Brahman

sampūrṇa taittirīyopaniṣad

(Complete Taittiriya Upanishad in English (IAST))

Also known as prathama siksavalli

The Taittiriya Upanishad belongs to the Krishna Yajurveda and is one of the ten principal Upanishads that form the core of Advaita Vedanta. It is divided into three sections called Vallis: the Shiksha Valli, which deals with phonetics and right conduct; the Brahmananda Valli, which introduces the famous teaching of the five sheaths (pancha kosha); and the Bhrigu Valli, which tells the story of Bhrigu's gradual discovery of Brahman through successive stages of understanding. The pancha kosha teaching is one of the most influential frameworks in all of Vedanta.

prathamā śīkṣāvallī
oṃ śaṃ no mitraḥ śaṃ varuṇaḥ | śaṃ no bhavatvaryamā |
śaṃ na indro bṛhaspatiḥ | śaṃ no viṣṇururukramaḥ |
namo brahmaṇe | namaste vāyo | tvameva pratyakṣaṃ brahmāsi |
tvāmeva pratyakṣaṃ brahma vadiṣyāmi | ṛtaṃ vadiṣyāmi |
satyaṃ vadiṣyāmi | tanmāmavatu | tadvaktāramavatu |
avatu mām | avatu vaktāram |
oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ || 1|| iti prathamo'nuvākaḥ ||
śikṣāśāstrārthasaṅgrahaḥ
oṃ śīkṣāṃ vyākhyāsyāmaḥ | varṇaḥ svaraḥ | mātrā balam |
sāma santānaḥ | ityuktaḥ śīkṣādhyāyaḥ || 1||
iti dvitīyo'nuvākaḥ ||
saṃhitopāsanam
saha nau yaśaḥ | saha nau brahmavarcasam |
athātaḥ sam̐hitāyā upaniṣadam vyākhyāsyāmaḥ |
pañcasvadhikaraṇeṣu |
adhilokamadhijyautiṣamadhividyamadhiprajamadhyātmam |
tā mahāsam̐hitā ityācakṣate | athādhilokam |
pṛthivī pūrvarūpam | dyauruttararūpam |
ākāśaḥ sandhiḥ vāyuḥ sandhānam | ityadhilokam || 1||
athādhijautiṣam |
agniḥ pūrvarūpam | āditya uttararūpam | āpaḥ sandhiḥ |
vaidyutaḥ sandhānam | ityadhijyautiṣam | athādhividyam |
ācāryaḥ pūrvarūpam | antevāsyuttararūpam | vidyā sandhiḥ |
pravacanam̐sandhānam | ityadhividyam || 2||
athādhiprajam | mātā pūrvarūpam |
pitottararūpam | prajā sandhiḥ | prajananam̐sandhānam |
ityadhiprajam || 3||
athādhyātmam | adharāhanuḥ pūrvarūpam |
uttarāhanūttararūpam | vāksandhiḥ | jihvāsandhānam |
ityadhyātmam | itīmāmahāsam̐hitāḥ |
ya evametā mahāsam̐hitā vyākhyātā ve`da |
sandhīyate prajayā paśubhiḥ |
brahmavarcasenānnādyena suvargyeṇa lokena || 4||
iti tṛtīyo'nuvākaḥ ||
medhādisiddhyarthā āvahantīhomamantrāḥ
yaśchandasāmṛṣabho viśvarūpaḥ |
chandobhyo'dhyamṛtātsambabhūva |
sa mendro medhayā spṛṇotu |
amṛtasya deva dhāraṇo bhūyāsam |
śarīraṃ me vicarṣaṇam | jihvā me madhumattamā |
