং বৃহস্পতেৰানন্দাঃ । স একঃ প্ৰজাপতেৰানন্দঃ ।
শ্ৰোত্ৰিযস্য চাকামহতস্য ।
তে যে শতং প্ৰজাপতেৰানন্দাঃ ।
স একো ব্ৰহ্মণ আনন্দঃ । শ্ৰোত্ৰিযস্য চাকামহতস্য ॥ ৪॥
স একো বৃহস্পতেৰানন্দঃ । শ্ৰোত্ৰিযস্য চাকামহতস্য ।
তে যে শতং বৃহস্পতেৰানন্দাঃ । স একঃ প্ৰজাপতেৰানন্দঃ ।
শ্ৰোত্ৰিযস্য চাকামহতস্য ।
তে যে শতং প্ৰজাপতেৰানন্দাঃ ।
স একো ব্ৰহ্মণ আনন্দঃ । শ্ৰোত্ৰিযস্য চাকামহতস্য ॥ ৪॥
স যশ্চাযং পুৰুষে । যশ্চাসাৱাদিত্যে । স একঃ ।
স য এৱংৱিত্ । অস্মাল্লোকাত্প্ৰেত্য ।
এতমন্নমযমাত্মানমুপসঙ্ক্ৰামতি ।
এতং প্ৰাণমযমাত্মানমুপসঙ্ক্ৰামতি ।
এতং মনোমযমাত্মানমুপসঙ্ক্ৰামতি ।
এতং ৱিজ্ঞানমযমাত্মানমুপসঙ্ক্ৰামতি ।
এতমানন্দমযমাত্মানমুপসঙ্ক্ৰামতি ।
তদপ্যেষ শ্লোকো ভৱতি ॥ ৫॥ ইত্যষ্টমোঽনুৱাকঃ ॥
স য এৱংৱিত্ । অস্মাল্লোকাত্প্ৰেত্য ।
এতমন্নমযমাত্মানমুপসঙ্ক্ৰামতি ।
এতং প্ৰাণমযমাত্মানমুপসঙ্ক্ৰামতি ।
এতং মনোমযমাত্মানমুপসঙ্ক্ৰামতি ।
এতং ৱিজ্ঞানমযমাত্মানমুপসঙ্ক্ৰামতি ।
এতমানন্দমযমাত্মানমুপসঙ্ক্ৰামতি ।
তদপ্যেষ শ্লোকো ভৱতি ॥ ৫॥ ইত্যষ্টমোঽনুৱাকঃ ॥
যতো ৱাচো নিৱৰ্তন্তে । অপ্ৰাপ্য মনসা সহ ।
আনন্দং ব্ৰহ্মণো ৱিদ্ৱান্ ।
ন বিভেতি কুতশ্চনেতি ।
এতহ ৱাৱ ন তপতি ।
কিমহসাধু নাকৰৱম্ । কিমহং পাপমকৰৱমিতি ।
স য এৱং ৱিদ্ৱানেতে আত্মান স্পৃণুতে ।
উভে হ্যেৱৈষ এতে আত্মান স্পৃণুতে । য এৱং ৱেদ ।
ইত্যুপনিষত্ ॥ ১॥ ইতি নৱমোঽনুৱাকঃ ॥
॥ ইতি ব্ৰহ্মানন্দৱল্লী সমাপ্তা ॥ ওঁ সহ নাৱৱতু । সহ নৌ ভুনক্তু । সহ ৱীৰ্যং কৰৱাৱহৈ ।
তেজস্ৱিনাৱধীতমস্তু মা ৱিদ্ৱিষাৱহৈ ।
ওঁ শান্তিঃ শান্তিঃ শান্তিঃ ॥
আনন্দং ব্ৰহ্মণো ৱিদ্ৱান্ ।
ন বিভেতি কুতশ্চনেতি ।
এতহ ৱাৱ ন তপতি ।
কিমহসাধু নাকৰৱম্ । কিমহং পাপমকৰৱমিতি ।
