prathamā śīkṣāvallī
oṃ śaṃ no mitraḥ śaṃ varuṇaḥ | śaṃ no bhavatvaryamā |
śaṃ na indro bṛhaspatiḥ | śaṃ no viṣṇururukramaḥ |
namo brahmaṇe | namaste vāyo | tvameva pratyakṣaṃ brahmāsi |
tvāmeva pratyakṣaṃ brahma vadiṣyāmi | ṛtaṃ vadiṣyāmi |
satyaṃ vadiṣyāmi | tanmāmavatu | tadvaktāramavatu |
avatu mām | avatu vaktāram |
oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ || 1|| iti prathamo'nuvākaḥ ||
oṃ śaṃ no mitraḥ śaṃ varuṇaḥ | śaṃ no bhavatvaryamā |
śaṃ na indro bṛhaspatiḥ | śaṃ no viṣṇururukramaḥ |
namo brahmaṇe | namaste vāyo | tvameva pratyakṣaṃ brahmāsi |
tvāmeva pratyakṣaṃ brahma vadiṣyāmi | ṛtaṃ vadiṣyāmi |
satyaṃ vadiṣyāmi | tanmāmavatu | tadvaktāramavatu |
avatu mām | avatu vaktāram |
oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ || 1|| iti prathamo'nuvākaḥ ||
śikṣāśāstrārthasaṅgrahaḥ
oṃ śīkṣāṃ vyākhyāsyāmaḥ | varṇaḥ svaraḥ | mātrā balam |
sāma santānaḥ | ityuktaḥ śīkṣādhyāyaḥ || 1||
iti dvitīyo'nuvākaḥ ||
oṃ śīkṣāṃ vyākhyāsyāmaḥ | varṇaḥ svaraḥ | mātrā balam |
sāma santānaḥ | ityuktaḥ śīkṣādhyāyaḥ || 1||
iti dvitīyo'nuvākaḥ ||
saṃhitopāsanam
saha nau yaśaḥ | saha nau brahmavarcasam |
athātaḥ sam̐hitāyā upaniṣadam vyākhyāsyāmaḥ |
pañcasvadhikaraṇeṣu |
adhilokamadhijyautiṣamadhividyamadhiprajamadhyātmam |
tā mahāsam̐hitā ityācakṣate | athādhilokam |
pṛthivī pūrvarūpam | dyauruttararūpam |
ākāśaḥ sandhiḥ vāyuḥ sandhānam | ityadhilokam || 1||
saha nau yaśaḥ | saha nau brahmavarcasam |
athātaḥ sam̐hitāyā upaniṣadam vyākhyāsyāmaḥ |
pañcasvadhikaraṇeṣu |
adhilokamadhijyautiṣamadhividyamadhiprajamadhyātmam |
tā mahāsam̐hitā ityācakṣate | athādhilokam |
pṛthivī pūrvarūpam | dyauruttararūpam |
ākāśaḥ sandhiḥ vāyuḥ sandhānam | ityadhilokam || 1||
athādhijautiṣam |
agniḥ pūrvarūpam | āditya uttararūpam | āpaḥ sandhiḥ |
vaidyutaḥ sandhānam | ityadhijyautiṣam | athādhividyam |
ācāryaḥ pūrvarūpam | antevāsyuttararūpam | vidyā sandhiḥ |
pravacanam̐sandhānam | ityadhividyam || 2||
agniḥ pūrvarūpam | āditya uttararūpam | āpaḥ sandhiḥ |
vaidyutaḥ sandhānam | ityadhijyautiṣam | athādhividyam |
ācāryaḥ pūrvarūpam | antevāsyuttararūpam | vidyā sandhiḥ |
pravacanam̐sandhānam | ityadhividyam || 2||
athādhiprajam | mātā pūrvarūpam |
pitottararūpam | prajā sandhiḥ | prajananam̐sandhānam |
ityadhiprajam || 3||
pitottararūpam | prajā sandhiḥ | prajananam̐sandhānam |
ityadhiprajam || 3||
athādhyātmam | adharāhanuḥ pūrvarūpam |
uttarāhanūttararūpam | vāksandhiḥ | jihvāsandhānam |
ityadhyātmam | itīmāmahāsam̐hitāḥ |
ya evametā mahāsam̐hitā vyākhyātā ve`da |
sandhīyate prajayā paśubhiḥ |
brahmavarcasenānnādyena suvargyeṇa lokena || 4||
iti tṛtīyo'nuvākaḥ ||
uttarāhanūttararūpam | vāksandhiḥ | jihvāsandhānam |
ityadhyātmam | itīmāmahāsam̐hitāḥ |
ya evametā mahāsam̐hitā vyākhyātā ve`da |
sandhīyate prajayā paśubhiḥ |
brahmavarcasenānnādyena suvargyeṇa lokena || 4||
iti tṛtīyo'nuvākaḥ ||
medhādisiddhyarthā āvahantīhomamantrāḥ
yaśchandasāmṛṣabho viśvarūpaḥ |
chandobhyo'dhyamṛtātsambabhūva |
sa mendro medhayā spṛṇotu |
amṛtasya deva dhāraṇo bhūyāsam |
śarīraṃ me vicarṣaṇam | jihvā me madhumattamā |
karṇābhyāṃ bhūriviśruvam |
brahmaṇaḥ kośo'si medhayā pihitaḥ |
śrutaṃ me gopāya || 1||
yaśchandasāmṛṣabho viśvarūpaḥ |
chandobhyo'dhyamṛtātsambabhūva |
sa mendro medhayā spṛṇotu |
amṛtasya deva dhāraṇo bhūyāsam |
śarīraṃ me vicarṣaṇam | jihvā me madhumattamā |
karṇābhyāṃ bhūriviśruvam |
brahmaṇaḥ kośo'si medhayā pihitaḥ |
śrutaṃ me gopāya || 1||
āvahantī vitanvānā | kurvāṇā'cīramātmanaḥ | vāsām̐si mama gāvaśca |
annapāne ca sarvadā | tato me śriyamāvaha |
lomaśāṃ paśubhiḥ saha svāhā |
āmāyantu brahmacāriṇaḥ svāhā |
vimā''yantu brahmacāriṇaḥ svāhā |
pramā''yantu brahmacāriṇaḥ svāhā |
damāyantu brahmacāriṇaḥ svāhā |
śamāyantu brahmacāriṇaḥ svāhā || 2||
annapāne ca sarvadā | tato me śriyamāvaha |
lomaśāṃ paśubhiḥ saha svāhā |
āmāyantu brahmacāriṇaḥ svāhā |
vimā''yantu brahmacāriṇaḥ svāhā |
pramā''yantu brahmacāriṇaḥ svāhā |
damāyantu brahmacāriṇaḥ svāhā |
śamāyantu brahmacāriṇaḥ svāhā || 2||
yaśo jane'sāni svāhā | śreyān vasyaso'sāni svāhā |
taṃ tvā bhaga praviśāni svāhā |
sa mā bhaga praviśa svāhā |
tasmin sahasraśākhe | nibhagā'haṃ tvayi mṛje svāhā |
yathā''paḥ pravatā''yanti | yathā māsā aharjaram |
evaṃ māṃ brahmacāriṇaḥ | dhātarāyantu sarvataḥ svāhā |
prativeśo'si pramābhāhi pramāpadyasva || 3||
iti caturtho'nuvākaḥ ||
taṃ tvā bhaga praviśāni svāhā |