karṇābhyāṃ bhūriviśruvam |
brahmaṇaḥ kośo'si medhayā pihitaḥ |
śrutaṃ me gopāya || 1||
āvahantī vitanvānā | kurvāṇā'cīramātmanaḥ | vāsām̐si mama gāvaśca |
annapāne ca sarvadā | tato me śriyamāvaha |
lomaśāṃ paśubhiḥ saha svāhā |
āmāyantu brahmacāriṇaḥ svāhā |
vimā''yantu brahmacāriṇaḥ svāhā |
pramā''yantu brahmacāriṇaḥ svāhā |
damāyantu brahmacāriṇaḥ svāhā |
śamāyantu brahmacāriṇaḥ svāhā || 2||
yaśo jane'sāni svāhā | śreyān vasyaso'sāni svāhā |
taṃ tvā bhaga praviśāni svāhā |
sa mā bhaga praviśa svāhā |
tasmin sahasraśākhe | nibhagā'haṃ tvayi mṛje svāhā |
yathā''paḥ pravatā''yanti | yathā māsā aharjaram |
evaṃ māṃ brahmacāriṇaḥ | dhātarāyantu sarvataḥ svāhā |
prativeśo'si pramābhāhi pramāpadyasva || 3||
iti caturtho'nuvākaḥ ||
vyāhṛtyupāsanam
bhūrbhuvaḥ suvariti vā etāstisro vyāhṛtayaḥ |
tāsāmuhasmai tāṃ caturthīm | māhācamasyaḥ pravedayate |
maha iti | tadbrahma | sa ātmā | aṅgānyanyā devatāḥ |
bhūriti vā ayaṃ lokaḥ | bhuva ityantarikṣam |
suvarityasau lokaḥ |
maha ityādityaḥ | ādityena vāva sarveloka mahīyante || 1||
bhūriti vā agniḥ | bhuva iti vāyuḥ | suvarityādityaḥ |
maha iti candramāḥ | candramasā vāva
sarvāṇi jyotīm̐ṣi mahīyante | bhūriti vā ṛcaḥ |
bhuva iti sāmāni |
suvariti yajūm̐ṣi |
maha iti brahma | brahmaṇā vāva sarvevedā mahīyante || 2||
bhūriti vai prāṇaḥ | bhuva ityapānaḥ | suvariti vyānaḥ |
maha ityannam | annena vāva sarve prāṇa mahīyante |
tā vā etāścatasraścaturdha | catasraścatasro vyāhṛtayaḥ |
tā yo veda |
sa veda brahma | sarve'smaidevā balimāvahanti || 3||
iti pañcamo'nuvākaḥ ||
manomayatvādiguṇakabrahmopāsanayā svārājyasiddhiḥ
sa ya eṣo'ntahṛdaya ākāśaḥ |
tasminnayaṃ puruṣo manomayaḥ | amṛto hiraṇmayaḥ |
antareṇa tāluke | ya eṣastana ivāvalambate | sendrayoniḥ |
yatrāsau keśānto vivartate | vyapohya śīrṣakapāle || 1||
bhūrityagnau pratitiṣṭhati | bhuva iti vāyau |
suvarityāditye | maha iti brahmaṇi | āpnoti svārājyam |
āpnoti manasaspatim | vākpatiścakṣuṣpatiḥ |
śrotrapatirvijñānapatiḥ | etattato bhavati |
ākāśaśarīraṃ brahma |
satyātma prāṇārāmaṃ mana ānandam |
śāntisamṛddhamamṛtam |
iti prācīna yogyopāsva || 2|| iti ṣaṣṭho'nuvākaḥ ||
pṛthivyādyupādhikapañcabrahmopāsanam
pṛthivyantarikṣaṃ dyaurdiśo'vāntaradiśāḥ |
agnirvāyurādityaścandramā nakṣatrāṇi |
āpa oṣadhayo vanaspataya ākāśa ātmā | ityadhibhūtam |
athādhyātmam | prāṇo vyāno'pāna udānaḥ samānaḥ |
cakṣuḥ śrotraṃ mano vāk tvak |
carmamām̐sa snāvāsthi majjā |
