(കൃഷ്ണയജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയാരണ്യകേ തൃതീയ പ്രപാഠകഃ)
ഹരിഃ ഓമ് । തച്ഛം-യോഁരാവൃണീമഹേ । ഗാതും-യഁജ്ഞായ ।
ഗാതും-യഁജ്ഞപതയേ । ദൈവീ സ്വസ്തിരസ്തു നഃ ।
സ്വസ്തിര്മാനുഷേഭ്യഃ । ഊര്ധ്വ-ഞ്ജിഗാതു ഭേഷജമ് ।
ശ-ന്നോ അസ്തു ദ്വിപദേ । ശ-ഞ്ചതുഷ്പദേ ॥
ഓം ശാന്തി-ശ്ശാന്തി-ശ്ശാന്തിഃ ॥
ഓ-ഞ്ചിത്തിസ്സ്രുക് । ചിത്തമാജ്യമ് । വാഗ്വേദിഃ । ആധീത-മ്ബര്ഹിഃ । കേതോ അഗ്നിഃ । വിജ്ഞാതമഗ്നിഃ । വാക്പതിര്ഹോതാ । മന ഉപവക്താ । പ്രാണോ ഹവിഃ । സാമാധ്വര്യുഃ । വാചസ്പതേ വിധേ നാമന്ന് । വിധേമ തേ നാമ । വിധേസ്ത്വമസ്മാക-ന്നാമ । വാചസ്പതിസ്സോമ-മ്പിബതു । ആ-ഽസ്മാസു നൃമ്ണ-ന്ധാത്സ്വാഹാ ॥ 1 ॥
അധ്വര്യുഃ പഞ്ച ച ॥ 1 ॥
പൃഥിവീ ഹോതാ । ദ്യൌരധ്വര്യുഃ । രുദ്രോ-ഽഗ്നീത് । ബൃഹസ്പതിരുപവക്താ । വാചസ്പതേ വാചോ വീര്യേണ । സമ്ഭൃതതമേനാ-ഽഽയക്ഷ്യസേ । യജമാനായ വാര്യമ് । ആ സുവസ്കരസ്മൈ । വാചസ്പതിസ്സോമ-മ്പിബതി । ജജനദിന്ദ്രമിന്ദ്രിയായ സ്വാഹാ ॥ 2 ॥
പൃഥിവീ ഹോതാ ദശ ॥ 2 ॥
അഗ്നിര്ഹോതാ । അശ്വിനാ-ഽധ്വര്യൂ । ത്വഷ്ടാ-ഽഗ്നീത് । മിത്ര ഉപവക്താ । സോമസ്സോമസ്യ പുരോഗാഃ । ശുക്രസ്ശുക്രസ്യ പുരോഗാഃ । ശ്രാതാസ്ത ഇന്ദ്ര സോമാഃ । വാതാപേര്ഹവനശ്രുതസ്സ്വാഹാ ॥ 3 ॥
അഗ്നിര്ഹോതാ-ഽഷ്ടൌ ॥ 3 ॥
സൂര്യ-ന്തേ ചക്ഷുഃ । വാത-മ്പ്രാണഃ । ദ്യാ-മ്പൃഷ്ഠമ് । അന്തരിക്ഷമാത്മാ । അങ്ഗൈര്യജ്ഞമ് । പൃഥിവീഗ്ം ശരീരൈഃ । വാചസ്പതേ-ഽച്ഛിദ്രയാ വാചാ । അച്ഛിദ്രയാ ജുഹ്വാ । ദിവി ദേവാവൃധഗ്ം ഹോത്രാ മേരയസ്വ സ്വാഹാ ॥ 4 ॥
സൂര്യ-ന്തേ നവ ॥ 4 ॥
മഹാഹവിര്ഹോതാ । സത്യഹവിരധ്വര്യുഃ । അച്യുതപാജാ അഗ്നീത് । അച്യുതമനാ ഉപവക്താ । അനാധൃഷ്യശ്ചാപ്രതിധൃഷ്യശ്ച യജ്ഞസ്യാഭിഗരൌ । അയാസ്യ ഉദ്ഗാതാ । വാചസ്പതേ ഹൃദ്വിധേ നാമന്ന് । വിധേമ തേ നാമ । വിധേസ്ത്വമസ്മാക-ന്നാമ । വാചസ്പതിസ്സോമമപാത് । മാ ദൈവ്യസ്തന്തുശ്ഛേദി മാ മനുഷ്യഃ । നമോ ദിവേ । നമഃ പൃഥിവ്യൈ സ്വാഹാ ॥ 5 ॥
അപാത്ത്രീണി ച ॥ 5 ॥
വാഘോതാ । ദീക്ഷാ പത്നീ । വാതോ-ഽധ്വര്യുഃ । ആപോ-ഽഭിഗരഃ । മനോ ഹവിഃ । തപസി ജുഹോമി । ഭൂര്ഭുവസ്സുവഃ । ബ്രഹ്മ സ്വയമ്ഭു । ബ്രഹ്മണേ സ്വയമ്ഭുവേ സ്വാഹാ ॥ 6 ॥
വാഘോതാ നവ ॥ 6 ॥
ബ്രാഹ്മണ ഏകഹോതാ । സ യജ്ഞഃ । സ മേ ദദാതു പ്രജാ-മ്പശൂന്പുഷ്ടിം-യഁശഃ । യജ്ഞശ്ച മേ ഭൂയാത് । അഗ്നിര്ദ്വിഹോതാ । സ ഭര്താ । സ മേ ദദാതു പ്രജാ-മ്പശൂന്പുഷ്ടിം-യഁശഃ । ഭര്താ ച മേ ഭൂയാത് । പൃഥിവീ ത്രിഹോതാ । സ പ്രതിഷ്ഠാ ॥ 7 ॥
സ മേ ദദാതു പ്രജാ-മ്പശൂന്പുഷ്ടിം-യഁശഃ । പ്രതിഷ്ഠാ ച മേ ഭൂയാത് । അന്തരിക്ഷ-ഞ്ചതുര്ഹോതാ । സ വിഷ്ഠാഃ । സ മേ ദദാതു പ്രജാ-മ്പശൂന്പുഷ്ടിം-യഁശഃ । വിഷ്ഠാശ്ച മേ ഭൂയാത് । വായുഃ പഞ്ചഹോതാ । സ പ്രാണഃ । സ മേ ദദാതു പ്രജാ-മ്പശൂന്പുഷ്ടിം-യഁശഃ । പ്രാണശ്ച മേ ഭൂയാത് ॥ 8 ॥
ചന്ദ്രമാ-ഷ്ഷഡ്ഢോതാ । സ ഋതൂന്കല്പയാതി । സ മേ ദദാതു പ്രജാ-മ്പശൂന്പുഷ്ടിം-യഁശഃ । ഋതവശ്ച മേ കല്പന്താമ് । അന്നഗ്ം സപ്തഹോതാ । സ പ്രാണസ്യ പ്രാണഃ । സ മേ ദദാതു പ്രജാ-മ്പശൂന്പുഷ്ടിം-യഁശഃ । പ്രാണസ്യ ച മേ പ്രാണോ ഭൂയാത് । ദ്യൌരഷ്ടഹോതാ । സോ-ഽനാധൃഷ്യഃ ॥ 9 ॥
സ മേ ദദാതു പ്രജാ-മ്പശൂന്പുഷ്ടിം-യഁശഃ । അനാധൃഷ്യശ്ച ഭൂയാസമ് । ആദിത്യോ നവഹോതാ । സ തേജസ്വീ । സ മേ ദദാതു പ്രജാ-മ്പശൂന്പുഷ്ടിം-യഁശഃ । തേജസ്വീ ച ഭൂയാസമ് । പ്രജാപതിര്ദശഹോതാ । സ ഇദഗ്ം സര്വമ് । സ മേ ദദാതു പ്രജാ-മ്പശൂന്പുഷ്ടിം-യഁശഃ । സര്വ-ഞ്ച മേ ഭൂയാത് ॥ 10 ॥
പ്രതിഷ്ഠാ പ്രാണശ്ച മേ ഭൂയാദനാധൃഷ്യസ്സര്വ-ഞ്ച മേ ഭൂയാത് ॥
ബ്രാഹ്മണോ യജ്ഞോ-ഽഗ്നിര്ഭര്താ പൃഥിവീ പ്രതിഷ്ഠാ-ഽന്തരിക്ഷം-വിഁഷ്ഠാ വായുഃ പ്രാണശ്ചന്ദ്രമാ സ ഋതൂനന്നഗ്ം സ പ്രാണസ്യ പ്രാണോ ദ്യൌരനാധൃഷ്യ ആദിത്യസ്സ തേജസ്വീ പ്രജാപതി-സ്സ ഇദഗ്ം സര്വഗ്ം സര്വ-ഞ്ച മേ ഭൂയാത് ॥
അഗ്നിര്യജുര്ഭിഃ । സവിതാ സ്തോമൈഃ । ഇന്ദ്ര ഉക്ഥാമദൈഃ । മിത്രാവരുണാവാശിഷാ । അങ്ഗിരസോ ധിഷ്ണിയൈരഗ്നിഭിഃ । മരുതസ്സദോഹവിര്ധാനാഭ്യാമ് । ആപഃ പ്രോക്ഷണീഭിഃ । ഓഷധയോ ബര്ഹിഷാ । അദിതിര്വേദ്യാ । സോമോ ദീക്ഷയാ ॥ 11 ॥
ത്വഷ്ടേധ്മേന । വിഷ്ണുര്യജ്ഞേന । വസവ ആജ്യേന । ആദിത്യാ ദക്ഷിണാഭിഃ । വിശ്വേ ദേവാ ഊര്ജാ । പൂഷാ സ്വഗാകാരേണ । ബൃഹസ്പതിഃ പുരോധയാ । പ്രജാപതിരുദ്ഗീഥേന । അന്തരിക്ഷ-മ്പവിത്രേണ । വായുഃ പാത്രൈഃ । അഹഗ്ഗ്ം ശ്രദ്ധയാ ॥ 12 ॥
ദീക്ഷയാ പാത്രൈരേക-ഞ്ച ॥ 8 ॥
