પ્રથમા શીક્ષાવલ્લી
ૐ શં નો મિત્રઃ શં વરુણઃ । શં નો ભવત્વર્યમા ।
શં ન ઇન્દ્રો બૃહસ્પતિઃ । શં નો વિષ્ણુરુરુક્રમઃ ।
નમો બ્રહ્મણે । નમસ્તે વાયો । ત્વમેવ પ્રત્યક્ષં બ્રહ્માસિ ।
ત્વામેવ પ્રત્યક્ષં બ્રહ્મ વદિષ્યામિ । ઋતં વદિષ્યામિ ।
સત્યં વદિષ્યામિ । તન્મામવતુ । તદ્વક્તારમવતુ ।
અવતુ મામ્ । અવતુ વક્તારમ્ ।
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥ ૧॥ ઇતિ પ્રથમોઽનુવાકઃ ॥
ૐ શં નો મિત્રઃ શં વરુણઃ । શં નો ભવત્વર્યમા ।
શં ન ઇન્દ્રો બૃહસ્પતિઃ । શં નો વિષ્ણુરુરુક્રમઃ ।
નમો બ્રહ્મણે । નમસ્તે વાયો । ત્વમેવ પ્રત્યક્ષં બ્રહ્માસિ ।
ત્વામેવ પ્રત્યક્ષં બ્રહ્મ વદિષ્યામિ । ઋતં વદિષ્યામિ ।
સત્યં વદિષ્યામિ । તન્મામવતુ । તદ્વક્તારમવતુ ।
અવતુ મામ્ । અવતુ વક્તારમ્ ।
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥ ૧॥ ઇતિ પ્રથમોઽનુવાકઃ ॥
શિક્ષાશાસ્ત્રાર્થસઙ્ગ્રહઃ
ૐ શીક્ષાં વ્યાખ્યાસ્યામઃ । વર્ણઃ સ્વરઃ । માત્રા બલમ્ ।
સામ સન્તાનઃ । ઇત્યુક્તઃ શીક્ષાધ્યાયઃ ॥ ૧॥
ઇતિ દ્વિતીયોઽનુવાકઃ ॥
ૐ શીક્ષાં વ્યાખ્યાસ્યામઃ । વર્ણઃ સ્વરઃ । માત્રા બલમ્ ।
સામ સન્તાનઃ । ઇત્યુક્તઃ શીક્ષાધ્યાયઃ ॥ ૧॥
ઇતિ દ્વિતીયોઽનુવાકઃ ॥
સંહિતોપાસનમ્
સહ નૌ યશઃ । સહ નૌ બ્રહ્મવર્ચસમ્ ।
અથાતઃ સહિતાયા ઉપનિષદમ્ વ્યાખ્યાસ્યામઃ ।
પઞ્ચસ્વધિકરણેષુ ।
અધિલોકમધિજ્યૌતિષમધિવિદ્યમધિપ્રજમધ્યાત્મમ્ ।
તા મહાસહિતા ઇત્યાચક્ષતે । અથાધિલોકમ્ ।
પૃથિવી પૂર્વરૂપમ્ । દ્યૌરુત્તરરૂપમ્ ।
આકાશઃ સન્ધિઃ વાયુઃ સન્ધાનમ્ । ઇત્યધિલોકમ્ ॥ ૧॥
સહ નૌ યશઃ । સહ નૌ બ્રહ્મવર્ચસમ્ ।
અથાતઃ સહિતાયા ઉપનિષદમ્ વ્યાખ્યાસ્યામઃ ।
પઞ્ચસ્વધિકરણેષુ ।
અધિલોકમધિજ્યૌતિષમધિવિદ્યમધિપ્રજમધ્યાત્મમ્ ।
તા મહાસહિતા ઇત્યાચક્ષતે । અથાધિલોકમ્ ।
પૃથિવી પૂર્વરૂપમ્ । દ્યૌરુત્તરરૂપમ્ ।
આકાશઃ સન્ધિઃ વાયુઃ સન્ધાનમ્ । ઇત્યધિલોકમ્ ॥ ૧॥
અથાધિજૌતિષમ્ ।
અગ્નિઃ પૂર્વરૂપમ્ । આદિત્ય ઉત્તરરૂપમ્ । આપઃ સન્ધિઃ ।
વૈદ્યુતઃ સન્ધાનમ્ । ઇત્યધિજ્યૌતિષમ્ । અથાધિવિદ્યમ્ ।
આચાર્યઃ પૂર્વરૂપમ્ । અન્તેવાસ્યુત્તરરૂપમ્ । વિદ્યા સન્ધિઃ ।
પ્રવચનસન્ધાનમ્ । ઇત્યધિવિદ્યમ્ ॥ ૨॥
અગ્નિઃ પૂર્વરૂપમ્ । આદિત્ય ઉત્તરરૂપમ્ । આપઃ સન્ધિઃ ।
વૈદ્યુતઃ સન્ધાનમ્ । ઇત્યધિજ્યૌતિષમ્ । અથાધિવિદ્યમ્ ।
આચાર્યઃ પૂર્વરૂપમ્ । અન્તેવાસ્યુત્તરરૂપમ્ । વિદ્યા સન્ધિઃ ।
પ્રવચનસન્ધાનમ્ । ઇત્યધિવિદ્યમ્ ॥ ૨॥
અથાધિપ્રજમ્ । માતા પૂર્વરૂપમ્ ।
પિતોત્તરરૂપમ્ । પ્રજા સન્ધિઃ । પ્રજનનસન્ધાનમ્ ।
ઇત્યધિપ્રજમ્ ॥ ૩॥
પિતોત્તરરૂપમ્ । પ્રજા સન્ધિઃ । પ્રજનનસન્ધાનમ્ ।
ઇત્યધિપ્રજમ્ ॥ ૩॥
અથાધ્યાત્મમ્ । અધરાહનુઃ પૂર્વરૂપમ્ ।
ઉત્તરાહનૂત્તરરૂપમ્ । વાક્સન્ધિઃ । જિહ્વાસન્ધાનમ્ ।
ઇત્યધ્યાત્મમ્ । ઇતીમામહાસહિતાઃ ।
ય એવમેતા મહાસહિતા વ્યાખ્યાતા વે`દ ।
સન્ધીયતે પ્રજયા પશુભિઃ ।
બ્રહ્મવર્ચસેનાન્નાદ્યેન સુવર્ગ્યેણ લોકેન ॥ ૪॥
ઇતિ તૃતીયોઽનુવાકઃ ॥
ઉત્તરાહનૂત્તરરૂપમ્ । વાક્સન્ધિઃ । જિહ્વાસન્ધાનમ્ ।
ઇત્યધ્યાત્મમ્ । ઇતીમામહાસહિતાઃ ।
ય એવમેતા મહાસહિતા વ્યાખ્યાતા વે`દ ।
સન્ધીયતે પ્રજયા પશુભિઃ ।
બ્રહ્મવર્ચસેનાન્નાદ્યેન સુવર્ગ્યેણ લોકેન ॥ ૪॥
ઇતિ તૃતીયોઽનુવાકઃ ॥
મેધાદિસિદ્ધ્યર્થા આવહન્તીહોમમન્ત્રાઃ
યશ્છન્દસામૃષભો વિશ્વરૂપઃ ।
છન્દોભ્યોઽધ્યમૃતાત્સમ્બભૂવ ।
સ મેન્દ્રો મેધયા સ્પૃણોતુ ।
અમૃતસ્ય દેવ ધારણો ભૂયાસમ્ ।
શરીરં મે વિચર્ષણમ્ । જિહ્વા મે મધુમત્તમા ।
કર્ણાભ્યાં ભૂરિવિશ્રુવમ્ ।
બ્રહ્મણઃ કોશોઽસિ મેધયા પિહિતઃ ।
શ્રુતં મે ગોપાય ॥ ૧॥
યશ્છન્દસામૃષભો વિશ્વરૂપઃ ।
છન્દોભ્યોઽધ્યમૃતાત્સમ્બભૂવ ।
સ મેન્દ્રો મેધયા સ્પૃણોતુ ।
અમૃતસ્ય દેવ ધારણો ભૂયાસમ્ ।
શરીરં મે વિચર્ષણમ્ । જિહ્વા મે મધુમત્તમા ।
કર્ણાભ્યાં ભૂરિવિશ્રુવમ્ ।
બ્રહ્મણઃ કોશોઽસિ મેધયા પિહિતઃ ।
શ્રુતં મે ગોપાય ॥ ૧॥
આવહન્તી વિતન્વાના । કુર્વાણાઽચીરમાત્મનઃ । વાસાસિ મમ ગાવશ્ચ ।
અન્નપાને ચ સર્વદા । તતો મે શ્રિયમાવહ ।
લોમશાં પશુભિઃ સહ સ્વાહા ।
આમાયન્તુ બ્રહ્મચારિણઃ સ્વાહા ।
વિમાઽઽયન્તુ બ્રહ્મચારિણઃ સ્વાહા ।
પ્રમાઽઽયન્તુ બ્રહ્મચારિણઃ સ્વાહા ।
દમાયન્તુ બ્રહ્મચારિણઃ સ્વાહા ।
શમાયન્તુ બ્રહ્મચારિણઃ સ્વાહા ॥ ૨॥
અન્નપાને ચ સર્વદા । તતો મે શ્રિયમાવહ ।
લોમશાં પશુભિઃ સહ સ્વાહા ।
આમાયન્તુ બ્રહ્મચારિણઃ સ્વાહા ।
વિમાઽઽયન્તુ બ્રહ્મચારિણઃ સ્વાહા ।
પ્રમાઽઽયન્તુ બ્રહ્મચારિણઃ સ્વાહા ।
દમાયન્તુ બ્રહ્મચારિણઃ સ્વાહા ।
શમાયન્તુ બ્રહ્મચારિણઃ સ્વાહા ॥ ૨॥
યશો જનેઽસાનિ સ્વાહા । શ્રેયાન્ વસ્યસોઽસાનિ સ્વાહા ।
તં ત્વા ભગ પ્રવિશાનિ સ્વાહા ।
સ મા ભગ પ્રવિશ સ્વાહા ।
તસ્મિન્ સહસ્રશાખે । નિભગાઽહં ત્વયિ મૃજે સ્વાહા ।
યથાઽઽપઃ પ્રવતાઽઽયન્તિ । યથા માસા અહર્જરમ્ ।
એવં માં બ્રહ્મચારિણઃ । ધાતરાયન્તુ સર્વતઃ સ્વાહા ।
પ્રતિવેશોઽસિ પ્રમાભાહિ પ્રમાપદ્યસ્વ ॥ ૩॥
ઇતિ ચતુર્થોઽનુવાકઃ ॥
તં ત્વા ભગ પ્રવિશાનિ સ્વાહા ।
સ મા ભગ પ્રવિશ સ્વાહા ।
તસ્મિન્ સહસ્રશાખે । નિભગાઽહં ત્વયિ મૃજે સ્વાહા ।
યથાઽઽપઃ પ્રવતાઽઽયન્તિ । યથા માસા અહર્જરમ્ ।