স য এৱং ৱিদ্ৱানেতে আত্মান স্পৃণুতে ।
উভে হ্যেৱৈষ এতে আত্মান স্পৃণুতে । য এৱং ৱেদ ।
ইত্যুপনিষত্ ॥ ১॥ ইতি নৱমোঽনুৱাকঃ ॥
॥ ইতি ব্ৰহ্মানন্দৱল্লী সমাপ্তা ॥ ওঁ সহ নাৱৱতু । সহ নৌ ভুনক্তু । সহ ৱীৰ্যং কৰৱাৱহৈ ।
তেজস্ৱিনাৱধীতমস্তু মা ৱিদ্ৱিষাৱহৈ ।
ওঁ শান্তিঃ শান্তিঃ শান্তিঃ ॥
তৃতীযা ভৃগুৱল্লী
ওঁ সহ নাৱৱতু । সহ নৌ ভুনক্তু । সহ ৱীৰ্যং কৰৱাৱহৈ ।
তেজস্ৱিনাৱধীতমস্তু মা ৱিদ্ৱিষাৱহৈ ।
ওঁ শান্তিঃ শান্তিঃ শান্তিঃ ॥
ওঁ সহ নাৱৱতু । সহ নৌ ভুনক্তু । সহ ৱীৰ্যং কৰৱাৱহৈ ।
তেজস্ৱিনাৱধীতমস্তু মা ৱিদ্ৱিষাৱহৈ ।
ওঁ শান্তিঃ শান্তিঃ শান্তিঃ ॥
ভৃগুৰ্ৱৈ ৱাৰুণিঃ । ৱৰুণং পিতৰমুপসসাৰ ।
অধীহি ভগৱো ব্ৰহ্মেতি । তস্মা এতত্প্ৰোৱাচ ।
অন্নং প্ৰাণং চক্ষুঃ শ্ৰোত্ৰং মনো ৱাচমিতি ।
তহোৱাচ । যতো ৱা ইমানি ভূতানি জাযন্তে ।
যেন জাতানি জীৱন্তি ।
যত্প্ৰযন্ত্যভিসংৱিশন্তি । তদ্ৱিজিজ্ঞাসস্ৱ । তদ্ব্ৰহ্মেতি ।
স তপোঽতপ্যত । স তপস্তপ্ত্ৱা ॥ ১॥ ইতি প্ৰথমোঽনুৱাকঃ ॥
অধীহি ভগৱো ব্ৰহ্মেতি । তস্মা এতত্প্ৰোৱাচ ।
অন্নং প্ৰাণং চক্ষুঃ শ্ৰোত্ৰং মনো ৱাচমিতি ।
তহোৱাচ । যতো ৱা ইমানি ভূতানি জাযন্তে ।
যেন জাতানি জীৱন্তি ।
যত্প্ৰযন্ত্যভিসংৱিশন্তি । তদ্ৱিজিজ্ঞাসস্ৱ । তদ্ব্ৰহ্মেতি ।
স তপোঽতপ্যত । স তপস্তপ্ত্ৱা ॥ ১॥ ইতি প্ৰথমোঽনুৱাকঃ ॥
পঞ্চকোশান্তঃস্থিতব্ৰহ্মনিৰূপণম্
অন্নং ব্ৰহ্মেতি ৱ্যজানাত্ । অন্নাদ্ধ্যেৱ খল্ৱিমানি
ভুতানি জাযন্তে । অন্নেন জাতানি জীৱন্তি ।
অন্নং প্ৰযন্ত্যভিসংৱিশন্তীতি । তদ্ৱিজ্ঞায ।
পুনৰেৱ ৱৰুণং পিতৰমুপসসাৰ ।
অধীহি ভগৱো ব্ৰহ্মেতি । তহোৱাচ ।
তপসা ব্ৰহ্ম ৱিজিজ্ঞাসস্ৱ । তপো ব্ৰহ্মেতি ।
স তপোঽতপ্যত । স তপস্তপ্ত্ৱা ॥ ১॥ ইতি দ্ৱিতীযোঽনুৱাকঃ ॥
অন্নং ব্ৰহ্মেতি ৱ্যজানাত্ । অন্নাদ্ধ্যেৱ খল্ৱিমানি