etadadhividhāya ṛṣiravocat |
pāṅktaṃ vā idam̐sarvam |
pāṅktenaiva pāṅktag spṛṇotīti || 1|| iti saptamo'nuvākaḥ ||
praṇavopāsanam
omiti brahma | omitīdam̐sarvam |
omityetadanukṛtirhasma vā apyośrāvayetyāśrāvayanti |
omiti sāmāni gāyanti | oṃm̐śomiti śastrāṇi śam̐santi |
omityadhvaryuḥ pratigaraṃ pratigṛṇāti |
omiti brahmā prasauti | omityagnihotramanujānāti |
omiti brāhmaṇaḥ pravakṣyannāha brahmopāpnavānīti |
brahmaivopāpnoti || 1|| ityaṣṭamo'nuvākaḥ ||
svādhyāyapraśaṃsā
ṛtaṃ ca svādhyāyapravacane ca |
satyaṃ ca svādhyāyapravacane ca |
tapaśca svādhyāyapravacane ca |
damaśca svādhyāyapravacane ca |
śamaśca svādhyāyapravacane ca |
agnayaśca svādhyāyapravacane ca |
agnihotraṃ ca svādhyāyapravacane ca |
atithayaśca svādhyāyapravacane ca |
mānuṣaṃ ca svādhyāyapravacane ca |
prajā ca svādhyāyapravacane ca |
prajanaśca svādhyāyapravacane ca |
prajātiśca svādhyāyapravacane ca |
satyamiti satyavacā rāthī taraḥ |
tapa iti taponityaḥ pauruśiṣṭiḥ |
svādhyāyapravacane eveti nāko maudgalyaḥ |
taddhi tapastaddhi tapaḥ || 1|| iti navamo'nuvākaḥ ||
brahmajñyānaprakāśakamantraḥ
ahaṃ vṛkṣasya rerivā | kīrtiḥ pṛṣṭhaṃ gireriva |
ūrdhvapavitro vājinīva svamṛtamasmi |
draviṇam̐savarcasam | sumedha amṛtokṣitaḥ |
iti triśaṅkorvedānuvacanam || 1|| iti daśamo'nuvākaḥ ||
śiṣyānuśāsanam
vedamanūcyācāryontevāsinamanuśāsti |
satyaṃ vada | dharmaṃ cara | svādhyāyānmā pramadaḥ |
ācāryāya priyaṃ dhanamāhṛtya prajātantuṃ mā vyavacchetsīḥ |
satyānna pramaditavyam | dharmānna pramaditavyam |
kuśalānna pramaditavyam | bhūtyai na pramaditavyam |
svādhyāyapravacanābhyāṃ na pramaditavyam || 1||
devapitṛkāryābhyāṃ na pramaditavyam | mātṛdevo bhava |
pitṛdevo bhava | ācāryadevo bhava | atithidevo bhava |
yānyanavadyāni karmāṇi | tāni sevitavyāni | no itarāṇi |
yānyasmākam̐sucaritāni | tāni tvayopāsyāni |no itarāṇi || 2||
ye ke cāsmacchreyām̐so brāhmaṇāḥ |
teṣāṃ tvayā''sanena praśvasitavyam | śraddhayā deyam |
aśraddhayā'deyam | śriyā deyam | hriyā deyam |
bhiyā deyam | saṃvidā deyam || 3||
atha yadi te karmavicikitsā vā vṛttavicikitsā vā syāt |
ye tatra brāhmaṇāḥ saṃmarśinaḥ | yuktā āyuktāḥ |
alūkṣā dharmakāmāḥ syuḥ | yathā te tatra varteran |
tathā tatra vartethāḥ | athābhyākhyāteṣu |
ye tatra brāhmaṇāḥ saṃmarśinaḥ | yuktā āyuktāḥ |
alūkṣā dharmakāmāḥ syuḥ | yathā te teṣu varteran |
tathā teṣu vartethāḥ | eṣa ādeśaḥ | eṣa upadeśaḥ |
eṣā vedopaniṣat | etadanuśāsanam | evamupāsitavyam |