sa mā bhaga praviśa svāhā |
tasmin sahasraśākhe | nibhagā'haṃ tvayi mṛje svāhā |
yathā''paḥ pravatā''yanti | yathā māsā aharjaram |
evaṃ māṃ brahmacāriṇaḥ | dhātarāyantu sarvataḥ svāhā |
prativeśo'si pramābhāhi pramāpadyasva || 3||
iti caturtho'nuvākaḥ ||
vyāhṛtyupāsanam
bhūrbhuvaḥ suvariti vā etāstisro vyāhṛtayaḥ |
tāsāmuhasmai tāṃ caturthīm | māhācamasyaḥ pravedayate |
maha iti | tadbrahma | sa ātmā | aṅgānyanyā devatāḥ |
bhūriti vā ayaṃ lokaḥ | bhuva ityantarikṣam |
suvarityasau lokaḥ |
maha ityādityaḥ | ādityena vāva sarveloka mahīyante || 1||
bhūrbhuvaḥ suvariti vā etāstisro vyāhṛtayaḥ |
tāsāmuhasmai tāṃ caturthīm | māhācamasyaḥ pravedayate |
maha iti | tadbrahma | sa ātmā | aṅgānyanyā devatāḥ |
bhūriti vā ayaṃ lokaḥ | bhuva ityantarikṣam |
suvarityasau lokaḥ |
maha ityādityaḥ | ādityena vāva sarveloka mahīyante || 1||
bhūriti vā agniḥ | bhuva iti vāyuḥ | suvarityādityaḥ |
maha iti candramāḥ | candramasā vāva
sarvāṇi jyotīm̐ṣi mahīyante | bhūriti vā ṛcaḥ |
bhuva iti sāmāni |
suvariti yajūm̐ṣi |
maha iti brahma | brahmaṇā vāva sarvevedā mahīyante || 2||
maha iti candramāḥ | candramasā vāva
sarvāṇi jyotīm̐ṣi mahīyante | bhūriti vā ṛcaḥ |
bhuva iti sāmāni |
suvariti yajūm̐ṣi |
maha iti brahma | brahmaṇā vāva sarvevedā mahīyante || 2||
bhūriti vai prāṇaḥ | bhuva ityapānaḥ | suvariti vyānaḥ |
maha ityannam | annena vāva sarve prāṇa mahīyante |
tā vā etāścatasraścaturdha | catasraścatasro vyāhṛtayaḥ |
tā yo veda |
sa veda brahma | sarve'smaidevā balimāvahanti || 3||
iti pañcamo'nuvākaḥ ||
maha ityannam | annena vāva sarve prāṇa mahīyante |
tā vā etāścatasraścaturdha | catasraścatasro vyāhṛtayaḥ |
tā yo veda |
sa veda brahma | sarve'smaidevā balimāvahanti || 3||
iti pañcamo'nuvākaḥ ||
manomayatvādiguṇakabrahmopāsanayā svārājyasiddhiḥ
sa ya eṣo'ntahṛdaya ākāśaḥ |
tasminnayaṃ puruṣo manomayaḥ | amṛto hiraṇmayaḥ |
antareṇa tāluke | ya eṣastana ivāvalambate | sendrayoniḥ |
yatrāsau keśānto vivartate | vyapohya śīrṣakapāle || 1||
sa ya eṣo'ntahṛdaya ākāśaḥ |
tasminnayaṃ puruṣo manomayaḥ | amṛto hiraṇmayaḥ |
antareṇa tāluke | ya eṣastana ivāvalambate | sendrayoniḥ |
yatrāsau keśānto vivartate | vyapohya śīrṣakapāle || 1||
bhūrityagnau pratitiṣṭhati | bhuva iti vāyau |
suvarityāditye | maha iti brahmaṇi | āpnoti svārājyam |
āpnoti manasaspatim | vākpatiścakṣuṣpatiḥ |
śrotrapatirvijñānapatiḥ | etattato bhavati |
ākāśaśarīraṃ brahma |
satyātma prāṇārāmaṃ mana ānandam |
śāntisamṛddhamamṛtam |
iti prācīna yogyopāsva || 2|| iti ṣaṣṭho'nuvākaḥ ||
suvarityāditye | maha iti brahmaṇi | āpnoti svārājyam |
āpnoti manasaspatim | vākpatiścakṣuṣpatiḥ |
śrotrapatirvijñānapatiḥ | etattato bhavati |
ākāśaśarīraṃ brahma |
satyātma prāṇārāmaṃ mana ānandam |
śāntisamṛddhamamṛtam |
iti prācīna yogyopāsva || 2|| iti ṣaṣṭho'nuvākaḥ ||
pṛthivyādyupādhikapañcabrahmopāsanam
pṛthivyantarikṣaṃ dyaurdiśo'vāntaradiśāḥ |
agnirvāyurādityaścandramā nakṣatrāṇi |
āpa oṣadhayo vanaspataya ākāśa ātmā | ityadhibhūtam |
athādhyātmam | prāṇo vyāno'pāna udānaḥ samānaḥ |
cakṣuḥ śrotraṃ mano vāk tvak |
carmamām̐sa snāvāsthi majjā |
etadadhividhāya ṛṣiravocat |
pāṅktaṃ vā idam̐sarvam |
pāṅktenaiva pāṅktag spṛṇotīti || 1|| iti saptamo'nuvākaḥ ||
pṛthivyantarikṣaṃ dyaurdiśo'vāntaradiśāḥ |
agnirvāyurādityaścandramā nakṣatrāṇi |
āpa oṣadhayo vanaspataya ākāśa ātmā | ityadhibhūtam |
athādhyātmam | prāṇo vyāno'pāna udānaḥ samānaḥ |
cakṣuḥ śrotraṃ mano vāk tvak |
carmamām̐sa snāvāsthi majjā |
etadadhividhāya ṛṣiravocat |
pāṅktaṃ vā idam̐sarvam |
pāṅktenaiva pāṅktag spṛṇotīti || 1|| iti saptamo'nuvākaḥ ||
praṇavopāsanam
omiti brahma | omitīdam̐sarvam |
omityetadanukṛtirhasma vā apyośrāvayetyāśrāvayanti |
omiti sāmāni gāyanti | oṃm̐śomiti śastrāṇi śam̐santi |
omityadhvaryuḥ pratigaraṃ pratigṛṇāti |
omiti brahmā prasauti | omityagnihotramanujānāti |
omiti brāhmaṇaḥ pravakṣyannāha brahmopāpnavānīti |
brahmaivopāpnoti || 1|| ityaṣṭamo'nuvākaḥ ||
omiti brahma | omitīdam̐sarvam |
omityetadanukṛtirhasma vā apyośrāvayetyāśrāvayanti |
omiti sāmāni gāyanti | oṃm̐śomiti śastrāṇi śam̐santi |
omityadhvaryuḥ pratigaraṃ pratigṛṇāti |
omiti brahmā prasauti | omityagnihotramanujānāti |
omiti brāhmaṇaḥ pravakṣyannāha brahmopāpnavānīti |
brahmaivopāpnoti || 1|| ityaṣṭamo'nuvākaḥ ||
svādhyāyapraśaṃsā
ṛtaṃ ca svādhyāyapravacane ca |
satyaṃ ca svādhyāyapravacane ca |
tapaśca svādhyāyapravacane ca |
damaśca svādhyāyapravacane ca |