ভুতানি জাযন্তে । অন্নেন জাতানি জীৱন্তি ।
অন্নং প্ৰযন্ত্যভিসংৱিশন্তীতি । তদ্ৱিজ্ঞায ।
পুনৰেৱ ৱৰুণং পিতৰমুপসসাৰ ।
অধীহি ভগৱো ব্ৰহ্মেতি । তহোৱাচ ।
তপসা ব্ৰহ্ম ৱিজিজ্ঞাসস্ৱ । তপো ব্ৰহ্মেতি ।
স তপোঽতপ্যত । স তপস্তপ্ত্ৱা ॥ ১॥ ইতি দ্ৱিতীযোঽনুৱাকঃ ॥
প্ৰাণো ব্ৰহ্মেতি ৱ্যজানাত্ । প্ৰাণাদ্ধ্যেৱ খল্ৱিমানি
ভূতানি জাযন্তে । প্ৰাণেন জাতানি জীৱন্তি ।
প্ৰাণং প্ৰযন্ত্যভিসংৱিশন্তীতি । তদ্ৱিজ্ঞায ।
পুনৰেৱ ৱৰুণং পিতৰমুপসসাৰ ।
অধীহি ভগৱো ব্ৰহ্মেতি । তহোৱাচ ।
তপসা ব্ৰহ্ম ৱিজিজ্ঞাসস্ৱ । তপো ব্ৰহ্মেতি ।
স তপোঽতপ্যত । স তপস্তপ্ত্ৱা ॥ ১॥ ইতি তৃতীযোঽনুৱাকঃ ॥
ভূতানি জাযন্তে । প্ৰাণেন জাতানি জীৱন্তি ।
প্ৰাণং প্ৰযন্ত্যভিসংৱিশন্তীতি । তদ্ৱিজ্ঞায ।
পুনৰেৱ ৱৰুণং পিতৰমুপসসাৰ ।
অধীহি ভগৱো ব্ৰহ্মেতি । তহোৱাচ ।
তপসা ব্ৰহ্ম ৱিজিজ্ঞাসস্ৱ । তপো ব্ৰহ্মেতি ।
স তপোঽতপ্যত । স তপস্তপ্ত্ৱা ॥ ১॥ ইতি তৃতীযোঽনুৱাকঃ ॥
মনো ব্ৰহ্মেতি ৱ্যজানাত্ । মনসো হ্যেৱ খল্ৱিমানি
ভূতানি জাযন্তে । মনসা জাতানি জীৱন্তি ।
মনঃ প্ৰযন্ত্যভিসংৱিশন্তীতি । তদ্ৱিজ্ঞায ।
পুনৰেৱ ৱৰুণং পিতৰমুপসসাৰ ।
অধীহি ভগৱো ব্ৰহ্মেতি । তহোৱাচ ।
তপসা ব্ৰহ্ম ৱিজিজ্ঞাসস্ৱ । তপো ব্ৰহ্মেতি ।
স তপোঽতপ্যত । স তপস্তপ্ত্ৱা ॥ ১॥ ইতি চতুৰ্থোঽনুৱাকঃ ॥
ভূতানি জাযন্তে । মনসা জাতানি জীৱন্তি ।
মনঃ প্ৰযন্ত্যভিসংৱিশন্তীতি । তদ্ৱিজ্ঞায ।
পুনৰেৱ ৱৰুণং পিতৰমুপসসাৰ ।
অধীহি ভগৱো ব্ৰহ্মেতি । তহোৱাচ ।
তপসা ব্ৰহ্ম ৱিজিজ্ঞাসস্ৱ । তপো ব্ৰহ্মেতি ।
স তপোঽতপ্যত । স তপস্তপ্ত্ৱা ॥ ১॥ ইতি চতুৰ্থোঽনুৱাকঃ ॥
ৱিজ্ঞানং ব্ৰহ্মেতি ৱ্যজানাত্ । ৱিজ্ঞানাদ্ধ্যেৱ খল্ৱিমানি
ভূতানি জাযন্তে । ৱিজ্ঞানেন জাতানি জীৱন্তি ।
ৱিজ্ঞানং প্ৰযন্ত্যভিসংৱিশন্তীতি । তদ্ৱিজ্ঞায ।