એવં માં બ્રહ્મચારિણઃ । ધાતરાયન્તુ સર્વતઃ સ્વાહા ।
પ્રતિવેશોઽસિ પ્રમાભાહિ પ્રમાપદ્યસ્વ ॥ ૩॥
ઇતિ ચતુર્થોઽનુવાકઃ ॥
વ્યાહૃત્યુપાસનમ્
ભૂર્ભુવઃ સુવરિતિ વા એતાસ્તિસ્રો વ્યાહૃતયઃ ।
તાસામુહસ્મૈ તાં ચતુર્થીમ્ । માહાચમસ્યઃ પ્રવેદયતે ।
મહ ઇતિ । તદ્બ્રહ્મ । સ આત્મા । અઙ્ગાન્યન્યા દેવતાઃ ।
ભૂરિતિ વા અયં લોકઃ । ભુવ ઇત્યન્તરિક્ષમ્ ।
સુવરિત્યસૌ લોકઃ ।
મહ ઇત્યાદિત્યઃ । આદિત્યેન વાવ સર્વેલોક મહીયન્તે ॥ ૧॥
ભૂર્ભુવઃ સુવરિતિ વા એતાસ્તિસ્રો વ્યાહૃતયઃ ।
તાસામુહસ્મૈ તાં ચતુર્થીમ્ । માહાચમસ્યઃ પ્રવેદયતે ।
મહ ઇતિ । તદ્બ્રહ્મ । સ આત્મા । અઙ્ગાન્યન્યા દેવતાઃ ।
ભૂરિતિ વા અયં લોકઃ । ભુવ ઇત્યન્તરિક્ષમ્ ।
સુવરિત્યસૌ લોકઃ ।
મહ ઇત્યાદિત્યઃ । આદિત્યેન વાવ સર્વેલોક મહીયન્તે ॥ ૧॥
ભૂરિતિ વા અગ્નિઃ । ભુવ ઇતિ વાયુઃ । સુવરિત્યાદિત્યઃ ।
મહ ઇતિ ચન્દ્રમાઃ । ચન્દ્રમસા વાવ
સર્વાણિ જ્યોતીષિ મહીયન્તે । ભૂરિતિ વા ઋચઃ ।
ભુવ ઇતિ સામાનિ ।
સુવરિતિ યજૂષિ ।
મહ ઇતિ બ્રહ્મ । બ્રહ્મણા વાવ સર્વેવેદા મહીયન્તે ॥ ૨॥
મહ ઇતિ ચન્દ્રમાઃ । ચન્દ્રમસા વાવ
સર્વાણિ જ્યોતીષિ મહીયન્તે । ભૂરિતિ વા ઋચઃ ।
ભુવ ઇતિ સામાનિ ।
સુવરિતિ યજૂષિ ।
મહ ઇતિ બ્રહ્મ । બ્રહ્મણા વાવ સર્વેવેદા મહીયન્તે ॥ ૨॥
ભૂરિતિ વૈ પ્રાણઃ । ભુવ ઇત્યપાનઃ । સુવરિતિ વ્યાનઃ ।
મહ ઇત્યન્નમ્ । અન્નેન વાવ સર્વે પ્રાણ મહીયન્તે ।
તા વા એતાશ્ચતસ્રશ્ચતુર્ધ । ચતસ્રશ્ચતસ્રો વ્યાહૃતયઃ ।
તા યો વેદ ।
સ વેદ બ્રહ્મ । સર્વેઽસ્મૈદેવા બલિમાવહન્તિ ॥ ૩॥
ઇતિ પઞ્ચમોઽનુવાકઃ ॥
મહ ઇત્યન્નમ્ । અન્નેન વાવ સર્વે પ્રાણ મહીયન્તે ।
તા વા એતાશ્ચતસ્રશ્ચતુર્ધ । ચતસ્રશ્ચતસ્રો વ્યાહૃતયઃ ।
તા યો વેદ ।
સ વેદ બ્રહ્મ । સર્વેઽસ્મૈદેવા બલિમાવહન્તિ ॥ ૩॥
ઇતિ પઞ્ચમોઽનુવાકઃ ॥
મનોમયત્વાદિગુણકબ્રહ્મોપાસનયા સ્વારાજ્યસિદ્ધિઃ
સ ય એષોઽન્તહૃદય આકાશઃ ।
તસ્મિન્નયં પુરુષો મનોમયઃ । અમૃતો હિરણ્મયઃ ।
અન્તરેણ તાલુકે । ય એષસ્તન ઇવાવલમ્બતે । સેન્દ્રયોનિઃ ।
યત્રાસૌ કેશાન્તો વિવર્તતે । વ્યપોહ્ય શીર્ષકપાલે ॥ ૧॥
સ ય એષોઽન્તહૃદય આકાશઃ ।
તસ્મિન્નયં પુરુષો મનોમયઃ । અમૃતો હિરણ્મયઃ ।
અન્તરેણ તાલુકે । ય એષસ્તન ઇવાવલમ્બતે । સેન્દ્રયોનિઃ ।
યત્રાસૌ કેશાન્તો વિવર્તતે । વ્યપોહ્ય શીર્ષકપાલે ॥ ૧॥
ભૂરિત્યગ્નૌ પ્રતિતિષ્ઠતિ । ભુવ ઇતિ વાયૌ ।
સુવરિત્યાદિત્યે । મહ ઇતિ બ્રહ્મણિ । આપ્નોતિ સ્વારાજ્યમ્ ।
આપ્નોતિ મનસસ્પતિમ્ । વાક્પતિશ્ચક્ષુષ્પતિઃ ।
શ્રોત્રપતિર્વિજ્ઞાનપતિઃ । એતત્તતો ભવતિ ।
આકાશશરીરં બ્રહ્મ ।
સત્યાત્મ પ્રાણારામં મન આનન્દમ્ ।
શાન્તિસમૃદ્ધમમૃતમ્ ।
ઇતિ પ્રાચીન યોગ્યોપાસ્વ ॥ ૨॥ ઇતિ ષષ્ઠોઽનુવાકઃ ॥
સુવરિત્યાદિત્યે । મહ ઇતિ બ્રહ્મણિ । આપ્નોતિ સ્વારાજ્યમ્ ।
આપ્નોતિ મનસસ્પતિમ્ । વાક્પતિશ્ચક્ષુષ્પતિઃ ।
શ્રોત્રપતિર્વિજ્ઞાનપતિઃ । એતત્તતો ભવતિ ।
આકાશશરીરં બ્રહ્મ ।
સત્યાત્મ પ્રાણારામં મન આનન્દમ્ ।
શાન્તિસમૃદ્ધમમૃતમ્ ।
ઇતિ પ્રાચીન યોગ્યોપાસ્વ ॥ ૨॥ ઇતિ ષષ્ઠોઽનુવાકઃ ॥
પૃથિવ્યાદ્યુપાધિકપઞ્ચબ્રહ્મોપાસનમ્
પૃથિવ્યન્તરિક્ષં દ્યૌર્દિશોઽવાન્તરદિશાઃ ।
અગ્નિર્વાયુરાદિત્યશ્ચન્દ્રમા નક્ષત્રાણિ ।
આપ ઓષધયો વનસ્પતય આકાશ આત્મા । ઇત્યધિભૂતમ્ ।
અથાધ્યાત્મમ્ । પ્રાણો વ્યાનોઽપાન ઉદાનઃ સમાનઃ ।
ચક્ષુઃ શ્રોત્રં મનો વાક્ ત્વક્ ।
ચર્મમાસ સ્નાવાસ્થિ મજ્જા ।
એતદધિવિધાય ઋષિરવોચત્ ।
પાઙ્ક્તં વા ઇદસર્વમ્ ।
પાઙ્ક્તેનૈવ પાઙ્ક્તગ્ સ્પૃણોતીતિ ॥ ૧॥ ઇતિ સપ્તમોઽનુવાકઃ ॥
પૃથિવ્યન્તરિક્ષં દ્યૌર્દિશોઽવાન્તરદિશાઃ ।
અગ્નિર્વાયુરાદિત્યશ્ચન્દ્રમા નક્ષત્રાણિ ।
આપ ઓષધયો વનસ્પતય આકાશ આત્મા । ઇત્યધિભૂતમ્ ।
અથાધ્યાત્મમ્ । પ્રાણો વ્યાનોઽપાન ઉદાનઃ સમાનઃ ।
ચક્ષુઃ શ્રોત્રં મનો વાક્ ત્વક્ ।
ચર્મમાસ સ્નાવાસ્થિ મજ્જા ।
એતદધિવિધાય ઋષિરવોચત્ ।
પાઙ્ક્તં વા ઇદસર્વમ્ ।
પાઙ્ક્તેનૈવ પાઙ્ક્તગ્ સ્પૃણોતીતિ ॥ ૧॥ ઇતિ સપ્તમોઽનુવાકઃ ॥
પ્રણવોપાસનમ્
ઓમિતિ બ્રહ્મ । ઓમિતીદસર્વમ્ ।
ઓમિત્યેતદનુકૃતિર્હસ્મ વા અપ્યોશ્રાવયેત્યાશ્રાવયન્તિ ।
ઓમિતિ સામાનિ ગાયન્તિ । ૐશોમિતિ શસ્ત્રાણિ શસન્તિ ।
ઓમિત્યધ્વર્યુઃ પ્રતિગરં પ્રતિગૃણાતિ ।
ઓમિતિ બ્રહ્મા પ્રસૌતિ । ઓમિત્યગ્નિહોત્રમનુજાનાતિ ।
ઓમિતિ બ્રાહ્મણઃ પ્રવક્ષ્યન્નાહ બ્રહ્મોપાપ્નવાનીતિ ।
બ્રહ્મૈવોપાપ્નોતિ ॥ ૧॥ ઇત્યષ્ટમોઽનુવાકઃ ॥
ઓમિતિ બ્રહ્મ । ઓમિતીદસર્વમ્ ।
ઓમિત્યેતદનુકૃતિર્હસ્મ વા અપ્યોશ્રાવયેત્યાશ્રાવયન્તિ ।
ઓમિતિ સામાનિ ગાયન્તિ । ૐશોમિતિ શસ્ત્રાણિ શસન્તિ ।
ઓમિત્યધ્વર્યુઃ પ્રતિગરં પ્રતિગૃણાતિ ।
ઓમિતિ બ્રહ્મા પ્રસૌતિ । ઓમિત્યગ્નિહોત્રમનુજાનાતિ ।
ઓમિતિ બ્રાહ્મણઃ પ્રવક્ષ્યન્નાહ બ્રહ્મોપાપ્નવાનીતિ ।
બ્રહ્મૈવોપાપ્નોતિ ॥ ૧॥ ઇત્યષ્ટમોઽનુવાકઃ ॥
સ્વાધ્યાયપ્રશંસા
ઋતં ચ સ્વાધ્યાયપ્રવચને ચ ।
સત્યં ચ સ્વાધ્યાયપ્રવચને ચ ।
તપશ્ચ સ્વાધ્યાયપ્રવચને ચ ।
દમશ્ચ સ્વાધ્યાયપ્રવચને ચ ।
શમશ્ચ સ્વાધ્યાયપ્રવચને ચ ।
અગ્નયશ્ચ સ્વાધ્યાયપ્રવચને ચ ।
અગ્નિહોત્રં ચ સ્વાધ્યાયપ્રવચને ચ ।
અતિથયશ્ચ સ્વાધ્યાયપ્રવચને ચ ।
માનુષં ચ સ્વાધ્યાયપ્રવચને ચ ।