സേനേന്ദ്രസ്യ । ധേനാ ബൃഹസ്പതേഃ । പഥ്യാ പൂഷ്ണഃ । വാഗ്വായോഃ । ദീക്ഷാ സോമസ്യ । പൃഥിവ്യഗ്നേഃ । വസൂനാ-ങ്ഗായത്രീ । രുദ്രാണാ-ന്ത്രിഷ്ടുക് । ആദിത്യാനാ-ഞ്ജഗതീ । വിഷ്ണോരനുഷ്ടുക് ॥ 13 ॥
വരുണസ്യ വിരാട് । യജ്ഞസ്യ പങ്ക്തിഃ । പ്രജാപതേരനുമതിഃ । മിത്രസ്യ ശ്രദ്ധാ । സവിതുഃ പ്രസൂതിഃ । സൂര്യസ്യ മരീചിഃ । ചന്ദ്രമസോ രോഹിണീ । ഋഷീണാമരുന്ധതീ । പര്ജന്യസ്യ വിദ്യുത് । ചതസ്രോ ദിശഃ । ചതസ്രോ-ഽവാന്തരദിശാഃ । അഹശ്ച രാത്രിശ്ച । കൃഷിശ്ച വൃഷ്ടിശ്ച । ത്വിഷിശ്ചാപചിതിശ്ച । ആപശ്ചൌഷധയശ്ച । ഊര്ക്ച സൂനൃതാ ച ദേവാനാ-മ്പത്നയഃ ॥ 14 ॥
അനുഷ്ടുഗ്ദിശഷ്ഷട്ച ॥ 9 ॥
ദേവസ്യ ത്വാ സവിതുഃ പ്രസവേ । അശ്വിനോര്ബാഹുഭ്യാമ് । പൂഷ്ണോ ഹസ്താഭ്യാ-മ്പ്രതിഗൃഹ്ണാമി । രാജാ ത്വാ വരുണോ നയതു ദേവി ദക്ഷിണേ-ഽഗ്നയേ ഹിരണ്യമ് । തേനാമൃതത്വമശ്യാമ് । വയോ ദാത്രേ । മയോ മഹ്യമസ്തു പ്രതിഗ്രഹീത്രേ । ക ഇദ-ങ്കസ്മാ അദാത് । കാമഃ കാമായ । കാമോ ദാതാ ॥ 15 ॥
കാമഃ പ്രതിഗ്രഹീതാ । കാമഗ്ം സമുദ്രമാവിശ । കാമേന ത്വാ പ്രതിഗൃഹ്ണാമി । കാമൈതത്തേ । ഏഷാ തേ കാമ ദക്ഷിണാ । ഉത്താനസ്ത്വാ-ഽഽങ്ഗീരസഃ പ്രതിഗൃഹ്ണാതു । സോമായ വാസഃ । രുദ്രായ ഗാമ് । വരുണായാശ്വമ് । പ്രജാപതയേ പുരുഷമ് ॥ 16 ॥
മനവേ തല്പമ് । ത്വഷ്ട്രേ-ഽജാമ് । പൂഷ്ണേ-ഽവിമ് । നിര്-ഋത്യാ അശ്വതരഗര്ദഭൌ । ഹിമവതോ ഹസ്തിനമ് । ഗന്ധര്വാപ്സരാഭ്യസ്സ്രഗലങ്കരണേ । വിശ്വേഭ്യോ ദേവേഭ്യോ ധാന്യമ് । വാചേ-ഽന്നമ് । ബ്രഹ്മണ ഓദനമ് । സമുദ്രായാപഃ ॥ 17 ॥
ഉത്താനായാങ്ഗീരസായാനഃ । വൈശ്വാനരായ രഥമ് । വൈശ്വാനരഃ പ്രത്നഥാ നാകമാരുഹത് । ദിവഃ പൃഷ്ഠ-മ്ഭന്ദമാനസ്സുമന്മഭിഃ । സ പൂര്വവജ്ജനയജ്ജന്തവേ ധനമ് । സമാനമജ്മാ പരിയാതി ജാഗൃവിഃ । രാജാ ത്വാ വരുണോ നയതു ദേവി ദക്ഷിണേ വൈശ്വാനരായ രഥമ് । തേനാമൃതത്വമശ്യാമ് । വയോ ദാത്രേ । മയോ മഹ്യമസ്തു പ്രതിഗ്രഹീത്രേ ॥ 18 ॥
ക ഇദ-ങ്കസ്മാ അദാത് । കാമഃ കാമായ । കാമോ ദാതാ । കാമഃ പ്രതിഗ്രഹീതാ । കാമഗ്ം സമുദ്രമാവിശ । കാമേന ത്വാ പ്രതിഗൃഹ്ണാമി । കാമൈതത്തേ । ഏഷാ തേ കാമ ദക്ഷിണാ । ഉത്താനസ്ത്വാ-ഽഽങ്ഗീരസഃ പ്രതിഗൃഹ്ണാതു ॥ 19 ॥
ദാതാ പുരുഷമാപഃ പ്രതിഗ്രഹീത്രേ നവ ച ॥ 10 ॥
സുവര്ണ-ങ്ഘര്മ-മ്പരിവേദ വേനമ് । ഇന്ദ്രസ്യാ-ഽഽത്മാന-ന്ദശധാ ചരന്തമ് । അന്തസ്സമുദ്രേ മനസാ ചരന്തമ് । ബ്രഹ്മാ-ഽന്വവിന്ദദ്ദശഹോതാരമര്ണേ । അന്തഃ പ്രവിഷ്ടശ്ശാസ്താ ജനാനാമ് । ഏകസ്സന്ബഹുധാ വിചാരഃ । ശതഗ്ം ശുക്രാണി യത്രൈക-മ്ഭവന്തി । സര്വേ വേദാ യത്രൈക-മ്ഭവന്തി । സര്വേ ഹോതാരോ യത്രൈക-മ്ഭവന്തി । സ മാനസീന ആത്മാ ജനാനാമ് ॥ 20 ॥
അന്തഃ പ്രവിഷ്ടശ്ശാസ്താ ജനാനാഗ്ം സര്വാത്മാ । സര്വാഃ പ്രജാ യത്രൈക-മ്ഭവന്തി । ചതുര്ഹോതാരോ യത്ര സമ്പദ-ങ്ഗച്ഛന്തി ദേവൈഃ । സ മാനസീന ആത്മാ ജനാനാമ് । ബ്രഹ്മേന്ദ്രമഗ്നി-ഞ്ജഗതഃ പ്രതിഷ്ഠാമ് । ദിവ ആത്മാനഗ്ം സവിതാര-മ്ബൃഹസ്പതിമ് । ചതുര്ഹോതാര-മ്പ്രദിശോ-ഽനുക്ലൃപ്തമ് । വാചോ വീര്യ-ന്തപസാ-ഽന്വവിന്ദത് । അന്തഃ പ്രവിഷ്ട-ങ്കര്താരമേതമ് । ത്വഷ്ടാരഗ്ം രൂപാണി വികുര്വന്തം-വിഁപശ്ചിമ് ॥ 21 ॥
അമൃതസ്യ പ്രാണം-യഁജ്ഞമേതമ് । ചതുര്ഹോതൃണാമാത്മാന-ങ്കവയോ നിചിക്യുഃ । അന്തഃ പ്രവിഷ്ട-ങ്കര്താരമേതമ് । ദേവാനാ-മ്ബന്ധു നിഹിത-ങ്ഗുഹാസു । അമൃതേന ക്ലൃപ്തം-യഁജ്ഞമേതമ് । ചതുര്ഹോതൃണാമാത്മാന-ങ്കവയോ നിചിക്യുഃ । ശത-ന്നിയുതഃ പരിവേദ വിശ്വാ വിശ്വവാരഃ । വിശ്വമിദം-വൃഁണാതി । ഇന്ദ്രസ്യാ-ഽഽത്മാ നിഹിതഃ പഞ്ചഹോതാ । അമൃത-ന്ദേവാനാമായുഃ പ്രജാനാമ് ॥ 22 ॥
ഇന്ദ്രഗ്ം രാജാനഗ്ം സവിതാരമേതമ് । വായോരാത്മാന-ങ്കവയോ നിചിക്യുഃ । രശ്മിഗ്ം രശ്മീനാ-മ്മധ്യേ തപന്തമ് । ഋതസ്യ പദേ കവയോ നിപാന്തി । യ ആണ്ഡകോശേ ഭുവന-മ്ബിഭര്തി । അനിര്ഭിണ്ണസ്സന്നഥ ലോകാന് വിചഷ്ടേ । യസ്യാണ്ഡകോശഗ്ം ശുഷ്മമാഹുഃ പ്രാണമുല്ബമ് । തേന ക്ലൃപ്തോ-ഽമൃതേനാഹമസ്മി । സുവര്ണ-ങ്കോശഗ്ം രജസാ പരീവൃതമ് । ദേവാനാം-വഁസുധാനീം-വിഁരാജമ് ॥ 23 ॥
അമൃതസ്യ പൂര്ണാ-ന്താമു കലാം-വിഁചക്ഷതേ । പാദഗ്ം ഷഡ്ഢോതുര്ന കിലാ-ഽഽവിവിത്സേ । യേനര്തവഃ പഞ്ചധോത ക്ലൃപ്താഃ । ഉത വാ ഷഡ്ധാ മനസോത ക്ലൃപ്താഃ । തഗ്ം ഷഡ്ഢോതാരമൃതുഭിഃ കല്പമാനമ് । ഋതസ്യ പദേ കവയോ നിപാന്തി । അന്തഃ പ്രവിഷ്ട-ങ്കര്താരമേതമ് । അന്തശ്ചന്ദ്രമസി മനസാ ചരന്തമ് । സഹൈവ സന്ത-ന്ന വിജാനന്തി ദേവാഃ । ഇന്ദ്രസ്യാ-ഽഽത്മാനഗ്ം ശതധാ ചരന്തമ് ॥ 24 ॥
