Lord Shiva

અનામય સ્તોત્રમ્

(Anamaya Stotram in Gujarati)

Dandin

Also known as Dandi Anamaya Stotram · anamaya stotra · shiva anamaya stotram

Thirty-five verses to Shiva in the mandakranta metre, composed by the poet Dandin, who names himself in the closing verse and states the hymn's purpose plainly: by the reciting of this praise, take away the diseases of men. It begins in self-doubt — how can a creature like me, mind clouded in the dark, reach that highest light? — and answers that the words come of themselves. Dandin then sets Shiva above the other gods by argument rather than assertion, holding that speech touches only their gross portion, and that devotion, not learning, is what qualifies a person to praise the lord of the three worlds. Recited for health and for freedom from illness.

તૃષ્ણાતન્ત્રે મનસિ તમસા દુર્દિને બન્ધુવર્તી
માદૃગ્જન્તુઃ કથમધિકરોત્યૈશ્વરં જ્યોતિરગ્ર્યમ્ ।
વાચઃ સ્ફીતા ભગવતિ હરેસ્સન્નિકૃષ્ટાત્મરૂપા-
સ્સ્તુત્યાત્માનસ્સ્વયમિવમુખાદસ્ય મે નિષ્પતન્તિ ॥ ૧ ॥
વેધા વિષ્ણુર્વરુણધનદૌ વાસવો જીવિતેશ-
શ્ચન્દ્રાદિત્યૌ વસવ ઇતિ યા દેવતા ભિન્નકક્ષ્યાઃ ।
મન્યે તાસામપિ ન ભજતે ભારતી તે સ્વરૂપં
સ્થૂલે ત્વંશે સ્પૃશતિ સદૃશં તત્પુનર્માદૃશોઽપિ ॥ ૨ ॥
તન્નસ્થાણોસ્સ્તુતિરતિભરા ભક્તિરુચ્ચૈર્મુખી ચે-
દ્ગ્રામ્યસ્તોતા ભવતિ પુરુષઃ કશ્ચિદારણ્યકો વા ।
નો ચેદ્ભક્તિસ્ત્વયિ ચ યદિ વા બ્રહ્મવિદ્યાત્વધીતે
નાનુધ્યેયસ્તવ પશુરસાવાત્મકર્માનભિજ્ઞઃ ॥ ૩ ॥
વિશ્વં પ્રાદુર્ભવતિ લભતે ત્વામધિષ્ઠાયકં ચે-
ન્નેહ્યુત્પત્તિર્યયદિ જનયિતા નાસ્તિ ચૈતન્યયુક્તઃ ।
ક્ષિત્યાદીનાં ભવ નિજકલાવત્તયા જન્મવત્તા
સિધ્યત્યેવં સતિ ભગવતસ્સર્વલોકાધિપત્યમ્ ॥ ૪ ॥
ભોગ્યામાહુઃ પ્રકૃતિમૃષયશ્ચેતનાશક્તિશૂન્યાં
ભોક્તા ચૈનાં પરિણમયિતું બુદ્ધિવર્તી સમર્થઃ ।
ભોગોપ્યસ્મિન્ ભવતિ મિથુને પુષ્કલસ્તત્ર હેતુ-
ર્નીલગ્રીવ ત્વમસિ ભુવનસ્થાપનાસૂત્રધારઃ ॥ ૫ ॥
ભિન્નાવસ્થં જગતિ બહુના દેશકાલપ્રભેદા-