પ્રજા ચ સ્વાધ્યાયપ્રવચને ચ ।
પ્રજનશ્ચ સ્વાધ્યાયપ્રવચને ચ ।
પ્રજાતિશ્ચ સ્વાધ્યાયપ્રવચને ચ ।
સત્યમિતિ સત્યવચા રાથી તરઃ ।
તપ ઇતિ તપોનિત્યઃ પૌરુશિષ્ટિઃ ।
સ્વાધ્યાયપ્રવચને એવેતિ નાકો મૌદ્ગલ્યઃ ।
તદ્ધિ તપસ્તદ્ધિ તપઃ ॥ ૧॥ ઇતિ નવમોઽનુવાકઃ ॥
ઋતં ચ સ્વાધ્યાયપ્રવચને ચ ।
સત્યં ચ સ્વાધ્યાયપ્રવચને ચ ।
તપશ્ચ સ્વાધ્યાયપ્રવચને ચ ।
દમશ્ચ સ્વાધ્યાયપ્રવચને ચ ।
શમશ્ચ સ્વાધ્યાયપ્રવચને ચ ।
અગ્નયશ્ચ સ્વાધ્યાયપ્રવચને ચ ।
અગ્નિહોત્રં ચ સ્વાધ્યાયપ્રવચને ચ ।
અતિથયશ્ચ સ્વાધ્યાયપ્રવચને ચ ।
માનુષં ચ સ્વાધ્યાયપ્રવચને ચ ।
પ્રજા ચ સ્વાધ્યાયપ્રવચને ચ ।
પ્રજનશ્ચ સ્વાધ્યાયપ્રવચને ચ ।
પ્રજાતિશ્ચ સ્વાધ્યાયપ્રવચને ચ ।
સત્યમિતિ સત્યવચા રાથી તરઃ ।
તપ ઇતિ તપોનિત્યઃ પૌરુશિષ્ટિઃ ।
સ્વાધ્યાયપ્રવચને એવેતિ નાકો મૌદ્ગલ્યઃ ।
તદ્ધિ તપસ્તદ્ધિ તપઃ ॥ ૧॥ ઇતિ નવમોઽનુવાકઃ ॥
બ્રહ્મજ્ઞ્યાનપ્રકાશકમન્ત્રઃ
અહં વૃક્ષસ્ય રેરિવા । કીર્તિઃ પૃષ્ઠં ગિરેરિવ ।
ઊર્ધ્વપવિત્રો વાજિનીવ સ્વમૃતમસ્મિ ।
દ્રવિણસવર્ચસમ્ । સુમેધ અમૃતોક્ષિતઃ ।
ઇતિ ત્રિશઙ્કોર્વેદાનુવચનમ્ ॥ ૧॥ ઇતિ દશમોઽનુવાકઃ ॥
અહં વૃક્ષસ્ય રેરિવા । કીર્તિઃ પૃષ્ઠં ગિરેરિવ ।
ઊર્ધ્વપવિત્રો વાજિનીવ સ્વમૃતમસ્મિ ।
દ્રવિણસવર્ચસમ્ । સુમેધ અમૃતોક્ષિતઃ ।
ઇતિ ત્રિશઙ્કોર્વેદાનુવચનમ્ ॥ ૧॥ ઇતિ દશમોઽનુવાકઃ ॥
શિષ્યાનુશાસનમ્
વેદમનૂચ્યાચાર્યોન્તેવાસિનમનુશાસ્તિ ।
સત્યં વદ । ધર્મં ચર । સ્વાધ્યાયાન્મા પ્રમદઃ ।
આચાર્યાય પ્રિયં ધનમાહૃત્ય પ્રજાતન્તું મા વ્યવચ્છેત્સીઃ ।
સત્યાન્ન પ્રમદિતવ્યમ્ । ધર્માન્ન પ્રમદિતવ્યમ્ ।
કુશલાન્ન પ્રમદિતવ્યમ્ । ભૂત્યૈ ન પ્રમદિતવ્યમ્ ।
સ્વાધ્યાયપ્રવચનાભ્યાં ન પ્રમદિતવ્યમ્ ॥ ૧॥
વેદમનૂચ્યાચાર્યોન્તેવાસિનમનુશાસ્તિ ।
સત્યં વદ । ધર્મં ચર । સ્વાધ્યાયાન્મા પ્રમદઃ ।
આચાર્યાય પ્રિયં ધનમાહૃત્ય પ્રજાતન્તું મા વ્યવચ્છેત્સીઃ ।
સત્યાન્ન પ્રમદિતવ્યમ્ । ધર્માન્ન પ્રમદિતવ્યમ્ ।
કુશલાન્ન પ્રમદિતવ્યમ્ । ભૂત્યૈ ન પ્રમદિતવ્યમ્ ।
સ્વાધ્યાયપ્રવચનાભ્યાં ન પ્રમદિતવ્યમ્ ॥ ૧॥
દેવપિતૃકાર્યાભ્યાં ન પ્રમદિતવ્યમ્ । માતૃદેવો ભવ ।
પિતૃદેવો ભવ । આચાર્યદેવો ભવ । અતિથિદેવો ભવ ।
યાન્યનવદ્યાનિ કર્માણિ । તાનિ સેવિતવ્યાનિ । નો ઇતરાણિ ।
યાન્યસ્માકસુચરિતાનિ । તાનિ ત્વયોપાસ્યાનિ ।નો ઇતરાણિ ॥ ૨॥
પિતૃદેવો ભવ । આચાર્યદેવો ભવ । અતિથિદેવો ભવ ।
યાન્યનવદ્યાનિ કર્માણિ । તાનિ સેવિતવ્યાનિ । નો ઇતરાણિ ।
યાન્યસ્માકસુચરિતાનિ । તાનિ ત્વયોપાસ્યાનિ ।નો ઇતરાણિ ॥ ૨॥
યે કે ચાસ્મચ્છ્રેયાસો બ્રાહ્મણાઃ ।
તેષાં ત્વયાઽઽસનેન પ્રશ્વસિતવ્યમ્ । શ્રદ્ધયા દેયમ્ ।
અશ્રદ્ધયાઽદેયમ્ । શ્રિયા દેયમ્ । હ્રિયા દેયમ્ ।
ભિયા દેયમ્ । સંવિદા દેયમ્ ॥ ૩॥
તેષાં ત્વયાઽઽસનેન પ્રશ્વસિતવ્યમ્ । શ્રદ્ધયા દેયમ્ ।
અશ્રદ્ધયાઽદેયમ્ । શ્રિયા દેયમ્ । હ્રિયા દેયમ્ ।
ભિયા દેયમ્ । સંવિદા દેયમ્ ॥ ૩॥
અથ યદિ તે કર્મવિચિકિત્સા વા વૃત્તવિચિકિત્સા વા સ્યાત્ ।
યે તત્ર બ્રાહ્મણાઃ સંમર્શિનઃ । યુક્તા આયુક્તાઃ ।
અલૂક્ષા ધર્મકામાઃ સ્યુઃ । યથા તે તત્ર વર્તેરન્ ।
તથા તત્ર વર્તેથાઃ । અથાભ્યાખ્યાતેષુ ।
યે તત્ર બ્રાહ્મણાઃ સંમર્શિનઃ । યુક્તા આયુક્તાઃ ।
અલૂક્ષા ધર્મકામાઃ સ્યુઃ । યથા તે તેષુ વર્તેરન્ ।
તથા તેષુ વર્તેથાઃ । એષ આદેશઃ । એષ ઉપદેશઃ ।
એષા વેદોપનિષત્ । એતદનુશાસનમ્ । એવમુપાસિતવ્યમ્ ।
એવમુ ચૈતદુપાસ્યમ્ ॥ ૪॥ ઇત્યેકાદશઽનુવાકઃ ॥
યે તત્ર બ્રાહ્મણાઃ સંમર્શિનઃ । યુક્તા આયુક્તાઃ ।
અલૂક્ષા ધર્મકામાઃ સ્યુઃ । યથા તે તત્ર વર્તેરન્ ।
તથા તત્ર વર્તેથાઃ । અથાભ્યાખ્યાતેષુ ।
યે તત્ર બ્રાહ્મણાઃ સંમર્શિનઃ । યુક્તા આયુક્તાઃ ।
અલૂક્ષા ધર્મકામાઃ સ્યુઃ । યથા તે તેષુ વર્તેરન્ ।
તથા તેષુ વર્તેથાઃ । એષ આદેશઃ । એષ ઉપદેશઃ ।
એષા વેદોપનિષત્ । એતદનુશાસનમ્ । એવમુપાસિતવ્યમ્ ।
એવમુ ચૈતદુપાસ્યમ્ ॥ ૪॥ ઇત્યેકાદશઽનુવાકઃ ॥
ઉત્તરશાન્તિપાઠઃ
શં નો મિત્રઃ શં વરુણઃ । શં નો ભવત્વર્યમા ।
શં ન ઇન્દ્રો બૃહસ્પતિઃ । શં નો વિષ્ણુરુરુક્રમઃ ।
નમો બ્રહ્મણે । નમસ્તે વાયો । ત્વમેવ પ્રત્યક્ષં બ્રહ્માસિ ।
ત્વામેવ પ્રત્યક્ષં બ્રહ્માવાદિષમ્ । ઋતમવાદિષમ્ ।
સત્યમવાદિષમ્ । તન્મામાવીત્ । તદ્વક્તારમાવીત્ ।
આવીન્મામ્ । આવીદ્વક્તારમ્ ।
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥ ૧॥ ઇતિ દ્વાદશોઽનુવાકઃ ॥
॥ ઇતિ શીક્ષાવલ્લી સમાપ્તા ॥
શં નો મિત્રઃ શં વરુણઃ । શં નો ભવત્વર્યમા ।
શં ન ઇન્દ્રો બૃહસ્પતિઃ । શં નો વિષ્ણુરુરુક્રમઃ ।
નમો બ્રહ્મણે । નમસ્તે વાયો । ત્વમેવ પ્રત્યક્ષં બ્રહ્માસિ ।
ત્વામેવ પ્રત્યક્ષં બ્રહ્માવાદિષમ્ । ઋતમવાદિષમ્ ।
સત્યમવાદિષમ્ । તન્મામાવીત્ । તદ્વક્તારમાવીત્ ।
આવીન્મામ્ । આવીદ્વક્તારમ્ ।
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥ ૧॥ ઇતિ દ્વાદશોઽનુવાકઃ ॥
॥ ઇતિ શીક્ષાવલ્લી સમાપ્તા ॥
દ્વિતીયા બ્રહ્માનન્દવલ્લી
ૐ સહ નાવવતુ । સહ નૌ ભુનક્તુ । સહ વીર્યં કરવાવહૈ ।
તેજસ્વિનાવધીતમસ્તુ મા વિદ્વિષાવહૈ ।
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