ഇന്ദ്രോ രാജാ ജഗതോ യ ഈശേ । സപ്തഹോതാ സപ്തധാ വിക്ലൃപ്തഃ । പരേണ തന്തു-മ്പരിഷിച്യമാനമ് । അന്തരാദിത്യേ മനസാ ചരന്തമ് । ദേവാനാഗ്ം ഹൃദയ-മ്ബ്രഹ്മാ-ഽന്വവിന്ദത് । ബ്രഹ്മൈതദ്ബ്രഹ്മണ ഉജ്ജഭാര । അര്കഗ്ഗ്ം ശ്ചോതന്തഗ്ം സരിരസ്യ മധ്യേ । ആ യസ്മിന്ഥ്സപ്ത പേരവഃ । മേഹന്തി ബഹുലാഗ്ം ശ്രിയമ് । ബഹ്വശ്വാമിന്ദ്ര ഗോമതീമ് ॥ 25 ॥
അച്യുതാ-മ്ബഹുലാഗ്ം ശ്രിയമ് । സ ഹരിര്വസുവിത്തമഃ । പേരുരിന്ദ്രായ പിന്വതേ । ബഹ്വശ്വാമിന്ദ്ര ഗോമതീമ് । അച്യുതാ-മ്ബഹുലാഗ്ം ശ്രിയമ് । മഹ്യമിന്ദ്രോ നിയച്ഛതു । ശതഗ്ം ശതാ അസ്യ യുക്താ ഹരീണാമ് । അര്വാങാ യാതു വസുഭീ രശ്മിരിന്ദ്രഃ । പ്രമഗ്ംഹ മാണോ ബഹുലാഗ്ം ശ്രിയമ് । രശ്മിരിന്ദ്രസ്സവിതാ മേ നിയച്ഛതു ॥ 26 ॥
ഘൃത-ന്തേജോ മധുമദിന്ദ്രിയമ് । മയ്യയമഗ്നിര്ദധാതു । ഹരിഃ പതങ്ഗഃ പടരീ സുപര്ണഃ । ദിവിക്ഷയോ നഭസാ യ ഏതി । സ ന ഇന്ദ്രഃ കാമവര-ന്ദദാതു । പഞ്ചാര-ഞ്ചക്ര-മ്പരിവര്തതേ പൃഥു । ഹിരണ്യജ്യോതിസ്സരിരസ്യ മധ്യേ । അജസ്ര-ഞ്ജ്യോതിര്നഭസാ സര്പദേതി । സ ന ഇന്ദ്രഃ കാമവര-ന്ദദാതു । സപ്ത യുഞ്ജന്തി രഥമേകചക്രമ് ॥ 27 ॥
ഏകോ അശ്വോ വഹതി സപ്തനാമാ । ത്രിനാഭി ചക്രമജരമനര്വമ് । യേനേമാ വിശ്വാ ഭുവനാനി തസ്ഥുഃ । ഭദ്ര-മ്പശ്യന്ത ഉപസേദുരഗ്രേ । തപോ ദീക്ഷാമൃഷയസ്സുവര്വിദഃ । തതഃ ക്ഷത്ത്ര-മ്ബലമോജശ്ച ജാതമ് । തദസ്മൈ ദേവാ അഭിസ-ന്നമന്തു । ശ്വേതഗ്ം രശ്മി-മ്ബോഭുജ്യമാനമ് । അപാ-ന്നേതാര-മ്ഭുവനസ്യ ഗോപാമ് । ഇന്ദ്ര-ന്നിചിക്യുഃ പരമേ വ്യോമന്ന് ॥ 28 ॥
രോഹിണീഃ പിങ്ഗലാ ഏകരൂപാഃ । ക്ഷരന്തീഃ പിങ്ഗലാ ഏകരൂപാഃ । ശതഗ്ം സഹസ്രാണി പ്രയുതാനി നാവ്യാനാമ് । അയം-യഁശ്ശ്വേതോ രശ്മിഃ । പരി സര്വമിദ-ഞ്ജഗത് । പ്രജാ-മ്പശൂന്ധനാനി । അസ്മാക-ന്ദദാതു । ശ്വേതോ രശ്മിഃ പരി സര്വ-മ്ബഭൂവ । സുവന്മഹ്യ-മ്പശൂന് വിശ്വരൂപാന് । പതങ്ഗമക്തമസുരസ്യ മായയാ ॥ 29 ॥
ഹൃദാ പശ്യന്തി മനസാ മനീഷിണഃ । സമുദ്രേ അന്തഃ കവയോ വിചക്ഷതേ । മരീചീനാ-മ്പദമിച്ഛന്തി വേധസഃ । പതങ്ഗോ വാച-മ്മനസാ ബിഭര്തി । താ-ങ്ഗന്ധര്വോ-ഽവദദ്ഗര്ഭേ അന്തഃ । താ-ന്ദ്യോതമാനാഗ്ം സ്വര്യ-മ്മനീഷാമ് । ഋതസ്യ പദേ കവയോ നിപാന്തി । യേ ഗ്രാമ്യാഃ പശവോ വിശ്വരൂപാഃ । വിരൂപാസ്സന്തോ ബഹുധൈകരൂപാഃ । അഗ്നിസ്താഗ്ം അഗ്രേ പ്രമുമോക്തു ദേവഃ ॥ 30 ॥
പ്രജാപതിഃ പ്രജയാ സംവിഁദാനഃ । വീതഗ്ഗ്ം സ്തുകേ സ്തുകേ । യുവമസ്മാസു നിയച്ഛതമ് । പ്ര പ്ര യജ്ഞപതി-ന്തിര । യേ ഗ്രാമ്യാഃ പശവോ വിശ്വരൂപാഃ । വിരൂപാസ്സന്തോ ബഹുധൈകരൂപാഃ । തേഷാഗ്ം സപ്താനാമിഹ രന്തിരസ്തു । രായസ്പോഷായ സുപ്രജാസ്ത്വായ സുവീര്യായ । യ ആരണ്യാഃ പശവോ വിശ്വരൂപാഃ । വിരൂപാസ്സന്തോ ബഹുധൈകരൂപാഃ । വായുസ്താഗ്ം അഗ്രേ പ്രമുമോക്തു ദേവഃ । പ്രജാപതിഃ പ്രജയാ സംവിഁദാനഃ । ഇഡായൈ സൃപ്ത-ങ്ഘൃതവച്ചരാചരമ് । ദേവാ അന്വവിന്ദന്ഗുഹാ ഹിതമ് । യ ആരണ്യാഃ പശവോ വിശ്വരൂപാഃ । വിരൂപാസ്സന്തോ ബഹുധൈകരൂപാഃ । തേഷാഗ്ം സപ്താനാമിഹ രന്തിരസ്തു । രായസ്പോഷായ സുപ്രജാസ്ത്വായ സുവീര്യായ ॥ 31 ॥
ആത്മാ ജനാനാം-വിഁകുര്വന്തം-വിഁപശ്ചി-മ്പ്രജാനാം-വഁസുധാനീം-വിഁരാജ-ഞ്ചരന്ത-ങ്ഗോമതീ-മ്മേ നിയച്ഛത്വേകചക്രം-വ്യോഁമന്മായയാ ദേവ ഏകരൂപാ അഷ്ടൌ ച ॥ 11 ॥
സഹസ്രശീര്ഷാ പുരുഷഃ । സഹസ്രാക്ഷസ്സഹസ്രപാത് ।
സ ഭൂമിം-വിഁശ്വതോ വൃത്വാ । അത്യതിഷ്ഠദ്ദശാങ്ഗുലമ് ।
പുരുഷ ഏവേദഗ്ം സര്വമ് । യദ്ഭൂതം-യഁച്ച ഭവ്യമ് ।
ഉതാമൃതത്വസ്യേശാനഃ । യദന്നേനാതിരോഹതി । ഏതാവാനസ്യ മഹിമാ । അതോ ജ്യായാഗ്ംശ്ച പൂരുഷഃ ॥ 32,33 ॥
പാദോ-ഽസ്യ വിശ്വാ ഭൂതാനി । ത്രിപാദസ്യാമൃത-ന്ദിവി ।
ത്രിപാദൂര്ധ്വ ഉദൈത്പുരുഷഃ । പാദോ-ഽസ്യേഹാഭവാത്പുനഃ ।
തതോ വിഷ്വങ്വ്യക്രാമത് । സാശനാനശനേ അഭി ।
തസ്മാദ്വിരാഡജായത । വിരാജോ അധി പൂരുഷഃ । സ ജാതോ അത്യരിച്യത । പശ്ചാദ്ഭൂമിമഥോ പുരഃ ॥ 34,35 ॥
യത്പുരുഷേണ ഹവിഷാ । ദേവാ യജ്ഞമതന്വത ।
വസന്തോ അസ്യാ-ഽഽസീദാജ്യമ് । ഗ്രീഷ്മ ഇധ്മശ്ശരദ്ധവിഃ ।
സപ്താസ്യാ-ഽഽസന്പരിധയഃ । ത്രിസ്സപ്ത സമിധഃ കൃതാഃ ।
ദേവാ യദ്യജ്ഞ-ന്തന്വാനാഃ । അബധ്നന്പുരുഷ-മ്പശുമ് ।
തം-യഁജ്ഞ-മ്ബര്ഹിഷി പ്രൌക്ഷന് । പുരുഷ-ഞ്ജാതമഗ്രതഃ ॥ 34,35 ॥
തേന ദേവാ അയജന്ത । സാധ്യാ ഋഷയശ്ച യേ ।
തസ്മാദ്യജ്ഞാഥ്സര്വഹുതഃ । സമ്ഭൃത-മ്പൃഷദാജ്യമ് ।
പശൂഗ്സ്താഗ്ശ്ചക്രേ വായവ്യാന് । ആരണ്യാന്ഗ്രാമ്യാശ്ച യേ ।
തസ്മാദ്യജ്ഞാഥ്സര്വഹുതഃ । ഋചസ്സാമാനി ജജ്ഞിരേ ।
ഛന്ദാഗ്ംസി ജജ്ഞിരേ തസ്മാത് । യജുസ്തസ്മാദജായത ॥ 35,36 ॥
തസ്മാദശ്വാ അജായന്ത । യേ കേ ചോഭയാദതഃ ।
