(કૃષ્ણયજુર્વેદીય તૈત્તિરીયારણ્યકે તૃતીય પ્રપાઠકઃ)
હરિઃ ઓમ્ । તચ્છં-યોઁરાવૃણીમહે । ગાતું-યઁજ્ઞાય ।
ગાતું-યઁજ્ઞપતયે । દૈવી સ્વસ્તિરસ્તુ નઃ ।
સ્વસ્તિર્માનુષેભ્યઃ । ઊર્ધ્વ-ઞ્જિગાતુ ભેષજમ્ ।
શ-ન્નો અસ્તુ દ્વિપદે । શ-ઞ્ચતુષ્પદે ॥
ૐ શાન્તિ-શ્શાન્તિ-શ્શાન્તિઃ ॥
ઓ-ઞ્ચિત્તિસ્સ્રુક્ । ચિત્તમાજ્યમ્ । વાગ્વેદિઃ । આધીત-મ્બર્હિઃ । કેતો અગ્નિઃ । વિજ્ઞાતમગ્નિઃ । વાક્પતિર્હોતા । મન ઉપવક્તા । પ્રાણો હવિઃ । સામાધ્વર્યુઃ । વાચસ્પતે વિધે નામન્ન્ । વિધેમ તે નામ । વિધેસ્ત્વમસ્માક-ન્નામ । વાચસ્પતિસ્સોમ-મ્પિબતુ । આ-ઽસ્માસુ નૃમ્ણ-ન્ધાત્સ્વાહા ॥ 1 ॥
અધ્વર્યુઃ પઞ્ચ ચ ॥ 1 ॥
પૃથિવી હોતા । દ્યૌરધ્વર્યુઃ । રુદ્રો-ઽગ્નીત્ । બૃહસ્પતિરુપવક્તા । વાચસ્પતે વાચો વીર્યેણ । સમ્ભૃતતમેના-ઽઽયક્ષ્યસે । યજમાનાય વાર્યમ્ । આ સુવસ્કરસ્મૈ । વાચસ્પતિસ્સોમ-મ્પિબતિ । જજનદિન્દ્રમિન્દ્રિયાય સ્વાહા ॥ 2 ॥
પૃથિવી હોતા દશ ॥ 2 ॥
અગ્નિર્હોતા । અશ્વિના-ઽધ્વર્યૂ । ત્વષ્ટા-ઽગ્નીત્ । મિત્ર ઉપવક્તા । સોમસ્સોમસ્ય પુરોગાઃ । શુક્રસ્શુક્રસ્ય પુરોગાઃ । શ્રાતાસ્ત ઇન્દ્ર સોમાઃ । વાતાપેર્હવનશ્રુતસ્સ્વાહા ॥ 3 ॥
અગ્નિર્હોતા-ઽષ્ટૌ ॥ 3 ॥
સૂર્ય-ન્તે ચક્ષુઃ । વાત-મ્પ્રાણઃ । દ્યા-મ્પૃષ્ઠમ્ । અન્તરિક્ષમાત્મા । અઙ્ગૈર્યજ્ઞમ્ । પૃથિવીગ્ં શરીરૈઃ । વાચસ્પતે-ઽચ્છિદ્રયા વાચા । અચ્છિદ્રયા જુહ્વા । દિવિ દેવાવૃધગ્ં હોત્રા મેરયસ્વ સ્વાહા ॥ 4 ॥
સૂર્ય-ન્તે નવ ॥ 4 ॥
મહાહવિર્હોતા । સત્યહવિરધ્વર્યુઃ । અચ્યુતપાજા અગ્નીત્ । અચ્યુતમના ઉપવક્તા । અનાધૃષ્યશ્ચાપ્રતિધૃષ્યશ્ચ યજ્ઞસ્યાભિગરૌ । અયાસ્ય ઉદ્ગાતા । વાચસ્પતે હૃદ્વિધે નામન્ન્ । વિધેમ તે નામ । વિધેસ્ત્વમસ્માક-ન્નામ । વાચસ્પતિસ્સોમમપાત્ । મા દૈવ્યસ્તન્તુશ્છેદિ મા મનુષ્યઃ । નમો દિવે । નમઃ પૃથિવ્યૈ સ્વાહા ॥ 5 ॥
અપાત્ત્રીણિ ચ ॥ 5 ॥
વાઘોતા । દીક્ષા પત્ની । વાતો-ઽધ્વર્યુઃ । આપો-ઽભિગરઃ । મનો હવિઃ । તપસિ જુહોમિ । ભૂર્ભુવસ્સુવઃ । બ્રહ્મ સ્વયમ્ભુ । બ્રહ્મણે સ્વયમ્ભુવે સ્વાહા ॥ 6 ॥
વાઘોતા નવ ॥ 6 ॥
બ્રાહ્મણ એકહોતા । સ યજ્ઞઃ । સ મે દદાતુ પ્રજા-મ્પશૂન્પુષ્ટિં-યઁશઃ । યજ્ઞશ્ચ મે ભૂયાત્ । અગ્નિર્દ્વિહોતા । સ ભર્તા । સ મે દદાતુ પ્રજા-મ્પશૂન્પુષ્ટિં-યઁશઃ । ભર્તા ચ મે ભૂયાત્ । પૃથિવી ત્રિહોતા । સ પ્રતિષ્ઠા ॥ 7 ॥
સ મે દદાતુ પ્રજા-મ્પશૂન્પુષ્ટિં-યઁશઃ । પ્રતિષ્ઠા ચ મે ભૂયાત્ । અન્તરિક્ષ-ઞ્ચતુર્હોતા । સ વિષ્ઠાઃ । સ મે દદાતુ પ્રજા-મ્પશૂન્પુષ્ટિં-યઁશઃ । વિષ્ઠાશ્ચ મે ભૂયાત્ । વાયુઃ પઞ્ચહોતા । સ પ્રાણઃ । સ મે દદાતુ પ્રજા-મ્પશૂન્પુષ્ટિં-યઁશઃ । પ્રાણશ્ચ મે ભૂયાત્ ॥ 8 ॥
ચન્દ્રમા-ષ્ષડ્ઢોતા । સ ઋતૂન્કલ્પયાતિ । સ મે દદાતુ પ્રજા-મ્પશૂન્પુષ્ટિં-યઁશઃ । ઋતવશ્ચ મે કલ્પન્તામ્ । અન્નગ્ં સપ્તહોતા । સ પ્રાણસ્ય પ્રાણઃ । સ મે દદાતુ પ્રજા-મ્પશૂન્પુષ્ટિં-યઁશઃ । પ્રાણસ્ય ચ મે પ્રાણો ભૂયાત્ । દ્યૌરષ્ટહોતા । સો-ઽનાધૃષ્યઃ ॥ 9 ॥
સ મે દદાતુ પ્રજા-મ્પશૂન્પુષ્ટિં-યઁશઃ । અનાધૃષ્યશ્ચ ભૂયાસમ્ । આદિત્યો નવહોતા । સ તેજસ્વી । સ મે દદાતુ પ્રજા-મ્પશૂન્પુષ્ટિં-યઁશઃ । તેજસ્વી ચ ભૂયાસમ્ । પ્રજાપતિર્દશહોતા । સ ઇદગ્ં સર્વમ્ । સ મે દદાતુ પ્રજા-મ્પશૂન્પુષ્ટિં-યઁશઃ । સર્વ-ઞ્ચ મે ભૂયાત્ ॥ 10 ॥
પ્રતિષ્ઠા પ્રાણશ્ચ મે ભૂયાદનાધૃષ્યસ્સર્વ-ઞ્ચ મે ભૂયાત્ ॥
બ્રાહ્મણો યજ્ઞો-ઽગ્નિર્ભર્તા પૃથિવી પ્રતિષ્ઠા-ઽન્તરિક્ષં-વિઁષ્ઠા વાયુઃ પ્રાણશ્ચન્દ્રમા સ ઋતૂનન્નગ્ં સ પ્રાણસ્ય પ્રાણો દ્યૌરનાધૃષ્ય આદિત્યસ્સ તેજસ્વી પ્રજાપતિ-સ્સ ઇદગ્ં સર્વગ્ં સર્વ-ઞ્ચ મે ભૂયાત્ ॥
અગ્નિર્યજુર્ભિઃ । સવિતા સ્તોમૈઃ । ઇન્દ્ર ઉક્થામદૈઃ । મિત્રાવરુણાવાશિષા । અઙ્ગિરસો ધિષ્ણિયૈરગ્નિભિઃ । મરુતસ્સદોહવિર્ધાનાભ્યામ્ । આપઃ પ્રોક્ષણીભિઃ । ઓષધયો બર્હિષા । અદિતિર્વેદ્યા । સોમો દીક્ષયા ॥ 11 ॥
ત્વષ્ટેધ્મેન । વિષ્ણુર્યજ્ઞેન । વસવ આજ્યેન । આદિત્યા દક્ષિણાભિઃ । વિશ્વે દેવા ઊર્જા । પૂષા સ્વગાકારેણ । બૃહસ્પતિઃ પુરોધયા । પ્રજાપતિરુદ્ગીથેન । અન્તરિક્ષ-મ્પવિત્રેણ । વાયુઃ પાત્રૈઃ । અહગ્ગ્ં શ્રદ્ધયા ॥ 12 ॥
દીક્ષયા પાત્રૈરેક-ઞ્ચ ॥ 8 ॥
સેનેન્દ્રસ્ય । ધેના બૃહસ્પતેઃ । પથ્યા પૂષ્ણઃ । વાગ્વાયોઃ । દીક્ષા સોમસ્ય । પૃથિવ્યગ્નેઃ । વસૂના-ઙ્ગાયત્રી । રુદ્રાણા-ન્ત્રિષ્ટુક્ । આદિત્યાના-ઞ્જગતી । વિષ્ણોરનુષ્ટુક્ ॥ 13 ॥
વરુણસ્ય વિરાટ્ । યજ્ઞસ્ય પઙ્ક્તિઃ । પ્રજાપતેરનુમતિઃ । મિત્રસ્ય શ્રદ્ધા । સવિતુઃ પ્રસૂતિઃ । સૂર્યસ્ય મરીચિઃ । ચન્દ્રમસો રોહિણી । ઋષીણામરુન્ધતી । પર્જન્યસ્ય વિદ્યુત્ । ચતસ્રો દિશઃ । ચતસ્રો-ઽવાન્તરદિશાઃ । અહશ્ચ રાત્રિશ્ચ । કૃષિશ્ચ વૃષ્ટિશ્ચ । ત્વિષિશ્ચાપચિતિશ્ચ । આપશ્ચૌષધયશ્ચ । ઊર્ક્ચ સૂનૃતા ચ દેવાના-મ્પત્નયઃ ॥ 14 ॥
અનુષ્ટુગ્દિશષ્ષટ્ચ ॥ 9 ॥
દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવે । અશ્વિનોર્બાહુભ્યામ્ । પૂષ્ણો હસ્તાભ્યા-મ્પ્રતિગૃહ્ણામિ । રાજા ત્વા વરુણો નયતુ દેવિ દક્ષિણે-ઽગ્નયે હિરણ્યમ્ । તેનામૃતત્વમશ્યામ્ । વયો દાત્રે । મયો મહ્યમસ્તુ પ્રતિગ્રહીત્રે । ક ઇદ-ઙ્કસ્મા અદાત્ । કામઃ કામાય । કામો દાતા ॥ 15 ॥
કામઃ પ્રતિગ્રહીતા । કામગ્ં સમુદ્રમાવિશ । કામેન ત્વા પ્રતિગૃહ્ણામિ । કામૈતત્તે । એષા તે કામ દક્ષિણા । ઉત્તાનસ્ત્વા-ઽઽઙ્ગીરસઃ પ્રતિગૃહ્ણાતુ । સોમાય વાસઃ । રુદ્રાય ગામ્ । વરુણાયાશ્વમ્ । પ્રજાપતયે પુરુષમ્ ॥ 16 ॥
મનવે તલ્પમ્ । ત્વષ્ટ્રે-ઽજામ્ । પૂષ્ણે-ઽવિમ્ । નિર્-ઋત્યા અશ્વતરગર્દભૌ । હિમવતો હસ્તિનમ્ । ગન્ધર્વાપ્સરાભ્યસ્સ્રગલઙ્કરણે । વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યો ધાન્યમ્ । વાચે-ઽન્નમ્ । બ્રહ્મણ ઓદનમ્ । સમુદ્રાયાપઃ ॥ 17 ॥
ઉત્તાનાયાઙ્ગીરસાયાનઃ । વૈશ્વાનરાય રથમ્ । વૈશ્વાનરઃ પ્રત્નથા નાકમારુહત્ । દિવઃ પૃષ્ઠ-મ્ભન્દમાનસ્સુમન્મભિઃ । સ પૂર્વવજ્જનયજ્જન્તવે ધનમ્ । સમાનમજ્મા પરિયાતિ જાગૃવિઃ । રાજા ત્વા વરુણો નયતુ દેવિ દક્ષિણે વૈશ્વાનરાય રથમ્ । તેનામૃતત્વમશ્યામ્ । વયો દાત્રે । મયો મહ્યમસ્તુ પ્રતિગ્રહીત્રે ॥ 18 ॥
ક ઇદ-ઙ્કસ્મા અદાત્ । કામઃ કામાય । કામો દાતા । કામઃ પ્રતિગ્રહીતા । કામગ્ં સમુદ્રમાવિશ । કામેન ત્વા પ્રતિગૃહ્ણામિ । કામૈતત્તે । એષા તે કામ દક્ષિણા । ઉત્તાનસ્ત્વા-ઽઽઙ્ગીરસઃ પ્રતિગૃહ્ણાતુ ॥ 19 ॥
દાતા પુરુષમાપઃ પ્રતિગ્રહીત્રે નવ ચ ॥ 10 ॥
સુવર્ણ-ઙ્ઘર્મ-મ્પરિવેદ વેનમ્ । ઇન્દ્રસ્યા-ઽઽત્માન-ન્દશધા ચરન્તમ્ । અન્તસ્સમુદ્રે મનસા ચરન્તમ્ । બ્રહ્મા-ઽન્વવિન્દદ્દશહોતારમર્ણે । અન્તઃ પ્રવિષ્ટશ્શાસ્તા જનાનામ્ । એકસ્સન્બહુધા વિચારઃ । શતગ્ં શુક્રાણિ યત્રૈક-મ્ભવન્તિ । સર્વે વેદા યત્રૈક-મ્ભવન્તિ । સર્વે હોતારો યત્રૈક-મ્ભવન્તિ । સ માનસીન આત્મા જનાનામ્ ॥ 20 ॥
અન્તઃ પ્રવિષ્ટશ્શાસ્તા જનાનાગ્ં સર્વાત્મા । સર્વાઃ પ્રજા યત્રૈક-મ્ભવન્તિ । ચતુર્હોતારો યત્ર સમ્પદ-ઙ્ગચ્છન્તિ દેવૈઃ । સ માનસીન આત્મા જનાનામ્ । બ્રહ્મેન્દ્રમગ્નિ-ઞ્જગતઃ પ્રતિષ્ઠામ્ । દિવ આત્માનગ્ં સવિતાર-મ્બૃહસ્પતિમ્ । ચતુર્હોતાર-મ્પ્રદિશો-ઽનુક્લૃપ્તમ્ । વાચો વીર્ય-ન્તપસા-ઽન્વવિન્દત્ । અન્તઃ પ્રવિષ્ટ-ઙ્કર્તારમેતમ્ । ત્વષ્ટારગ્ં રૂપાણિ વિકુર્વન્તં-વિઁપશ્ચિમ્ ॥ 21 ॥
અમૃતસ્ય પ્રાણં-યઁજ્ઞમેતમ્ । ચતુર્હોતૃણામાત્માન-ઙ્કવયો નિચિક્યુઃ । અન્તઃ પ્રવિષ્ટ-ઙ્કર્તારમેતમ્ । દેવાના-મ્બન્ધુ નિહિત-ઙ્ગુહાસુ । અમૃતેન ક્લૃપ્તં-યઁજ્ઞમેતમ્ । ચતુર્હોતૃણામાત્માન-ઙ્કવયો નિચિક્યુઃ । શત-ન્નિયુતઃ પરિવેદ વિશ્વા વિશ્વવારઃ । વિશ્વમિદં-વૃઁણાતિ । ઇન્દ્રસ્યા-ઽઽત્મા નિહિતઃ પઞ્ચહોતા । અમૃત-ન્દેવાનામાયુઃ પ્રજાનામ્ ॥ 22 ॥
ઇન્દ્રગ્ં રાજાનગ્ં સવિતારમેતમ્ । વાયોરાત્માન-ઙ્કવયો નિચિક્યુઃ । રશ્મિગ્ં રશ્મીના-મ્મધ્યે તપન્તમ્ । ઋતસ્ય પદે કવયો નિપાન્તિ । ય આણ્ડકોશે ભુવન-મ્બિભર્તિ । અનિર્ભિણ્ણસ્સન્નથ લોકાન્ વિચષ્ટે । યસ્યાણ્ડકોશગ્ં શુષ્મમાહુઃ પ્રાણમુલ્બમ્ । તેન ક્લૃપ્તો-ઽમૃતેનાહમસ્મિ । સુવર્ણ-ઙ્કોશગ્ં રજસા પરીવૃતમ્ । દેવાનાં-વઁસુધાનીં-વિઁરાજમ્ ॥ 23 ॥
અમૃતસ્ય પૂર્ણા-ન્તામુ કલાં-વિઁચક્ષતે । પાદગ્ં ષડ્ઢોતુર્ન કિલા-ઽઽવિવિત્સે । યેનર્તવઃ પઞ્ચધોત ક્લૃપ્તાઃ । ઉત વા ષડ્ધા મનસોત ક્લૃપ્તાઃ । તગ્ં ષડ્ઢોતારમૃતુભિઃ કલ્પમાનમ્ । ઋતસ્ય પદે કવયો નિપાન્તિ । અન્તઃ પ્રવિષ્ટ-ઙ્કર્તારમેતમ્ । અન્તશ્ચન્દ્રમસિ મનસા ચરન્તમ્ । સહૈવ સન્ત-ન્ન વિજાનન્તિ દેવાઃ । ઇન્દ્રસ્યા-ઽઽત્માનગ્ં શતધા ચરન્તમ્ ॥ 24 ॥
ઇન્દ્રો રાજા જગતો ય ઈશે । સપ્તહોતા સપ્તધા વિક્લૃપ્તઃ । પરેણ તન્તુ-મ્પરિષિચ્યમાનમ્ । અન્તરાદિત્યે મનસા ચરન્તમ્ । દેવાનાગ્ં હૃદય-મ્બ્રહ્મા-ઽન્વવિન્દત્ । બ્રહ્મૈતદ્બ્રહ્મણ ઉજ્જભાર । અર્કગ્ગ્ં શ્ચોતન્તગ્ં સરિરસ્ય મધ્યે । આ યસ્મિન્થ્સપ્ત પેરવઃ । મેહન્તિ બહુલાગ્ં શ્રિયમ્ । બહ્વશ્વામિન્દ્ર ગોમતીમ્ ॥ 25 ॥
અચ્યુતા-મ્બહુલાગ્ં શ્રિયમ્ । સ હરિર્વસુવિત્તમઃ । પેરુરિન્દ્રાય પિન્વતે । બહ્વશ્વામિન્દ્ર ગોમતીમ્ । અચ્યુતા-મ્બહુલાગ્ં શ્રિયમ્ । મહ્યમિન્દ્રો નિયચ્છતુ । શતગ્ં શતા અસ્ય યુક્તા હરીણામ્ । અર્વાઙા યાતુ વસુભી રશ્મિરિન્દ્રઃ । પ્રમગ્ંહ માણો બહુલાગ્ં શ્રિયમ્ । રશ્મિરિન્દ્રસ્સવિતા મે નિયચ્છતુ ॥ 26 ॥
ઘૃત-ન્તેજો મધુમદિન્દ્રિયમ્ । મય્યયમગ્નિર્દધાતુ । હરિઃ પતઙ્ગઃ પટરી સુપર્ણઃ । દિવિક્ષયો નભસા ય એતિ । સ ન ઇન્દ્રઃ કામવર-ન્દદાતુ । પઞ્ચાર-ઞ્ચક્ર-મ્પરિવર્તતે પૃથુ । હિરણ્યજ્યોતિસ્સરિરસ્ય મધ્યે । અજસ્ર-ઞ્જ્યોતિર્નભસા સર્પદેતિ । સ ન ઇન્દ્રઃ કામવર-ન્દદાતુ । સપ્ત યુઞ્જન્તિ રથમેકચક્રમ્ ॥ 27 ॥