পুনৰেৱ ৱৰুণং পিতৰমুপসসাৰ ।
অধীহি ভগৱো ব্ৰহ্মেতি । তহোৱাচ ।
তপসা ব্ৰহ্ম ৱিজিজ্ঞাসস্ৱ । তপো ব্ৰহ্মেতি ।
স তপোঽতপ্যত । স তপস্তপ্ত্ৱা ॥ ১॥ ইতি পঞ্চমোঽনুৱাকঃ ॥
ভূতানি জাযন্তে । ৱিজ্ঞানেন জাতানি জীৱন্তি ।
ৱিজ্ঞানং প্ৰযন্ত্যভিসংৱিশন্তীতি । তদ্ৱিজ্ঞায ।
পুনৰেৱ ৱৰুণং পিতৰমুপসসাৰ ।
অধীহি ভগৱো ব্ৰহ্মেতি । তহোৱাচ ।
তপসা ব্ৰহ্ম ৱিজিজ্ঞাসস্ৱ । তপো ব্ৰহ্মেতি ।
স তপোঽতপ্যত । স তপস্তপ্ত্ৱা ॥ ১॥ ইতি পঞ্চমোঽনুৱাকঃ ॥
আনন্দো ব্ৰহ্মেতি ৱ্যজানাত্ । আনন্দাধ্যেৱ খল্ৱিমানি
ভূতানি জাযন্তে । আনন্দেন জাতানি জীৱন্তি ।
আনন্দং প্ৰযন্ত্যভিসংৱিশন্তীতি ।
সৈষা ভাৰ্গৱী ৱাৰুণী ৱিদ্যা । পৰমে ৱ্যোমন্প্ৰতিষ্ঠিতা ।
স য এৱং ৱেদ প্ৰতিতিষ্ঠতি । অন্নৱানন্নাদো ভৱতি ।
মহান্ভৱতি প্ৰজযা পশুভিৰ্ব্ৰহ্মৱৰ্চসেন ।
মহান্ কীৰ্ত্যা ॥ ১॥ ইতি ষষ্ঠোঽনুৱাকঃ ॥
ভূতানি জাযন্তে । আনন্দেন জাতানি জীৱন্তি ।
আনন্দং প্ৰযন্ত্যভিসংৱিশন্তীতি ।
সৈষা ভাৰ্গৱী ৱাৰুণী ৱিদ্যা । পৰমে ৱ্যোমন্প্ৰতিষ্ঠিতা ।
স য এৱং ৱেদ প্ৰতিতিষ্ঠতি । অন্নৱানন্নাদো ভৱতি ।
মহান্ভৱতি প্ৰজযা পশুভিৰ্ব্ৰহ্মৱৰ্চসেন ।
মহান্ কীৰ্ত্যা ॥ ১॥ ইতি ষষ্ঠোঽনুৱাকঃ ॥
অন্নব্ৰহ্মোপাসনম্
অন্নং ন নিন্দ্যাত্ । তদ্ৱ্ৰতম্ । প্ৰাণো ৱা অন্নম্ ।
শৰীৰমন্নাদম্ । প্ৰাণে শৰীৰং প্ৰতিষ্ঠিতম্ ।
শৰীৰে প্ৰাণঃ প্ৰতিষ্ঠিতঃ । তদেতদন্নমন্নে প্ৰতিষ্ঠিতম্ ।
স য এতদন্নমন্নে প্ৰতিষ্ঠিতং ৱেদ প্ৰতিতিষ্ঠতি ।
অন্নৱানন্নাদো ভৱতি । মহান্ভৱতি প্ৰজযা
পশুভিৰ্ব্ৰহ্মৱৰ্চসেন । মহান্ কীৰ্ত্যা ॥ ১॥
ইতি সপ্তমোঽনুৱাকঃ ॥
অন্নং ন নিন্দ্যাত্ । তদ্ৱ্ৰতম্ । প্ৰাণো ৱা অন্নম্ ।
শৰীৰমন্নাদম্ । প্ৰাণে শৰীৰং প্ৰতিষ্ঠিতম্ ।
শৰীৰে প্ৰাণঃ প্ৰতিষ্ঠিতঃ । তদেতদন্নমন্নে প্ৰতিষ্ঠিতম্ ।