ഗാവോ ഹ ജജ്ഞിരേ തസ്മാത് । തസ്മാജ്ജാതാ അജാവയഃ ।
യത്പുരുഷം-വ്യഁദധുഃ । കതിധാ വ്യകല്പയന്ന് ।
മുഖ-ങ്കിമസ്യ കൌ ബാഹൂ । കാ വൂരൂ പാദാവുച്യേതേ ।
ബ്രാഹ്മണോ-ഽസ്യ മുഖമാസീത് । ബാഹൂ രാജന്യഃ കൃതഃ ॥ 36,37 ॥
ഊരൂ തദസ്യ യദ്വൈശ്യഃ । പദ്ഭ്യാഗ്ം ശൂദ്രോ അജായത ।
ചന്ദ്രമാ മനസോ ജാതഃ । ചക്ഷോസ്സൂര്യോ അജായത ।
മുഖാദിന്ദ്രശ്ചാഗ്നിശ്ച । പ്രാണാദ്വായുരജായത ।
നാഭ്യാ ആസീദന്തരിക്ഷമ് । ശീര്ഷ്ണോ ദ്യൌസ്സമവര്തത ।
പദ്ഭ്യാ-മ്ഭൂമിര്ദിശ-ശ്ശ്രോത്രാത് ।
തഥാ ലോകാഗ്ം അകല്പയന്ന് ॥ 37,38 ॥
വേദാഹമേത-മ്പുരുഷ-മ്മഹാന്തമ് ।
ആദിത്യവര്ണം തമസസ്തു പാരേ ।
സര്വാണി രൂപാണി വിചിത്യ ധീരഃ ।
നാമാനി കൃത്വാ-ഽഭിവദന് യദാസ്തേ ।
ധാതാ പുരസ്താദ്യമുദാജഹാര ।
ശക്രഃ പ്രവിദ്വാന്പ്രദിശശ്ചതസ്രഃ ।
തമേവം-വിഁദ്വാനമൃത ഇഹ ഭവതി ।
നാന്യഃ പന്ഥാ അയനായ വിദ്യതേ ।
യജ്ഞേന യജ്ഞമയജന്ത ദേവാഃ ।
താനി ധര്മാണി പ്രഥമാന്യാസന്ന് ।
തേ ഹ നാക-മ്മഹിമാനസ്സചന്തേ ।
യത്ര പൂര്വേ സാധ്യാസ്സന്തി ദേവാഃ ॥ 38,39 ॥
പുരുഷഃ പുരോ-ഽഗ്രതോ-ഽജായത കൃതോ-ഽകല്പയന്നാസന്ദ്വേ ച ॥ 12 ॥
ജ്യായാനധി പൂരുഷഃ । അന്യത്ര പുരുഷഃ ॥
അദ്ഭ്യസ്സമ്ഭൂതഃ പൃഥിവ്യൈ രസാച്ച ।
വിശ്വകര്മണസ്സമവര്തതാധി ।
തസ്യ ത്വഷ്ടാ വിദധദ്രൂപമേതി ।
തത്പുരുഷസ്യ വിശ്വമാജാനമഗ്രേ ।
വേദാഹമേത-മ്പുരുഷ-മ്മഹാന്തമ് ।
ആദിത്യവര്ണ-ന്തമസഃ പരസ്താത് ।
തമേവം-വിഁദ്വാനമൃത ഇഹ ഭവതി ।
നാന്യഃ പന്ഥാ വിദ്യതേ-ഽയനായ ।
പ്രജാപതിശ്ചരതി ഗര്ഭേ അന്തഃ ।
അജായമാനോ ബഹുധാ വിജായതേ ॥ 39,40 ॥
തസ്യ ധീരാഃ പരിജാനന്തി യോനിമ് । മരീചീനാ-മ്പദമിച്ഛന്തി വേധസഃ । യോ ദേവേഭ്യ ആതപതി । യോ ദേവാനാ-മ്പുരോഹിതഃ ।
പൂര്വോ യോ ദേവേഭ്യോ ജാതഃ । നമോ രുചായ ബ്രാഹ്മയേ । രുച-മ്ബ്രാഹ്മ-ഞ്ജനയന്തഃ । ദേവാ അഗ്രേ തദബ്രുവന്ന് । യസ്ത്വൈവ-മ്ബ്രാഹ്മണോ വിദ്യാത് । തസ്യ ദേവാ അസന്വശേ । ഹ്രീശ്ച തേ ലക്ഷ്മീശ്ച പത്ന്യൌ । അഹോരാത്രേ പാര്ശ്വേ । നക്ഷത്രാണി രൂപമ് । അശ്വിനൌ വ്യാത്തമ് । ഇഷ്ട-മ്മനിഷാണ । അമു-മ്മനിഷാണ । സര്വ-മ്മനിഷാണ ॥ 40,41 ॥
ജായതേ വശേ സപ്ത ച ॥ 13 ॥
ഭര്താ സന്ഭ്രിയമാണോ ബിഭര്തി । ഏകോ ദേവോ ബഹുധാ നിവിഷ്ടഃ । യദാ ഭാര-ന്തന്ദ്രയതേ സ ഭര്തുമ് । നിധായ ഭാര-മ്പുനരസ്തമേതി । തമേവ മൃത്യുമമൃത-ന്തമാഹുഃ । ത-മ്ഭര്താര-ന്തമു ഗോപ്താരമാഹുഃ । സ ഭൃതോ ഭ്രിയമാണോ ബിഭര്തി । യ ഏനം-വേഁദ സത്യേന ഭര്തുമ് । സദ്യോ ജാതമുത ജഹാത്യേഷഃ । ഉതോ ജരന്ത-ന്ന ജഹാത്യേകമ് ॥ 41,42 ॥
ഉതോ ബഹൂനേകമഹര്ജഹാര । അതന്ദ്രോ ദേവസ്സദമേവ പ്രാര്ഥഃ । യസ്തദ്വേദ യത ആബഭൂവ । സന്ധാ-ഞ്ച യാഗ്ം സന്ദധേ ബ്രഹ്മണൈഷഃ । രമതേ തസ്മിന്നുത ജീര്ണേ ശയാനേ । നൈന-ഞ്ജഹാത്യഹസ്സു പൂര്വ്യേഷു । ത്വാമാപോ അനു സര്വാശ്ചരന്തി ജാനതീഃ । വഥ്സ-മ്പയസാ പുനാനാഃ । ത്വമഗ്നിഗ്ം ഹവ്യവാഹഗ്ം സമിന്ഥ്സേ । ത്വ-മ്ഭര്താ മാതരിശ്വാ പ്രജാനാമ് ॥ 42,43 ॥
ത്വം-യഁജ്ഞസ്ത്വമുവേവാസി സോമഃ । തവ ദേവാ ഹവമായന്തി സര്വേ । ത്വമേകോ-ഽസി ബഹൂനനുപ്രവിഷ്ടഃ । നമസ്തേ അസ്തു സുഹവോ മ ഏധി । നമോ വാമസ്തു ശൃണുതഗ്ം ഹവ-മ്മേ । പ്രാണാപാനാവജിരഗ്ം സഞ്ചരന്തൌ । ഹ്വയാമി വാ-മ്ബ്രഹ്മണാ തൂര്തമേതമ് । യോ മാ-ന്ദ്വേഷ്ടി ത-ഞ്ജഹിതം-യുഁവാനാ । പ്രാണാപാനൌ സംവിഁദാനൌ ജഹിതമ് । അമുഷ്യാസുനാ മാ സങ്ഗസാഥാമ് ॥ 43 ॥
ത-മ്മേ ദേവാ ബ്രഹ്മണാ സംവിഁദാനൌ । വധായ ദത്ത-ന്തമഹഗ്ം ഹനാമി । അസജ്ജജാന സത ആബഭൂവ । യം-യഁ-ഞ്ജജാന സ ഉ ഗോപോ അസ്യ । യദാ ഭാര-ന്തന്ദ്രയതേ സ ഭര്തുമ് । പരാസ്യ ഭാര-മ്പുനരസ്തമേതി । തദ്വൈ ത്വ-മ്പ്രാണോ അഭവഃ । മഹാന്ഭോഗഃ പ്രജാപതേഃ । ഭുജഃ കരിഷ്യമാണഃ । യദ്ദേവാന്പ്രാണയോ നവ ॥ 44 ॥
ഏക-മ്പ്രജാനാ-ങ്ഗസാഥാ-ന്നവ ॥ 14 ॥
ഹരിഗ്ം ഹരന്തമനുയന്തി ദേവാഃ । വിശ്വസ്യേശാനം-വൃഁഷഭ-മ്മതീനാമ് । ബ്രഹ്മ സരൂപമനുമേദമാഗാത് । അയന-മ്മാ വിവധീര്വിക്രമസ്വ । മാ ഛിദോ മൃത്യോ മാ വധീഃ । മാ മേ ബലം-വിഁവൃഹോ മാ പ്രമോഷീഃ । പ്രജാ-മ്മാ മേ രീരിഷ ആയുരുഗ്ര । നൃചക്ഷസ-ന്ത്വാ ഹവിഷാ വിധേമ । സദ്യശ്ചകമാനായ । പ്രവേപാനായ മൃത്യവേ ॥ 45 ॥
പ്രാസ്മാ ആശാ അശൃണ്വന്ന് । കാമേനാജനയന്പുനഃ । കാമേന മേ കാമ ആഗാത് । ഹൃദയാദ്ധൃദയ-മ്മൃത്യോഃ । യദമീഷാമദഃ പ്രിയമ് । തദൈതൂപമാമഭി । പര-മ്മൃത്യോ അനു പരേഹി പന്ഥാമ് । യസ്തേ സ്വ ഇതരോ ദേവയാനാത് । ചക്ഷുഷ്മതേ ശൃണ്വതേ തേ ബ്രവീമി । മാ നഃ പ്രജാഗ്ം രീരിഷോ മോത വീരാന് । പ്ര പൂര്വ്യ-മ്മനസാ വന്ദമാനഃ । നാധമാനോ വൃഷഭ-ഞ്ചര്ഷണീനാമ് । യഃ പ്രജാനാമേകരാണ്മാനുഷീണാമ് । മൃത്യും-യഁജേ പ്രഥമജാമൃതസ്യ ॥ 46 ॥