evamu caitadupāsyam || 4|| ityekādaśa'nuvākaḥ ||
uttaraśāntipāṭhaḥ
śaṃ no mitraḥ śaṃ varuṇaḥ | śaṃ no bhavatvaryamā |
śaṃ na indro bṛhaspatiḥ | śaṃ no viṣṇururukramaḥ |
namo brahmaṇe | namaste vāyo | tvameva pratyakṣaṃ brahmāsi |
tvāmeva pratyakṣaṃ brahmāvādiṣam | ṛtamavādiṣam |
satyamavādiṣam | tanmāmāvīt | tadvaktāramāvīt |
āvīnmām | āvīdvaktāram |
oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ || 1|| iti dvādaśo'nuvākaḥ ||
|| iti śīkṣāvallī samāptā ||
dvitīyā brahmānandavallī
oṃ saha nāvavatu | saha nau bhunaktu | saha vīryaṃ karavāvahai |
tejasvināvadhītamastu mā vidviṣāvahai |
oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||
upaniṣatsārasaṅgrahaḥ
oṃ brahmavidāpnoti param | tadeṣā'bhyuktā |
satyaṃ jñānamanantaṃ brahma |
yo veda nihitaṃ guhāyāṃ parame vyoman |
so'śnute sarvān kāmānsaha | brahmaṇā vipaściteti ||
tasmādvā etasmādātmana ākāśaḥ sambhūtaḥ | ākāśādvāyuḥ |
vāyoragniḥ | agnerāpaḥ | adbhyaḥ pṛthivī |
pṛthivyā oṣadhayaḥ | oṣadhībhyonnam | annātpuruṣaḥ |
sa vā eṣa puruṣo'nnarasamayaḥ | tasyedameva śiraḥ |
ayaṃ dakṣiṇaḥ pakṣaḥ | ayamuttaraḥ pakṣaḥ |
ayamātmā | idaṃ pucchaṃ pratiṣṭhā |
tadapyeṣa śloko bhavati || 1|| iti prathamo'nuvākaḥ ||
pañcakośovivaraṇam
annādvai prajāḥ prajāyante | yāḥ kāśca pṛthivīm̐śritāḥ |
atho annenaiva jīvanti | athainadapi yantyantataḥ |
annam̐hi bhūtānāṃ jyeṣṭham | tasmāt sarvauṣadhamucyate |
sarvaṃ vai te'nnamāpnuvanti | ye'nnaṃ brahmopāsate |
annam̐hi bhūtānāṃ jyeṣṭham | tasmāt sarvauṣadhamucyate |
annād bhūtāni jāyante | jātānyannena vardhante |
adyate'tti ca bhūtāni | tasmādannaṃ taducyata iti | tasmādvā etasmādannarasamayāt | anyo'ntara ātmā prāṇamayaḥ |
tenaiṣa pūrṇaḥ | sa vā eṣa puruṣavidha eva |
tasya puruṣavidhatām | anvayaṃ puruṣavidhaḥ |
tasya prāṇa eva śiraḥ | vyāno dakṣiṇaḥ pakṣaḥ |
apāna uttaraḥ pakṣaḥ | ākāśa ātmā |
pṛthivī pucchaṃ pratiṣṭhā | tadapyeṣa śloko bhavati || 1||
iti dvitīyo'nuvākaḥ ||
prāṇaṃ devā anu prāṇanti | manuṣyāḥ paśavaśca ye |
prāṇo hi bhūtānāmāyuḥ | tasmāt sarvāyuṣamucyate |
sarvameva ta āyuryanti | ye prāṇaṃ brahmopāsate |
prāṇo hi bhūtānāmāyuḥ | tasmāt sarvāyuṣamucyata iti |
tasyaiṣa eva śārīra ātmā | yaḥ pūrvasya |
tasmādvā etasmāt prāṇamayāt | anyo'ntara ātmā manomayaḥ |
tenaiṣa pūrṇaḥ | sa vā eṣa puruṣavidha eva |
tasya puruṣavidhatām | anvayaṃ puruṣavidhaḥ |
tasya yajureva śiraḥ | ṛgdakṣiṇaḥ pakṣaḥ | sāmottaraḥ pakṣaḥ |