śamaśca svādhyāyapravacane ca |
agnayaśca svādhyāyapravacane ca |
agnihotraṃ ca svādhyāyapravacane ca |
atithayaśca svādhyāyapravacane ca |
mānuṣaṃ ca svādhyāyapravacane ca |
prajā ca svādhyāyapravacane ca |
prajanaśca svādhyāyapravacane ca |
prajātiśca svādhyāyapravacane ca |
satyamiti satyavacā rāthī taraḥ |
tapa iti taponityaḥ pauruśiṣṭiḥ |
svādhyāyapravacane eveti nāko maudgalyaḥ |
taddhi tapastaddhi tapaḥ || 1|| iti navamo'nuvākaḥ ||
ṛtaṃ ca svādhyāyapravacane ca |
satyaṃ ca svādhyāyapravacane ca |
tapaśca svādhyāyapravacane ca |
damaśca svādhyāyapravacane ca |
śamaśca svādhyāyapravacane ca |
agnayaśca svādhyāyapravacane ca |
agnihotraṃ ca svādhyāyapravacane ca |
atithayaśca svādhyāyapravacane ca |
mānuṣaṃ ca svādhyāyapravacane ca |
prajā ca svādhyāyapravacane ca |
prajanaśca svādhyāyapravacane ca |
prajātiśca svādhyāyapravacane ca |
satyamiti satyavacā rāthī taraḥ |
tapa iti taponityaḥ pauruśiṣṭiḥ |
svādhyāyapravacane eveti nāko maudgalyaḥ |
taddhi tapastaddhi tapaḥ || 1|| iti navamo'nuvākaḥ ||
brahmajñyānaprakāśakamantraḥ
ahaṃ vṛkṣasya rerivā | kīrtiḥ pṛṣṭhaṃ gireriva |
ūrdhvapavitro vājinīva svamṛtamasmi |
draviṇam̐savarcasam | sumedha amṛtokṣitaḥ |
iti triśaṅkorvedānuvacanam || 1|| iti daśamo'nuvākaḥ ||
ahaṃ vṛkṣasya rerivā | kīrtiḥ pṛṣṭhaṃ gireriva |
ūrdhvapavitro vājinīva svamṛtamasmi |
draviṇam̐savarcasam | sumedha amṛtokṣitaḥ |
iti triśaṅkorvedānuvacanam || 1|| iti daśamo'nuvākaḥ ||
śiṣyānuśāsanam
vedamanūcyācāryontevāsinamanuśāsti |
satyaṃ vada | dharmaṃ cara | svādhyāyānmā pramadaḥ |
ācāryāya priyaṃ dhanamāhṛtya prajātantuṃ mā vyavacchetsīḥ |
satyānna pramaditavyam | dharmānna pramaditavyam |
kuśalānna pramaditavyam | bhūtyai na pramaditavyam |
svādhyāyapravacanābhyāṃ na pramaditavyam || 1||
vedamanūcyācāryontevāsinamanuśāsti |
satyaṃ vada | dharmaṃ cara | svādhyāyānmā pramadaḥ |
ācāryāya priyaṃ dhanamāhṛtya prajātantuṃ mā vyavacchetsīḥ |
satyānna pramaditavyam | dharmānna pramaditavyam |
kuśalānna pramaditavyam | bhūtyai na pramaditavyam |
svādhyāyapravacanābhyāṃ na pramaditavyam || 1||
devapitṛkāryābhyāṃ na pramaditavyam | mātṛdevo bhava |
pitṛdevo bhava | ācāryadevo bhava | atithidevo bhava |
yānyanavadyāni karmāṇi | tāni sevitavyāni | no itarāṇi |
yānyasmākam̐sucaritāni | tāni tvayopāsyāni |no itarāṇi || 2||
pitṛdevo bhava | ācāryadevo bhava | atithidevo bhava |
yānyanavadyāni karmāṇi | tāni sevitavyāni | no itarāṇi |
yānyasmākam̐sucaritāni | tāni tvayopāsyāni |no itarāṇi || 2||
ye ke cāsmacchreyām̐so brāhmaṇāḥ |
teṣāṃ tvayā''sanena praśvasitavyam | śraddhayā deyam |
aśraddhayā'deyam | śriyā deyam | hriyā deyam |
bhiyā deyam | saṃvidā deyam || 3||
teṣāṃ tvayā''sanena praśvasitavyam | śraddhayā deyam |
aśraddhayā'deyam | śriyā deyam | hriyā deyam |
bhiyā deyam | saṃvidā deyam || 3||
atha yadi te karmavicikitsā vā vṛttavicikitsā vā syāt |
ye tatra brāhmaṇāḥ saṃmarśinaḥ | yuktā āyuktāḥ |
alūkṣā dharmakāmāḥ syuḥ | yathā te tatra varteran |
tathā tatra vartethāḥ | athābhyākhyāteṣu |
ye tatra brāhmaṇāḥ saṃmarśinaḥ | yuktā āyuktāḥ |
alūkṣā dharmakāmāḥ syuḥ | yathā te teṣu varteran |
tathā teṣu vartethāḥ | eṣa ādeśaḥ | eṣa upadeśaḥ |
eṣā vedopaniṣat | etadanuśāsanam | evamupāsitavyam |
evamu caitadupāsyam || 4|| ityekādaśa'nuvākaḥ ||
ye tatra brāhmaṇāḥ saṃmarśinaḥ | yuktā āyuktāḥ |
alūkṣā dharmakāmāḥ syuḥ | yathā te tatra varteran |
tathā tatra vartethāḥ | athābhyākhyāteṣu |
ye tatra brāhmaṇāḥ saṃmarśinaḥ | yuktā āyuktāḥ |
alūkṣā dharmakāmāḥ syuḥ | yathā te teṣu varteran |
tathā teṣu vartethāḥ | eṣa ādeśaḥ | eṣa upadeśaḥ |
eṣā vedopaniṣat | etadanuśāsanam | evamupāsitavyam |
evamu caitadupāsyam || 4|| ityekādaśa'nuvākaḥ ||
uttaraśāntipāṭhaḥ
śaṃ no mitraḥ śaṃ varuṇaḥ | śaṃ no bhavatvaryamā |
śaṃ na indro bṛhaspatiḥ | śaṃ no viṣṇururukramaḥ |
namo brahmaṇe | namaste vāyo | tvameva pratyakṣaṃ brahmāsi |
tvāmeva pratyakṣaṃ brahmāvādiṣam | ṛtamavādiṣam |
satyamavādiṣam | tanmāmāvīt | tadvaktāramāvīt |
āvīnmām | āvīdvaktāram |
oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ || 1|| iti dvādaśo'nuvākaḥ ||
|| iti śīkṣāvallī samāptā ||
śaṃ no mitraḥ śaṃ varuṇaḥ | śaṃ no bhavatvaryamā |
śaṃ na indro bṛhaspatiḥ | śaṃ no viṣṇururukramaḥ |
namo brahmaṇe | namaste vāyo | tvameva pratyakṣaṃ brahmāsi |
tvāmeva pratyakṣaṃ brahmāvādiṣam | ṛtamavādiṣam |
satyamavādiṣam | tanmāmāvīt | tadvaktāramāvīt |
āvīnmām | āvīdvaktāram |
oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ || 1|| iti dvādaśo'nuvākaḥ ||
|| iti śīkṣāvallī samāptā ||
dvitīyā brahmānandavallī
oṃ saha nāvavatu | saha nau bhunaktu | saha vīryaṃ karavāvahai |
tejasvināvadhītamastu mā vidviṣāvahai |
oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||
oṃ saha nāvavatu | saha nau bhunaktu | saha vīryaṃ karavāvahai |
tejasvināvadhītamastu mā vidviṣāvahai |
oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||
upaniṣatsārasaṅgrahaḥ
oṃ brahmavidāpnoti param | tadeṣā'bhyuktā |
satyaṃ jñānamanantaṃ brahma |
yo veda nihitaṃ guhāyāṃ parame vyoman |
so'śnute sarvān kāmānsaha | brahmaṇā vipaściteti ||
oṃ brahmavidāpnoti param | tadeṣā'bhyuktā |
satyaṃ jñānamanantaṃ brahma |
yo veda nihitaṃ guhāyāṃ parame vyoman |
so'śnute sarvān kāmānsaha | brahmaṇā vipaściteti ||
tasmādvā etasmādātmana ākāśaḥ sambhūtaḥ | ākāśādvāyuḥ |
vāyoragniḥ | agnerāpaḥ | adbhyaḥ pṛthivī |
pṛthivyā oṣadhayaḥ | oṣadhībhyonnam | annātpuruṣaḥ |
sa vā eṣa puruṣo'nnarasamayaḥ | tasyedameva śiraḥ |
ayaṃ dakṣiṇaḥ pakṣaḥ | ayamuttaraḥ pakṣaḥ |
ayamātmā | idaṃ pucchaṃ pratiṣṭhā |
tadapyeṣa śloko bhavati || 1|| iti prathamo'nuvākaḥ ||
vāyoragniḥ | agnerāpaḥ | adbhyaḥ pṛthivī |
pṛthivyā oṣadhayaḥ | oṣadhībhyonnam | annātpuruṣaḥ |
sa vā eṣa puruṣo'nnarasamayaḥ | tasyedameva śiraḥ |
ayaṃ dakṣiṇaḥ pakṣaḥ | ayamuttaraḥ pakṣaḥ |
ayamātmā | idaṃ pucchaṃ pratiṣṭhā |
tadapyeṣa śloko bhavati || 1|| iti prathamo'nuvākaḥ ||
pañcakośovivaraṇam
annādvai prajāḥ prajāyante | yāḥ kāśca pṛthivīm̐śritāḥ |
atho annenaiva jīvanti | athainadapi yantyantataḥ |
annam̐hi bhūtānāṃ jyeṣṭham | tasmāt sarvauṣadhamucyate |
sarvaṃ vai te'nnamāpnuvanti | ye'nnaṃ brahmopāsate |
annam̐hi bhūtānāṃ jyeṣṭham | tasmāt sarvauṣadhamucyate |
annād bhūtāni jāyante | jātānyannena vardhante |
adyate'tti ca bhūtāni | tasmādannaṃ taducyata iti | tasmādvā etasmādannarasamayāt | anyo'ntara ātmā prāṇamayaḥ |
tenaiṣa pūrṇaḥ | sa vā eṣa puruṣavidha eva |
tasya puruṣavidhatām | anvayaṃ puruṣavidhaḥ |
tasya prāṇa eva śiraḥ | vyāno dakṣiṇaḥ pakṣaḥ |
apāna uttaraḥ pakṣaḥ | ākāśa ātmā |
pṛthivī pucchaṃ pratiṣṭhā | tadapyeṣa śloko bhavati || 1||
iti dvitīyo'nuvākaḥ ||
annādvai prajāḥ prajāyante | yāḥ kāśca pṛthivīm̐śritāḥ |
atho annenaiva jīvanti | athainadapi yantyantataḥ |
annam̐hi bhūtānāṃ jyeṣṭham | tasmāt sarvauṣadhamucyate |
sarvaṃ vai te'nnamāpnuvanti | ye'nnaṃ brahmopāsate |
annam̐hi bhūtānāṃ jyeṣṭham | tasmāt sarvauṣadhamucyate |
annād bhūtāni jāyante | jātānyannena vardhante |
adyate'tti ca bhūtāni | tasmādannaṃ taducyata iti | tasmādvā etasmādannarasamayāt | anyo'ntara ātmā prāṇamayaḥ |
tenaiṣa pūrṇaḥ | sa vā eṣa puruṣavidha eva |
tasya puruṣavidhatām | anvayaṃ puruṣavidhaḥ |
tasya prāṇa eva śiraḥ | vyāno dakṣiṇaḥ pakṣaḥ |
apāna uttaraḥ pakṣaḥ | ākāśa ātmā |
pṛthivī pucchaṃ pratiṣṭhā | tadapyeṣa śloko bhavati || 1||
iti dvitīyo'nuvākaḥ ||
prāṇaṃ devā anu prāṇanti | manuṣyāḥ paśavaśca ye |
prāṇo hi bhūtānāmāyuḥ | tasmāt sarvāyuṣamucyate |
sarvameva ta āyuryanti | ye prāṇaṃ brahmopāsate |
prāṇo hi bhūtānāmāyuḥ | tasmāt sarvāyuṣamucyata iti |
tasyaiṣa eva śārīra ātmā | yaḥ pūrvasya |
tasmādvā etasmāt prāṇamayāt | anyo'ntara ātmā manomayaḥ |
tenaiṣa pūrṇaḥ | sa vā eṣa puruṣavidha eva |
tasya puruṣavidhatām | anvayaṃ puruṣavidhaḥ |
tasya yajureva śiraḥ | ṛgdakṣiṇaḥ pakṣaḥ | sāmottaraḥ pakṣaḥ |
ādeśa ātmā | atharvāṅgirasaḥ pucchaṃ pratiṣṭhā |
tadapyeṣa śloko bhavati || 1|| iti tṛtīyo'nuvākaḥ ||
prāṇo hi bhūtānāmāyuḥ | tasmāt sarvāyuṣamucyate |
sarvameva ta āyuryanti | ye prāṇaṃ brahmopāsate |
prāṇo hi bhūtānāmāyuḥ | tasmāt sarvāyuṣamucyata iti |
tasyaiṣa eva śārīra ātmā | yaḥ pūrvasya |
tasmādvā etasmāt prāṇamayāt | anyo'ntara ātmā manomayaḥ |
tenaiṣa pūrṇaḥ | sa vā eṣa puruṣavidha eva |
tasya puruṣavidhatām | anvayaṃ puruṣavidhaḥ |
tasya yajureva śiraḥ | ṛgdakṣiṇaḥ pakṣaḥ | sāmottaraḥ pakṣaḥ |
ādeśa ātmā | atharvāṅgirasaḥ pucchaṃ pratiṣṭhā |
tadapyeṣa śloko bhavati || 1|| iti tṛtīyo'nuvākaḥ ||
yato vāco nivartante | aprāpya manasā saha |
ānandaṃ brahmaṇo vidvān | na bibheti kadācaneti |
tasyaiṣa eva śārīra ātmā | yaḥ pūrvasya |
tasmādvā etasmānmanomayāt | anyo'ntara ātmā vijñānamayaḥ |
tenaiṣa pūrṇaḥ | sa vā eṣa puruṣavidha eva |
tasya puruṣavidhatām |
anvayaṃ puruṣavidhaḥ | tasya śraddhaiva śiraḥ |
ṛtaṃ dakṣiṇaḥ pakṣaḥ |
satyamuttaraḥ pakṣaḥ | yoga ātmā | mahaḥ pucchaṃ pratiṣṭhā |
tadapyeṣa śloko bhavati || 1|| iti caturtho'nuvākaḥ ||