ૐ સહ નાવવતુ । સહ નૌ ભુનક્તુ । સહ વીર્યં કરવાવહૈ ।
તેજસ્વિનાવધીતમસ્તુ મા વિદ્વિષાવહૈ ।
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
ઉપનિષત્સારસઙ્ગ્રહઃ
ૐ બ્રહ્મવિદાપ્નોતિ પરમ્ । તદેષાઽભ્યુક્તા ।
સત્યં જ્ઞાનમનન્તં બ્રહ્મ ।
યો વેદ નિહિતં ગુહાયાં પરમે વ્યોમન્ ।
સોઽશ્નુતે સર્વાન્ કામાન્સહ । બ્રહ્મણા વિપશ્ચિતેતિ ॥
ૐ બ્રહ્મવિદાપ્નોતિ પરમ્ । તદેષાઽભ્યુક્તા ।
સત્યં જ્ઞાનમનન્તં બ્રહ્મ ।
યો વેદ નિહિતં ગુહાયાં પરમે વ્યોમન્ ।
સોઽશ્નુતે સર્વાન્ કામાન્સહ । બ્રહ્મણા વિપશ્ચિતેતિ ॥
તસ્માદ્વા એતસ્માદાત્મન આકાશઃ સમ્ભૂતઃ । આકાશાદ્વાયુઃ ।
વાયોરગ્નિઃ । અગ્નેરાપઃ । અદ્ભ્યઃ પૃથિવી ।
પૃથિવ્યા ઓષધયઃ । ઓષધીભ્યોન્નમ્ । અન્નાત્પુરુષઃ ।
સ વા એષ પુરુષોઽન્નરસમયઃ । તસ્યેદમેવ શિરઃ ।
અયં દક્ષિણઃ પક્ષઃ । અયમુત્તરઃ પક્ષઃ ।
અયમાત્મા । ઇદં પુચ્છં પ્રતિષ્ઠા ।
તદપ્યેષ શ્લોકો ભવતિ ॥ ૧॥ ઇતિ પ્રથમોઽનુવાકઃ ॥
વાયોરગ્નિઃ । અગ્નેરાપઃ । અદ્ભ્યઃ પૃથિવી ।
પૃથિવ્યા ઓષધયઃ । ઓષધીભ્યોન્નમ્ । અન્નાત્પુરુષઃ ।
સ વા એષ પુરુષોઽન્નરસમયઃ । તસ્યેદમેવ શિરઃ ।
અયં દક્ષિણઃ પક્ષઃ । અયમુત્તરઃ પક્ષઃ ।
અયમાત્મા । ઇદં પુચ્છં પ્રતિષ્ઠા ।
તદપ્યેષ શ્લોકો ભવતિ ॥ ૧॥ ઇતિ પ્રથમોઽનુવાકઃ ॥
પઞ્ચકોશોવિવરણમ્
અન્નાદ્વૈ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે । યાઃ કાશ્ચ પૃથિવીશ્રિતાઃ ।
અથો અન્નેનૈવ જીવન્તિ । અથૈનદપિ યન્ત્યન્તતઃ ।
અન્નહિ ભૂતાનાં જ્યેષ્ઠમ્ । તસ્માત્ સર્વૌષધમુચ્યતે ।
સર્વં વૈ તેઽન્નમાપ્નુવન્તિ । યેઽન્નં બ્રહ્મોપાસતે ।
અન્નહિ ભૂતાનાં જ્યેષ્ઠમ્ । તસ્માત્ સર્વૌષધમુચ્યતે ।
અન્નાદ્ ભૂતાનિ જાયન્તે । જાતાન્યન્નેન વર્ધન્તે ।
અદ્યતેઽત્તિ ચ ભૂતાનિ । તસ્માદન્નં તદુચ્યત ઇતિ । તસ્માદ્વા એતસ્માદન્નરસમયાત્ । અન્યોઽન્તર આત્મા પ્રાણમયઃ ।
તેનૈષ પૂર્ણઃ । સ વા એષ પુરુષવિધ એવ ।
તસ્ય પુરુષવિધતામ્ । અન્વયં પુરુષવિધઃ ।
તસ્ય પ્રાણ એવ શિરઃ । વ્યાનો દક્ષિણઃ પક્ષઃ ।
અપાન ઉત્તરઃ પક્ષઃ । આકાશ આત્મા ।
પૃથિવી પુચ્છં પ્રતિષ્ઠા । તદપ્યેષ શ્લોકો ભવતિ ॥ ૧॥
ઇતિ દ્વિતીયોઽનુવાકઃ ॥
અન્નાદ્વૈ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે । યાઃ કાશ્ચ પૃથિવીશ્રિતાઃ ।
અથો અન્નેનૈવ જીવન્તિ । અથૈનદપિ યન્ત્યન્તતઃ ।
અન્નહિ ભૂતાનાં જ્યેષ્ઠમ્ । તસ્માત્ સર્વૌષધમુચ્યતે ।
સર્વં વૈ તેઽન્નમાપ્નુવન્તિ । યેઽન્નં બ્રહ્મોપાસતે ।
અન્નહિ ભૂતાનાં જ્યેષ્ઠમ્ । તસ્માત્ સર્વૌષધમુચ્યતે ।
અન્નાદ્ ભૂતાનિ જાયન્તે । જાતાન્યન્નેન વર્ધન્તે ।
અદ્યતેઽત્તિ ચ ભૂતાનિ । તસ્માદન્નં તદુચ્યત ઇતિ । તસ્માદ્વા એતસ્માદન્નરસમયાત્ । અન્યોઽન્તર આત્મા પ્રાણમયઃ ।
તેનૈષ પૂર્ણઃ । સ વા એષ પુરુષવિધ એવ ।
તસ્ય પુરુષવિધતામ્ । અન્વયં પુરુષવિધઃ ।
તસ્ય પ્રાણ એવ શિરઃ । વ્યાનો દક્ષિણઃ પક્ષઃ ।
અપાન ઉત્તરઃ પક્ષઃ । આકાશ આત્મા ।
પૃથિવી પુચ્છં પ્રતિષ્ઠા । તદપ્યેષ શ્લોકો ભવતિ ॥ ૧॥
ઇતિ દ્વિતીયોઽનુવાકઃ ॥
પ્રાણં દેવા અનુ પ્રાણન્તિ । મનુષ્યાઃ પશવશ્ચ યે ।
પ્રાણો હિ ભૂતાનામાયુઃ । તસ્માત્ સર્વાયુષમુચ્યતે ।
સર્વમેવ ત આયુર્યન્તિ । યે પ્રાણં બ્રહ્મોપાસતે ।
પ્રાણો હિ ભૂતાનામાયુઃ । તસ્માત્ સર્વાયુષમુચ્યત ઇતિ ।
તસ્યૈષ એવ શારીર આત્મા । યઃ પૂર્વસ્ય ।
તસ્માદ્વા એતસ્માત્ પ્રાણમયાત્ । અન્યોઽન્તર આત્મા મનોમયઃ ।
તેનૈષ પૂર્ણઃ । સ વા એષ પુરુષવિધ એવ ।
તસ્ય પુરુષવિધતામ્ । અન્વયં પુરુષવિધઃ ।
તસ્ય યજુરેવ શિરઃ । ઋગ્દક્ષિણઃ પક્ષઃ । સામોત્તરઃ પક્ષઃ ।
આદેશ આત્મા । અથર્વાઙ્ગિરસઃ પુચ્છં પ્રતિષ્ઠા ।
તદપ્યેષ શ્લોકો ભવતિ ॥ ૧॥ ઇતિ તૃતીયોઽનુવાકઃ ॥
પ્રાણો હિ ભૂતાનામાયુઃ । તસ્માત્ સર્વાયુષમુચ્યતે ।
સર્વમેવ ત આયુર્યન્તિ । યે પ્રાણં બ્રહ્મોપાસતે ।
પ્રાણો હિ ભૂતાનામાયુઃ । તસ્માત્ સર્વાયુષમુચ્યત ઇતિ ।
તસ્યૈષ એવ શારીર આત્મા । યઃ પૂર્વસ્ય ।
તસ્માદ્વા એતસ્માત્ પ્રાણમયાત્ । અન્યોઽન્તર આત્મા મનોમયઃ ।
તેનૈષ પૂર્ણઃ । સ વા એષ પુરુષવિધ એવ ।
તસ્ય પુરુષવિધતામ્ । અન્વયં પુરુષવિધઃ ।
તસ્ય યજુરેવ શિરઃ । ઋગ્દક્ષિણઃ પક્ષઃ । સામોત્તરઃ પક્ષઃ ।
આદેશ આત્મા । અથર્વાઙ્ગિરસઃ પુચ્છં પ્રતિષ્ઠા ।
તદપ્યેષ શ્લોકો ભવતિ ॥ ૧॥ ઇતિ તૃતીયોઽનુવાકઃ ॥
યતો વાચો નિવર્તન્તે । અપ્રાપ્ય મનસા સહ ।
આનન્દં બ્રહ્મણો વિદ્વાન્ । ન બિભેતિ કદાચનેતિ ।
તસ્યૈષ એવ શારીર આત્મા । યઃ પૂર્વસ્ય ।
તસ્માદ્વા એતસ્માન્મનોમયાત્ । અન્યોઽન્તર આત્મા વિજ્ઞાનમયઃ ।
તેનૈષ પૂર્ણઃ । સ વા એષ પુરુષવિધ એવ ।
તસ્ય પુરુષવિધતામ્ ।
અન્વયં પુરુષવિધઃ । તસ્ય શ્રદ્ધૈવ શિરઃ ।
ઋતં દક્ષિણઃ પક્ષઃ ।
સત્યમુત્તરઃ પક્ષઃ । યોગ આત્મા । મહઃ પુચ્છં પ્રતિષ્ઠા ।
તદપ્યેષ શ્લોકો ભવતિ ॥ ૧॥ ઇતિ ચતુર્થોઽનુવાકઃ ॥
આનન્દં બ્રહ્મણો વિદ્વાન્ । ન બિભેતિ કદાચનેતિ ।
તસ્યૈષ એવ શારીર આત્મા । યઃ પૂર્વસ્ય ।
તસ્માદ્વા એતસ્માન્મનોમયાત્ । અન્યોઽન્તર આત્મા વિજ્ઞાનમયઃ ।
તેનૈષ પૂર્ણઃ । સ વા એષ પુરુષવિધ એવ ।
તસ્ય પુરુષવિધતામ્ ।
અન્વયં પુરુષવિધઃ । તસ્ય શ્રદ્ધૈવ શિરઃ ।
ઋતં દક્ષિણઃ પક્ષઃ ।