ādeśa ātmā | atharvāṅgirasaḥ pucchaṃ pratiṣṭhā |
tadapyeṣa śloko bhavati || 1|| iti tṛtīyo'nuvākaḥ ||
yato vāco nivartante | aprāpya manasā saha |
ānandaṃ brahmaṇo vidvān | na bibheti kadācaneti |
tasyaiṣa eva śārīra ātmā | yaḥ pūrvasya |
tasmādvā etasmānmanomayāt | anyo'ntara ātmā vijñānamayaḥ |
tenaiṣa pūrṇaḥ | sa vā eṣa puruṣavidha eva |
tasya puruṣavidhatām |
anvayaṃ puruṣavidhaḥ | tasya śraddhaiva śiraḥ |
ṛtaṃ dakṣiṇaḥ pakṣaḥ |
satyamuttaraḥ pakṣaḥ | yoga ātmā | mahaḥ pucchaṃ pratiṣṭhā |
tadapyeṣa śloko bhavati || 1|| iti caturtho'nuvākaḥ ||
vijñānaṃ yajñaṃ tanute | karmāṇi tanute'pi ca |
vijñānaṃ devāḥ sarve |
brahma jyeṣṭhamupāsate | vijñānaṃ brahma cedveda |
tasmāccenna pramādyati | śarīre pāpmano hitvā |
sarvānkāmān samaśnuta iti | tasyaiṣa eva śārīra ātmā |
yaḥ pūrvasya | tasmādvā etasmādvijñānamayāt |
anyo'ntara ātmā''nandamayaḥ | tenaiṣa pūrṇaḥ |
sa vā eṣa puruṣavidha eva | tasya puruṣavidhatām |
anvayaṃ puruṣavidhaḥ | tasya priyameva śiraḥ |
modo dakṣiṇaḥ pakṣaḥ |
pramoda uttaraḥ pakṣaḥ | ānanda ātmā | brahma pucchaṃ pratiṣṭhā |
tadapyeṣa śloko bhavati || 1|| iti pañcamo'nuvākaḥ ||
asanneva sa bhavati | asadbrahmeti veda cet |
asti brahmeti cedveda | santamenaṃ tato viduriti |
tasyaiṣa eva śārīra ātmā | yaḥ pūrvasya |
athāto'nupraśnāḥ | utāvidvānamuṃ lokaṃ pretya |
kaścana gacchatī
āho vidvānamuṃ lokaṃ pretya | kaścitsamaśnutā3 u |
so'kāmayata | bahusyāṃ prajāyeyeti | sa tapo'tapyata |
sa tapastaptvā | idam̐sarvamasṛjata | yadidaṃ kiñca |
tatsṛṣṭvā | tadevānuprāviśat | tadanu praviśya |
sacca tyaccābhavat |
niruktaṃ cāniruktaṃ ca | nilayanaṃ cānilayanaṃ ca |
vijñānaṃ cāvijñānaṃ ca | satyaṃ cānṛtaṃ ca satyamabhavat |
yadidaṃ kiñca | tatsatyamityācakṣate |
tadapyeṣa śloko bhavati || 1|| iti ṣaṣṭho'nuvākaḥ ||
abhayapratiṣṭhā
asadvā idamagra āsīt | tato vai sadajāyata |
tadātmāna svayamakuruta | tasmāttatsukṛtamucyata iti |
yadvai tat sukṛtam | raso vai saḥ |
rasam̐hyevāyaṃ labdhvā''nandī bhavati | ko hyevānyātkaḥ
prāṇyāt | yadeṣa ākāśa ānando na syāt |
eṣa hyevā''nandayāti |
yadā hyevaiṣa etasminnadṛśye'nātmye'nirukte'nilayane'bhayaṃ
pratiṣṭhāṃ vindate | atha so'bhayaṃ gato bhavati |
yadā hyevaiṣa etasminnudaramantaraṃ kurute |
atha tasya bhayaṃ bhavati | tatveva bhayaṃ viduṣo'manvānasya |
tadapyeṣa śloko bhavati || 1|| iti saptamo'nuvākaḥ ||
brahmānandamīmāṃsā
bhīṣā'smādvātaḥ pavate | bhīṣodeti sūryaḥ |
bhīṣā'smādagniścendraśca | mṛtyurdhāvati pañcama iti |