એકો અશ્વો વહતિ સપ્તનામા । ત્રિનાભિ ચક્રમજરમનર્વમ્ । યેનેમા વિશ્વા ભુવનાનિ તસ્થુઃ । ભદ્ર-મ્પશ્યન્ત ઉપસેદુરગ્રે । તપો દીક્ષામૃષયસ્સુવર્વિદઃ । તતઃ ક્ષત્ત્ર-મ્બલમોજશ્ચ જાતમ્ । તદસ્મૈ દેવા અભિસ-ન્નમન્તુ । શ્વેતગ્ં રશ્મિ-મ્બોભુજ્યમાનમ્ । અપા-ન્નેતાર-મ્ભુવનસ્ય ગોપામ્ । ઇન્દ્ર-ન્નિચિક્યુઃ પરમે વ્યોમન્ન્ ॥ 28 ॥
રોહિણીઃ પિઙ્ગલા એકરૂપાઃ । ક્ષરન્તીઃ પિઙ્ગલા એકરૂપાઃ । શતગ્ં સહસ્રાણિ પ્રયુતાનિ નાવ્યાનામ્ । અયં-યઁશ્શ્વેતો રશ્મિઃ । પરિ સર્વમિદ-ઞ્જગત્ । પ્રજા-મ્પશૂન્ધનાનિ । અસ્માક-ન્દદાતુ । શ્વેતો રશ્મિઃ પરિ સર્વ-મ્બભૂવ । સુવન્મહ્ય-મ્પશૂન્ વિશ્વરૂપાન્ । પતઙ્ગમક્તમસુરસ્ય માયયા ॥ 29 ॥
હૃદા પશ્યન્તિ મનસા મનીષિણઃ । સમુદ્રે અન્તઃ કવયો વિચક્ષતે । મરીચીના-મ્પદમિચ્છન્તિ વેધસઃ । પતઙ્ગો વાચ-મ્મનસા બિભર્તિ । તા-ઙ્ગન્ધર્વો-ઽવદદ્ગર્ભે અન્તઃ । તા-ન્દ્યોતમાનાગ્ં સ્વર્ય-મ્મનીષામ્ । ઋતસ્ય પદે કવયો નિપાન્તિ । યે ગ્રામ્યાઃ પશવો વિશ્વરૂપાઃ । વિરૂપાસ્સન્તો બહુધૈકરૂપાઃ । અગ્નિસ્તાગ્ં અગ્રે પ્રમુમોક્તુ દેવઃ ॥ 30 ॥
પ્રજાપતિઃ પ્રજયા સંવિઁદાનઃ । વીતગ્ગ્ં સ્તુકે સ્તુકે । યુવમસ્માસુ નિયચ્છતમ્ । પ્ર પ્ર યજ્ઞપતિ-ન્તિર । યે ગ્રામ્યાઃ પશવો વિશ્વરૂપાઃ । વિરૂપાસ્સન્તો બહુધૈકરૂપાઃ । તેષાગ્ં સપ્તાનામિહ રન્તિરસ્તુ । રાયસ્પોષાય સુપ્રજાસ્ત્વાય સુવીર્યાય । ય આરણ્યાઃ પશવો વિશ્વરૂપાઃ । વિરૂપાસ્સન્તો બહુધૈકરૂપાઃ । વાયુસ્તાગ્ં અગ્રે પ્રમુમોક્તુ દેવઃ । પ્રજાપતિઃ પ્રજયા સંવિઁદાનઃ । ઇડાયૈ સૃપ્ત-ઙ્ઘૃતવચ્ચરાચરમ્ । દેવા અન્વવિન્દન્ગુહા હિતમ્ । ય આરણ્યાઃ પશવો વિશ્વરૂપાઃ । વિરૂપાસ્સન્તો બહુધૈકરૂપાઃ । તેષાગ્ં સપ્તાનામિહ રન્તિરસ્તુ । રાયસ્પોષાય સુપ્રજાસ્ત્વાય સુવીર્યાય ॥ 31 ॥
આત્મા જનાનાં-વિઁકુર્વન્તં-વિઁપશ્ચિ-મ્પ્રજાનાં-વઁસુધાનીં-વિઁરાજ-ઞ્ચરન્ત-ઙ્ગોમતી-મ્મે નિયચ્છત્વેકચક્રં-વ્યોઁમન્માયયા દેવ એકરૂપા અષ્ટૌ ચ ॥ 11 ॥
સહસ્રશીર્ષા પુરુષઃ । સહસ્રાક્ષસ્સહસ્રપાત્ ।
સ ભૂમિં-વિઁશ્વતો વૃત્વા । અત્યતિષ્ઠદ્દશાઙ્ગુલમ્ ।
પુરુષ એવેદગ્ં સર્વમ્ । યદ્ભૂતં-યઁચ્ચ ભવ્યમ્ ।
ઉતામૃતત્વસ્યેશાનઃ । યદન્નેનાતિરોહતિ । એતાવાનસ્ય મહિમા । અતો જ્યાયાગ્ંશ્ચ પૂરુષઃ ॥ 32,33 ॥
પાદો-ઽસ્ય વિશ્વા ભૂતાનિ । ત્રિપાદસ્યામૃત-ન્દિવિ ।
ત્રિપાદૂર્ધ્વ ઉદૈત્પુરુષઃ । પાદો-ઽસ્યેહાભવાત્પુનઃ ।
તતો વિષ્વઙ્વ્યક્રામત્ । સાશનાનશને અભિ ।
તસ્માદ્વિરાડજાયત । વિરાજો અધિ પૂરુષઃ । સ જાતો અત્યરિચ્યત । પશ્ચાદ્ભૂમિમથો પુરઃ ॥ 34,35 ॥
યત્પુરુષેણ હવિષા । દેવા યજ્ઞમતન્વત ।
વસન્તો અસ્યા-ઽઽસીદાજ્યમ્ । ગ્રીષ્મ ઇધ્મશ્શરદ્ધવિઃ ।
સપ્તાસ્યા-ઽઽસન્પરિધયઃ । ત્રિસ્સપ્ત સમિધઃ કૃતાઃ ।
દેવા યદ્યજ્ઞ-ન્તન્વાનાઃ । અબધ્નન્પુરુષ-મ્પશુમ્ ।
તં-યઁજ્ઞ-મ્બર્હિષિ પ્રૌક્ષન્ । પુરુષ-ઞ્જાતમગ્રતઃ ॥ 34,35 ॥
તેન દેવા અયજન્ત । સાધ્યા ઋષયશ્ચ યે ।
તસ્માદ્યજ્ઞાથ્સર્વહુતઃ । સમ્ભૃત-મ્પૃષદાજ્યમ્ ।
પશૂગ્સ્તાગ્શ્ચક્રે વાયવ્યાન્ । આરણ્યાન્ગ્રામ્યાશ્ચ યે ।
તસ્માદ્યજ્ઞાથ્સર્વહુતઃ । ઋચસ્સામાનિ જજ્ઞિરે ।
છન્દાગ્ંસિ જજ્ઞિરે તસ્માત્ । યજુસ્તસ્માદજાયત ॥ 35,36 ॥
તસ્માદશ્વા અજાયન્ત । યે કે ચોભયાદતઃ ।
ગાવો હ જજ્ઞિરે તસ્માત્ । તસ્માજ્જાતા અજાવયઃ ।
યત્પુરુષં-વ્યઁદધુઃ । કતિધા વ્યકલ્પયન્ન્ ।
મુખ-ઙ્કિમસ્ય કૌ બાહૂ । કા વૂરૂ પાદાવુચ્યેતે ।
બ્રાહ્મણો-ઽસ્ય મુખમાસીત્ । બાહૂ રાજન્યઃ કૃતઃ ॥ 36,37 ॥
ઊરૂ તદસ્ય યદ્વૈશ્યઃ । પદ્ભ્યાગ્ં શૂદ્રો અજાયત ।
ચન્દ્રમા મનસો જાતઃ । ચક્ષોસ્સૂર્યો અજાયત ।
મુખાદિન્દ્રશ્ચાગ્નિશ્ચ । પ્રાણાદ્વાયુરજાયત ।
નાભ્યા આસીદન્તરિક્ષમ્ । શીર્ષ્ણો દ્યૌસ્સમવર્તત ।
પદ્ભ્યા-મ્ભૂમિર્દિશ-શ્શ્રોત્રાત્ ।
તથા લોકાગ્ં અકલ્પયન્ન્ ॥ 37,38 ॥
વેદાહમેત-મ્પુરુષ-મ્મહાન્તમ્ ।
આદિત્યવર્ણં તમસસ્તુ પારે ।
સર્વાણિ રૂપાણિ વિચિત્ય ધીરઃ ।
નામાનિ કૃત્વા-ઽભિવદન્ યદાસ્તે ।
ધાતા પુરસ્તાદ્યમુદાજહાર ।
શક્રઃ પ્રવિદ્વાન્પ્રદિશશ્ચતસ્રઃ ।
તમેવં-વિઁદ્વાનમૃત ઇહ ભવતિ ।
નાન્યઃ પન્થા અયનાય વિદ્યતે ।
યજ્ઞેન યજ્ઞમયજન્ત દેવાઃ ।
તાનિ ધર્માણિ પ્રથમાન્યાસન્ન્ ।
તે હ નાક-મ્મહિમાનસ્સચન્તે ।
યત્ર પૂર્વે સાધ્યાસ્સન્તિ દેવાઃ ॥ 38,39 ॥
પુરુષઃ પુરો-ઽગ્રતો-ઽજાયત કૃતો-ઽકલ્પયન્નાસન્દ્વે ચ ॥ 12 ॥
જ્યાયાનધિ પૂરુષઃ । અન્યત્ર પુરુષઃ ॥
અદ્ભ્યસ્સમ્ભૂતઃ પૃથિવ્યૈ રસાચ્ચ ।
વિશ્વકર્મણસ્સમવર્તતાધિ ।
તસ્ય ત્વષ્ટા વિદધદ્રૂપમેતિ ।
તત્પુરુષસ્ય વિશ્વમાજાનમગ્રે ।
વેદાહમેત-મ્પુરુષ-મ્મહાન્તમ્ ।
આદિત્યવર્ણ-ન્તમસઃ પરસ્તાત્ ।
તમેવં-વિઁદ્વાનમૃત ઇહ ભવતિ ।
નાન્યઃ પન્થા વિદ્યતે-ઽયનાય ।
પ્રજાપતિશ્ચરતિ ગર્ભે અન્તઃ ।
અજાયમાનો બહુધા વિજાયતે ॥ 39,40 ॥
તસ્ય ધીરાઃ પરિજાનન્તિ યોનિમ્ । મરીચીના-મ્પદમિચ્છન્તિ વેધસઃ । યો દેવેભ્ય આતપતિ । યો દેવાના-મ્પુરોહિતઃ ।