স য এতদন্নমন্নে প্ৰতিষ্ঠিতং ৱেদ প্ৰতিতিষ্ঠতি ।
অন্নৱানন্নাদো ভৱতি । মহান্ভৱতি প্ৰজযা
পশুভিৰ্ব্ৰহ্মৱৰ্চসেন । মহান্ কীৰ্ত্যা ॥ ১॥
ইতি সপ্তমোঽনুৱাকঃ ॥
অন্নং ন পৰিচক্ষীত । তদ্ৱ্ৰতম্ । আপো ৱা অন্নম্ ।
জ্যোতিৰন্নাদম্ । অপ্সু জ্যোতিঃ প্ৰতিষ্ঠিতম্ ।
জ্যোতিষ্যাপঃ প্ৰতিষ্ঠিতাঃ । তদেতদন্নমন্নে প্ৰতিষ্ঠিতম্ ।
স য এতদন্নমন্নে প্ৰতিষ্ঠিতং ৱেদ প্ৰতিতিষ্ঠতি ।
অন্নৱানন্নাদো ভৱতি । মহান্ভৱতি প্ৰজযা
পশুভিৰ্ব্ৰহ্মৱৰ্চসেন । মহান্ কীৰ্ত্যা ॥ ১॥
ইত্যষ্টমোঽনুৱাকঃ ॥
জ্যোতিৰন্নাদম্ । অপ্সু জ্যোতিঃ প্ৰতিষ্ঠিতম্ ।
জ্যোতিষ্যাপঃ প্ৰতিষ্ঠিতাঃ । তদেতদন্নমন্নে প্ৰতিষ্ঠিতম্ ।
স য এতদন্নমন্নে প্ৰতিষ্ঠিতং ৱেদ প্ৰতিতিষ্ঠতি ।
অন্নৱানন্নাদো ভৱতি । মহান্ভৱতি প্ৰজযা
পশুভিৰ্ব্ৰহ্মৱৰ্চসেন । মহান্ কীৰ্ত্যা ॥ ১॥
ইত্যষ্টমোঽনুৱাকঃ ॥
অন্নং বহু কুৰ্ৱীত । তদ্ৱ্ৰতম্ । পৃথিৱী ৱা অন্নম্ ।
আকাশোঽন্নাদঃ । পৃথিৱ্যামাকাশঃ প্ৰতিষ্ঠিতঃ ।
আকাশে পৃথিৱী প্ৰতিষ্ঠিতা ।
তদেতদন্নমন্নে প্ৰতিষ্ঠিতম্ ।
স য এতদন্নমন্নে প্ৰতিষ্ঠিতং ৱেদ প্ৰতিতিষ্ঠতি ।
অন্নৱানন্নাদো ভৱতি । মহান্ভৱতি প্ৰজযা
পশুভিৰ্ব্ৰহ্মৱৰ্চসেন । মহান্ কীৰ্ত্যা ॥ ১॥
ইতি নৱমোঽনুৱাকঃ ॥
আকাশোঽন্নাদঃ । পৃথিৱ্যামাকাশঃ প্ৰতিষ্ঠিতঃ ।
আকাশে পৃথিৱী প্ৰতিষ্ঠিতা ।
তদেতদন্নমন্নে প্ৰতিষ্ঠিতম্ ।
স য এতদন্নমন্নে প্ৰতিষ্ঠিতং ৱেদ প্ৰতিতিষ্ঠতি ।
অন্নৱানন্নাদো ভৱতি । মহান্ভৱতি প্ৰজযা
পশুভিৰ্ব্ৰহ্মৱৰ্চসেন । মহান্ কীৰ্ত্যা ॥ ১॥
ইতি নৱমোঽনুৱাকঃ ॥
সদাচাৰপ্ৰদৰ্শনম্ । ব্ৰহ্মানন্দানুভৱঃ
ন কঞ্চন ৱসতৌ প্ৰত্যাচক্ষীত । তদ্ৱ্ৰতম্ ।
তস্মাদ্যযা কযা চ ৱিধযা বহ্ৱন্নং প্ৰাপ্নুযাত্ ।
অৰাধ্যস্মা অন্নমিত্যাচক্ষতে ।
এতদ্ৱৈ মুখতোঽন্নৰাদ্ধম্ ।
মুখতোঽস্মা অন্নৰাধ্যতে ।