saiṣā''nandasya mīmām̐sā bhavati |
yuvā syātsādhuyuvā'dhyāyakaḥ |
āśiṣṭho dṛḍhiṣṭho baliṣṭhaḥ |
tasyeyaṃ pṛthivī sarvā vittasya pūrṇā syāt |
sa eko mānuṣa ānandaḥ | te ye śataṃ mānuṣā ānandāḥ || 1||
sa eko manuṣyagandharvāṇāmānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasya |
te ye śataṃ manuṣyagandharvāṇāmānandāḥ |
sa eko devagandharvāṇāmānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasya |
te ye śataṃ devagandharvāṇāmānandāḥ |
sa ekaḥ pitṛṇāṃ ciralokalokānāmānandaḥ |
śrotriyasya cākāmahatasya |
te ye śataṃ pitṛṇāṃ ciralokalokānāmānandāḥ |
sa eka ājānajānāṃ devānāmānandaḥ || 2||
śrotriyasya cākāmahatasya |
te ye śataṃ ājānajānāṃ devānāmānandāḥ |
sa ekaḥ karmadevānāṃ devānāmānandaḥ |
ye karmaṇā devānapiyanti | śrotriyasya cākāmahatasya |
te ye śataṃ karmadevānāṃ devānāmānandāḥ |
sa eko devānāmānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasya |
te ye śataṃ devānāmānandāḥ | sa eka indrasyā''nandaḥ || 3||
śrotriyasya cākāmahatasya | te ye śatamindrasyā''nandāḥ |
sa eko bṛhaspaterānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasya |
te ye śataṃ bṛhaspaterānandāḥ | sa ekaḥ prajāpaterānandaḥ |
śrotriyasya cākāmahatasya |
te ye śataṃ prajāpaterānandāḥ |
sa eko brahmaṇa ānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasya || 4||
sa yaścāyaṃ puruṣe | yaścāsāvāditye | sa ekaḥ |
sa ya evaṃvit | asmāllokātpretya |
etamannamayamātmānamupasaṅkrāmati |
etaṃ prāṇamayamātmānamupasaṅkrāmati |
etaṃ manomayamātmānamupasaṅkrāmati |
etaṃ vijñānamayamātmānamupasaṅkrāmati |
etamānandamayamātmānamupasaṅkrāmati |
tadapyeṣa śloko bhavati || 5|| ityaṣṭamo'nuvākaḥ ||
yato vāco nivartante | aprāpya manasā saha |
ānandaṃ brahmaṇo vidvān |
na bibheti kutaścaneti |
etam̐ha vāva na tapati |
kimaham̐sādhu nākaravam | kimahaṃ pāpamakaravamiti |
sa ya evaṃ vidvānete ātmāna spṛṇute |
ubhe hyevaiṣa ete ātmāna spṛṇute | ya evaṃ veda |
ityupaniṣat || 1|| iti navamo'nuvākaḥ ||
|| iti brahmānandavallī samāptā || oṃ saha nāvavatu | saha nau bhunaktu | saha vīryaṃ karavāvahai |
tejasvināvadhītamastu mā vidviṣāvahai |
oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||
tṛtīyā bhṛguvallī
oṃ saha nāvavatu | saha nau bhunaktu | saha vīryaṃ karavāvahai |
tejasvināvadhītamastu mā vidviṣāvahai |
oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||
bhṛgurvai vāruṇiḥ | varuṇaṃ pitaramupasasāra |
adhīhi bhagavo brahmeti | tasmā etatprovāca |