દ્દ્વાભ્યાં પાપાન્યભિગિરિ હરન્ યોનવદ્યઃ ક્રમાભ્યામ્ ।
પ્રેક્ષ્યારૂઢસ્સૃજતિ નિયમાદસ્ય સર્વં હિ યત્ત-
ત્સર્વજ્ઞત્વં ત્રિભુવન સૃજા યત્ર સૂત્રં ન કિઞ્ચિત્ ॥ ૬ ॥
ચારૂદ્રેકે રજસિ જગતાં જન્મસત્વે પ્રકૃષ્ટે
યાત્રાં ભૂયસ્તમસિ બહુલે બિભ્રતસ્સંહૃતિં ચ ।
બ્રહ્માદ્યૈતત્પ્રકૃતિગહનં સ્તંભપર્યન્તમાસી-
ત્ક્રીડાવસ્તુ ત્રિનયન મનોવૃત્તિમાત્રાનુગં તે ॥ ૭ ॥
કૃત્તિશ્ચિત્રા નિવસનપદે કલ્પિતા પૌણ્ડરીકી
વાસાગારં પિતૃવનભુવં વાહનં કશ્ચિદુક્ષા ।
એવં પ્રાહુઃ પ્રલઘુહૃદયા યદ્યપિ સ્વાર્થપોષં
ત્વાં પ્રત્યેકં ધ્વનતિ ભગવન્નીશ ઇત્યેષ શબ્દઃ ॥ ૮ ॥
ક્લૃપ્તાકલ્પઃ કિમયમશિવૈરસ્થિમુખ્યૈઃ પદાર્થૈઃ
કસ્સ્યાદસ્ય સ્તનકલશયોર્ભારનમ્રા ભવાની ।
પાણૌ ખણ્ડઃ પરશુરિદમપ્યક્ષસૂત્રં કિમસ્યે-
ત્યા ચક્ષાણો હર કૃતધિયામસ્તુ હાસ્યૈકવેદ્યઃ ॥ ૯ ॥
યત્કાપાલવ્રતમપિ મહદ્દૃષ્ટમેકાન્તઘોરં
મુક્તેરધ્વા સ પુનરમલઃ પાવનઃ કિં ન જાતઃ ।
દાક્ષાયણ્યાં પ્રિયતમતયા વર્તતે યોગમાયા
સા સ્યાદ્ધત્તે મિથુનચરિતં વૃદ્ધિમૂલં પ્રજાનામ્ ॥ ૧૦ ॥
કશ્ચિન્મર્ત્યઃ ક્રતુકૃશતનુર્નીલકણ્ઠ ત્વયા ચે-
દ્દૃષ્ટિસ્નિગ્ધસ્સ પુનરમરસ્ત્રીભુજગ્રાહ્યકણ્ઠઃ ।
અપ્યારૂઢસ્સુરપરિવૃતં સ્થાનમાખણ્ડલીયં
ત્વં ચેત્ક્રુદ્ધસ્સ પતતિ નિરાલંબનો ધ્વાન્તજાલે ॥ ૧૧ ॥
શશ્વદ્બાલ્યં શરવણભવં ષણ્મુખં દ્વાદશાક્ષં
તેજો યત્તે કનકનલિનીપદ્મપત્રાવદાતમ્ ।
વિસ્માર્યન્તે સુરયુવતયસ્તેન સેન્દ્રાવરોધા
દૈત્યેન્દ્રાણામસુરજયિનાં બન્ધનાગારવાસમ્ ॥ ૧૨ ॥
વેગાકૃષ્ટગ્રહરવિશશિવ્યશ્નુવાનં દિગન્તા-
ન્ન્યક્કુર્વાણં પ્રલયપયસામૂર્મિભઙ્ગાવલેપમ્ ।
મુક્તાકારં હર તવ જટાબદ્ધસંસ્પર્શિ સદ્યો
જજ્ઞે ચૂડા કુસુમસુભગં વારિ ભાગીરથીયમ્ ॥ ૧૩ ॥
કલ્માષસ્તે મરકતશિલાભઙ્ગકાન્તિર્ન કણ્ઠે
ન વ્યાચષ્ટે ભુવનવિષયાં ત્વત્પ્રસાદપ્રવૃત્તિમ્ ।
વારાં ગર્ભસ્સહિ વિષમયો મન્દરક્ષોભજન્મા
નૈવં રુદ્ધો યદિ ન ભવતિ સ્થાવરં જઙ્ગમં વા ॥ ૧૪ ॥
સન્ધાયાસ્ત્રં ધનુષિ નિયમોન્માથિ સમ્મોહનાખ્યં
પાર્શ્વે તિષ્ઠન્ ગિરિશસદૃશે પઞ્ચબાણો મુહૂર્તમ્ ।
તસ્માદૂર્ધ્વં દહનપરિધૌ રોષદૃષ્ટિ પ્રસૂતે
રક્તાશોકસ્તબકિત ઇવ પ્રાન્તધૂમદ્વિરેફઃ ॥ ૧૫ ॥