પૂર્વો યો દેવેભ્યો જાતઃ । નમો રુચાય બ્રાહ્મયે । રુચ-મ્બ્રાહ્મ-ઞ્જનયન્તઃ । દેવા અગ્રે તદબ્રુવન્ન્ । યસ્ત્વૈવ-મ્બ્રાહ્મણો વિદ્યાત્ । તસ્ય દેવા અસન્વશે । હ્રીશ્ચ તે લક્ષ્મીશ્ચ પત્ન્યૌ । અહોરાત્રે પાર્શ્વે । નક્ષત્રાણિ રૂપમ્ । અશ્વિનૌ વ્યાત્તમ્ । ઇષ્ટ-મ્મનિષાણ । અમુ-મ્મનિષાણ । સર્વ-મ્મનિષાણ ॥ 40,41 ॥
જાયતે વશે સપ્ત ચ ॥ 13 ॥
ભર્તા સન્ભ્રિયમાણો બિભર્તિ । એકો દેવો બહુધા નિવિષ્ટઃ । યદા ભાર-ન્તન્દ્રયતે સ ભર્તુમ્ । નિધાય ભાર-મ્પુનરસ્તમેતિ । તમેવ મૃત્યુમમૃત-ન્તમાહુઃ । ત-મ્ભર્તાર-ન્તમુ ગોપ્તારમાહુઃ । સ ભૃતો ભ્રિયમાણો બિભર્તિ । ય એનં-વેઁદ સત્યેન ભર્તુમ્ । સદ્યો જાતમુત જહાત્યેષઃ । ઉતો જરન્ત-ન્ન જહાત્યેકમ્ ॥ 41,42 ॥
ઉતો બહૂનેકમહર્જહાર । અતન્દ્રો દેવસ્સદમેવ પ્રાર્થઃ । યસ્તદ્વેદ યત આબભૂવ । સન્ધા-ઞ્ચ યાગ્ં સન્દધે બ્રહ્મણૈષઃ । રમતે તસ્મિન્નુત જીર્ણે શયાને । નૈન-ઞ્જહાત્યહસ્સુ પૂર્વ્યેષુ । ત્વામાપો અનુ સર્વાશ્ચરન્તિ જાનતીઃ । વથ્સ-મ્પયસા પુનાનાઃ । ત્વમગ્નિગ્ં હવ્યવાહગ્ં સમિન્થ્સે । ત્વ-મ્ભર્તા માતરિશ્વા પ્રજાનામ્ ॥ 42,43 ॥
ત્વં-યઁજ્ઞસ્ત્વમુવેવાસિ સોમઃ । તવ દેવા હવમાયન્તિ સર્વે । ત્વમેકો-ઽસિ બહૂનનુપ્રવિષ્ટઃ । નમસ્તે અસ્તુ સુહવો મ એધિ । નમો વામસ્તુ શૃણુતગ્ં હવ-મ્મે । પ્રાણાપાનાવજિરગ્ં સઞ્ચરન્તૌ । હ્વયામિ વા-મ્બ્રહ્મણા તૂર્તમેતમ્ । યો મા-ન્દ્વેષ્ટિ ત-ઞ્જહિતં-યુઁવાના । પ્રાણાપાનૌ સંવિઁદાનૌ જહિતમ્ । અમુષ્યાસુના મા સઙ્ગસાથામ્ ॥ 43 ॥
ત-મ્મે દેવા બ્રહ્મણા સંવિઁદાનૌ । વધાય દત્ત-ન્તમહગ્ં હનામિ । અસજ્જજાન સત આબભૂવ । યં-યઁ-ઞ્જજાન સ ઉ ગોપો અસ્ય । યદા ભાર-ન્તન્દ્રયતે સ ભર્તુમ્ । પરાસ્ય ભાર-મ્પુનરસ્તમેતિ । તદ્વૈ ત્વ-મ્પ્રાણો અભવઃ । મહાન્ભોગઃ પ્રજાપતેઃ । ભુજઃ કરિષ્યમાણઃ । યદ્દેવાન્પ્રાણયો નવ ॥ 44 ॥
એક-મ્પ્રજાના-ઙ્ગસાથા-ન્નવ ॥ 14 ॥
હરિગ્ં હરન્તમનુયન્તિ દેવાઃ । વિશ્વસ્યેશાનં-વૃઁષભ-મ્મતીનામ્ । બ્રહ્મ સરૂપમનુમેદમાગાત્ । અયન-મ્મા વિવધીર્વિક્રમસ્વ । મા છિદો મૃત્યો મા વધીઃ । મા મે બલં-વિઁવૃહો મા પ્રમોષીઃ । પ્રજા-મ્મા મે રીરિષ આયુરુગ્ર । નૃચક્ષસ-ન્ત્વા હવિષા વિધેમ । સદ્યશ્ચકમાનાય । પ્રવેપાનાય મૃત્યવે ॥ 45 ॥
પ્રાસ્મા આશા અશૃણ્વન્ન્ । કામેનાજનયન્પુનઃ । કામેન મે કામ આગાત્ । હૃદયાદ્ધૃદય-મ્મૃત્યોઃ । યદમીષામદઃ પ્રિયમ્ । તદૈતૂપમામભિ । પર-મ્મૃત્યો અનુ પરેહિ પન્થામ્ । યસ્તે સ્વ ઇતરો દેવયાનાત્ । ચક્ષુષ્મતે શૃણ્વતે તે બ્રવીમિ । મા નઃ પ્રજાગ્ં રીરિષો મોત વીરાન્ । પ્ર પૂર્વ્ય-મ્મનસા વન્દમાનઃ । નાધમાનો વૃષભ-ઞ્ચર્ષણીનામ્ । યઃ પ્રજાનામેકરાણ્માનુષીણામ્ । મૃત્યું-યઁજે પ્રથમજામૃતસ્ય ॥ 46 ॥
મૃત્યવે વીરાગ્ંશ્ચત્વારિ ચ ॥ 15 ॥
તરણિર્વિશ્વદર્શતો જ્યોતિષ્કૃદસિ સૂર્ય । વિશ્વમા ભાસિ રોચનમ્ । ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ સૂર્યાય ત્વા ભ્રાજસ્વત એષ તે યોનિસ્સૂર્યાય ત્વા ભ્રાજસ્વતે ॥ 47 ॥ 16 ॥
આપ્યાયસ્વ મદિન્તમ સોમ વિશ્વાભિરૂતિભિઃ । ભવા નસ્સપ્રથસ્તમઃ ॥ (48) ॥ 17 ॥
ઈયુષ્ટે યે પૂર્વતરામપશ્યન્ વ્યુચ્છન્તીમુષસ-મ્મર્ત્યાસઃ । અસ્માભિરૂ નુ પ્રતિચક્ષ્યા-ઽભૂદો તે યન્તિ યે અપરીષુ પશ્યાન્ ॥ 49 ॥ 18 ॥
જ્યોતિષ્મતી-ન્ત્વા સાદયામિ જ્યોતિષ્કૃત-ન્ત્વા સાદયામિ જ્યોતિર્વિદ-ન્ત્વા સાદયામિ ભાસ્વતી-ન્ત્વા સાદયામિ જ્વલન્તી-ન્ત્વા સાદયામિ મલ્મલાભવન્તી-ન્ત્વા સાદયામિ દીપ્યમાના-ન્ત્વા સાદયામિ રોચમાના-ન્ત્વા સાદયામ્યજસ્રા-ન્ત્વા સાદયામિ બૃહજ્જ્યોતિષ-ન્ત્વા સાદયામિ બોધયન્તી-ન્ત્વા સાદયામિ જાગ્રતી-ન્ત્વા સાદયામિ ॥ 50 ॥ 19 ॥
પ્રયાસાય સ્વાહા-ઽઽયાસાય સ્વાહા વિયાસાય સ્વાહા સંયાઁસાય સ્વાહોદ્યાસાય સ્વાહા-ઽવયાસાય સ્વાહા શુચે સ્વાહા શોકાય સ્વાહા તપ્યત્વૈ સ્વાહા તપતે સ્વાહા બ્રહ્મહત્યાયૈ સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥ 51 ॥ 20 ॥
ચિત્તગ્ં સન્તાનેન ભવં-યઁક્ના રુદ્ર-ન્તનિમ્ના પશુપતિગ્ગ્ં સ્થૂલહૃદયેનાગ્નિગ્ં હૃદયેન રુદ્રં-લોઁહિતેન શર્વ-મ્મતસ્નાભ્યા-મ્મહાદેવમન્તઃ પાર્શ્વેનૌષિષ્ઠહનગ્ં શિઙ્ગીનિકોશ્યાભ્યામ્ ॥ 52 ॥ 21 ॥
ચિત્તિઃ પૃથિવ્યગ્નિસ્સૂર્ય-ન્તે ચક્ષુર્મહાહવિર્હોતા વાઘોતા બ્રાહ્મણ એકહોતા-ઽગ્નિર્યજુર્ભિસ્સેનેન્દ્રસ્ય દેવસ્ય સુવર્ણ-ઙ્ઘર્મગ્ં સહસ્રશીર્ષા-ઽદ્ભ્યો ભર્તા હરિ-ન્તરણિરાપ્યાયસ્વેયુષ્ટે યે જ્યોતિષ્મતી-મ્પ્રયાસાય ચિત્તમેકવિગ્ંશતિઃ ॥ 21 ॥
ચિત્તિરગ્નિર્યજુર્ભિરન્તઃ પ્રવિષ્ટઃ પ્રજાપતિર્ભર્તાસન્પ્રયાસાય દ્વિપઞ્ચાશત્ ॥ 52 ॥
ચિત્તિરગ્નિર્યજુર્ભિરન્તઃ પ્રવિષ્ટઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજયા સંવિઁદાનસ્તસ્ય ધીરા જ્યોતિષ્મતી-ન્ત્રિપઞ્ચાશત્ ॥ 53 ॥
તચ્છં-યોઁરાવૃણીમહે । ગાતું-યઁજ્ઞાય ।
ગાતું-યઁજ્ઞપતયે । દૈવી સ્વસ્તિરસ્તુ નઃ ।
સ્વસ્તિર્માનુષેભ્યઃ । ઊર્ધ્વ-ઞ્જિગાતુ ભેષજમ્ ।
શ-ન્નો અસ્તુ દ્વિપદે । શ-ઞ્ચતુષ્પદે ॥