annaṃ prāṇaṃ cakṣuḥ śrotraṃ mano vācamiti |
tam̐hovāca | yato vā imāni bhūtāni jāyante |
yena jātāni jīvanti |
yatprayantyabhisaṃviśanti | tadvijijñāsasva | tadbrahmeti |
sa tapo'tapyata | sa tapastaptvā || 1|| iti prathamo'nuvākaḥ ||
pañcakośāntaḥsthitabrahmanirūpaṇam
annaṃ brahmeti vyajānāt | annāddhyeva khalvimāni
bhutāni jāyante | annena jātāni jīvanti |
annaṃ prayantyabhisaṃviśantīti | tadvijñāya |
punareva varuṇaṃ pitaramupasasāra |
adhīhi bhagavo brahmeti | tam̐hovāca |
tapasā brahma vijijñāsasva | tapo brahmeti |
sa tapo'tapyata | sa tapastaptvā || 1|| iti dvitīyo'nuvākaḥ ||
prāṇo brahmeti vyajānāt | prāṇāddhyeva khalvimāni
bhūtāni jāyante | prāṇena jātāni jīvanti |
prāṇaṃ prayantyabhisaṃviśantīti | tadvijñāya |
punareva varuṇaṃ pitaramupasasāra |
adhīhi bhagavo brahmeti | tam̐hovāca |
tapasā brahma vijijñāsasva | tapo brahmeti |
sa tapo'tapyata | sa tapastaptvā || 1|| iti tṛtīyo'nuvākaḥ ||
mano brahmeti vyajānāt | manaso hyeva khalvimāni
bhūtāni jāyante | manasā jātāni jīvanti |
manaḥ prayantyabhisaṃviśantīti | tadvijñāya |
punareva varuṇaṃ pitaramupasasāra |
adhīhi bhagavo brahmeti | tam̐hovāca |
tapasā brahma vijijñāsasva | tapo brahmeti |
sa tapo'tapyata | sa tapastaptvā || 1|| iti caturtho'nuvākaḥ ||
vijñānaṃ brahmeti vyajānāt | vijñānāddhyeva khalvimāni
bhūtāni jāyante | vijñānena jātāni jīvanti |
vijñānaṃ prayantyabhisaṃviśantīti | tadvijñāya |
punareva varuṇaṃ pitaramupasasāra |
adhīhi bhagavo brahmeti | tam̐hovāca |
tapasā brahma vijijñāsasva | tapo brahmeti |
sa tapo'tapyata | sa tapastaptvā || 1|| iti pañcamo'nuvākaḥ ||
ānando brahmeti vyajānāt | ānandādhyeva khalvimāni
bhūtāni jāyante | ānandena jātāni jīvanti |
ānandaṃ prayantyabhisaṃviśantīti |
saiṣā bhārgavī vāruṇī vidyā | parame vyomanpratiṣṭhitā |
sa ya evaṃ veda pratitiṣṭhati | annavānannādo bhavati |
mahānbhavati prajayā paśubhirbrahmavarcasena |
mahān kīrtyā || 1|| iti ṣaṣṭho'nuvākaḥ ||
annabrahmopāsanam
annaṃ na nindyāt | tadvratam | prāṇo vā annam |
śarīramannādam | prāṇe śarīraṃ pratiṣṭhitam |
śarīre prāṇaḥ pratiṣṭhitaḥ | tadetadannamanne pratiṣṭhitam |
sa ya etadannamanne pratiṣṭhitaṃ veda pratitiṣṭhati |
annavānannādo bhavati | mahānbhavati prajayā
paśubhirbrahmavarcasena | mahān kīrtyā || 1||
iti saptamo'nuvākaḥ ||
annaṃ na paricakṣīta | tadvratam | āpo vā annam |
jyotirannādam | apsu jyotiḥ pratiṣṭhitam |
jyotiṣyāpaḥ pratiṣṭhitāḥ | tadetadannamanne pratiṣṭhitam |