മൃത്യവേ വീരാഗ്ംശ്ചത്വാരി ച ॥ 15 ॥
തരണിര്വിശ്വദര്ശതോ ജ്യോതിഷ്കൃദസി സൂര്യ । വിശ്വമാ ഭാസി രോചനമ് । ഉപയാമഗൃഹീതോ-ഽസി സൂര്യായ ത്വാ ഭ്രാജസ്വത ഏഷ തേ യോനിസ്സൂര്യായ ത്വാ ഭ്രാജസ്വതേ ॥ 47 ॥ 16 ॥
ആപ്യായസ്വ മദിന്തമ സോമ വിശ്വാഭിരൂതിഭിഃ । ഭവാ നസ്സപ്രഥസ്തമഃ ॥ (48) ॥ 17 ॥
ഈയുഷ്ടേ യേ പൂര്വതരാമപശ്യന് വ്യുച്ഛന്തീമുഷസ-മ്മര്ത്യാസഃ । അസ്മാഭിരൂ നു പ്രതിചക്ഷ്യാ-ഽഭൂദോ തേ യന്തി യേ അപരീഷു പശ്യാന് ॥ 49 ॥ 18 ॥
ജ്യോതിഷ്മതീ-ന്ത്വാ സാദയാമി ജ്യോതിഷ്കൃത-ന്ത്വാ സാദയാമി ജ്യോതിര്വിദ-ന്ത്വാ സാദയാമി ഭാസ്വതീ-ന്ത്വാ സാദയാമി ജ്വലന്തീ-ന്ത്വാ സാദയാമി മല്മലാഭവന്തീ-ന്ത്വാ സാദയാമി ദീപ്യമാനാ-ന്ത്വാ സാദയാമി രോചമാനാ-ന്ത്വാ സാദയാമ്യജസ്രാ-ന്ത്വാ സാദയാമി ബൃഹജ്ജ്യോതിഷ-ന്ത്വാ സാദയാമി ബോധയന്തീ-ന്ത്വാ സാദയാമി ജാഗ്രതീ-ന്ത്വാ സാദയാമി ॥ 50 ॥ 19 ॥
പ്രയാസായ സ്വാഹാ-ഽഽയാസായ സ്വാഹാ വിയാസായ സ്വാഹാ സംയാഁസായ സ്വാഹോദ്യാസായ സ്വാഹാ-ഽവയാസായ സ്വാഹാ ശുചേ സ്വാഹാ ശോകായ സ്വാഹാ തപ്യത്വൈ സ്വാഹാ തപതേ സ്വാഹാ ബ്രഹ്മഹത്യായൈ സ്വാഹാ സര്വസ്മൈ സ്വാഹാ ॥ 51 ॥ 20 ॥
ചിത്തഗ്ം സന്താനേന ഭവം-യഁക്നാ രുദ്ര-ന്തനിമ്നാ പശുപതിഗ്ഗ്ം സ്ഥൂലഹൃദയേനാഗ്നിഗ്ം ഹൃദയേന രുദ്രം-ലോഁഹിതേന ശര്വ-മ്മതസ്നാഭ്യാ-മ്മഹാദേവമന്തഃ പാര്ശ്വേനൌഷിഷ്ഠഹനഗ്ം ശിങ്ഗീനികോശ്യാഭ്യാമ് ॥ 52 ॥ 21 ॥
ചിത്തിഃ പൃഥിവ്യഗ്നിസ്സൂര്യ-ന്തേ ചക്ഷുര്മഹാഹവിര്ഹോതാ വാഘോതാ ബ്രാഹ്മണ ഏകഹോതാ-ഽഗ്നിര്യജുര്ഭിസ്സേനേന്ദ്രസ്യ ദേവസ്യ സുവര്ണ-ങ്ഘര്മഗ്ം സഹസ്രശീര്ഷാ-ഽദ്ഭ്യോ ഭര്താ ഹരി-ന്തരണിരാപ്യായസ്വേയുഷ്ടേ യേ ജ്യോതിഷ്മതീ-മ്പ്രയാസായ ചിത്തമേകവിഗ്ംശതിഃ ॥ 21 ॥
ചിത്തിരഗ്നിര്യജുര്ഭിരന്തഃ പ്രവിഷ്ടഃ പ്രജാപതിര്ഭര്താസന്പ്രയാസായ ദ്വിപഞ്ചാശത് ॥ 52 ॥
ചിത്തിരഗ്നിര്യജുര്ഭിരന്തഃ പ്രവിഷ്ടഃ പ്രജാപതിഃ പ്രജയാ സംവിഁദാനസ്തസ്യ ധീരാ ജ്യോതിഷ്മതീ-ന്ത്രിപഞ്ചാശത് ॥ 53 ॥
തച്ഛം-യോഁരാവൃണീമഹേ । ഗാതും-യഁജ്ഞായ ।
ഗാതും-യഁജ്ഞപതയേ । ദൈവീ സ്വസ്തിരസ്തു നഃ ।
സ്വസ്തിര്മാനുഷേഭ്യഃ । ഊര്ധ്വ-ഞ്ജിഗാതു ഭേഷജമ് ।
ശ-ന്നോ അസ്തു ദ്വിപദേ । ശ-ഞ്ചതുഷ്പദേ ॥
ഓം ശാന്തി-ശ്ശാന്തി-ശ്ശാന്തിഃ ॥
ഹരിഃ ഓമ് । തച്ഛം-യോഁരാവൃണീമഹേ । ഗാതും-യഁജ്ഞായ ।
ഗാതും-യഁജ്ഞപതയേ । ദൈവീ സ്വസ്തിരസ്തു നഃ ।
സ്വസ്തിര്മാനുഷേഭ്യഃ । ഊര്ധ്വ-ഞ്ജിഗാതു ഭേഷജമ് ।
ശ-ന്നോ അസ്തു ദ്വിപദേ । ശ-ഞ്ചതുഷ്പദേ ॥
ഓം ശാന്തി-ശ്ശാന്തി-ശ്ശാന്തിഃ ॥
ഓ-ഞ്ചിത്തിസ്സ്രുക് । ചിത്തമാജ്യമ് । വാഗ്വേദിഃ । ആധീത-മ്ബര്ഹിഃ । കേതോ അഗ്നിഃ । വിജ്ഞാതമഗ്നിഃ । വാക്പതിര്ഹോതാ । മന ഉപവക്താ । പ്രാണോ ഹവിഃ । സാമാധ്വര്യുഃ । വാചസ്പതേ വിധേ നാമന്ന് । വിധേമ തേ നാമ । വിധേസ്ത്വമസ്മാക-ന്നാമ । വാചസ്പതിസ്സോമ-മ്പിബതു । ആ-ഽസ്മാസു നൃമ്ണ-ന്ധാത്സ്വാഹാ ॥ 1 ॥
അധ്വര്യുഃ പഞ്ച ച ॥ 1 ॥
പൃഥിവീ ഹോതാ । ദ്യൌരധ്വര്യുഃ । രുദ്രോ-ഽഗ്നീത് । ബൃഹസ്പതിരുപവക്താ । വാചസ്പതേ വാചോ വീര്യേണ । സമ്ഭൃതതമേനാ-ഽഽയക്ഷ്യസേ । യജമാനായ വാര്യമ് । ആ സുവസ്കരസ്മൈ । വാചസ്പതിസ്സോമ-മ്പിബതി । ജജനദിന്ദ്രമിന്ദ്രിയായ സ്വാഹാ ॥ 2 ॥
പൃഥിവീ ഹോതാ ദശ ॥ 2 ॥
അഗ്നിര്ഹോതാ । അശ്വിനാ-ഽധ്വര്യൂ । ത്വഷ്ടാ-ഽഗ്നീത് । മിത്ര ഉപവക്താ । സോമസ്സോമസ്യ പുരോഗാഃ । ശുക്രസ്ശുക്രസ്യ പുരോഗാഃ । ശ്രാതാസ്ത ഇന്ദ്ര സോമാഃ । വാതാപേര്ഹവനശ്രുതസ്സ്വാഹാ ॥ 3 ॥
അഗ്നിര്ഹോതാ-ഽഷ്ടൌ ॥ 3 ॥
സൂര്യ-ന്തേ ചക്ഷുഃ । വാത-മ്പ്രാണഃ । ദ്യാ-മ്പൃഷ്ഠമ് । അന്തരിക്ഷമാത്മാ । അങ്ഗൈര്യജ്ഞമ് । പൃഥിവീഗ്ം ശരീരൈഃ । വാചസ്പതേ-ഽച്ഛിദ്രയാ വാചാ । അച്ഛിദ്രയാ ജുഹ്വാ । ദിവി ദേവാവൃധഗ്ം ഹോത്രാ മേരയസ്വ സ്വാഹാ ॥ 4 ॥
സൂര്യ-ന്തേ നവ ॥ 4 ॥
മഹാഹവിര്ഹോതാ । സത്യഹവിരധ്വര്യുഃ । അച്യുതപാജാ അഗ്നീത് । അച്യുതമനാ ഉപവക്താ । അനാധൃഷ്യശ്ചാപ്രതിധൃഷ്യശ്ച യജ്ഞസ്യാഭിഗരൌ । അയാസ്യ ഉദ്ഗാതാ । വാചസ്പതേ ഹൃദ്വിധേ നാമന്ന് । വിധേമ തേ നാമ । വിധേസ്ത്വമസ്മാക-ന്നാമ । വാചസ്പതിസ്സോമമപാത് । മാ ദൈവ്യസ്തന്തുശ്ഛേദി മാ മനുഷ്യഃ । നമോ ദിവേ । നമഃ പൃഥിവ്യൈ സ്വാഹാ ॥ 5 ॥
അപാത്ത്രീണി ച ॥ 5 ॥
വാഘോതാ । ദീക്ഷാ പത്നീ । വാതോ-ഽധ്വര്യുഃ । ആപോ-ഽഭിഗരഃ । മനോ ഹവിഃ । തപസി ജുഹോമി । ഭൂര്ഭുവസ്സുവഃ । ബ്രഹ്മ സ്വയമ്ഭു । ബ്രഹ്മണേ സ്വയമ്ഭുവേ സ്വാഹാ ॥ 6 ॥