ૐ શાન્તિ-શ્શાન્તિ-શ્શાન્તિઃ ॥
હરિઃ ઓમ્ । તચ્છં-યોઁરાવૃણીમહે । ગાતું-યઁજ્ઞાય ।
ગાતું-યઁજ્ઞપતયે । દૈવી સ્વસ્તિરસ્તુ નઃ ।
સ્વસ્તિર્માનુષેભ્યઃ । ઊર્ધ્વ-ઞ્જિગાતુ ભેષજમ્ ।
શ-ન્નો અસ્તુ દ્વિપદે । શ-ઞ્ચતુષ્પદે ॥
ૐ શાન્તિ-શ્શાન્તિ-શ્શાન્તિઃ ॥
ઓ-ઞ્ચિત્તિસ્સ્રુક્ । ચિત્તમાજ્યમ્ । વાગ્વેદિઃ । આધીત-મ્બર્હિઃ । કેતો અગ્નિઃ । વિજ્ઞાતમગ્નિઃ । વાક્પતિર્હોતા । મન ઉપવક્તા । પ્રાણો હવિઃ । સામાધ્વર્યુઃ । વાચસ્પતે વિધે નામન્ન્ । વિધેમ તે નામ । વિધેસ્ત્વમસ્માક-ન્નામ । વાચસ્પતિસ્સોમ-મ્પિબતુ । આ-ઽસ્માસુ નૃમ્ણ-ન્ધાત્સ્વાહા ॥ 1 ॥
અધ્વર્યુઃ પઞ્ચ ચ ॥ 1 ॥
પૃથિવી હોતા । દ્યૌરધ્વર્યુઃ । રુદ્રો-ઽગ્નીત્ । બૃહસ્પતિરુપવક્તા । વાચસ્પતે વાચો વીર્યેણ । સમ્ભૃતતમેના-ઽઽયક્ષ્યસે । યજમાનાય વાર્યમ્ । આ સુવસ્કરસ્મૈ । વાચસ્પતિસ્સોમ-મ્પિબતિ । જજનદિન્દ્રમિન્દ્રિયાય સ્વાહા ॥ 2 ॥
પૃથિવી હોતા દશ ॥ 2 ॥
અગ્નિર્હોતા । અશ્વિના-ઽધ્વર્યૂ । ત્વષ્ટા-ઽગ્નીત્ । મિત્ર ઉપવક્તા । સોમસ્સોમસ્ય પુરોગાઃ । શુક્રસ્શુક્રસ્ય પુરોગાઃ । શ્રાતાસ્ત ઇન્દ્ર સોમાઃ । વાતાપેર્હવનશ્રુતસ્સ્વાહા ॥ 3 ॥
અગ્નિર્હોતા-ઽષ્ટૌ ॥ 3 ॥
સૂર્ય-ન્તે ચક્ષુઃ । વાત-મ્પ્રાણઃ । દ્યા-મ્પૃષ્ઠમ્ । અન્તરિક્ષમાત્મા । અઙ્ગૈર્યજ્ઞમ્ । પૃથિવીગ્ં શરીરૈઃ । વાચસ્પતે-ઽચ્છિદ્રયા વાચા । અચ્છિદ્રયા જુહ્વા । દિવિ દેવાવૃધગ્ં હોત્રા મેરયસ્વ સ્વાહા ॥ 4 ॥
સૂર્ય-ન્તે નવ ॥ 4 ॥
મહાહવિર્હોતા । સત્યહવિરધ્વર્યુઃ । અચ્યુતપાજા અગ્નીત્ । અચ્યુતમના ઉપવક્તા । અનાધૃષ્યશ્ચાપ્રતિધૃષ્યશ્ચ યજ્ઞસ્યાભિગરૌ । અયાસ્ય ઉદ્ગાતા । વાચસ્પતે હૃદ્વિધે નામન્ન્ । વિધેમ તે નામ । વિધેસ્ત્વમસ્માક-ન્નામ । વાચસ્પતિસ્સોમમપાત્ । મા દૈવ્યસ્તન્તુશ્છેદિ મા મનુષ્યઃ । નમો દિવે । નમઃ પૃથિવ્યૈ સ્વાહા ॥ 5 ॥
અપાત્ત્રીણિ ચ ॥ 5 ॥
વાઘોતા । દીક્ષા પત્ની । વાતો-ઽધ્વર્યુઃ । આપો-ઽભિગરઃ । મનો હવિઃ । તપસિ જુહોમિ । ભૂર્ભુવસ્સુવઃ । બ્રહ્મ સ્વયમ્ભુ । બ્રહ્મણે સ્વયમ્ભુવે સ્વાહા ॥ 6 ॥
વાઘોતા નવ ॥ 6 ॥
બ્રાહ્મણ એકહોતા । સ યજ્ઞઃ । સ મે દદાતુ પ્રજા-મ્પશૂન્પુષ્ટિં-યઁશઃ । યજ્ઞશ્ચ મે ભૂયાત્ । અગ્નિર્દ્વિહોતા । સ ભર્તા । સ મે દદાતુ પ્રજા-મ્પશૂન્પુષ્ટિં-યઁશઃ । ભર્તા ચ મે ભૂયાત્ । પૃથિવી ત્રિહોતા । સ પ્રતિષ્ઠા ॥ 7 ॥
સ મે દદાતુ પ્રજા-મ્પશૂન્પુષ્ટિં-યઁશઃ । પ્રતિષ્ઠા ચ મે ભૂયાત્ । અન્તરિક્ષ-ઞ્ચતુર્હોતા । સ વિષ્ઠાઃ । સ મે દદાતુ પ્રજા-મ્પશૂન્પુષ્ટિં-યઁશઃ । વિષ્ઠાશ્ચ મે ભૂયાત્ । વાયુઃ પઞ્ચહોતા । સ પ્રાણઃ । સ મે દદાતુ પ્રજા-મ્પશૂન્પુષ્ટિં-યઁશઃ । પ્રાણશ્ચ મે ભૂયાત્ ॥ 8 ॥
ચન્દ્રમા-ષ્ષડ્ઢોતા । સ ઋતૂન્કલ્પયાતિ । સ મે દદાતુ પ્રજા-મ્પશૂન્પુષ્ટિં-યઁશઃ । ઋતવશ્ચ મે કલ્પન્તામ્ । અન્નગ્ં સપ્તહોતા । સ પ્રાણસ્ય પ્રાણઃ । સ મે દદાતુ પ્રજા-મ્પશૂન્પુષ્ટિં-યઁશઃ । પ્રાણસ્ય ચ મે પ્રાણો ભૂયાત્ । દ્યૌરષ્ટહોતા । સો-ઽનાધૃષ્યઃ ॥ 9 ॥
સ મે દદાતુ પ્રજા-મ્પશૂન્પુષ્ટિં-યઁશઃ । અનાધૃષ્યશ્ચ ભૂયાસમ્ । આદિત્યો નવહોતા । સ તેજસ્વી । સ મે દદાતુ પ્રજા-મ્પશૂન્પુષ્ટિં-યઁશઃ । તેજસ્વી ચ ભૂયાસમ્ । પ્રજાપતિર્દશહોતા । સ ઇદગ્ં સર્વમ્ । સ મે દદાતુ પ્રજા-મ્પશૂન્પુષ્ટિં-યઁશઃ । સર્વ-ઞ્ચ મે ભૂયાત્ ॥ 10 ॥
પ્રતિષ્ઠા પ્રાણશ્ચ મે ભૂયાદનાધૃષ્યસ્સર્વ-ઞ્ચ મે ભૂયાત્ ॥
બ્રાહ્મણો યજ્ઞો-ઽગ્નિર્ભર્તા પૃથિવી પ્રતિષ્ઠા-ઽન્તરિક્ષં-વિઁષ્ઠા વાયુઃ પ્રાણશ્ચન્દ્રમા સ ઋતૂનન્નગ્ં સ પ્રાણસ્ય પ્રાણો દ્યૌરનાધૃષ્ય આદિત્યસ્સ તેજસ્વી પ્રજાપતિ-સ્સ ઇદગ્ં સર્વગ્ં સર્વ-ઞ્ચ મે ભૂયાત્ ॥
અગ્નિર્યજુર્ભિઃ । સવિતા સ્તોમૈઃ । ઇન્દ્ર ઉક્થામદૈઃ । મિત્રાવરુણાવાશિષા । અઙ્ગિરસો ધિષ્ણિયૈરગ્નિભિઃ । મરુતસ્સદોહવિર્ધાનાભ્યામ્ । આપઃ પ્રોક્ષણીભિઃ । ઓષધયો બર્હિષા । અદિતિર્વેદ્યા । સોમો દીક્ષયા ॥ 11 ॥
ત્વષ્ટેધ્મેન । વિષ્ણુર્યજ્ઞેન । વસવ આજ્યેન । આદિત્યા દક્ષિણાભિઃ । વિશ્વે દેવા ઊર્જા । પૂષા સ્વગાકારેણ । બૃહસ્પતિઃ પુરોધયા । પ્રજાપતિરુદ્ગીથેન । અન્તરિક્ષ-મ્પવિત્રેણ । વાયુઃ પાત્રૈઃ । અહગ્ગ્ં શ્રદ્ધયા ॥ 12 ॥
દીક્ષયા પાત્રૈરેક-ઞ્ચ ॥ 8 ॥
સેનેન્દ્રસ્ય । ધેના બૃહસ્પતેઃ । પથ્યા પૂષ્ણઃ । વાગ્વાયોઃ । દીક્ષા સોમસ્ય । પૃથિવ્યગ્નેઃ । વસૂના-ઙ્ગાયત્રી । રુદ્રાણા-ન્ત્રિષ્ટુક્ । આદિત્યાના-ઞ્જગતી । વિષ્ણોરનુષ્ટુક્ ॥ 13 ॥
વરુણસ્ય વિરાટ્ । યજ્ઞસ્ય પઙ્ક્તિઃ । પ્રજાપતેરનુમતિઃ । મિત્રસ્ય શ્રદ્ધા । સવિતુઃ પ્રસૂતિઃ । સૂર્યસ્ય મરીચિઃ । ચન્દ્રમસો રોહિણી । ઋષીણામરુન્ધતી । પર્જન્યસ્ય વિદ્યુત્ । ચતસ્રો દિશઃ । ચતસ્રો-ઽવાન્તરદિશાઃ । અહશ્ચ રાત્રિશ્ચ । કૃષિશ્ચ વૃષ્ટિશ્ચ । ત્વિષિશ્ચાપચિતિશ્ચ । આપશ્ચૌષધયશ્ચ । ઊર્ક્ચ સૂનૃતા ચ દેવાના-મ્પત્નયઃ ॥ 14 ॥
અનુષ્ટુગ્દિશષ્ષટ્ચ ॥ 9 ॥
દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવે । અશ્વિનોર્બાહુભ્યામ્ । પૂષ્ણો હસ્તાભ્યા-મ્પ્રતિગૃહ્ણામિ । રાજા ત્વા વરુણો નયતુ દેવિ દક્ષિણે-ઽગ્નયે હિરણ્યમ્ । તેનામૃતત્વમશ્યામ્ । વયો દાત્રે । મયો મહ્યમસ્તુ પ્રતિગ્રહીત્રે । ક ઇદ-ઙ્કસ્મા અદાત્ । કામઃ કામાય । કામો દાતા ॥ 15 ॥
કામઃ પ્રતિગ્રહીતા । કામગ્ં સમુદ્રમાવિશ । કામેન ત્વા પ્રતિગૃહ્ણામિ । કામૈતત્તે । એષા તે કામ દક્ષિણા । ઉત્તાનસ્ત્વા-ઽઽઙ્ગીરસઃ પ્રતિગૃહ્ણાતુ । સોમાય વાસઃ । રુદ્રાય ગામ્ । વરુણાયાશ્વમ્ । પ્રજાપતયે પુરુષમ્ ॥ 16 ॥
મનવે તલ્પમ્ । ત્વષ્ટ્રે-ઽજામ્ । પૂષ્ણે-ઽવિમ્ । નિર્-ઋત્યા અશ્વતરગર્દભૌ । હિમવતો હસ્તિનમ્ । ગન્ધર્વાપ્સરાભ્યસ્સ્રગલઙ્કરણે । વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યો ધાન્યમ્ । વાચે-ઽન્નમ્ । બ્રહ્મણ ઓદનમ્ । સમુદ્રાયાપઃ ॥ 17 ॥
ઉત્તાનાયાઙ્ગીરસાયાનઃ । વૈશ્વાનરાય રથમ્ । વૈશ્વાનરઃ પ્રત્નથા નાકમારુહત્ । દિવઃ પૃષ્ઠ-મ્ભન્દમાનસ્સુમન્મભિઃ । સ પૂર્વવજ્જનયજ્જન્તવે ધનમ્ । સમાનમજ્મા પરિયાતિ જાગૃવિઃ । રાજા ત્વા વરુણો નયતુ દેવિ દક્ષિણે વૈશ્વાનરાય રથમ્ । તેનામૃતત્વમશ્યામ્ । વયો દાત્રે । મયો મહ્યમસ્તુ પ્રતિગ્રહીત્રે ॥ 18 ॥
ક ઇદ-ઙ્કસ્મા અદાત્ । કામઃ કામાય । કામો દાતા । કામઃ પ્રતિગ્રહીતા । કામગ્ં સમુદ્રમાવિશ । કામેન ત્વા પ્રતિગૃહ્ણામિ । કામૈતત્તે । એષા તે કામ દક્ષિણા । ઉત્તાનસ્ત્વા-ઽઽઙ્ગીરસઃ પ્રતિગૃહ્ણાતુ ॥ 19 ॥
દાતા પુરુષમાપઃ પ્રતિગ્રહીત્રે નવ ચ ॥ 10 ॥
સુવર્ણ-ઙ્ઘર્મ-મ્પરિવેદ વેનમ્ । ઇન્દ્રસ્યા-ઽઽત્માન-ન્દશધા ચરન્તમ્ । અન્તસ્સમુદ્રે મનસા ચરન્તમ્ । બ્રહ્મા-ઽન્વવિન્દદ્દશહોતારમર્ણે । અન્તઃ પ્રવિષ્ટશ્શાસ્તા જનાનામ્ । એકસ્સન્બહુધા વિચારઃ । શતગ્ં શુક્રાણિ યત્રૈક-મ્ભવન્તિ । સર્વે વેદા યત્રૈક-મ્ભવન્તિ । સર્વે હોતારો યત્રૈક-મ્ભવન્તિ । સ માનસીન આત્મા જનાનામ્ ॥ 20 ॥
અન્તઃ પ્રવિષ્ટશ્શાસ્તા જનાનાગ્ં સર્વાત્મા । સર્વાઃ પ્રજા યત્રૈક-મ્ભવન્તિ । ચતુર્હોતારો યત્ર સમ્પદ-ઙ્ગચ્છન્તિ દેવૈઃ । સ માનસીન આત્મા જનાનામ્ । બ્રહ્મેન્દ્રમગ્નિ-ઞ્જગતઃ પ્રતિષ્ઠામ્ । દિવ આત્માનગ્ં સવિતાર-મ્બૃહસ્પતિમ્ । ચતુર્હોતાર-મ્પ્રદિશો-ઽનુક્લૃપ્તમ્ । વાચો વીર્ય-ન્તપસા-ઽન્વવિન્દત્ । અન્તઃ પ્રવિષ્ટ-ઙ્કર્તારમેતમ્ । ત્વષ્ટારગ્ં રૂપાણિ વિકુર્વન્તં-વિઁપશ્ચિમ્ ॥ 21 ॥
અમૃતસ્ય પ્રાણં-યઁજ્ઞમેતમ્ । ચતુર્હોતૃણામાત્માન-ઙ્કવયો નિચિક્યુઃ । અન્તઃ પ્રવિષ્ટ-ઙ્કર્તારમેતમ્ । દેવાના-મ્બન્ધુ નિહિત-ઙ્ગુહાસુ । અમૃતેન ક્લૃપ્તં-યઁજ્ઞમેતમ્ । ચતુર્હોતૃણામાત્માન-ઙ્કવયો નિચિક્યુઃ । શત-ન્નિયુતઃ પરિવેદ વિશ્વા વિશ્વવારઃ । વિશ્વમિદં-વૃઁણાતિ । ઇન્દ્રસ્યા-ઽઽત્મા નિહિતઃ પઞ્ચહોતા । અમૃત-ન્દેવાનામાયુઃ પ્રજાનામ્ ॥ 22 ॥
ઇન્દ્રગ્ં રાજાનગ્ં સવિતારમેતમ્ । વાયોરાત્માન-ઙ્કવયો નિચિક્યુઃ । રશ્મિગ્ં રશ્મીના-મ્મધ્યે તપન્તમ્ । ઋતસ્ય પદે કવયો નિપાન્તિ । ય આણ્ડકોશે ભુવન-મ્બિભર્તિ । અનિર્ભિણ્ણસ્સન્નથ લોકાન્ વિચષ્ટે । યસ્યાણ્ડકોશગ્ં શુષ્મમાહુઃ પ્રાણમુલ્બમ્ । તેન ક્લૃપ્તો-ઽમૃતેનાહમસ્મિ । સુવર્ણ-ઙ્કોશગ્ં રજસા પરીવૃતમ્ । દેવાનાં-વઁસુધાનીં-વિઁરાજમ્ ॥ 23 ॥
અમૃતસ્ય પૂર્ણા-ન્તામુ કલાં-વિઁચક્ષતે । પાદગ્ં ષડ્ઢોતુર્ન કિલા-ઽઽવિવિત્સે । યેનર્તવઃ પઞ્ચધોત ક્લૃપ્તાઃ । ઉત વા ષડ્ધા મનસોત ક્લૃપ્તાઃ । તગ્ં ષડ્ઢોતારમૃતુભિઃ કલ્પમાનમ્ । ઋતસ્ય પદે કવયો નિપાન્તિ । અન્તઃ પ્રવિષ્ટ-ઙ્કર્તારમેતમ્ । અન્તશ્ચન્દ્રમસિ મનસા ચરન્તમ્ । સહૈવ સન્ત-ન્ન વિજાનન્તિ દેવાઃ । ઇન્દ્રસ્યા-ઽઽત્માનગ્ં શતધા ચરન્તમ્ ॥ 24 ॥
ઇન્દ્રો રાજા જગતો ય ઈશે । સપ્તહોતા સપ્તધા વિક્લૃપ્તઃ । પરેણ તન્તુ-મ્પરિષિચ્યમાનમ્ । અન્તરાદિત્યે મનસા ચરન્તમ્ । દેવાનાગ્ં હૃદય-મ્બ્રહ્મા-ઽન્વવિન્દત્ । બ્રહ્મૈતદ્બ્રહ્મણ ઉજ્જભાર । અર્કગ્ગ્ં શ્ચોતન્તગ્ં સરિરસ્ય મધ્યે । આ યસ્મિન્થ્સપ્ત પેરવઃ । મેહન્તિ બહુલાગ્ં શ્રિયમ્ । બહ્વશ્વામિન્દ્ર ગોમતીમ્ ॥ 25 ॥
અચ્યુતા-મ્બહુલાગ્ં શ્રિયમ્ । સ હરિર્વસુવિત્તમઃ । પેરુરિન્દ્રાય પિન્વતે । બહ્વશ્વામિન્દ્ર ગોમતીમ્ । અચ્યુતા-મ્બહુલાગ્ં શ્રિયમ્ । મહ્યમિન્દ્રો નિયચ્છતુ । શતગ્ં શતા અસ્ય યુક્તા હરીણામ્ । અર્વાઙા યાતુ વસુભી રશ્મિરિન્દ્રઃ । પ્રમગ્ંહ માણો બહુલાગ્ં શ્રિયમ્ । રશ્મિરિન્દ્રસ્સવિતા મે નિયચ્છતુ ॥ 26 ॥
ઘૃત-ન્તેજો મધુમદિન્દ્રિયમ્ । મય્યયમગ્નિર્દધાતુ । હરિઃ પતઙ્ગઃ પટરી સુપર્ણઃ । દિવિક્ષયો નભસા ય એતિ । સ ન ઇન્દ્રઃ કામવર-ન્દદાતુ । પઞ્ચાર-ઞ્ચક્ર-મ્પરિવર્તતે પૃથુ । હિરણ્યજ્યોતિસ્સરિરસ્ય મધ્યે । અજસ્ર-ઞ્જ્યોતિર્નભસા સર્પદેતિ । સ ન ઇન્દ્રઃ કામવર-ન્દદાતુ । સપ્ત યુઞ્જન્તિ રથમેકચક્રમ્ ॥ 27 ॥