এতদ্ৱৈ মধ্যতোঽন্নৰাদ্ধম্ ।
মধ্যতোঽস্মা অন্নৰাধ্যতে ।
এদদ্ৱা অন্ততোঽন্নৰাদ্ধম্ ।
অন্ততোঽস্মা অন্ন ৰাধ্যতে ॥ ১॥
ন কঞ্চন ৱসতৌ প্ৰত্যাচক্ষীত । তদ্ৱ্ৰতম্ ।
তস্মাদ্যযা কযা চ ৱিধযা বহ্ৱন্নং প্ৰাপ্নুযাত্ ।
অৰাধ্যস্মা অন্নমিত্যাচক্ষতে ।
এতদ্ৱৈ মুখতোঽন্নৰাদ্ধম্ ।
মুখতোঽস্মা অন্নৰাধ্যতে ।
এতদ্ৱৈ মধ্যতোঽন্নৰাদ্ধম্ ।
মধ্যতোঽস্মা অন্নৰাধ্যতে ।
এদদ্ৱা অন্ততোঽন্নৰাদ্ধম্ ।
অন্ততোঽস্মা অন্ন ৰাধ্যতে ॥ ১॥
য এৱং ৱেদ । ক্ষেম ইতি ৱাচি । যোগক্ষেম ইতি প্ৰাণাপানযোঃ ।
কৰ্মেতি হস্তযোঃ । গতিৰিতি পাদযোঃ । ৱিমুক্তিৰিতি পাযৌ ।
ইতি মানুষীঃ সমাজ্ঞাঃ । অথ দৈৱীঃ । তৃপ্তিৰিতি ৱৃষ্টৌ ।
বলমিতি ৱিদ্যুতি ॥ ২॥
কৰ্মেতি হস্তযোঃ । গতিৰিতি পাদযোঃ । ৱিমুক্তিৰিতি পাযৌ ।
ইতি মানুষীঃ সমাজ্ঞাঃ । অথ দৈৱীঃ । তৃপ্তিৰিতি ৱৃষ্টৌ ।
বলমিতি ৱিদ্যুতি ॥ ২॥
যশ ইতি পশুষু । জ্যোতিৰিতি নক্ষত্ৰেষু ।
প্ৰজাতিৰমৃতমানন্দ ইত্যুপস্থে । সৰ্ৱমিত্যাকাশে ।
তত্প্ৰতিষ্ঠেত্যুপাসীত । প্ৰতিষ্ঠাৱান্ ভৱতি ।
তন্মহ ইত্যুপাসীত । মহান্ভৱতি । তন্মন ইত্যুপাসীত ।
মানৱান্ভৱতি ॥ ৩॥
প্ৰজাতিৰমৃতমানন্দ ইত্যুপস্থে । সৰ্ৱমিত্যাকাশে ।
তত্প্ৰতিষ্ঠেত্যুপাসীত । প্ৰতিষ্ঠাৱান্ ভৱতি ।
তন্মহ ইত্যুপাসীত । মহান্ভৱতি । তন্মন ইত্যুপাসীত ।
মানৱান্ভৱতি ॥ ৩॥
তন্নম ইত্যুপাসীত । নম্যন্তেঽস্মৈ কামাঃ ।
তদ্ব্ৰহ্মেত্যুপাসীত । ব্ৰহ্মৱান্ভৱতি ।
তদ্ব্ৰহ্মণঃ পৰিমৰ ইত্যুপাসীত ।
পৰ্যেণং ম্ৰিযন্তে দ্ৱিষন্তঃ সপত্নাঃ ।
পৰি যেঽপ্ৰিযা ভ্ৰাতৃৱ্যাঃ ।
স যশ্চাযং পুৰুষে । যশ্চাসাৱাদিত্যে । স একঃ ॥ ৪॥
তদ্ব্ৰহ্মেত্যুপাসীত । ব্ৰহ্মৱান্ভৱতি ।
তদ্ব্ৰহ্মণঃ পৰিমৰ ইত্যুপাসীত ।
পৰ্যেণং ম্ৰিযন্তে দ্ৱিষন্তঃ সপত্নাঃ ।
পৰি যেঽপ্ৰিযা ভ্ৰাতৃৱ্যাঃ ।