લઙ્કાનાથં લવણજલધિસ્થૂલવેલોર્મિદીર્ઘૈઃ
કૈલાસં તે નિલયનગરીં બાહુભિઃ કમ્પયન્તમ્ ।
આક્રોશદ્ભિર્વમિતરુધિરૈરાનનૈરાપ્લુતાક્ષૈ-
રાપાતાલાનયદલસાબદ્ધમઙ્ગુષ્ઠકર્મ ॥ ૧૬ ॥
ઐશ્વર્યં તેઽપ્યવૃણતપતન્નેકમૂર્ધાવશેષઃ
પાદદ્વન્દ્વે દશમુખશિરઃ પુણ્ડરીકોપહારઃ ।
યેનૈવાસાવધિગતફલો રાક્ષસશ્રીવિધેય-
શ્ચક્રે દેવાસુરપરિષદો લોકપાલૈકશત્રુઃ ॥ ૧૭ ॥
ભક્તિર્બાણા સુરમપિ ભવત્પાદપદ્મં સ્પૃશન્તં
સ્થાનં ચન્દ્રાભરણ ગમયામાસ લોકસ્ય મૂર્ધ્નિ ।
સહ્યસ્યાપિ ભ્રુકુટિનયનાદગ્નિદંષ્ટ્રાકરાલં
દ્રષ્ટું કશ્ચિદ્વદનમશકદ્દેવદૈત્યેશ્વરેષુ ॥ ૧૮ ॥
પાદન્યાસાન્નમતિ વસુધા પન્નગસ્કન્ધલગ્ના
બાહુક્ષેપાદ્ગ્રહગણયુતં ઘૂર્ણતે મેઘબૃન્દમ્ ।
ઉત્સાદ્યન્તે ક્ષણમિવ દિશો હુઙ્કૃતેનાતિમાત્રં
ભિન્નાવસ્થં ભવતિ ભુવનં ત્વય્યુપક્રાન્તનૃત્તે ॥ ૧૯ ॥
નોર્ધ્વં ગમ્યં સરસિજભુવો નાપ્યધશ્શાર્ઙ્ગપાણે-
રાસીદન્તસ્તવ હુતવહસ્તં ભમૂર્ત્યા સ્થિતસ્ય ।
ભૂયસ્તાભ્યામુપરિ લઘુના વિસ્મયેન સ્તુવદ્ભ્યાં
કણ્ઠે કાલં કપિલનયનં રૂપમાવિર્બભૂવ ॥ ૨૦ ॥
શ્લાઘ્યાં દૃષ્ટિં દુહિતરિ ગિરેર્ન્યસ્ય ચાપોર્ધ્વકોટ્યાં
કૃત્વા બાહું ત્રિપુરવિજયાનન્તરં તે સ્થિતસ્ય ।
મન્દારાણાં મધુરસુરભયો વૃષ્ટયઃ પેતુરાર્દ્રા-
સ્સ્વર્ગોદ્યાનભ્રમરવનિતાદત્તદીર્ઘાનુયાતાઃ ॥ ૨૧ ॥
ઉદ્ધૃત્યૈકં નયનમરુણં સ્નિગ્ધતારાપરાગં
પૂર્ણેથાદ્યઃ પરમસુલભે દુષ્કરાણાં સહસ્રે ।
ચક્રં ભેજે દહનજટિલં દક્ષિણં તસ્ય હસ્તં
બાલસ્યેવ દ્યૂતિવલયિતં મણ્ડલં ભાસ્કરસ્ય ॥ ૨૨ ॥
વિષ્ણુશ્ચક્રે કરતલગતે વિષ્ટપાનાં ત્રયાણાં
દત્તાશ્વાસો દનુસુતશિરશ્છેદદીક્ષાં બબન્ધ ।
પ્રત્યાસન્નં તદપિ નયનં પુણ્ડરીકાનુકારિ
શ્લાઘ્યા ભક્તિસ્ત્રિનયન ભવત્યર્પિતા કિં ન સૂતે ॥ ૨૩ ॥
સવ્યે શૂલં ત્રિશિખમપરે દોષ્ણિ ભિક્ષાકપાલં
સોમો મુગ્ધશ્શિરસિ ભુજગઃ કશ્ચિદંસોત્તરીયઃ ।
કોઽયં વેષસ્ત્રિનયન કુતો દૃષ્ટ ઇત્યદ્રિકન્યા
પ્રાયેણ ત્વાં હસતિ ભગવન્ પ્રેમનિર્યન્ત્રિતાત્મા ॥ ૨૪ ॥
આર્દ્રં નાગાજિનમવયવગ્રન્થિમદ્બિભ્રદંસે
રૂપં પ્રાવૃડ્ઘનરુચિમહાભૈરવં દર્શયિત્વા ।
પશ્યન્ ગૌરીં ભયચલ કરાલંબિત સ્કન્ધહસ્તાં
મન્યે પ્રીત્યા દૃઢ ઇતિ ભવાન્ વજ્રદેહેઽપિ જાતઃ ॥ ૨૫ ॥