સત્યમુત્તરઃ પક્ષઃ । યોગ આત્મા । મહઃ પુચ્છં પ્રતિષ્ઠા ।
તદપ્યેષ શ્લોકો ભવતિ ॥ ૧॥ ઇતિ ચતુર્થોઽનુવાકઃ ॥
વિજ્ઞાનં યજ્ઞં તનુતે । કર્માણિ તનુતેઽપિ ચ ।
વિજ્ઞાનં દેવાઃ સર્વે ।
બ્રહ્મ જ્યેષ્ઠમુપાસતે । વિજ્ઞાનં બ્રહ્મ ચેદ્વેદ ।
તસ્માચ્ચેન્ન પ્રમાદ્યતિ । શરીરે પાપ્મનો હિત્વા ।
સર્વાન્કામાન્ સમશ્નુત ઇતિ । તસ્યૈષ એવ શારીર આત્મા ।
યઃ પૂર્વસ્ય । તસ્માદ્વા એતસ્માદ્વિજ્ઞાનમયાત્ ।
અન્યોઽન્તર આત્માઽઽનન્દમયઃ । તેનૈષ પૂર્ણઃ ।
સ વા એષ પુરુષવિધ એવ । તસ્ય પુરુષવિધતામ્ ।
અન્વયં પુરુષવિધઃ । તસ્ય પ્રિયમેવ શિરઃ ।
મોદો દક્ષિણઃ પક્ષઃ ।
પ્રમોદ ઉત્તરઃ પક્ષઃ । આનન્દ આત્મા । બ્રહ્મ પુચ્છં પ્રતિષ્ઠા ।
તદપ્યેષ શ્લોકો ભવતિ ॥ ૧॥ ઇતિ પઞ્ચમોઽનુવાકઃ ॥
વિજ્ઞાનં દેવાઃ સર્વે ।
બ્રહ્મ જ્યેષ્ઠમુપાસતે । વિજ્ઞાનં બ્રહ્મ ચેદ્વેદ ।
તસ્માચ્ચેન્ન પ્રમાદ્યતિ । શરીરે પાપ્મનો હિત્વા ।
સર્વાન્કામાન્ સમશ્નુત ઇતિ । તસ્યૈષ એવ શારીર આત્મા ।
યઃ પૂર્વસ્ય । તસ્માદ્વા એતસ્માદ્વિજ્ઞાનમયાત્ ।
અન્યોઽન્તર આત્માઽઽનન્દમયઃ । તેનૈષ પૂર્ણઃ ।
સ વા એષ પુરુષવિધ એવ । તસ્ય પુરુષવિધતામ્ ।
અન્વયં પુરુષવિધઃ । તસ્ય પ્રિયમેવ શિરઃ ।
મોદો દક્ષિણઃ પક્ષઃ ।
પ્રમોદ ઉત્તરઃ પક્ષઃ । આનન્દ આત્મા । બ્રહ્મ પુચ્છં પ્રતિષ્ઠા ।
તદપ્યેષ શ્લોકો ભવતિ ॥ ૧॥ ઇતિ પઞ્ચમોઽનુવાકઃ ॥
અસન્નેવ સ ભવતિ । અસદ્બ્રહ્મેતિ વેદ ચેત્ ।
અસ્તિ બ્રહ્મેતિ ચેદ્વેદ । સન્તમેનં તતો વિદુરિતિ ।
તસ્યૈષ એવ શારીર આત્મા । યઃ પૂર્વસ્ય ।
અથાતોઽનુપ્રશ્નાઃ । ઉતાવિદ્વાનમું લોકં પ્રેત્ય ।
કશ્ચન ગચ્છતી
આહો વિદ્વાનમું લોકં પ્રેત્ય । કશ્ચિત્સમશ્નુતા૩ ઉ ।
સોઽકામયત । બહુસ્યાં પ્રજાયેયેતિ । સ તપોઽતપ્યત ।
સ તપસ્તપ્ત્વા । ઇદસર્વમસૃજત । યદિદં કિઞ્ચ ।
તત્સૃષ્ટ્વા । તદેવાનુપ્રાવિશત્ । તદનુ પ્રવિશ્ય ।
સચ્ચ ત્યચ્ચાભવત્ ।
નિરુક્તં ચાનિરુક્તં ચ । નિલયનં ચાનિલયનં ચ ।
વિજ્ઞાનં ચાવિજ્ઞાનં ચ । સત્યં ચાનૃતં ચ સત્યમભવત્ ।
યદિદં કિઞ્ચ । તત્સત્યમિત્યાચક્ષતે ।
તદપ્યેષ શ્લોકો ભવતિ ॥ ૧॥ ઇતિ ષષ્ઠોઽનુવાકઃ ॥
અસ્તિ બ્રહ્મેતિ ચેદ્વેદ । સન્તમેનં તતો વિદુરિતિ ।
તસ્યૈષ એવ શારીર આત્મા । યઃ પૂર્વસ્ય ।
અથાતોઽનુપ્રશ્નાઃ । ઉતાવિદ્વાનમું લોકં પ્રેત્ય ।
કશ્ચન ગચ્છતી
આહો વિદ્વાનમું લોકં પ્રેત્ય । કશ્ચિત્સમશ્નુતા૩ ઉ ।
સોઽકામયત । બહુસ્યાં પ્રજાયેયેતિ । સ તપોઽતપ્યત ।
સ તપસ્તપ્ત્વા । ઇદસર્વમસૃજત । યદિદં કિઞ્ચ ।
તત્સૃષ્ટ્વા । તદેવાનુપ્રાવિશત્ । તદનુ પ્રવિશ્ય ।
સચ્ચ ત્યચ્ચાભવત્ ।
નિરુક્તં ચાનિરુક્તં ચ । નિલયનં ચાનિલયનં ચ ।
વિજ્ઞાનં ચાવિજ્ઞાનં ચ । સત્યં ચાનૃતં ચ સત્યમભવત્ ।
યદિદં કિઞ્ચ । તત્સત્યમિત્યાચક્ષતે ।
તદપ્યેષ શ્લોકો ભવતિ ॥ ૧॥ ઇતિ ષષ્ઠોઽનુવાકઃ ॥
અભયપ્રતિષ્ઠા
અસદ્વા ઇદમગ્ર આસીત્ । તતો વૈ સદજાયત ।
તદાત્માન સ્વયમકુરુત । તસ્માત્તત્સુકૃતમુચ્યત ઇતિ ।
યદ્વૈ તત્ સુકૃતમ્ । રસો વૈ સઃ ।
રસહ્યેવાયં લબ્ધ્વાઽઽનન્દી ભવતિ । કો હ્યેવાન્યાત્કઃ
પ્રાણ્યાત્ । યદેષ આકાશ આનન્દો ન સ્યાત્ ।
એષ હ્યેવાઽઽનન્દયાતિ ।
યદા હ્યેવૈષ એતસ્મિન્નદૃશ્યેઽનાત્મ્યેઽનિરુક્તેઽનિલયનેઽભયં
પ્રતિષ્ઠાં વિન્દતે । અથ સોઽભયં ગતો ભવતિ ।
યદા હ્યેવૈષ એતસ્મિન્નુદરમન્તરં કુરુતે ।
અથ તસ્ય ભયં ભવતિ । તત્વેવ ભયં વિદુષોઽમન્વાનસ્ય ।
તદપ્યેષ શ્લોકો ભવતિ ॥ ૧॥ ઇતિ સપ્તમોઽનુવાકઃ ॥
અસદ્વા ઇદમગ્ર આસીત્ । તતો વૈ સદજાયત ।
તદાત્માન સ્વયમકુરુત । તસ્માત્તત્સુકૃતમુચ્યત ઇતિ ।
યદ્વૈ તત્ સુકૃતમ્ । રસો વૈ સઃ ।
રસહ્યેવાયં લબ્ધ્વાઽઽનન્દી ભવતિ । કો હ્યેવાન્યાત્કઃ
પ્રાણ્યાત્ । યદેષ આકાશ આનન્દો ન સ્યાત્ ।
એષ હ્યેવાઽઽનન્દયાતિ ।
યદા હ્યેવૈષ એતસ્મિન્નદૃશ્યેઽનાત્મ્યેઽનિરુક્તેઽનિલયનેઽભયં
પ્રતિષ્ઠાં વિન્દતે । અથ સોઽભયં ગતો ભવતિ ।
યદા હ્યેવૈષ એતસ્મિન્નુદરમન્તરં કુરુતે ।
અથ તસ્ય ભયં ભવતિ । તત્વેવ ભયં વિદુષોઽમન્વાનસ્ય ।
તદપ્યેષ શ્લોકો ભવતિ ॥ ૧॥ ઇતિ સપ્તમોઽનુવાકઃ ॥
બ્રહ્માનન્દમીમાંસા
ભીષાઽસ્માદ્વાતઃ પવતે । ભીષોદેતિ સૂર્યઃ ।
ભીષાઽસ્માદગ્નિશ્ચેન્દ્રશ્ચ । મૃત્યુર્ધાવતિ પઞ્ચમ ઇતિ ।
સૈષાઽઽનન્દસ્ય મીમાસા ભવતિ ।
યુવા સ્યાત્સાધુયુવાઽધ્યાયકઃ ।
આશિષ્ઠો દૃઢિષ્ઠો બલિષ્ઠઃ ।
તસ્યેયં પૃથિવી સર્વા વિત્તસ્ય પૂર્ણા સ્યાત્ ।
સ એકો માનુષ આનન્દઃ । તે યે શતં માનુષા આનન્દાઃ ॥ ૧॥
ભીષાઽસ્માદ્વાતઃ પવતે । ભીષોદેતિ સૂર્યઃ ।
ભીષાઽસ્માદગ્નિશ્ચેન્દ્રશ્ચ । મૃત્યુર્ધાવતિ પઞ્ચમ ઇતિ ।
સૈષાઽઽનન્દસ્ય મીમાસા ભવતિ ।
યુવા સ્યાત્સાધુયુવાઽધ્યાયકઃ ।
આશિષ્ઠો દૃઢિષ્ઠો બલિષ્ઠઃ ।
તસ્યેયં પૃથિવી સર્વા વિત્તસ્ય પૂર્ણા સ્યાત્ ।
સ એકો માનુષ આનન્દઃ । તે યે શતં માનુષા આનન્દાઃ ॥ ૧॥
સ એકો મનુષ્યગન્ધર્વાણામાનન્દઃ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ।
તે યે શતં મનુષ્યગન્ધર્વાણામાનન્દાઃ ।
સ એકો દેવગન્ધર્વાણામાનન્દઃ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ।
તે યે શતં દેવગન્ધર્વાણામાનન્દાઃ ।
સ એકઃ પિતૃણાં ચિરલોકલોકાનામાનન્દઃ ।
શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ।