স যশ্চাযং পুৰুষে । যশ্চাসাৱাদিত্যে । স একঃ ॥ ৪॥
স য এৱংৱিত্ । অস্মাল্লোকাত্প্ৰেত্য ।
এতমন্নমযমাত্মানমুপসঙ্ক্ৰম্য ।
এতং প্ৰাণমযমাত্মানমুপসঙ্ক্ৰম্য ।
এতং মনোমযমাত্মানমুপসঙ্ক্ৰম্য ।
এতং ৱিজ্ঞানমযমাত্মানমুপসঙ্ক্ৰম্য ।
এতমানন্দমযমাত্মানমুপসঙ্ক্ৰম্য ।
ইমাঁল্লোকন্কামান্নী কামৰূপ্যনুসঞ্চৰন্ ।
এতত্ সাম গাযন্নাস্তে । হা ৩ ৱু হা ৩ ৱু হা ৩ ৱু ॥ ৫॥
এতমন্নমযমাত্মানমুপসঙ্ক্ৰম্য ।
এতং প্ৰাণমযমাত্মানমুপসঙ্ক্ৰম্য ।
এতং মনোমযমাত্মানমুপসঙ্ক্ৰম্য ।
এতং ৱিজ্ঞানমযমাত্মানমুপসঙ্ক্ৰম্য ।
এতমানন্দমযমাত্মানমুপসঙ্ক্ৰম্য ।
ইমাঁল্লোকন্কামান্নী কামৰূপ্যনুসঞ্চৰন্ ।
এতত্ সাম গাযন্নাস্তে । হা ৩ ৱু হা ৩ ৱু হা ৩ ৱু ॥ ৫॥
অহমন্নমহমন্নমহমন্নম্ ।
অহমন্নাদোঽ৩হমন্নাদোঽ৩অহমন্নাদঃ ।
অহশ্লোককৃদহশ্লোককৃদহশ্লোককৃত্ ।
অহমস্মি প্ৰথমজা ঋতা৩স্য ।
পূৰ্ৱং দেৱেভ্যোঽমৃতস্য না৩ভাই ।
যো মা দদাতি স ইদেৱ মা৩অঽৱাঃ ।
অহমন্নমন্নমদন্তমা৩দ্মি ।
অহং ৱিশ্ৱং ভুৱনমভ্যভৱা৩ম্ ।
সুৱৰ্ন জ্যোতীঃ ॥ ৬॥
য এৱং ৱেদ । ইত্যুপনিষত্ ।
ইতি দশমোঽনুৱাকঃ ॥
॥ ইতি ভৃগুৱল্লী সমাপ্তা ॥ ওঁ সহ নাৱৱতু । সহ নৌ ভুনক্তু । সহ ৱীৰ্যং কৰৱাৱহৈ ।
তেজস্ৱি নাৱধীতমস্তু মা ৱিদ্ৱিষাৱহৈ ।
॥ ওঁ শান্তিঃ শান্তিঃ শান্তিঃ ॥
অহমন্নাদোঽ৩হমন্নাদোঽ৩অহমন্নাদঃ ।
অহশ্লোককৃদহশ্লোককৃদহশ্লোককৃত্ ।
অহমস্মি প্ৰথমজা ঋতা৩স্য ।
পূৰ্ৱং দেৱেভ্যোঽমৃতস্য না৩ভাই ।
যো মা দদাতি স ইদেৱ মা৩অঽৱাঃ ।
অহমন্নমন্নমদন্তমা৩দ্মি ।
অহং ৱিশ্ৱং ভুৱনমভ্যভৱা৩ম্ ।
সুৱৰ্ন জ্যোতীঃ ॥ ৬॥
য এৱং ৱেদ । ইত্যুপনিষত্ ।
ইতি দশমোঽনুৱাকঃ ॥
॥ ইতি ভৃগুৱল্লী সমাপ্তা ॥ ওঁ সহ নাৱৱতু । সহ নৌ ভুনক্তু । সহ ৱীৰ্যং কৰৱাৱহৈ ।
তেজস্ৱি নাৱধীতমস্তু মা ৱিদ্ৱিষাৱহৈ ।
॥ ওঁ শান্তিঃ শান্তিঃ শান্তিঃ ॥