വാഘോതാ നവ ॥ 6 ॥
ബ്രാഹ്മണ ഏകഹോതാ । സ യജ്ഞഃ । സ മേ ദദാതു പ്രജാ-മ്പശൂന്പുഷ്ടിം-യഁശഃ । യജ്ഞശ്ച മേ ഭൂയാത് । അഗ്നിര്ദ്വിഹോതാ । സ ഭര്താ । സ മേ ദദാതു പ്രജാ-മ്പശൂന്പുഷ്ടിം-യഁശഃ । ഭര്താ ച മേ ഭൂയാത് । പൃഥിവീ ത്രിഹോതാ । സ പ്രതിഷ്ഠാ ॥ 7 ॥
സ മേ ദദാതു പ്രജാ-മ്പശൂന്പുഷ്ടിം-യഁശഃ । പ്രതിഷ്ഠാ ച മേ ഭൂയാത് । അന്തരിക്ഷ-ഞ്ചതുര്ഹോതാ । സ വിഷ്ഠാഃ । സ മേ ദദാതു പ്രജാ-മ്പശൂന്പുഷ്ടിം-യഁശഃ । വിഷ്ഠാശ്ച മേ ഭൂയാത് । വായുഃ പഞ്ചഹോതാ । സ പ്രാണഃ । സ മേ ദദാതു പ്രജാ-മ്പശൂന്പുഷ്ടിം-യഁശഃ । പ്രാണശ്ച മേ ഭൂയാത് ॥ 8 ॥
ചന്ദ്രമാ-ഷ്ഷഡ്ഢോതാ । സ ഋതൂന്കല്പയാതി । സ മേ ദദാതു പ്രജാ-മ്പശൂന്പുഷ്ടിം-യഁശഃ । ഋതവശ്ച മേ കല്പന്താമ് । അന്നഗ്ം സപ്തഹോതാ । സ പ്രാണസ്യ പ്രാണഃ । സ മേ ദദാതു പ്രജാ-മ്പശൂന്പുഷ്ടിം-യഁശഃ । പ്രാണസ്യ ച മേ പ്രാണോ ഭൂയാത് । ദ്യൌരഷ്ടഹോതാ । സോ-ഽനാധൃഷ്യഃ ॥ 9 ॥
സ മേ ദദാതു പ്രജാ-മ്പശൂന്പുഷ്ടിം-യഁശഃ । അനാധൃഷ്യശ്ച ഭൂയാസമ് । ആദിത്യോ നവഹോതാ । സ തേജസ്വീ । സ മേ ദദാതു പ്രജാ-മ്പശൂന്പുഷ്ടിം-യഁശഃ । തേജസ്വീ ച ഭൂയാസമ് । പ്രജാപതിര്ദശഹോതാ । സ ഇദഗ്ം സര്വമ് । സ മേ ദദാതു പ്രജാ-മ്പശൂന്പുഷ്ടിം-യഁശഃ । സര്വ-ഞ്ച മേ ഭൂയാത് ॥ 10 ॥
പ്രതിഷ്ഠാ പ്രാണശ്ച മേ ഭൂയാദനാധൃഷ്യസ്സര്വ-ഞ്ച മേ ഭൂയാത് ॥
ബ്രാഹ്മണോ യജ്ഞോ-ഽഗ്നിര്ഭര്താ പൃഥിവീ പ്രതിഷ്ഠാ-ഽന്തരിക്ഷം-വിഁഷ്ഠാ വായുഃ പ്രാണശ്ചന്ദ്രമാ സ ഋതൂനന്നഗ്ം സ പ്രാണസ്യ പ്രാണോ ദ്യൌരനാധൃഷ്യ ആദിത്യസ്സ തേജസ്വീ പ്രജാപതി-സ്സ ഇദഗ്ം സര്വഗ്ം സര്വ-ഞ്ച മേ ഭൂയാത് ॥
അഗ്നിര്യജുര്ഭിഃ । സവിതാ സ്തോമൈഃ । ഇന്ദ്ര ഉക്ഥാമദൈഃ । മിത്രാവരുണാവാശിഷാ । അങ്ഗിരസോ ധിഷ്ണിയൈരഗ്നിഭിഃ । മരുതസ്സദോഹവിര്ധാനാഭ്യാമ് । ആപഃ പ്രോക്ഷണീഭിഃ । ഓഷധയോ ബര്ഹിഷാ । അദിതിര്വേദ്യാ । സോമോ ദീക്ഷയാ ॥ 11 ॥
ത്വഷ്ടേധ്മേന । വിഷ്ണുര്യജ്ഞേന । വസവ ആജ്യേന । ആദിത്യാ ദക്ഷിണാഭിഃ । വിശ്വേ ദേവാ ഊര്ജാ । പൂഷാ സ്വഗാകാരേണ । ബൃഹസ്പതിഃ പുരോധയാ । പ്രജാപതിരുദ്ഗീഥേന । അന്തരിക്ഷ-മ്പവിത്രേണ । വായുഃ പാത്രൈഃ । അഹഗ്ഗ്ം ശ്രദ്ധയാ ॥ 12 ॥
ദീക്ഷയാ പാത്രൈരേക-ഞ്ച ॥ 8 ॥
സേനേന്ദ്രസ്യ । ധേനാ ബൃഹസ്പതേഃ । പഥ്യാ പൂഷ്ണഃ । വാഗ്വായോഃ । ദീക്ഷാ സോമസ്യ । പൃഥിവ്യഗ്നേഃ । വസൂനാ-ങ്ഗായത്രീ । രുദ്രാണാ-ന്ത്രിഷ്ടുക് । ആദിത്യാനാ-ഞ്ജഗതീ । വിഷ്ണോരനുഷ്ടുക് ॥ 13 ॥
വരുണസ്യ വിരാട് । യജ്ഞസ്യ പങ്ക്തിഃ । പ്രജാപതേരനുമതിഃ । മിത്രസ്യ ശ്രദ്ധാ । സവിതുഃ പ്രസൂതിഃ । സൂര്യസ്യ മരീചിഃ । ചന്ദ്രമസോ രോഹിണീ । ഋഷീണാമരുന്ധതീ । പര്ജന്യസ്യ വിദ്യുത് । ചതസ്രോ ദിശഃ । ചതസ്രോ-ഽവാന്തരദിശാഃ । അഹശ്ച രാത്രിശ്ച । കൃഷിശ്ച വൃഷ്ടിശ്ച । ത്വിഷിശ്ചാപചിതിശ്ച । ആപശ്ചൌഷധയശ്ച । ഊര്ക്ച സൂനൃതാ ച ദേവാനാ-മ്പത്നയഃ ॥ 14 ॥
അനുഷ്ടുഗ്ദിശഷ്ഷട്ച ॥ 9 ॥
ദേവസ്യ ത്വാ സവിതുഃ പ്രസവേ । അശ്വിനോര്ബാഹുഭ്യാമ് । പൂഷ്ണോ ഹസ്താഭ്യാ-മ്പ്രതിഗൃഹ്ണാമി । രാജാ ത്വാ വരുണോ നയതു ദേവി ദക്ഷിണേ-ഽഗ്നയേ ഹിരണ്യമ് । തേനാമൃതത്വമശ്യാമ് । വയോ ദാത്രേ । മയോ മഹ്യമസ്തു പ്രതിഗ്രഹീത്രേ । ക ഇദ-ങ്കസ്മാ അദാത് । കാമഃ കാമായ । കാമോ ദാതാ ॥ 15 ॥
കാമഃ പ്രതിഗ്രഹീതാ । കാമഗ്ം സമുദ്രമാവിശ । കാമേന ത്വാ പ്രതിഗൃഹ്ണാമി । കാമൈതത്തേ । ഏഷാ തേ കാമ ദക്ഷിണാ । ഉത്താനസ്ത്വാ-ഽഽങ്ഗീരസഃ പ്രതിഗൃഹ്ണാതു । സോമായ വാസഃ । രുദ്രായ ഗാമ് । വരുണായാശ്വമ് । പ്രജാപതയേ പുരുഷമ് ॥ 16 ॥
മനവേ തല്പമ് । ത്വഷ്ട്രേ-ഽജാമ് । പൂഷ്ണേ-ഽവിമ് । നിര്-ഋത്യാ അശ്വതരഗര്ദഭൌ । ഹിമവതോ ഹസ്തിനമ് । ഗന്ധര്വാപ്സരാഭ്യസ്സ്രഗലങ്കരണേ । വിശ്വേഭ്യോ ദേവേഭ്യോ ധാന്യമ് । വാചേ-ഽന്നമ് । ബ്രഹ്മണ ഓദനമ് । സമുദ്രായാപഃ ॥ 17 ॥
ഉത്താനായാങ്ഗീരസായാനഃ । വൈശ്വാനരായ രഥമ് । വൈശ്വാനരഃ പ്രത്നഥാ നാകമാരുഹത് । ദിവഃ പൃഷ്ഠ-മ്ഭന്ദമാനസ്സുമന്മഭിഃ । സ പൂര്വവജ്ജനയജ്ജന്തവേ ധനമ് । സമാനമജ്മാ പരിയാതി ജാഗൃവിഃ । രാജാ ത്വാ വരുണോ നയതു ദേവി ദക്ഷിണേ വൈശ്വാനരായ രഥമ് । തേനാമൃതത്വമശ്യാമ് । വയോ ദാത്രേ । മയോ മഹ്യമസ്തു പ്രതിഗ്രഹീത്രേ ॥ 18 ॥
ക ഇദ-ങ്കസ്മാ അദാത് । കാമഃ കാമായ । കാമോ ദാതാ । കാമഃ പ്രതിഗ്രഹീതാ । കാമഗ്ം സമുദ്രമാവിശ । കാമേന ത്വാ പ്രതിഗൃഹ്ണാമി । കാമൈതത്തേ । ഏഷാ തേ കാമ ദക്ഷിണാ । ഉത്താനസ്ത്വാ-ഽഽങ്ഗീരസഃ പ്രതിഗൃഹ്ണാതു ॥ 19 ॥
ദാതാ പുരുഷമാപഃ പ്രതിഗ്രഹീത്രേ നവ ച ॥ 10 ॥