તે યે શતં પિતૃણાં ચિરલોકલોકાનામાનન્દાઃ ।
સ એક આજાનજાનાં દેવાનામાનન્દઃ ॥ ૨॥
તે યે શતં મનુષ્યગન્ધર્વાણામાનન્દાઃ ।
સ એકો દેવગન્ધર્વાણામાનન્દઃ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ।
તે યે શતં દેવગન્ધર્વાણામાનન્દાઃ ।
સ એકઃ પિતૃણાં ચિરલોકલોકાનામાનન્દઃ ।
શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ।
તે યે શતં પિતૃણાં ચિરલોકલોકાનામાનન્દાઃ ।
સ એક આજાનજાનાં દેવાનામાનન્દઃ ॥ ૨॥
શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ।
તે યે શતં આજાનજાનાં દેવાનામાનન્દાઃ ।
સ એકઃ કર્મદેવાનાં દેવાનામાનન્દઃ ।
યે કર્મણા દેવાનપિયન્તિ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ।
તે યે શતં કર્મદેવાનાં દેવાનામાનન્દાઃ ।
સ એકો દેવાનામાનન્દઃ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ।
તે યે શતં દેવાનામાનન્દાઃ । સ એક ઇન્દ્રસ્યાઽઽનન્દઃ ॥ ૩॥
તે યે શતં આજાનજાનાં દેવાનામાનન્દાઃ ।
સ એકઃ કર્મદેવાનાં દેવાનામાનન્દઃ ।
યે કર્મણા દેવાનપિયન્તિ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ।
તે યે શતં કર્મદેવાનાં દેવાનામાનન્દાઃ ।
સ એકો દેવાનામાનન્દઃ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ।
તે યે શતં દેવાનામાનન્દાઃ । સ એક ઇન્દ્રસ્યાઽઽનન્દઃ ॥ ૩॥
શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય । તે યે શતમિન્દ્રસ્યાઽઽનન્દાઃ ।
સ એકો બૃહસ્પતેરાનન્દઃ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ।
તે યે શતં બૃહસ્પતેરાનન્દાઃ । સ એકઃ પ્રજાપતેરાનન્દઃ ।
શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ।
તે યે શતં પ્રજાપતેરાનન્દાઃ ।
સ એકો બ્રહ્મણ આનન્દઃ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ॥ ૪॥
સ એકો બૃહસ્પતેરાનન્દઃ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ।
તે યે શતં બૃહસ્પતેરાનન્દાઃ । સ એકઃ પ્રજાપતેરાનન્દઃ ।
શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ।
તે યે શતં પ્રજાપતેરાનન્દાઃ ।
સ એકો બ્રહ્મણ આનન્દઃ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ॥ ૪॥
સ યશ્ચાયં પુરુષે । યશ્ચાસાવાદિત્યે । સ એકઃ ।
સ ય એવંવિત્ । અસ્માલ્લોકાત્પ્રેત્ય ।
એતમન્નમયમાત્માનમુપસઙ્ક્રામતિ ।
એતં પ્રાણમયમાત્માનમુપસઙ્ક્રામતિ ।
એતં મનોમયમાત્માનમુપસઙ્ક્રામતિ ।
એતં વિજ્ઞાનમયમાત્માનમુપસઙ્ક્રામતિ ।
એતમાનન્દમયમાત્માનમુપસઙ્ક્રામતિ ।
તદપ્યેષ શ્લોકો ભવતિ ॥ ૫॥ ઇત્યષ્ટમોઽનુવાકઃ ॥
સ ય એવંવિત્ । અસ્માલ્લોકાત્પ્રેત્ય ।
એતમન્નમયમાત્માનમુપસઙ્ક્રામતિ ।
એતં પ્રાણમયમાત્માનમુપસઙ્ક્રામતિ ।
એતં મનોમયમાત્માનમુપસઙ્ક્રામતિ ।
એતં વિજ્ઞાનમયમાત્માનમુપસઙ્ક્રામતિ ।
એતમાનન્દમયમાત્માનમુપસઙ્ક્રામતિ ।
તદપ્યેષ શ્લોકો ભવતિ ॥ ૫॥ ઇત્યષ્ટમોઽનુવાકઃ ॥
યતો વાચો નિવર્તન્તે । અપ્રાપ્ય મનસા સહ ।
આનન્દં બ્રહ્મણો વિદ્વાન્ ।
ન બિભેતિ કુતશ્ચનેતિ ।
એતહ વાવ ન તપતિ ।
કિમહસાધુ નાકરવમ્ । કિમહં પાપમકરવમિતિ ।
સ ય એવં વિદ્વાનેતે આત્માન સ્પૃણુતે ।
ઉભે હ્યેવૈષ એતે આત્માન સ્પૃણુતે । ય એવં વેદ ।
ઇત્યુપનિષત્ ॥ ૧॥ ઇતિ નવમોઽનુવાકઃ ॥
॥ ઇતિ બ્રહ્માનન્દવલ્લી સમાપ્તા ॥ ૐ સહ નાવવતુ । સહ નૌ ભુનક્તુ । સહ વીર્યં કરવાવહૈ ।
તેજસ્વિનાવધીતમસ્તુ મા વિદ્વિષાવહૈ ।
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
આનન્દં બ્રહ્મણો વિદ્વાન્ ।
ન બિભેતિ કુતશ્ચનેતિ ।
એતહ વાવ ન તપતિ ।
કિમહસાધુ નાકરવમ્ । કિમહં પાપમકરવમિતિ ।
સ ય એવં વિદ્વાનેતે આત્માન સ્પૃણુતે ।
ઉભે હ્યેવૈષ એતે આત્માન સ્પૃણુતે । ય એવં વેદ ।
ઇત્યુપનિષત્ ॥ ૧॥ ઇતિ નવમોઽનુવાકઃ ॥
॥ ઇતિ બ્રહ્માનન્દવલ્લી સમાપ્તા ॥ ૐ સહ નાવવતુ । સહ નૌ ભુનક્તુ । સહ વીર્યં કરવાવહૈ ।
તેજસ્વિનાવધીતમસ્તુ મા વિદ્વિષાવહૈ ।
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
તૃતીયા ભૃગુવલ્લી
ૐ સહ નાવવતુ । સહ નૌ ભુનક્તુ । સહ વીર્યં કરવાવહૈ ।
તેજસ્વિનાવધીતમસ્તુ મા વિદ્વિષાવહૈ ।
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
ૐ સહ નાવવતુ । સહ નૌ ભુનક્તુ । સહ વીર્યં કરવાવહૈ ।
તેજસ્વિનાવધીતમસ્તુ મા વિદ્વિષાવહૈ ।
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
ભૃગુર્વૈ વારુણિઃ । વરુણં પિતરમુપસસાર ।
અધીહિ ભગવો બ્રહ્મેતિ । તસ્મા એતત્પ્રોવાચ ।
અન્નં પ્રાણં ચક્ષુઃ શ્રોત્રં મનો વાચમિતિ ।
તહોવાચ । યતો વા ઇમાનિ ભૂતાનિ જાયન્તે ।
યેન જાતાનિ જીવન્તિ ।
યત્પ્રયન્ત્યભિસંવિશન્તિ । તદ્વિજિજ્ઞાસસ્વ । તદ્બ્રહ્મેતિ ।
સ તપોઽતપ્યત । સ તપસ્તપ્ત્વા ॥ ૧॥ ઇતિ પ્રથમોઽનુવાકઃ ॥
અધીહિ ભગવો બ્રહ્મેતિ । તસ્મા એતત્પ્રોવાચ ।
અન્નં પ્રાણં ચક્ષુઃ શ્રોત્રં મનો વાચમિતિ ।
તહોવાચ । યતો વા ઇમાનિ ભૂતાનિ જાયન્તે ।
યેન જાતાનિ જીવન્તિ ।
યત્પ્રયન્ત્યભિસંવિશન્તિ । તદ્વિજિજ્ઞાસસ્વ । તદ્બ્રહ્મેતિ ।
સ તપોઽતપ્યત । સ તપસ્તપ્ત્વા ॥ ૧॥ ઇતિ પ્રથમોઽનુવાકઃ ॥
પઞ્ચકોશાન્તઃસ્થિતબ્રહ્મનિરૂપણમ્
અન્નં બ્રહ્મેતિ વ્યજાનાત્ । અન્નાદ્ધ્યેવ ખલ્વિમાનિ