ānandaṃ brahmaṇo vidvān | na bibheti kadācaneti |
tasyaiṣa eva śārīra ātmā | yaḥ pūrvasya |
tasmādvā etasmānmanomayāt | anyo'ntara ātmā vijñānamayaḥ |
tenaiṣa pūrṇaḥ | sa vā eṣa puruṣavidha eva |
tasya puruṣavidhatām |
anvayaṃ puruṣavidhaḥ | tasya śraddhaiva śiraḥ |
ṛtaṃ dakṣiṇaḥ pakṣaḥ |
satyamuttaraḥ pakṣaḥ | yoga ātmā | mahaḥ pucchaṃ pratiṣṭhā |
tadapyeṣa śloko bhavati || 1|| iti caturtho'nuvākaḥ ||
vijñānaṃ yajñaṃ tanute | karmāṇi tanute'pi ca |
vijñānaṃ devāḥ sarve |
brahma jyeṣṭhamupāsate | vijñānaṃ brahma cedveda |
tasmāccenna pramādyati | śarīre pāpmano hitvā |
sarvānkāmān samaśnuta iti | tasyaiṣa eva śārīra ātmā |
yaḥ pūrvasya | tasmādvā etasmādvijñānamayāt |
anyo'ntara ātmā''nandamayaḥ | tenaiṣa pūrṇaḥ |
sa vā eṣa puruṣavidha eva | tasya puruṣavidhatām |
anvayaṃ puruṣavidhaḥ | tasya priyameva śiraḥ |
modo dakṣiṇaḥ pakṣaḥ |
pramoda uttaraḥ pakṣaḥ | ānanda ātmā | brahma pucchaṃ pratiṣṭhā |
tadapyeṣa śloko bhavati || 1|| iti pañcamo'nuvākaḥ ||
vijñānaṃ devāḥ sarve |
brahma jyeṣṭhamupāsate | vijñānaṃ brahma cedveda |
tasmāccenna pramādyati | śarīre pāpmano hitvā |
sarvānkāmān samaśnuta iti | tasyaiṣa eva śārīra ātmā |
yaḥ pūrvasya | tasmādvā etasmādvijñānamayāt |
anyo'ntara ātmā''nandamayaḥ | tenaiṣa pūrṇaḥ |
sa vā eṣa puruṣavidha eva | tasya puruṣavidhatām |
anvayaṃ puruṣavidhaḥ | tasya priyameva śiraḥ |
modo dakṣiṇaḥ pakṣaḥ |
pramoda uttaraḥ pakṣaḥ | ānanda ātmā | brahma pucchaṃ pratiṣṭhā |
tadapyeṣa śloko bhavati || 1|| iti pañcamo'nuvākaḥ ||
asanneva sa bhavati | asadbrahmeti veda cet |
asti brahmeti cedveda | santamenaṃ tato viduriti |
tasyaiṣa eva śārīra ātmā | yaḥ pūrvasya |
athāto'nupraśnāḥ | utāvidvānamuṃ lokaṃ pretya |
kaścana gacchatī
āho vidvānamuṃ lokaṃ pretya | kaścitsamaśnutā3 u |
so'kāmayata | bahusyāṃ prajāyeyeti | sa tapo'tapyata |
sa tapastaptvā | idam̐sarvamasṛjata | yadidaṃ kiñca |
tatsṛṣṭvā | tadevānuprāviśat | tadanu praviśya |
sacca tyaccābhavat |
niruktaṃ cāniruktaṃ ca | nilayanaṃ cānilayanaṃ ca |
vijñānaṃ cāvijñānaṃ ca | satyaṃ cānṛtaṃ ca satyamabhavat |
yadidaṃ kiñca | tatsatyamityācakṣate |
tadapyeṣa śloko bhavati || 1|| iti ṣaṣṭho'nuvākaḥ ||
asti brahmeti cedveda | santamenaṃ tato viduriti |
tasyaiṣa eva śārīra ātmā | yaḥ pūrvasya |
athāto'nupraśnāḥ | utāvidvānamuṃ lokaṃ pretya |
kaścana gacchatī
āho vidvānamuṃ lokaṃ pretya | kaścitsamaśnutā3 u |
so'kāmayata | bahusyāṃ prajāyeyeti | sa tapo'tapyata |
sa tapastaptvā | idam̐sarvamasṛjata | yadidaṃ kiñca |
tatsṛṣṭvā | tadevānuprāviśat | tadanu praviśya |
sacca tyaccābhavat |
niruktaṃ cāniruktaṃ ca | nilayanaṃ cānilayanaṃ ca |
vijñānaṃ cāvijñānaṃ ca | satyaṃ cānṛtaṃ ca satyamabhavat |
yadidaṃ kiñca | tatsatyamityācakṣate |
tadapyeṣa śloko bhavati || 1|| iti ṣaṣṭho'nuvākaḥ ||
abhayapratiṣṭhā
asadvā idamagra āsīt | tato vai sadajāyata |
tadātmāna svayamakuruta | tasmāttatsukṛtamucyata iti |
yadvai tat sukṛtam | raso vai saḥ |
rasam̐hyevāyaṃ labdhvā''nandī bhavati | ko hyevānyātkaḥ
prāṇyāt | yadeṣa ākāśa ānando na syāt |
eṣa hyevā''nandayāti |
yadā hyevaiṣa etasminnadṛśye'nātmye'nirukte'nilayane'bhayaṃ
pratiṣṭhāṃ vindate | atha so'bhayaṃ gato bhavati |
yadā hyevaiṣa etasminnudaramantaraṃ kurute |
atha tasya bhayaṃ bhavati | tatveva bhayaṃ viduṣo'manvānasya |
tadapyeṣa śloko bhavati || 1|| iti saptamo'nuvākaḥ ||
asadvā idamagra āsīt | tato vai sadajāyata |
tadātmāna svayamakuruta | tasmāttatsukṛtamucyata iti |
yadvai tat sukṛtam | raso vai saḥ |
rasam̐hyevāyaṃ labdhvā''nandī bhavati | ko hyevānyātkaḥ
prāṇyāt | yadeṣa ākāśa ānando na syāt |
eṣa hyevā''nandayāti |
yadā hyevaiṣa etasminnadṛśye'nātmye'nirukte'nilayane'bhayaṃ
pratiṣṭhāṃ vindate | atha so'bhayaṃ gato bhavati |
yadā hyevaiṣa etasminnudaramantaraṃ kurute |
atha tasya bhayaṃ bhavati | tatveva bhayaṃ viduṣo'manvānasya |
tadapyeṣa śloko bhavati || 1|| iti saptamo'nuvākaḥ ||
brahmānandamīmāṃsā
bhīṣā'smādvātaḥ pavate | bhīṣodeti sūryaḥ |
bhīṣā'smādagniścendraśca | mṛtyurdhāvati pañcama iti |
saiṣā''nandasya mīmām̐sā bhavati |
yuvā syātsādhuyuvā'dhyāyakaḥ |
āśiṣṭho dṛḍhiṣṭho baliṣṭhaḥ |
tasyeyaṃ pṛthivī sarvā vittasya pūrṇā syāt |
sa eko mānuṣa ānandaḥ | te ye śataṃ mānuṣā ānandāḥ || 1||
bhīṣā'smādvātaḥ pavate | bhīṣodeti sūryaḥ |
bhīṣā'smādagniścendraśca | mṛtyurdhāvati pañcama iti |
saiṣā''nandasya mīmām̐sā bhavati |
yuvā syātsādhuyuvā'dhyāyakaḥ |
āśiṣṭho dṛḍhiṣṭho baliṣṭhaḥ |