એકો અશ્વો વહતિ સપ્તનામા । ત્રિનાભિ ચક્રમજરમનર્વમ્ । યેનેમા વિશ્વા ભુવનાનિ તસ્થુઃ । ભદ્ર-મ્પશ્યન્ત ઉપસેદુરગ્રે । તપો દીક્ષામૃષયસ્સુવર્વિદઃ । તતઃ ક્ષત્ત્ર-મ્બલમોજશ્ચ જાતમ્ । તદસ્મૈ દેવા અભિસ-ન્નમન્તુ । શ્વેતગ્ં રશ્મિ-મ્બોભુજ્યમાનમ્ । અપા-ન્નેતાર-મ્ભુવનસ્ય ગોપામ્ । ઇન્દ્ર-ન્નિચિક્યુઃ પરમે વ્યોમન્ન્ ॥ 28 ॥
રોહિણીઃ પિઙ્ગલા એકરૂપાઃ । ક્ષરન્તીઃ પિઙ્ગલા એકરૂપાઃ । શતગ્ં સહસ્રાણિ પ્રયુતાનિ નાવ્યાનામ્ । અયં-યઁશ્શ્વેતો રશ્મિઃ । પરિ સર્વમિદ-ઞ્જગત્ । પ્રજા-મ્પશૂન્ધનાનિ । અસ્માક-ન્દદાતુ । શ્વેતો રશ્મિઃ પરિ સર્વ-મ્બભૂવ । સુવન્મહ્ય-મ્પશૂન્ વિશ્વરૂપાન્ । પતઙ્ગમક્તમસુરસ્ય માયયા ॥ 29 ॥
હૃદા પશ્યન્તિ મનસા મનીષિણઃ । સમુદ્રે અન્તઃ કવયો વિચક્ષતે । મરીચીના-મ્પદમિચ્છન્તિ વેધસઃ । પતઙ્ગો વાચ-મ્મનસા બિભર્તિ । તા-ઙ્ગન્ધર્વો-ઽવદદ્ગર્ભે અન્તઃ । તા-ન્દ્યોતમાનાગ્ં સ્વર્ય-મ્મનીષામ્ । ઋતસ્ય પદે કવયો નિપાન્તિ । યે ગ્રામ્યાઃ પશવો વિશ્વરૂપાઃ । વિરૂપાસ્સન્તો બહુધૈકરૂપાઃ । અગ્નિસ્તાગ્ં અગ્રે પ્રમુમોક્તુ દેવઃ ॥ 30 ॥
પ્રજાપતિઃ પ્રજયા સંવિઁદાનઃ । વીતગ્ગ્ં સ્તુકે સ્તુકે । યુવમસ્માસુ નિયચ્છતમ્ । પ્ર પ્ર યજ્ઞપતિ-ન્તિર । યે ગ્રામ્યાઃ પશવો વિશ્વરૂપાઃ । વિરૂપાસ્સન્તો બહુધૈકરૂપાઃ । તેષાગ્ં સપ્તાનામિહ રન્તિરસ્તુ । રાયસ્પોષાય સુપ્રજાસ્ત્વાય સુવીર્યાય । ય આરણ્યાઃ પશવો વિશ્વરૂપાઃ । વિરૂપાસ્સન્તો બહુધૈકરૂપાઃ । વાયુસ્તાગ્ં અગ્રે પ્રમુમોક્તુ દેવઃ । પ્રજાપતિઃ પ્રજયા સંવિઁદાનઃ । ઇડાયૈ સૃપ્ત-ઙ્ઘૃતવચ્ચરાચરમ્ । દેવા અન્વવિન્દન્ગુહા હિતમ્ । ય આરણ્યાઃ પશવો વિશ્વરૂપાઃ । વિરૂપાસ્સન્તો બહુધૈકરૂપાઃ । તેષાગ્ં સપ્તાનામિહ રન્તિરસ્તુ । રાયસ્પોષાય સુપ્રજાસ્ત્વાય સુવીર્યાય ॥ 31 ॥
આત્મા જનાનાં-વિઁકુર્વન્તં-વિઁપશ્ચિ-મ્પ્રજાનાં-વઁસુધાનીં-વિઁરાજ-ઞ્ચરન્ત-ઙ્ગોમતી-મ્મે નિયચ્છત્વેકચક્રં-વ્યોઁમન્માયયા દેવ એકરૂપા અષ્ટૌ ચ ॥ 11 ॥
સહસ્રશીર્ષા પુરુષઃ । સહસ્રાક્ષસ્સહસ્રપાત્ ।
સ ભૂમિં-વિઁશ્વતો વૃત્વા । અત્યતિષ્ઠદ્દશાઙ્ગુલમ્ ।
પુરુષ એવેદગ્ં સર્વમ્ । યદ્ભૂતં-યઁચ્ચ ભવ્યમ્ ।
ઉતામૃતત્વસ્યેશાનઃ । યદન્નેનાતિરોહતિ । એતાવાનસ્ય મહિમા । અતો જ્યાયાગ્ંશ્ચ પૂરુષઃ ॥ 32,33 ॥
પાદો-ઽસ્ય વિશ્વા ભૂતાનિ । ત્રિપાદસ્યામૃત-ન્દિવિ ।
ત્રિપાદૂર્ધ્વ ઉદૈત્પુરુષઃ । પાદો-ઽસ્યેહાભવાત્પુનઃ ।
તતો વિષ્વઙ્વ્યક્રામત્ । સાશનાનશને અભિ ।
તસ્માદ્વિરાડજાયત । વિરાજો અધિ પૂરુષઃ । સ જાતો અત્યરિચ્યત । પશ્ચાદ્ભૂમિમથો પુરઃ ॥ 34,35 ॥
યત્પુરુષેણ હવિષા । દેવા યજ્ઞમતન્વત ।
વસન્તો અસ્યા-ઽઽસીદાજ્યમ્ । ગ્રીષ્મ ઇધ્મશ્શરદ્ધવિઃ ।
સપ્તાસ્યા-ઽઽસન્પરિધયઃ । ત્રિસ્સપ્ત સમિધઃ કૃતાઃ ।
દેવા યદ્યજ્ઞ-ન્તન્વાનાઃ । અબધ્નન્પુરુષ-મ્પશુમ્ ।
તં-યઁજ્ઞ-મ્બર્હિષિ પ્રૌક્ષન્ । પુરુષ-ઞ્જાતમગ્રતઃ ॥ 34,35 ॥
તેન દેવા અયજન્ત । સાધ્યા ઋષયશ્ચ યે ।
તસ્માદ્યજ્ઞાથ્સર્વહુતઃ । સમ્ભૃત-મ્પૃષદાજ્યમ્ ।
પશૂગ્સ્તાગ્શ્ચક્રે વાયવ્યાન્ । આરણ્યાન્ગ્રામ્યાશ્ચ યે ।
તસ્માદ્યજ્ઞાથ્સર્વહુતઃ । ઋચસ્સામાનિ જજ્ઞિરે ।
છન્દાગ્ંસિ જજ્ઞિરે તસ્માત્ । યજુસ્તસ્માદજાયત ॥ 35,36 ॥
તસ્માદશ્વા અજાયન્ત । યે કે ચોભયાદતઃ ।
ગાવો હ જજ્ઞિરે તસ્માત્ । તસ્માજ્જાતા અજાવયઃ ।
યત્પુરુષં-વ્યઁદધુઃ । કતિધા વ્યકલ્પયન્ન્ ।
મુખ-ઙ્કિમસ્ય કૌ બાહૂ । કા વૂરૂ પાદાવુચ્યેતે ।
બ્રાહ્મણો-ઽસ્ય મુખમાસીત્ । બાહૂ રાજન્યઃ કૃતઃ ॥ 36,37 ॥
ઊરૂ તદસ્ય યદ્વૈશ્યઃ । પદ્ભ્યાગ્ં શૂદ્રો અજાયત ।
ચન્દ્રમા મનસો જાતઃ । ચક્ષોસ્સૂર્યો અજાયત ।
મુખાદિન્દ્રશ્ચાગ્નિશ્ચ । પ્રાણાદ્વાયુરજાયત ।
નાભ્યા આસીદન્તરિક્ષમ્ । શીર્ષ્ણો દ્યૌસ્સમવર્તત ।
પદ્ભ્યા-મ્ભૂમિર્દિશ-શ્શ્રોત્રાત્ ।
તથા લોકાગ્ં અકલ્પયન્ન્ ॥ 37,38 ॥
વેદાહમેત-મ્પુરુષ-મ્મહાન્તમ્ ।
આદિત્યવર્ણં તમસસ્તુ પારે ।
સર્વાણિ રૂપાણિ વિચિત્ય ધીરઃ ।
નામાનિ કૃત્વા-ઽભિવદન્ યદાસ્તે ।
ધાતા પુરસ્તાદ્યમુદાજહાર ।
શક્રઃ પ્રવિદ્વાન્પ્રદિશશ્ચતસ્રઃ ।
તમેવં-વિઁદ્વાનમૃત ઇહ ભવતિ ।
નાન્યઃ પન્થા અયનાય વિદ્યતે ।
યજ્ઞેન યજ્ઞમયજન્ત દેવાઃ ।
તાનિ ધર્માણિ પ્રથમાન્યાસન્ન્ ।
તે હ નાક-મ્મહિમાનસ્સચન્તે ।
યત્ર પૂર્વે સાધ્યાસ્સન્તિ દેવાઃ ॥ 38,39 ॥
પુરુષઃ પુરો-ઽગ્રતો-ઽજાયત કૃતો-ઽકલ્પયન્નાસન્દ્વે ચ ॥ 12 ॥
જ્યાયાનધિ પૂરુષઃ । અન્યત્ર પુરુષઃ ॥
અદ્ભ્યસ્સમ્ભૂતઃ પૃથિવ્યૈ રસાચ્ચ ।
વિશ્વકર્મણસ્સમવર્તતાધિ ।
તસ્ય ત્વષ્ટા વિદધદ્રૂપમેતિ ।
તત્પુરુષસ્ય વિશ્વમાજાનમગ્રે ।
વેદાહમેત-મ્પુરુષ-મ્મહાન્તમ્ ।
આદિત્યવર્ણ-ન્તમસઃ પરસ્તાત્ ।
તમેવં-વિઁદ્વાનમૃત ઇહ ભવતિ ।
નાન્યઃ પન્થા વિદ્યતે-ઽયનાય ।
પ્રજાપતિશ્ચરતિ ગર્ભે અન્તઃ ।
અજાયમાનો બહુધા વિજાયતે ॥ 39,40 ॥
તસ્ય ધીરાઃ પરિજાનન્તિ યોનિમ્ । મરીચીના-મ્પદમિચ્છન્તિ વેધસઃ । યો દેવેભ્ય આતપતિ । યો દેવાના-મ્પુરોહિતઃ ।