ભુતાનિ જાયન્તે । અન્નેન જાતાનિ જીવન્તિ ।
અન્નં પ્રયન્ત્યભિસંવિશન્તીતિ । તદ્વિજ્ઞાય ।
પુનરેવ વરુણં પિતરમુપસસાર ।
અધીહિ ભગવો બ્રહ્મેતિ । તહોવાચ ।
તપસા બ્રહ્મ વિજિજ્ઞાસસ્વ । તપો બ્રહ્મેતિ ।
સ તપોઽતપ્યત । સ તપસ્તપ્ત્વા ॥ ૧॥ ઇતિ દ્વિતીયોઽનુવાકઃ ॥
અન્નં બ્રહ્મેતિ વ્યજાનાત્ । અન્નાદ્ધ્યેવ ખલ્વિમાનિ
ભુતાનિ જાયન્તે । અન્નેન જાતાનિ જીવન્તિ ।
અન્નં પ્રયન્ત્યભિસંવિશન્તીતિ । તદ્વિજ્ઞાય ।
પુનરેવ વરુણં પિતરમુપસસાર ।
અધીહિ ભગવો બ્રહ્મેતિ । તહોવાચ ।
તપસા બ્રહ્મ વિજિજ્ઞાસસ્વ । તપો બ્રહ્મેતિ ।
સ તપોઽતપ્યત । સ તપસ્તપ્ત્વા ॥ ૧॥ ઇતિ દ્વિતીયોઽનુવાકઃ ॥
પ્રાણો બ્રહ્મેતિ વ્યજાનાત્ । પ્રાણાદ્ધ્યેવ ખલ્વિમાનિ
ભૂતાનિ જાયન્તે । પ્રાણેન જાતાનિ જીવન્તિ ।
પ્રાણં પ્રયન્ત્યભિસંવિશન્તીતિ । તદ્વિજ્ઞાય ।
પુનરેવ વરુણં પિતરમુપસસાર ।
અધીહિ ભગવો બ્રહ્મેતિ । તહોવાચ ।
તપસા બ્રહ્મ વિજિજ્ઞાસસ્વ । તપો બ્રહ્મેતિ ।
સ તપોઽતપ્યત । સ તપસ્તપ્ત્વા ॥ ૧॥ ઇતિ તૃતીયોઽનુવાકઃ ॥
ભૂતાનિ જાયન્તે । પ્રાણેન જાતાનિ જીવન્તિ ।
પ્રાણં પ્રયન્ત્યભિસંવિશન્તીતિ । તદ્વિજ્ઞાય ।
પુનરેવ વરુણં પિતરમુપસસાર ।
અધીહિ ભગવો બ્રહ્મેતિ । તહોવાચ ।
તપસા બ્રહ્મ વિજિજ્ઞાસસ્વ । તપો બ્રહ્મેતિ ।
સ તપોઽતપ્યત । સ તપસ્તપ્ત્વા ॥ ૧॥ ઇતિ તૃતીયોઽનુવાકઃ ॥
મનો બ્રહ્મેતિ વ્યજાનાત્ । મનસો હ્યેવ ખલ્વિમાનિ
ભૂતાનિ જાયન્તે । મનસા જાતાનિ જીવન્તિ ।
મનઃ પ્રયન્ત્યભિસંવિશન્તીતિ । તદ્વિજ્ઞાય ।
પુનરેવ વરુણં પિતરમુપસસાર ।
અધીહિ ભગવો બ્રહ્મેતિ । તહોવાચ ।
તપસા બ્રહ્મ વિજિજ્ઞાસસ્વ । તપો બ્રહ્મેતિ ।
સ તપોઽતપ્યત । સ તપસ્તપ્ત્વા ॥ ૧॥ ઇતિ ચતુર્થોઽનુવાકઃ ॥
ભૂતાનિ જાયન્તે । મનસા જાતાનિ જીવન્તિ ।
મનઃ પ્રયન્ત્યભિસંવિશન્તીતિ । તદ્વિજ્ઞાય ।
પુનરેવ વરુણં પિતરમુપસસાર ।
અધીહિ ભગવો બ્રહ્મેતિ । તહોવાચ ।
તપસા બ્રહ્મ વિજિજ્ઞાસસ્વ । તપો બ્રહ્મેતિ ।
સ તપોઽતપ્યત । સ તપસ્તપ્ત્વા ॥ ૧॥ ઇતિ ચતુર્થોઽનુવાકઃ ॥
વિજ્ઞાનં બ્રહ્મેતિ વ્યજાનાત્ । વિજ્ઞાનાદ્ધ્યેવ ખલ્વિમાનિ
ભૂતાનિ જાયન્તે । વિજ્ઞાનેન જાતાનિ જીવન્તિ ।
વિજ્ઞાનં પ્રયન્ત્યભિસંવિશન્તીતિ । તદ્વિજ્ઞાય ।
પુનરેવ વરુણં પિતરમુપસસાર ।
અધીહિ ભગવો બ્રહ્મેતિ । તહોવાચ ।
તપસા બ્રહ્મ વિજિજ્ઞાસસ્વ । તપો બ્રહ્મેતિ ।
સ તપોઽતપ્યત । સ તપસ્તપ્ત્વા ॥ ૧॥ ઇતિ પઞ્ચમોઽનુવાકઃ ॥
ભૂતાનિ જાયન્તે । વિજ્ઞાનેન જાતાનિ જીવન્તિ ।
વિજ્ઞાનં પ્રયન્ત્યભિસંવિશન્તીતિ । તદ્વિજ્ઞાય ।
પુનરેવ વરુણં પિતરમુપસસાર ।
અધીહિ ભગવો બ્રહ્મેતિ । તહોવાચ ।
તપસા બ્રહ્મ વિજિજ્ઞાસસ્વ । તપો બ્રહ્મેતિ ।
સ તપોઽતપ્યત । સ તપસ્તપ્ત્વા ॥ ૧॥ ઇતિ પઞ્ચમોઽનુવાકઃ ॥
આનન્દો બ્રહ્મેતિ વ્યજાનાત્ । આનન્દાધ્યેવ ખલ્વિમાનિ
ભૂતાનિ જાયન્તે । આનન્દેન જાતાનિ જીવન્તિ ।
આનન્દં પ્રયન્ત્યભિસંવિશન્તીતિ ।
સૈષા ભાર્ગવી વારુણી વિદ્યા । પરમે વ્યોમન્પ્રતિષ્ઠિતા ।
સ ય એવં વેદ પ્રતિતિષ્ઠતિ । અન્નવાનન્નાદો ભવતિ ।
મહાન્ભવતિ પ્રજયા પશુભિર્બ્રહ્મવર્ચસેન ।
મહાન્ કીર્ત્યા ॥ ૧॥ ઇતિ ષષ્ઠોઽનુવાકઃ ॥
ભૂતાનિ જાયન્તે । આનન્દેન જાતાનિ જીવન્તિ ।
આનન્દં પ્રયન્ત્યભિસંવિશન્તીતિ ।
સૈષા ભાર્ગવી વારુણી વિદ્યા । પરમે વ્યોમન્પ્રતિષ્ઠિતા ।
સ ય એવં વેદ પ્રતિતિષ્ઠતિ । અન્નવાનન્નાદો ભવતિ ।
મહાન્ભવતિ પ્રજયા પશુભિર્બ્રહ્મવર્ચસેન ।
મહાન્ કીર્ત્યા ॥ ૧॥ ઇતિ ષષ્ઠોઽનુવાકઃ ॥
અન્નબ્રહ્મોપાસનમ્
અન્નં ન નિન્દ્યાત્ । તદ્વ્રતમ્ । પ્રાણો વા અન્નમ્ ।
શરીરમન્નાદમ્ । પ્રાણે શરીરં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
શરીરે પ્રાણઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ । તદેતદન્નમન્ને પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
સ ય એતદન્નમન્ને પ્રતિષ્ઠિતં વેદ પ્રતિતિષ્ઠતિ ।
અન્નવાનન્નાદો ભવતિ । મહાન્ભવતિ પ્રજયા
પશુભિર્બ્રહ્મવર્ચસેન । મહાન્ કીર્ત્યા ॥ ૧॥
ઇતિ સપ્તમોઽનુવાકઃ ॥
અન્નં ન નિન્દ્યાત્ । તદ્વ્રતમ્ । પ્રાણો વા અન્નમ્ ।
શરીરમન્નાદમ્ । પ્રાણે શરીરં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
શરીરે પ્રાણઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ । તદેતદન્નમન્ને પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
સ ય એતદન્નમન્ને પ્રતિષ્ઠિતં વેદ પ્રતિતિષ્ઠતિ ।
અન્નવાનન્નાદો ભવતિ । મહાન્ભવતિ પ્રજયા
પશુભિર્બ્રહ્મવર્ચસેન । મહાન્ કીર્ત્યા ॥ ૧॥
ઇતિ સપ્તમોઽનુવાકઃ ॥
અન્નં ન પરિચક્ષીત । તદ્વ્રતમ્ । આપો વા અન્નમ્ ।
જ્યોતિરન્નાદમ્ । અપ્સુ જ્યોતિઃ પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
જ્યોતિષ્યાપઃ પ્રતિષ્ઠિતાઃ । તદેતદન્નમન્ને પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
સ ય એતદન્નમન્ને પ્રતિષ્ઠિતં વેદ પ્રતિતિષ્ઠતિ ।
અન્નવાનન્નાદો ભવતિ । મહાન્ભવતિ પ્રજયા
પશુભિર્બ્રહ્મવર્ચસેન । મહાન્ કીર્ત્યા ॥ ૧॥
ઇત્યષ્ટમોઽનુવાકઃ ॥
જ્યોતિરન્નાદમ્ । અપ્સુ જ્યોતિઃ પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