tasyeyaṃ pṛthivī sarvā vittasya pūrṇā syāt |
sa eko mānuṣa ānandaḥ | te ye śataṃ mānuṣā ānandāḥ || 1||
sa eko manuṣyagandharvāṇāmānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasya |
te ye śataṃ manuṣyagandharvāṇāmānandāḥ |
sa eko devagandharvāṇāmānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasya |
te ye śataṃ devagandharvāṇāmānandāḥ |
sa ekaḥ pitṛṇāṃ ciralokalokānāmānandaḥ |
śrotriyasya cākāmahatasya |
te ye śataṃ pitṛṇāṃ ciralokalokānāmānandāḥ |
sa eka ājānajānāṃ devānāmānandaḥ || 2||
te ye śataṃ manuṣyagandharvāṇāmānandāḥ |
sa eko devagandharvāṇāmānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasya |
te ye śataṃ devagandharvāṇāmānandāḥ |
sa ekaḥ pitṛṇāṃ ciralokalokānāmānandaḥ |
śrotriyasya cākāmahatasya |
te ye śataṃ pitṛṇāṃ ciralokalokānāmānandāḥ |
sa eka ājānajānāṃ devānāmānandaḥ || 2||
śrotriyasya cākāmahatasya |
te ye śataṃ ājānajānāṃ devānāmānandāḥ |
sa ekaḥ karmadevānāṃ devānāmānandaḥ |
ye karmaṇā devānapiyanti | śrotriyasya cākāmahatasya |
te ye śataṃ karmadevānāṃ devānāmānandāḥ |
sa eko devānāmānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasya |
te ye śataṃ devānāmānandāḥ | sa eka indrasyā''nandaḥ || 3||
te ye śataṃ ājānajānāṃ devānāmānandāḥ |
sa ekaḥ karmadevānāṃ devānāmānandaḥ |
ye karmaṇā devānapiyanti | śrotriyasya cākāmahatasya |
te ye śataṃ karmadevānāṃ devānāmānandāḥ |
sa eko devānāmānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasya |
te ye śataṃ devānāmānandāḥ | sa eka indrasyā''nandaḥ || 3||
śrotriyasya cākāmahatasya | te ye śatamindrasyā''nandāḥ |
sa eko bṛhaspaterānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasya |
te ye śataṃ bṛhaspaterānandāḥ | sa ekaḥ prajāpaterānandaḥ |
śrotriyasya cākāmahatasya |
te ye śataṃ prajāpaterānandāḥ |
sa eko brahmaṇa ānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasya || 4||
sa eko bṛhaspaterānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasya |
te ye śataṃ bṛhaspaterānandāḥ | sa ekaḥ prajāpaterānandaḥ |
śrotriyasya cākāmahatasya |
te ye śataṃ prajāpaterānandāḥ |
sa eko brahmaṇa ānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasya || 4||
sa yaścāyaṃ puruṣe | yaścāsāvāditye | sa ekaḥ |
sa ya evaṃvit | asmāllokātpretya |
etamannamayamātmānamupasaṅkrāmati |
etaṃ prāṇamayamātmānamupasaṅkrāmati |
etaṃ manomayamātmānamupasaṅkrāmati |
etaṃ vijñānamayamātmānamupasaṅkrāmati |
etamānandamayamātmānamupasaṅkrāmati |
tadapyeṣa śloko bhavati || 5|| ityaṣṭamo'nuvākaḥ ||
sa ya evaṃvit | asmāllokātpretya |
etamannamayamātmānamupasaṅkrāmati |
etaṃ prāṇamayamātmānamupasaṅkrāmati |
etaṃ manomayamātmānamupasaṅkrāmati |
etaṃ vijñānamayamātmānamupasaṅkrāmati |
etamānandamayamātmānamupasaṅkrāmati |
tadapyeṣa śloko bhavati || 5|| ityaṣṭamo'nuvākaḥ ||
yato vāco nivartante | aprāpya manasā saha |
ānandaṃ brahmaṇo vidvān |
na bibheti kutaścaneti |
etam̐ha vāva na tapati |
kimaham̐sādhu nākaravam | kimahaṃ pāpamakaravamiti |
sa ya evaṃ vidvānete ātmāna spṛṇute |
ubhe hyevaiṣa ete ātmāna spṛṇute | ya evaṃ veda |
ityupaniṣat || 1|| iti navamo'nuvākaḥ ||
|| iti brahmānandavallī samāptā || oṃ saha nāvavatu | saha nau bhunaktu | saha vīryaṃ karavāvahai |
tejasvināvadhītamastu mā vidviṣāvahai |
oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||
ānandaṃ brahmaṇo vidvān |
na bibheti kutaścaneti |
etam̐ha vāva na tapati |
kimaham̐sādhu nākaravam | kimahaṃ pāpamakaravamiti |
sa ya evaṃ vidvānete ātmāna spṛṇute |
ubhe hyevaiṣa ete ātmāna spṛṇute | ya evaṃ veda |
ityupaniṣat || 1|| iti navamo'nuvākaḥ ||
|| iti brahmānandavallī samāptā || oṃ saha nāvavatu | saha nau bhunaktu | saha vīryaṃ karavāvahai |
tejasvināvadhītamastu mā vidviṣāvahai |
oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||
tṛtīyā bhṛguvallī
oṃ saha nāvavatu | saha nau bhunaktu | saha vīryaṃ karavāvahai |
tejasvināvadhītamastu mā vidviṣāvahai |
oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||
oṃ saha nāvavatu | saha nau bhunaktu | saha vīryaṃ karavāvahai |
tejasvināvadhītamastu mā vidviṣāvahai |
oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||
bhṛgurvai vāruṇiḥ | varuṇaṃ pitaramupasasāra |
adhīhi bhagavo brahmeti | tasmā etatprovāca |
annaṃ prāṇaṃ cakṣuḥ śrotraṃ mano vācamiti |
tam̐hovāca | yato vā imāni bhūtāni jāyante |
yena jātāni jīvanti |
yatprayantyabhisaṃviśanti | tadvijijñāsasva | tadbrahmeti |
sa tapo'tapyata | sa tapastaptvā || 1|| iti prathamo'nuvākaḥ ||