സുവര്ണ-ങ്ഘര്മ-മ്പരിവേദ വേനമ് । ഇന്ദ്രസ്യാ-ഽഽത്മാന-ന്ദശധാ ചരന്തമ് । അന്തസ്സമുദ്രേ മനസാ ചരന്തമ് । ബ്രഹ്മാ-ഽന്വവിന്ദദ്ദശഹോതാരമര്ണേ । അന്തഃ പ്രവിഷ്ടശ്ശാസ്താ ജനാനാമ് । ഏകസ്സന്ബഹുധാ വിചാരഃ । ശതഗ്ം ശുക്രാണി യത്രൈക-മ്ഭവന്തി । സര്വേ വേദാ യത്രൈക-മ്ഭവന്തി । സര്വേ ഹോതാരോ യത്രൈക-മ്ഭവന്തി । സ മാനസീന ആത്മാ ജനാനാമ് ॥ 20 ॥
അന്തഃ പ്രവിഷ്ടശ്ശാസ്താ ജനാനാഗ്ം സര്വാത്മാ । സര്വാഃ പ്രജാ യത്രൈക-മ്ഭവന്തി । ചതുര്ഹോതാരോ യത്ര സമ്പദ-ങ്ഗച്ഛന്തി ദേവൈഃ । സ മാനസീന ആത്മാ ജനാനാമ് । ബ്രഹ്മേന്ദ്രമഗ്നി-ഞ്ജഗതഃ പ്രതിഷ്ഠാമ് । ദിവ ആത്മാനഗ്ം സവിതാര-മ്ബൃഹസ്പതിമ് । ചതുര്ഹോതാര-മ്പ്രദിശോ-ഽനുക്ലൃപ്തമ് । വാചോ വീര്യ-ന്തപസാ-ഽന്വവിന്ദത് । അന്തഃ പ്രവിഷ്ട-ങ്കര്താരമേതമ് । ത്വഷ്ടാരഗ്ം രൂപാണി വികുര്വന്തം-വിഁപശ്ചിമ് ॥ 21 ॥
അമൃതസ്യ പ്രാണം-യഁജ്ഞമേതമ് । ചതുര്ഹോതൃണാമാത്മാന-ങ്കവയോ നിചിക്യുഃ । അന്തഃ പ്രവിഷ്ട-ങ്കര്താരമേതമ് । ദേവാനാ-മ്ബന്ധു നിഹിത-ങ്ഗുഹാസു । അമൃതേന ക്ലൃപ്തം-യഁജ്ഞമേതമ് । ചതുര്ഹോതൃണാമാത്മാന-ങ്കവയോ നിചിക്യുഃ । ശത-ന്നിയുതഃ പരിവേദ വിശ്വാ വിശ്വവാരഃ । വിശ്വമിദം-വൃഁണാതി । ഇന്ദ്രസ്യാ-ഽഽത്മാ നിഹിതഃ പഞ്ചഹോതാ । അമൃത-ന്ദേവാനാമായുഃ പ്രജാനാമ് ॥ 22 ॥
ഇന്ദ്രഗ്ം രാജാനഗ്ം സവിതാരമേതമ് । വായോരാത്മാന-ങ്കവയോ നിചിക്യുഃ । രശ്മിഗ്ം രശ്മീനാ-മ്മധ്യേ തപന്തമ് । ഋതസ്യ പദേ കവയോ നിപാന്തി । യ ആണ്ഡകോശേ ഭുവന-മ്ബിഭര്തി । അനിര്ഭിണ്ണസ്സന്നഥ ലോകാന് വിചഷ്ടേ । യസ്യാണ്ഡകോശഗ്ം ശുഷ്മമാഹുഃ പ്രാണമുല്ബമ് । തേന ക്ലൃപ്തോ-ഽമൃതേനാഹമസ്മി । സുവര്ണ-ങ്കോശഗ്ം രജസാ പരീവൃതമ് । ദേവാനാം-വഁസുധാനീം-വിഁരാജമ് ॥ 23 ॥
അമൃതസ്യ പൂര്ണാ-ന്താമു കലാം-വിഁചക്ഷതേ । പാദഗ്ം ഷഡ്ഢോതുര്ന കിലാ-ഽഽവിവിത്സേ । യേനര്തവഃ പഞ്ചധോത ക്ലൃപ്താഃ । ഉത വാ ഷഡ്ധാ മനസോത ക്ലൃപ്താഃ । തഗ്ം ഷഡ്ഢോതാരമൃതുഭിഃ കല്പമാനമ് । ഋതസ്യ പദേ കവയോ നിപാന്തി । അന്തഃ പ്രവിഷ്ട-ങ്കര്താരമേതമ് । അന്തശ്ചന്ദ്രമസി മനസാ ചരന്തമ് । സഹൈവ സന്ത-ന്ന വിജാനന്തി ദേവാഃ । ഇന്ദ്രസ്യാ-ഽഽത്മാനഗ്ം ശതധാ ചരന്തമ് ॥ 24 ॥
ഇന്ദ്രോ രാജാ ജഗതോ യ ഈശേ । സപ്തഹോതാ സപ്തധാ വിക്ലൃപ്തഃ । പരേണ തന്തു-മ്പരിഷിച്യമാനമ് । അന്തരാദിത്യേ മനസാ ചരന്തമ് । ദേവാനാഗ്ം ഹൃദയ-മ്ബ്രഹ്മാ-ഽന്വവിന്ദത് । ബ്രഹ്മൈതദ്ബ്രഹ്മണ ഉജ്ജഭാര । അര്കഗ്ഗ്ം ശ്ചോതന്തഗ്ം സരിരസ്യ മധ്യേ । ആ യസ്മിന്ഥ്സപ്ത പേരവഃ । മേഹന്തി ബഹുലാഗ്ം ശ്രിയമ് । ബഹ്വശ്വാമിന്ദ്ര ഗോമതീമ് ॥ 25 ॥
അച്യുതാ-മ്ബഹുലാഗ്ം ശ്രിയമ് । സ ഹരിര്വസുവിത്തമഃ । പേരുരിന്ദ്രായ പിന്വതേ । ബഹ്വശ്വാമിന്ദ്ര ഗോമതീമ് । അച്യുതാ-മ്ബഹുലാഗ്ം ശ്രിയമ് । മഹ്യമിന്ദ്രോ നിയച്ഛതു । ശതഗ്ം ശതാ അസ്യ യുക്താ ഹരീണാമ് । അര്വാങാ യാതു വസുഭീ രശ്മിരിന്ദ്രഃ । പ്രമഗ്ംഹ മാണോ ബഹുലാഗ്ം ശ്രിയമ് । രശ്മിരിന്ദ്രസ്സവിതാ മേ നിയച്ഛതു ॥ 26 ॥
ഘൃത-ന്തേജോ മധുമദിന്ദ്രിയമ് । മയ്യയമഗ്നിര്ദധാതു । ഹരിഃ പതങ്ഗഃ പടരീ സുപര്ണഃ । ദിവിക്ഷയോ നഭസാ യ ഏതി । സ ന ഇന്ദ്രഃ കാമവര-ന്ദദാതു । പഞ്ചാര-ഞ്ചക്ര-മ്പരിവര്തതേ പൃഥു । ഹിരണ്യജ്യോതിസ്സരിരസ്യ മധ്യേ । അജസ്ര-ഞ്ജ്യോതിര്നഭസാ സര്പദേതി । സ ന ഇന്ദ്രഃ കാമവര-ന്ദദാതു । സപ്ത യുഞ്ജന്തി രഥമേകചക്രമ് ॥ 27 ॥
ഏകോ അശ്വോ വഹതി സപ്തനാമാ । ത്രിനാഭി ചക്രമജരമനര്വമ് । യേനേമാ വിശ്വാ ഭുവനാനി തസ്ഥുഃ । ഭദ്ര-മ്പശ്യന്ത ഉപസേദുരഗ്രേ । തപോ ദീക്ഷാമൃഷയസ്സുവര്വിദഃ । തതഃ ക്ഷത്ത്ര-മ്ബലമോജശ്ച ജാതമ് । തദസ്മൈ ദേവാ അഭിസ-ന്നമന്തു । ശ്വേതഗ്ം രശ്മി-മ്ബോഭുജ്യമാനമ് । അപാ-ന്നേതാര-മ്ഭുവനസ്യ ഗോപാമ് । ഇന്ദ്ര-ന്നിചിക്യുഃ പരമേ വ്യോമന്ന് ॥ 28 ॥
രോഹിണീഃ പിങ്ഗലാ ഏകരൂപാഃ । ക്ഷരന്തീഃ പിങ്ഗലാ ഏകരൂപാഃ । ശതഗ്ം സഹസ്രാണി പ്രയുതാനി നാവ്യാനാമ് । അയം-യഁശ്ശ്വേതോ രശ്മിഃ । പരി സര്വമിദ-ഞ്ജഗത് । പ്രജാ-മ്പശൂന്ധനാനി । അസ്മാക-ന്ദദാതു । ശ്വേതോ രശ്മിഃ പരി സര്വ-മ്ബഭൂവ । സുവന്മഹ്യ-മ്പശൂന് വിശ്വരൂപാന് । പതങ്ഗമക്തമസുരസ്യ മായയാ ॥ 29 ॥
ഹൃദാ പശ്യന്തി മനസാ മനീഷിണഃ । സമുദ്രേ അന്തഃ കവയോ വിചക്ഷതേ । മരീചീനാ-മ്പദമിച്ഛന്തി വേധസഃ । പതങ്ഗോ വാച-മ്മനസാ ബിഭര്തി । താ-ങ്ഗന്ധര്വോ-ഽവദദ്ഗര്ഭേ അന്തഃ । താ-ന്ദ്യോതമാനാഗ്ം സ്വര്യ-മ്മനീഷാമ് । ഋതസ്യ പദേ കവയോ നിപാന്തി । യേ ഗ്രാമ്യാഃ പശവോ വിശ്വരൂപാഃ । വിരൂപാസ്സന്തോ ബഹുധൈകരൂപാഃ । അഗ്നിസ്താഗ്ം അഗ്രേ പ്രമുമോക്തു ദേവഃ ॥ 30 ॥