જ્યોતિષ્યાપઃ પ્રતિષ્ઠિતાઃ । તદેતદન્નમન્ને પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
સ ય એતદન્નમન્ને પ્રતિષ્ઠિતં વેદ પ્રતિતિષ્ઠતિ ।
અન્નવાનન્નાદો ભવતિ । મહાન્ભવતિ પ્રજયા
પશુભિર્બ્રહ્મવર્ચસેન । મહાન્ કીર્ત્યા ॥ ૧॥
ઇત્યષ્ટમોઽનુવાકઃ ॥
અન્નં બહુ કુર્વીત । તદ્વ્રતમ્ । પૃથિવી વા અન્નમ્ ।
આકાશોઽન્નાદઃ । પૃથિવ્યામાકાશઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ ।
આકાશે પૃથિવી પ્રતિષ્ઠિતા ।
તદેતદન્નમન્ને પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
સ ય એતદન્નમન્ને પ્રતિષ્ઠિતં વેદ પ્રતિતિષ્ઠતિ ।
અન્નવાનન્નાદો ભવતિ । મહાન્ભવતિ પ્રજયા
પશુભિર્બ્રહ્મવર્ચસેન । મહાન્ કીર્ત્યા ॥ ૧॥
ઇતિ નવમોઽનુવાકઃ ॥
આકાશોઽન્નાદઃ । પૃથિવ્યામાકાશઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ ।
આકાશે પૃથિવી પ્રતિષ્ઠિતા ।
તદેતદન્નમન્ને પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
સ ય એતદન્નમન્ને પ્રતિષ્ઠિતં વેદ પ્રતિતિષ્ઠતિ ।
અન્નવાનન્નાદો ભવતિ । મહાન્ભવતિ પ્રજયા
પશુભિર્બ્રહ્મવર્ચસેન । મહાન્ કીર્ત્યા ॥ ૧॥
ઇતિ નવમોઽનુવાકઃ ॥
સદાચારપ્રદર્શનમ્ । બ્રહ્માનન્દાનુભવઃ
ન કઞ્ચન વસતૌ પ્રત્યાચક્ષીત । તદ્વ્રતમ્ ।
તસ્માદ્યયા કયા ચ વિધયા બહ્વન્નં પ્રાપ્નુયાત્ ।
અરાધ્યસ્મા અન્નમિત્યાચક્ષતે ।
એતદ્વૈ મુખતોઽન્નરાદ્ધમ્ ।
મુખતોઽસ્મા અન્નરાધ્યતે ।
એતદ્વૈ મધ્યતોઽન્નરાદ્ધમ્ ।
મધ્યતોઽસ્મા અન્નરાધ્યતે ।
એદદ્વા અન્તતોઽન્નરાદ્ધમ્ ।
અન્તતોઽસ્મા અન્ન રાધ્યતે ॥ ૧॥
ન કઞ્ચન વસતૌ પ્રત્યાચક્ષીત । તદ્વ્રતમ્ ।
તસ્માદ્યયા કયા ચ વિધયા બહ્વન્નં પ્રાપ્નુયાત્ ।
અરાધ્યસ્મા અન્નમિત્યાચક્ષતે ।
એતદ્વૈ મુખતોઽન્નરાદ્ધમ્ ।
મુખતોઽસ્મા અન્નરાધ્યતે ।
એતદ્વૈ મધ્યતોઽન્નરાદ્ધમ્ ।
મધ્યતોઽસ્મા અન્નરાધ્યતે ।
એદદ્વા અન્તતોઽન્નરાદ્ધમ્ ।
અન્તતોઽસ્મા અન્ન રાધ્યતે ॥ ૧॥
ય એવં વેદ । ક્ષેમ ઇતિ વાચિ । યોગક્ષેમ ઇતિ પ્રાણાપાનયોઃ ।
કર્મેતિ હસ્તયોઃ । ગતિરિતિ પાદયોઃ । વિમુક્તિરિતિ પાયૌ ।
ઇતિ માનુષીઃ સમાજ્ઞાઃ । અથ દૈવીઃ । તૃપ્તિરિતિ વૃષ્ટૌ ।
બલમિતિ વિદ્યુતિ ॥ ૨॥
કર્મેતિ હસ્તયોઃ । ગતિરિતિ પાદયોઃ । વિમુક્તિરિતિ પાયૌ ।
ઇતિ માનુષીઃ સમાજ્ઞાઃ । અથ દૈવીઃ । તૃપ્તિરિતિ વૃષ્ટૌ ।
બલમિતિ વિદ્યુતિ ॥ ૨॥
યશ ઇતિ પશુષુ । જ્યોતિરિતિ નક્ષત્રેષુ ।
પ્રજાતિરમૃતમાનન્દ ઇત્યુપસ્થે । સર્વમિત્યાકાશે ।
તત્પ્રતિષ્ઠેત્યુપાસીત । પ્રતિષ્ઠાવાન્ ભવતિ ।
તન્મહ ઇત્યુપાસીત । મહાન્ભવતિ । તન્મન ઇત્યુપાસીત ।
માનવાન્ભવતિ ॥ ૩॥
પ્રજાતિરમૃતમાનન્દ ઇત્યુપસ્થે । સર્વમિત્યાકાશે ।
તત્પ્રતિષ્ઠેત્યુપાસીત । પ્રતિષ્ઠાવાન્ ભવતિ ।
તન્મહ ઇત્યુપાસીત । મહાન્ભવતિ । તન્મન ઇત્યુપાસીત ।
માનવાન્ભવતિ ॥ ૩॥
તન્નમ ઇત્યુપાસીત । નમ્યન્તેઽસ્મૈ કામાઃ ।
તદ્બ્રહ્મેત્યુપાસીત । બ્રહ્મવાન્ભવતિ ।
તદ્બ્રહ્મણઃ પરિમર ઇત્યુપાસીત ।
પર્યેણં મ્રિયન્તે દ્વિષન્તઃ સપત્નાઃ ।
પરિ યેઽપ્રિયા ભ્રાતૃવ્યાઃ ।
સ યશ્ચાયં પુરુષે । યશ્ચાસાવાદિત્યે । સ એકઃ ॥ ૪॥
તદ્બ્રહ્મેત્યુપાસીત । બ્રહ્મવાન્ભવતિ ।
તદ્બ્રહ્મણઃ પરિમર ઇત્યુપાસીત ।
પર્યેણં મ્રિયન્તે દ્વિષન્તઃ સપત્નાઃ ।
પરિ યેઽપ્રિયા ભ્રાતૃવ્યાઃ ।
સ યશ્ચાયં પુરુષે । યશ્ચાસાવાદિત્યે । સ એકઃ ॥ ૪॥
સ ય એવંવિત્ । અસ્માલ્લોકાત્પ્રેત્ય ।
એતમન્નમયમાત્માનમુપસઙ્ક્રમ્ય ।
એતં પ્રાણમયમાત્માનમુપસઙ્ક્રમ્ય ।
એતં મનોમયમાત્માનમુપસઙ્ક્રમ્ય ।
એતં વિજ્ઞાનમયમાત્માનમુપસઙ્ક્રમ્ય ।
એતમાનન્દમયમાત્માનમુપસઙ્ક્રમ્ય ।
ઇમાઁલ્લોકન્કામાન્ની કામરૂપ્યનુસઞ્ચરન્ ।
એતત્ સામ ગાયન્નાસ્તે । હા ૩ વુ હા ૩ વુ હા ૩ વુ ॥ ૫॥
એતમન્નમયમાત્માનમુપસઙ્ક્રમ્ય ।
એતં પ્રાણમયમાત્માનમુપસઙ્ક્રમ્ય ।
એતં મનોમયમાત્માનમુપસઙ્ક્રમ્ય ।
એતં વિજ્ઞાનમયમાત્માનમુપસઙ્ક્રમ્ય ।
એતમાનન્દમયમાત્માનમુપસઙ્ક્રમ્ય ।
ઇમાઁલ્લોકન્કામાન્ની કામરૂપ્યનુસઞ્ચરન્ ।
એતત્ સામ ગાયન્નાસ્તે । હા ૩ વુ હા ૩ વુ હા ૩ વુ ॥ ૫॥
અહમન્નમહમન્નમહમન્નમ્ ।
અહમન્નાદોઽ૩હમન્નાદોઽ૩અહમન્નાદઃ ।
અહશ્લોકકૃદહશ્લોકકૃદહશ્લોકકૃત્ ।
અહમસ્મિ પ્રથમજા ઋતા૩સ્ય ।
પૂર્વં દેવેભ્યોઽમૃતસ્ય ના૩ભાઇ ।
યો મા દદાતિ સ ઇદેવ મા૩અઽવાઃ ।
અહમન્નમન્નમદન્તમા૩દ્મિ ।
અહં વિશ્વં ભુવનમભ્યભવા૩મ્ ।
સુવર્ન જ્યોતીઃ ॥ ૬॥
ય એવં વેદ । ઇત્યુપનિષત્ ।
ઇતિ દશમોઽનુવાકઃ ॥
॥ ઇતિ ભૃગુવલ્લી સમાપ્તા ॥ ૐ સહ નાવવતુ । સહ નૌ ભુનક્તુ । સહ વીર્યં કરવાવહૈ ।
તેજસ્વિ નાવધીતમસ્તુ મા વિદ્વિષાવહૈ ।
॥ ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
અહમન્નાદોઽ૩હમન્નાદોઽ૩અહમન્નાદઃ ।
અહશ્લોકકૃદહશ્લોકકૃદહશ્લોકકૃત્ ।
અહમસ્મિ પ્રથમજા ઋતા૩સ્ય ।
પૂર્વં દેવેભ્યોઽમૃતસ્ય ના૩ભાઇ ।
યો મા દદાતિ સ ઇદેવ મા૩અઽવાઃ ।
અહમન્નમન્નમદન્તમા૩દ્મિ ।
અહં વિશ્વં ભુવનમભ્યભવા૩મ્ ।
સુવર્ન જ્યોતીઃ ॥ ૬॥
ય એવં વેદ । ઇત્યુપનિષત્ ।
ઇતિ દશમોઽનુવાકઃ ॥
॥ ઇતિ ભૃગુવલ્લી સમાપ્તા ॥ ૐ સહ નાવવતુ । સહ નૌ ભુનક્તુ । સહ વીર્યં કરવાવહૈ ।
તેજસ્વિ નાવધીતમસ્તુ મા વિદ્વિષાવહૈ ।
॥ ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