પૂર્વો યો દેવેભ્યો જાતઃ । નમો રુચાય બ્રાહ્મયે । રુચ-મ્બ્રાહ્મ-ઞ્જનયન્તઃ । દેવા અગ્રે તદબ્રુવન્ન્ । યસ્ત્વૈવ-મ્બ્રાહ્મણો વિદ્યાત્ । તસ્ય દેવા અસન્વશે । હ્રીશ્ચ તે લક્ષ્મીશ્ચ પત્ન્યૌ । અહોરાત્રે પાર્શ્વે । નક્ષત્રાણિ રૂપમ્ । અશ્વિનૌ વ્યાત્તમ્ । ઇષ્ટ-મ્મનિષાણ । અમુ-મ્મનિષાણ । સર્વ-મ્મનિષાણ ॥ 40,41 ॥
જાયતે વશે સપ્ત ચ ॥ 13 ॥
ભર્તા સન્ભ્રિયમાણો બિભર્તિ । એકો દેવો બહુધા નિવિષ્ટઃ । યદા ભાર-ન્તન્દ્રયતે સ ભર્તુમ્ । નિધાય ભાર-મ્પુનરસ્તમેતિ । તમેવ મૃત્યુમમૃત-ન્તમાહુઃ । ત-મ્ભર્તાર-ન્તમુ ગોપ્તારમાહુઃ । સ ભૃતો ભ્રિયમાણો બિભર્તિ । ય એનં-વેઁદ સત્યેન ભર્તુમ્ । સદ્યો જાતમુત જહાત્યેષઃ । ઉતો જરન્ત-ન્ન જહાત્યેકમ્ ॥ 41,42 ॥
ઉતો બહૂનેકમહર્જહાર । અતન્દ્રો દેવસ્સદમેવ પ્રાર્થઃ । યસ્તદ્વેદ યત આબભૂવ । સન્ધા-ઞ્ચ યાગ્ં સન્દધે બ્રહ્મણૈષઃ । રમતે તસ્મિન્નુત જીર્ણે શયાને । નૈન-ઞ્જહાત્યહસ્સુ પૂર્વ્યેષુ । ત્વામાપો અનુ સર્વાશ્ચરન્તિ જાનતીઃ । વથ્સ-મ્પયસા પુનાનાઃ । ત્વમગ્નિગ્ં હવ્યવાહગ્ં સમિન્થ્સે । ત્વ-મ્ભર્તા માતરિશ્વા પ્રજાનામ્ ॥ 42,43 ॥
ત્વં-યઁજ્ઞસ્ત્વમુવેવાસિ સોમઃ । તવ દેવા હવમાયન્તિ સર્વે । ત્વમેકો-ઽસિ બહૂનનુપ્રવિષ્ટઃ । નમસ્તે અસ્તુ સુહવો મ એધિ । નમો વામસ્તુ શૃણુતગ્ં હવ-મ્મે । પ્રાણાપાનાવજિરગ્ં સઞ્ચરન્તૌ । હ્વયામિ વા-મ્બ્રહ્મણા તૂર્તમેતમ્ । યો મા-ન્દ્વેષ્ટિ ત-ઞ્જહિતં-યુઁવાના । પ્રાણાપાનૌ સંવિઁદાનૌ જહિતમ્ । અમુષ્યાસુના મા સઙ્ગસાથામ્ ॥ 43 ॥
ત-મ્મે દેવા બ્રહ્મણા સંવિઁદાનૌ । વધાય દત્ત-ન્તમહગ્ં હનામિ । અસજ્જજાન સત આબભૂવ । યં-યઁ-ઞ્જજાન સ ઉ ગોપો અસ્ય । યદા ભાર-ન્તન્દ્રયતે સ ભર્તુમ્ । પરાસ્ય ભાર-મ્પુનરસ્તમેતિ । તદ્વૈ ત્વ-મ્પ્રાણો અભવઃ । મહાન્ભોગઃ પ્રજાપતેઃ । ભુજઃ કરિષ્યમાણઃ । યદ્દેવાન્પ્રાણયો નવ ॥ 44 ॥
એક-મ્પ્રજાના-ઙ્ગસાથા-ન્નવ ॥ 14 ॥
હરિગ્ં હરન્તમનુયન્તિ દેવાઃ । વિશ્વસ્યેશાનં-વૃઁષભ-મ્મતીનામ્ । બ્રહ્મ સરૂપમનુમેદમાગાત્ । અયન-મ્મા વિવધીર્વિક્રમસ્વ । મા છિદો મૃત્યો મા વધીઃ । મા મે બલં-વિઁવૃહો મા પ્રમોષીઃ । પ્રજા-મ્મા મે રીરિષ આયુરુગ્ર । નૃચક્ષસ-ન્ત્વા હવિષા વિધેમ । સદ્યશ્ચકમાનાય । પ્રવેપાનાય મૃત્યવે ॥ 45 ॥
પ્રાસ્મા આશા અશૃણ્વન્ન્ । કામેનાજનયન્પુનઃ । કામેન મે કામ આગાત્ । હૃદયાદ્ધૃદય-મ્મૃત્યોઃ । યદમીષામદઃ પ્રિયમ્ । તદૈતૂપમામભિ । પર-મ્મૃત્યો અનુ પરેહિ પન્થામ્ । યસ્તે સ્વ ઇતરો દેવયાનાત્ । ચક્ષુષ્મતે શૃણ્વતે તે બ્રવીમિ । મા નઃ પ્રજાગ્ં રીરિષો મોત વીરાન્ । પ્ર પૂર્વ્ય-મ્મનસા વન્દમાનઃ । નાધમાનો વૃષભ-ઞ્ચર્ષણીનામ્ । યઃ પ્રજાનામેકરાણ્માનુષીણામ્ । મૃત્યું-યઁજે પ્રથમજામૃતસ્ય ॥ 46 ॥
મૃત્યવે વીરાગ્ંશ્ચત્વારિ ચ ॥ 15 ॥
તરણિર્વિશ્વદર્શતો જ્યોતિષ્કૃદસિ સૂર્ય । વિશ્વમા ભાસિ રોચનમ્ । ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ સૂર્યાય ત્વા ભ્રાજસ્વત એષ તે યોનિસ્સૂર્યાય ત્વા ભ્રાજસ્વતે ॥ 47 ॥ 16 ॥
આપ્યાયસ્વ મદિન્તમ સોમ વિશ્વાભિરૂતિભિઃ । ભવા નસ્સપ્રથસ્તમઃ ॥ (48) ॥ 17 ॥
ઈયુષ્ટે યે પૂર્વતરામપશ્યન્ વ્યુચ્છન્તીમુષસ-મ્મર્ત્યાસઃ । અસ્માભિરૂ નુ પ્રતિચક્ષ્યા-ઽભૂદો તે યન્તિ યે અપરીષુ પશ્યાન્ ॥ 49 ॥ 18 ॥
જ્યોતિષ્મતી-ન્ત્વા સાદયામિ જ્યોતિષ્કૃત-ન્ત્વા સાદયામિ જ્યોતિર્વિદ-ન્ત્વા સાદયામિ ભાસ્વતી-ન્ત્વા સાદયામિ જ્વલન્તી-ન્ત્વા સાદયામિ મલ્મલાભવન્તી-ન્ત્વા સાદયામિ દીપ્યમાના-ન્ત્વા સાદયામિ રોચમાના-ન્ત્વા સાદયામ્યજસ્રા-ન્ત્વા સાદયામિ બૃહજ્જ્યોતિષ-ન્ત્વા સાદયામિ બોધયન્તી-ન્ત્વા સાદયામિ જાગ્રતી-ન્ત્વા સાદયામિ ॥ 50 ॥ 19 ॥
પ્રયાસાય સ્વાહા-ઽઽયાસાય સ્વાહા વિયાસાય સ્વાહા સંયાઁસાય સ્વાહોદ્યાસાય સ્વાહા-ઽવયાસાય સ્વાહા શુચે સ્વાહા શોકાય સ્વાહા તપ્યત્વૈ સ્વાહા તપતે સ્વાહા બ્રહ્મહત્યાયૈ સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥ 51 ॥ 20 ॥
ચિત્તગ્ં સન્તાનેન ભવં-યઁક્ના રુદ્ર-ન્તનિમ્ના પશુપતિગ્ગ્ં સ્થૂલહૃદયેનાગ્નિગ્ં હૃદયેન રુદ્રં-લોઁહિતેન શર્વ-મ્મતસ્નાભ્યા-મ્મહાદેવમન્તઃ પાર્શ્વેનૌષિષ્ઠહનગ્ં શિઙ્ગીનિકોશ્યાભ્યામ્ ॥ 52 ॥ 21 ॥
ચિત્તિઃ પૃથિવ્યગ્નિસ્સૂર્ય-ન્તે ચક્ષુર્મહાહવિર્હોતા વાઘોતા બ્રાહ્મણ એકહોતા-ઽગ્નિર્યજુર્ભિસ્સેનેન્દ્રસ્ય દેવસ્ય સુવર્ણ-ઙ્ઘર્મગ્ં સહસ્રશીર્ષા-ઽદ્ભ્યો ભર્તા હરિ-ન્તરણિરાપ્યાયસ્વેયુષ્ટે યે જ્યોતિષ્મતી-મ્પ્રયાસાય ચિત્તમેકવિગ્ંશતિઃ ॥ 21 ॥
ચિત્તિરગ્નિર્યજુર્ભિરન્તઃ પ્રવિષ્ટઃ પ્રજાપતિર્ભર્તાસન્પ્રયાસાય દ્વિપઞ્ચાશત્ ॥ 52 ॥
ચિત્તિરગ્નિર્યજુર્ભિરન્તઃ પ્રવિષ્ટઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજયા સંવિઁદાનસ્તસ્ય ધીરા જ્યોતિષ્મતી-ન્ત્રિપઞ્ચાશત્ ॥ 53 ॥
તચ્છં-યોઁરાવૃણીમહે । ગાતું-યઁજ્ઞાય ।
ગાતું-યઁજ્ઞપતયે । દૈવી સ્વસ્તિરસ્તુ નઃ ।
સ્વસ્તિર્માનુષેભ્યઃ । ઊર્ધ્વ-ઞ્જિગાતુ ભેષજમ્ ।
શ-ન્નો અસ્તુ દ્વિપદે । શ-ઞ્ચતુષ્પદે ॥
ૐ શાન્તિ-શ્શાન્તિ-શ્શાન્તિઃ ॥