adhīhi bhagavo brahmeti | tasmā etatprovāca |
annaṃ prāṇaṃ cakṣuḥ śrotraṃ mano vācamiti |
tam̐hovāca | yato vā imāni bhūtāni jāyante |
yena jātāni jīvanti |
yatprayantyabhisaṃviśanti | tadvijijñāsasva | tadbrahmeti |
sa tapo'tapyata | sa tapastaptvā || 1|| iti prathamo'nuvākaḥ ||
pañcakośāntaḥsthitabrahmanirūpaṇam
annaṃ brahmeti vyajānāt | annāddhyeva khalvimāni
bhutāni jāyante | annena jātāni jīvanti |
annaṃ prayantyabhisaṃviśantīti | tadvijñāya |
punareva varuṇaṃ pitaramupasasāra |
adhīhi bhagavo brahmeti | tam̐hovāca |
tapasā brahma vijijñāsasva | tapo brahmeti |
sa tapo'tapyata | sa tapastaptvā || 1|| iti dvitīyo'nuvākaḥ ||
annaṃ brahmeti vyajānāt | annāddhyeva khalvimāni
bhutāni jāyante | annena jātāni jīvanti |
annaṃ prayantyabhisaṃviśantīti | tadvijñāya |
punareva varuṇaṃ pitaramupasasāra |
adhīhi bhagavo brahmeti | tam̐hovāca |
tapasā brahma vijijñāsasva | tapo brahmeti |
sa tapo'tapyata | sa tapastaptvā || 1|| iti dvitīyo'nuvākaḥ ||
prāṇo brahmeti vyajānāt | prāṇāddhyeva khalvimāni
bhūtāni jāyante | prāṇena jātāni jīvanti |
prāṇaṃ prayantyabhisaṃviśantīti | tadvijñāya |
punareva varuṇaṃ pitaramupasasāra |
adhīhi bhagavo brahmeti | tam̐hovāca |
tapasā brahma vijijñāsasva | tapo brahmeti |
sa tapo'tapyata | sa tapastaptvā || 1|| iti tṛtīyo'nuvākaḥ ||
bhūtāni jāyante | prāṇena jātāni jīvanti |
prāṇaṃ prayantyabhisaṃviśantīti | tadvijñāya |
punareva varuṇaṃ pitaramupasasāra |
adhīhi bhagavo brahmeti | tam̐hovāca |
tapasā brahma vijijñāsasva | tapo brahmeti |
sa tapo'tapyata | sa tapastaptvā || 1|| iti tṛtīyo'nuvākaḥ ||
mano brahmeti vyajānāt | manaso hyeva khalvimāni
bhūtāni jāyante | manasā jātāni jīvanti |
manaḥ prayantyabhisaṃviśantīti | tadvijñāya |
punareva varuṇaṃ pitaramupasasāra |
adhīhi bhagavo brahmeti | tam̐hovāca |
tapasā brahma vijijñāsasva | tapo brahmeti |
sa tapo'tapyata | sa tapastaptvā || 1|| iti caturtho'nuvākaḥ ||
bhūtāni jāyante | manasā jātāni jīvanti |
manaḥ prayantyabhisaṃviśantīti | tadvijñāya |
punareva varuṇaṃ pitaramupasasāra |
adhīhi bhagavo brahmeti | tam̐hovāca |
tapasā brahma vijijñāsasva | tapo brahmeti |
sa tapo'tapyata | sa tapastaptvā || 1|| iti caturtho'nuvākaḥ ||
vijñānaṃ brahmeti vyajānāt | vijñānāddhyeva khalvimāni
bhūtāni jāyante | vijñānena jātāni jīvanti |
vijñānaṃ prayantyabhisaṃviśantīti | tadvijñāya |
punareva varuṇaṃ pitaramupasasāra |
adhīhi bhagavo brahmeti | tam̐hovāca |
tapasā brahma vijijñāsasva | tapo brahmeti |
sa tapo'tapyata | sa tapastaptvā || 1|| iti pañcamo'nuvākaḥ ||
bhūtāni jāyante | vijñānena jātāni jīvanti |
vijñānaṃ prayantyabhisaṃviśantīti | tadvijñāya |
punareva varuṇaṃ pitaramupasasāra |
adhīhi bhagavo brahmeti | tam̐hovāca |
tapasā brahma vijijñāsasva | tapo brahmeti |
sa tapo'tapyata | sa tapastaptvā || 1|| iti pañcamo'nuvākaḥ ||
ānando brahmeti vyajānāt | ānandādhyeva khalvimāni
bhūtāni jāyante | ānandena jātāni jīvanti |
ānandaṃ prayantyabhisaṃviśantīti |
saiṣā bhārgavī vāruṇī vidyā | parame vyomanpratiṣṭhitā |
sa ya evaṃ veda pratitiṣṭhati | annavānannādo bhavati |
mahānbhavati prajayā paśubhirbrahmavarcasena |
mahān kīrtyā || 1|| iti ṣaṣṭho'nuvākaḥ ||
bhūtāni jāyante | ānandena jātāni jīvanti |
ānandaṃ prayantyabhisaṃviśantīti |
saiṣā bhārgavī vāruṇī vidyā | parame vyomanpratiṣṭhitā |
sa ya evaṃ veda pratitiṣṭhati | annavānannādo bhavati |
mahānbhavati prajayā paśubhirbrahmavarcasena |
mahān kīrtyā || 1|| iti ṣaṣṭho'nuvākaḥ ||
annabrahmopāsanam
annaṃ na nindyāt | tadvratam | prāṇo vā annam |
śarīramannādam | prāṇe śarīraṃ pratiṣṭhitam |
śarīre prāṇaḥ pratiṣṭhitaḥ | tadetadannamanne pratiṣṭhitam |
sa ya etadannamanne pratiṣṭhitaṃ veda pratitiṣṭhati |
annavānannādo bhavati | mahānbhavati prajayā
paśubhirbrahmavarcasena | mahān kīrtyā || 1||
iti saptamo'nuvākaḥ ||
annaṃ na nindyāt | tadvratam | prāṇo vā annam |
śarīramannādam | prāṇe śarīraṃ pratiṣṭhitam |
śarīre prāṇaḥ pratiṣṭhitaḥ | tadetadannamanne pratiṣṭhitam |
sa ya etadannamanne pratiṣṭhitaṃ veda pratitiṣṭhati |
annavānannādo bhavati | mahānbhavati prajayā
paśubhirbrahmavarcasena | mahān kīrtyā || 1||
iti saptamo'nuvākaḥ ||
annaṃ na paricakṣīta | tadvratam | āpo vā annam |
jyotirannādam | apsu jyotiḥ pratiṣṭhitam |
jyotiṣyāpaḥ pratiṣṭhitāḥ | tadetadannamanne pratiṣṭhitam |
sa ya etadannamanne pratiṣṭhitaṃ veda pratitiṣṭhati |
annavānannādo bhavati | mahānbhavati prajayā
paśubhirbrahmavarcasena | mahān kīrtyā || 1||
ityaṣṭamo'nuvākaḥ ||