વ્યાલાકલ્પા વિષમનયના વિદ્રુમાતામ્રભાસો
જાયામિશ્રા જટિલશિરસશ્ચન્દ્રરેખાવતંસાઃ ।
નિત્યાનન્દા નિયતલલિતાસ્સ્નિગ્ધકલ્માષકણ્ઠાઃ
દેવા રુદ્રા ધૃતપરશવસ્તે ભવિષ્યન્તિ ભક્તાઃ ॥ ૨૬ ॥
મન્ત્રાભ્યાસો નિયમવિધયસ્તીર્થયાત્રાનુરોધો
ગ્રામે ભિક્ષાચરણમુટજે બીજવૃત્તિર્વને વા
ઇત્યાયાસે મહતિ રમતામપ્રગલ્ભઃ ફલાર્થે
સ્મૃત્વેવાહં તવચરણયોર્નિર્વૃતિં સાધયામિ ॥ ૨૭ ॥
આસ્તાં તાવત્સ્નપનમુપરિક્ષીરધારાપ્રવાહૈ-
સ્સ્નેહાભ્યઙ્ગો ભવનકરણં ગન્ધધૂપાર્પણં વા ।
યસ્તે કશ્ચિત્કિરતિ કુસુમાન્યુદ્દિશન્ પાદપીઠં
ભૂયો નૈષ ભ્રમતિ જનનીગર્ભકારાગૃહેષુ ॥ ૨૮ ॥
મુક્તાકારં મુનિભિરનિશં ચેતસિ ધ્યાયમાનં
મુક્તાગૌરં શિરસિજટિલે જાહ્નવીમુદ્વહન્તમ્ ।
નાનાકારં નમ્રશશિકલાશેખરં નાગહારં
નારીમિશ્રં ધૃતનરશિરોમાલ્યમીશં નમામિ ॥ ૨૯ ॥
તિર્યગ્યોનૌ ત્રિદશનિલયે માનુષે રાક્ષસે વા
યક્ષાવાસે વિષધરપુરે દેવ વિદ્યાધરે વા ।
યસ્મિન્ કસ્મિંત્સુકૃતનિલયે જન્મનિ શ્રેયસે વા
ભૂયાદ્યુષ્મચ્ચરણકમલધ્યાયિની ચિત્તવૃત્તિઃ ॥ ૩૦ ॥
વન્દે રુદ્રં વરદમમલં દણ્ડિનં મુણ્ડધારિં
દિવ્યજ્ઞાનં ત્રિપુરદહનં શઙ્કરં શૂલપાણિમ્ ।
તેજોરાશિં ત્રિભુવનગુરું તીર્થમૌલિં ત્રિનેત્રં
કૈલાસસ્થં ધનપતિસખં પાર્વતીનાથમીશમ્ ॥ ૩૧ ॥
યોગી ભોગી વિષભુગમૃતશ્શસ્ત્રપાણિઃ તપસ્વી
શાન્તઃ ક્રૂરઃ શમિતવિષયઃ શૈલકન્યાસહાયઃ ।
ભિક્ષાવૃત્તિસ્ત્રિભુવનપતિઃ શુદ્ધિમાનસ્થિમાલી
શક્યો જ્ઞાતું કથમિવ શિવ ત્વં વિરુદ્ધસ્વભાવઃ ॥ ૩૨ ॥
ઉપદિશતી યદુચ્ચૈર્જ્યોતિરામ્નાયવિદ્યાં
પરમ પરમદૂરં દૂરમાદ્યન્તશૂન્યામ્ ।
ત્રિપુરજયિની તસ્મિન્ દેવદેવે નિવિષ્ટાં
ભગવતિ પરિવર્તોન્માદિની ભક્તિરસ્તુ ॥ ૩૩ ॥
ઇતિ વિરચિતમેતચ્ચારુચન્દ્રાર્ધમૌલે-
ર્લલિતપદમુદારં દણ્ડિના પણ્ડિતેન ।
સ્તવનમવનકામેનાત્મનોઽનામયાખ્યં
ભવતિ વિગતરોગો જન્તુરેતજ્જપેન ॥ ૩૪ ॥
સ્તોત્રં સમ્યક્પરમવિદુષા દણ્ડિના વાચ્યવૃત્તા-
ન્મન્દાક્રાન્તાન્ ત્રિભુવનગુરોઃ પાર્વતીવલ્લભસ્ય ।
કૃત્વા સ્તોત્રં યદિ સુભગમાપ્નોતિ નિત્યં હિ પુણ્યં
તેન વ્યાધિં હર હર નૃણાં સ્તોત્રપાઠેન સત્યમ્ ॥ ૩૫ ॥
॥ ઇતિ દણ્ડિવિરચિતં અનામયસ્તોત્રમ્ સમ્પૂર્ણમ્ ॥

Explore More