sa ya etadannamanne pratiṣṭhitaṃ veda pratitiṣṭhati |
annavānannādo bhavati | mahānbhavati prajayā
paśubhirbrahmavarcasena | mahān kīrtyā || 1||
ityaṣṭamo'nuvākaḥ ||
annaṃ bahu kurvīta | tadvratam | pṛthivī vā annam |
ākāśo'nnādaḥ | pṛthivyāmākāśaḥ pratiṣṭhitaḥ |
ākāśe pṛthivī pratiṣṭhitā |
tadetadannamanne pratiṣṭhitam |
sa ya etadannamanne pratiṣṭhitaṃ veda pratitiṣṭhati |
annavānannādo bhavati | mahānbhavati prajayā
paśubhirbrahmavarcasena | mahān kīrtyā || 1||
iti navamo'nuvākaḥ ||
sadācārapradarśanam | brahmānandānubhavaḥ
na kañcana vasatau pratyācakṣīta | tadvratam |
tasmādyayā kayā ca vidhayā bahvannaṃ prāpnuyāt |
arādhyasmā annamityācakṣate |
etadvai mukhato'nnam̐rāddham |
mukhato'smā annam̐rādhyate |
etadvai madhyato'nnam̐rāddham |
madhyato'smā annam̐rādhyate |
edadvā antato'nnam̐rāddham |
antato'smā anna rādhyate || 1||
ya evaṃ veda | kṣema iti vāci | yogakṣema iti prāṇāpānayoḥ |
karmeti hastayoḥ | gatiriti pādayoḥ | vimuktiriti pāyau |
iti mānuṣīḥ samājñāḥ | atha daivīḥ | tṛptiriti vṛṣṭau |
balamiti vidyuti || 2||
yaśa iti paśuṣu | jyotiriti nakṣatreṣu |
prajātiramṛtamānanda ityupasthe | sarvamityākāśe |
tatpratiṣṭhetyupāsīta | pratiṣṭhāvān bhavati |
tanmaha ityupāsīta | mahānbhavati | tanmana ityupāsīta |
mānavānbhavati || 3||
tannama ityupāsīta | namyante'smai kāmāḥ |
tadbrahmetyupāsīta | brahmavānbhavati |
tadbrahmaṇaḥ parimara ityupāsīta |
paryeṇaṃ mriyante dviṣantaḥ sapatnāḥ |
pari ye'priyā bhrātṛvyāḥ |
sa yaścāyaṃ puruṣe | yaścāsāvāditye | sa ekaḥ || 4||
sa ya evaṃvit | asmāllokātpretya |
etamannamayamātmānamupasaṅkramya |
etaṃ prāṇamayamātmānamupasaṅkramya |
etaṃ manomayamātmānamupasaṅkramya |
etaṃ vijñānamayamātmānamupasaṅkramya |
etamānandamayamātmānamupasaṅkramya |
imā~llokankāmānnī kāmarūpyanusañcaran |
etat sāma gāyannāste | hā 3 vu hā 3 vu hā 3 vu || 5||
ahamannamahamannamahamannam |
ahamannādo'3hamannādo'3ahamannādaḥ |
aham̐ślokakṛdaham̐ślokakṛdaham̐ślokakṛt |
ahamasmi prathamajā ṛtā3sya |
pūrvaṃ devebhyo'mṛtasya nā3bhāi |
yo mā dadāti sa ideva mā3a'vāḥ |
ahamannamannamadantamā3dmi |
ahaṃ viśvaṃ bhuvanamabhyabhavā3m |
suvarna jyotīḥ || 6||
ya evaṃ veda | ityupaniṣat |
iti daśamo'nuvākaḥ ||
|| iti bhṛguvallī samāptā || oṃ saha nāvavatu | saha nau bhunaktu | saha vīryaṃ karavāvahai |
tejasvi nāvadhītamastu mā vidviṣāvahai |
|| oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||

Explore More