jyotirannādam | apsu jyotiḥ pratiṣṭhitam |
jyotiṣyāpaḥ pratiṣṭhitāḥ | tadetadannamanne pratiṣṭhitam |
sa ya etadannamanne pratiṣṭhitaṃ veda pratitiṣṭhati |
annavānannādo bhavati | mahānbhavati prajayā
paśubhirbrahmavarcasena | mahān kīrtyā || 1||
ityaṣṭamo'nuvākaḥ ||
annaṃ bahu kurvīta | tadvratam | pṛthivī vā annam |
ākāśo'nnādaḥ | pṛthivyāmākāśaḥ pratiṣṭhitaḥ |
ākāśe pṛthivī pratiṣṭhitā |
tadetadannamanne pratiṣṭhitam |
sa ya etadannamanne pratiṣṭhitaṃ veda pratitiṣṭhati |
annavānannādo bhavati | mahānbhavati prajayā
paśubhirbrahmavarcasena | mahān kīrtyā || 1||
iti navamo'nuvākaḥ ||
ākāśo'nnādaḥ | pṛthivyāmākāśaḥ pratiṣṭhitaḥ |
ākāśe pṛthivī pratiṣṭhitā |
tadetadannamanne pratiṣṭhitam |
sa ya etadannamanne pratiṣṭhitaṃ veda pratitiṣṭhati |
annavānannādo bhavati | mahānbhavati prajayā
paśubhirbrahmavarcasena | mahān kīrtyā || 1||
iti navamo'nuvākaḥ ||
sadācārapradarśanam | brahmānandānubhavaḥ
na kañcana vasatau pratyācakṣīta | tadvratam |
tasmādyayā kayā ca vidhayā bahvannaṃ prāpnuyāt |
arādhyasmā annamityācakṣate |
etadvai mukhato'nnam̐rāddham |
mukhato'smā annam̐rādhyate |
etadvai madhyato'nnam̐rāddham |
madhyato'smā annam̐rādhyate |
edadvā antato'nnam̐rāddham |
antato'smā anna rādhyate || 1||
na kañcana vasatau pratyācakṣīta | tadvratam |
tasmādyayā kayā ca vidhayā bahvannaṃ prāpnuyāt |
arādhyasmā annamityācakṣate |
etadvai mukhato'nnam̐rāddham |
mukhato'smā annam̐rādhyate |
etadvai madhyato'nnam̐rāddham |
madhyato'smā annam̐rādhyate |
edadvā antato'nnam̐rāddham |
antato'smā anna rādhyate || 1||
ya evaṃ veda | kṣema iti vāci | yogakṣema iti prāṇāpānayoḥ |
karmeti hastayoḥ | gatiriti pādayoḥ | vimuktiriti pāyau |
iti mānuṣīḥ samājñāḥ | atha daivīḥ | tṛptiriti vṛṣṭau |
balamiti vidyuti || 2||
karmeti hastayoḥ | gatiriti pādayoḥ | vimuktiriti pāyau |
iti mānuṣīḥ samājñāḥ | atha daivīḥ | tṛptiriti vṛṣṭau |
balamiti vidyuti || 2||
yaśa iti paśuṣu | jyotiriti nakṣatreṣu |
prajātiramṛtamānanda ityupasthe | sarvamityākāśe |
tatpratiṣṭhetyupāsīta | pratiṣṭhāvān bhavati |
tanmaha ityupāsīta | mahānbhavati | tanmana ityupāsīta |
mānavānbhavati || 3||
prajātiramṛtamānanda ityupasthe | sarvamityākāśe |
tatpratiṣṭhetyupāsīta | pratiṣṭhāvān bhavati |
tanmaha ityupāsīta | mahānbhavati | tanmana ityupāsīta |
mānavānbhavati || 3||
tannama ityupāsīta | namyante'smai kāmāḥ |
tadbrahmetyupāsīta | brahmavānbhavati |
tadbrahmaṇaḥ parimara ityupāsīta |
paryeṇaṃ mriyante dviṣantaḥ sapatnāḥ |
pari ye'priyā bhrātṛvyāḥ |
sa yaścāyaṃ puruṣe | yaścāsāvāditye | sa ekaḥ || 4||
tadbrahmetyupāsīta | brahmavānbhavati |
tadbrahmaṇaḥ parimara ityupāsīta |
paryeṇaṃ mriyante dviṣantaḥ sapatnāḥ |
pari ye'priyā bhrātṛvyāḥ |
sa yaścāyaṃ puruṣe | yaścāsāvāditye | sa ekaḥ || 4||
sa ya evaṃvit | asmāllokātpretya |
etamannamayamātmānamupasaṅkramya |
etaṃ prāṇamayamātmānamupasaṅkramya |
etaṃ manomayamātmānamupasaṅkramya |
etaṃ vijñānamayamātmānamupasaṅkramya |
etamānandamayamātmānamupasaṅkramya |
imā~llokankāmānnī kāmarūpyanusañcaran |
etat sāma gāyannāste | hā 3 vu hā 3 vu hā 3 vu || 5||
etamannamayamātmānamupasaṅkramya |
etaṃ prāṇamayamātmānamupasaṅkramya |
etaṃ manomayamātmānamupasaṅkramya |
etaṃ vijñānamayamātmānamupasaṅkramya |
etamānandamayamātmānamupasaṅkramya |
imā~llokankāmānnī kāmarūpyanusañcaran |
etat sāma gāyannāste | hā 3 vu hā 3 vu hā 3 vu || 5||
ahamannamahamannamahamannam |
ahamannādo'3hamannādo'3ahamannādaḥ |
aham̐ślokakṛdaham̐ślokakṛdaham̐ślokakṛt |
ahamasmi prathamajā ṛtā3sya |
pūrvaṃ devebhyo'mṛtasya nā3bhāi |
yo mā dadāti sa ideva mā3a'vāḥ |
ahamannamannamadantamā3dmi |
ahaṃ viśvaṃ bhuvanamabhyabhavā3m |
suvarna jyotīḥ || 6||
ya evaṃ veda | ityupaniṣat |
iti daśamo'nuvākaḥ ||
|| iti bhṛguvallī samāptā || oṃ saha nāvavatu | saha nau bhunaktu | saha vīryaṃ karavāvahai |
tejasvi nāvadhītamastu mā vidviṣāvahai |
|| oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||
ahamannādo'3hamannādo'3ahamannādaḥ |
aham̐ślokakṛdaham̐ślokakṛdaham̐ślokakṛt |
ahamasmi prathamajā ṛtā3sya |
pūrvaṃ devebhyo'mṛtasya nā3bhāi |
yo mā dadāti sa ideva mā3a'vāḥ |
ahamannamannamadantamā3dmi |
ahaṃ viśvaṃ bhuvanamabhyabhavā3m |
suvarna jyotīḥ || 6||
ya evaṃ veda | ityupaniṣat |
iti daśamo'nuvākaḥ ||
|| iti bhṛguvallī samāptā || oṃ saha nāvavatu | saha nau bhunaktu | saha vīryaṃ karavāvahai |
tejasvi nāvadhītamastu mā vidviṣāvahai |
|| oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||