പ്രജാപതിഃ പ്രജയാ സംവിഁദാനഃ । വീതഗ്ഗ്ം സ്തുകേ സ്തുകേ । യുവമസ്മാസു നിയച്ഛതമ് । പ്ര പ്ര യജ്ഞപതി-ന്തിര । യേ ഗ്രാമ്യാഃ പശവോ വിശ്വരൂപാഃ । വിരൂപാസ്സന്തോ ബഹുധൈകരൂപാഃ । തേഷാഗ്ം സപ്താനാമിഹ രന്തിരസ്തു । രായസ്പോഷായ സുപ്രജാസ്ത്വായ സുവീര്യായ । യ ആരണ്യാഃ പശവോ വിശ്വരൂപാഃ । വിരൂപാസ്സന്തോ ബഹുധൈകരൂപാഃ । വായുസ്താഗ്ം അഗ്രേ പ്രമുമോക്തു ദേവഃ । പ്രജാപതിഃ പ്രജയാ സംവിഁദാനഃ । ഇഡായൈ സൃപ്ത-ങ്ഘൃതവച്ചരാചരമ് । ദേവാ അന്വവിന്ദന്ഗുഹാ ഹിതമ് । യ ആരണ്യാഃ പശവോ വിശ്വരൂപാഃ । വിരൂപാസ്സന്തോ ബഹുധൈകരൂപാഃ । തേഷാഗ്ം സപ്താനാമിഹ രന്തിരസ്തു । രായസ്പോഷായ സുപ്രജാസ്ത്വായ സുവീര്യായ ॥ 31 ॥
ആത്മാ ജനാനാം-വിഁകുര്വന്തം-വിഁപശ്ചി-മ്പ്രജാനാം-വഁസുധാനീം-വിഁരാജ-ഞ്ചരന്ത-ങ്ഗോമതീ-മ്മേ നിയച്ഛത്വേകചക്രം-വ്യോഁമന്മായയാ ദേവ ഏകരൂപാ അഷ്ടൌ ച ॥ 11 ॥
സഹസ്രശീര്ഷാ പുരുഷഃ । സഹസ്രാക്ഷസ്സഹസ്രപാത് ।
സ ഭൂമിം-വിഁശ്വതോ വൃത്വാ । അത്യതിഷ്ഠദ്ദശാങ്ഗുലമ് ।
പുരുഷ ഏവേദഗ്ം സര്വമ് । യദ്ഭൂതം-യഁച്ച ഭവ്യമ് ।
ഉതാമൃതത്വസ്യേശാനഃ । യദന്നേനാതിരോഹതി । ഏതാവാനസ്യ മഹിമാ । അതോ ജ്യായാഗ്ംശ്ച പൂരുഷഃ ॥ 32,33 ॥
പാദോ-ഽസ്യ വിശ്വാ ഭൂതാനി । ത്രിപാദസ്യാമൃത-ന്ദിവി ।
ത്രിപാദൂര്ധ്വ ഉദൈത്പുരുഷഃ । പാദോ-ഽസ്യേഹാഭവാത്പുനഃ ।
തതോ വിഷ്വങ്വ്യക്രാമത് । സാശനാനശനേ അഭി ।
തസ്മാദ്വിരാഡജായത । വിരാജോ അധി പൂരുഷഃ । സ ജാതോ അത്യരിച്യത । പശ്ചാദ്ഭൂമിമഥോ പുരഃ ॥ 34,35 ॥
യത്പുരുഷേണ ഹവിഷാ । ദേവാ യജ്ഞമതന്വത ।
വസന്തോ അസ്യാ-ഽഽസീദാജ്യമ് । ഗ്രീഷ്മ ഇധ്മശ്ശരദ്ധവിഃ ।
സപ്താസ്യാ-ഽഽസന്പരിധയഃ । ത്രിസ്സപ്ത സമിധഃ കൃതാഃ ।
ദേവാ യദ്യജ്ഞ-ന്തന്വാനാഃ । അബധ്നന്പുരുഷ-മ്പശുമ് ।
തം-യഁജ്ഞ-മ്ബര്ഹിഷി പ്രൌക്ഷന് । പുരുഷ-ഞ്ജാതമഗ്രതഃ ॥ 34,35 ॥
തേന ദേവാ അയജന്ത । സാധ്യാ ഋഷയശ്ച യേ ।
തസ്മാദ്യജ്ഞാഥ്സര്വഹുതഃ । സമ്ഭൃത-മ്പൃഷദാജ്യമ് ।
പശൂഗ്സ്താഗ്ശ്ചക്രേ വായവ്യാന് । ആരണ്യാന്ഗ്രാമ്യാശ്ച യേ ।
തസ്മാദ്യജ്ഞാഥ്സര്വഹുതഃ । ഋചസ്സാമാനി ജജ്ഞിരേ ।
ഛന്ദാഗ്ംസി ജജ്ഞിരേ തസ്മാത് । യജുസ്തസ്മാദജായത ॥ 35,36 ॥
തസ്മാദശ്വാ അജായന്ത । യേ കേ ചോഭയാദതഃ ।
ഗാവോ ഹ ജജ്ഞിരേ തസ്മാത് । തസ്മാജ്ജാതാ അജാവയഃ ।
യത്പുരുഷം-വ്യഁദധുഃ । കതിധാ വ്യകല്പയന്ന് ।
മുഖ-ങ്കിമസ്യ കൌ ബാഹൂ । കാ വൂരൂ പാദാവുച്യേതേ ।
ബ്രാഹ്മണോ-ഽസ്യ മുഖമാസീത് । ബാഹൂ രാജന്യഃ കൃതഃ ॥ 36,37 ॥
ഊരൂ തദസ്യ യദ്വൈശ്യഃ । പദ്ഭ്യാഗ്ം ശൂദ്രോ അജായത ।
ചന്ദ്രമാ മനസോ ജാതഃ । ചക്ഷോസ്സൂര്യോ അജായത ।
മുഖാദിന്ദ്രശ്ചാഗ്നിശ്ച । പ്രാണാദ്വായുരജായത ।
നാഭ്യാ ആസീദന്തരിക്ഷമ് । ശീര്ഷ്ണോ ദ്യൌസ്സമവര്തത ।
പദ്ഭ്യാ-മ്ഭൂമിര്ദിശ-ശ്ശ്രോത്രാത് ।
തഥാ ലോകാഗ്ം അകല്പയന്ന് ॥ 37,38 ॥
വേദാഹമേത-മ്പുരുഷ-മ്മഹാന്തമ് ।
ആദിത്യവര്ണം തമസസ്തു പാരേ ।
സര്വാണി രൂപാണി വിചിത്യ ധീരഃ ।
നാമാനി കൃത്വാ-ഽഭിവദന് യദാസ്തേ ।
ധാതാ പുരസ്താദ്യമുദാജഹാര ।
ശക്രഃ പ്രവിദ്വാന്പ്രദിശശ്ചതസ്രഃ ।
തമേവം-വിഁദ്വാനമൃത ഇഹ ഭവതി ।
നാന്യഃ പന്ഥാ അയനായ വിദ്യതേ ।
യജ്ഞേന യജ്ഞമയജന്ത ദേവാഃ ।
താനി ധര്മാണി പ്രഥമാന്യാസന്ന് ।
തേ ഹ നാക-മ്മഹിമാനസ്സചന്തേ ।
യത്ര പൂര്വേ സാധ്യാസ്സന്തി ദേവാഃ ॥ 38,39 ॥
പുരുഷഃ പുരോ-ഽഗ്രതോ-ഽജായത കൃതോ-ഽകല്പയന്നാസന്ദ്വേ ച ॥ 12 ॥
ജ്യായാനധി പൂരുഷഃ । അന്യത്ര പുരുഷഃ ॥
അദ്ഭ്യസ്സമ്ഭൂതഃ പൃഥിവ്യൈ രസാച്ച ।
വിശ്വകര്മണസ്സമവര്തതാധി ।
തസ്യ ത്വഷ്ടാ വിദധദ്രൂപമേതി ।
തത്പുരുഷസ്യ വിശ്വമാജാനമഗ്രേ ।
വേദാഹമേത-മ്പുരുഷ-മ്മഹാന്തമ് ।
ആദിത്യവര്ണ-ന്തമസഃ പരസ്താത് ।
തമേവം-വിഁദ്വാനമൃത ഇഹ ഭവതി ।
നാന്യഃ പന്ഥാ വിദ്യതേ-ഽയനായ ।
പ്രജാപതിശ്ചരതി ഗര്ഭേ അന്തഃ ।
അജായമാനോ ബഹുധാ വിജായതേ ॥ 39,40 ॥
തസ്യ ധീരാഃ പരിജാനന്തി യോനിമ് । മരീചീനാ-മ്പദമിച്ഛന്തി വേധസഃ । യോ ദേവേഭ്യ ആതപതി । യോ ദേവാനാ-മ്പുരോഹിതഃ ।
പൂര്വോ യോ ദേവേഭ്യോ ജാതഃ । നമോ രുചായ ബ്രാഹ്മയേ । രുച-മ്ബ്രാഹ്മ-ഞ്ജനയന്തഃ । ദേവാ അഗ്രേ തദബ്രുവന്ന് । യസ്ത്വൈവ-മ്ബ്രാഹ്മണോ വിദ്യാത് । തസ്യ ദേവാ അസന്വശേ । ഹ്രീശ്ച തേ ലക്ഷ്മീശ്ച പത്ന്യൌ । അഹോരാത്രേ പാര്ശ്വേ । നക്ഷത്രാണി രൂപമ് । അശ്വിനൌ വ്യാത്തമ് । ഇഷ്ട-മ്മനിഷാണ । അമു-മ്മനിഷാണ । സര്വ-മ്മനിഷാണ ॥ 40,41 ॥
ജായതേ വശേ സപ്ത ച ॥ 13 ॥
ഭര്താ സന്ഭ്രിയമാണോ ബിഭര്തി । ഏകോ ദേവോ ബഹുധാ നിവിഷ്ടഃ । യദാ ഭാര-ന്തന്ദ്രയതേ സ ഭര്തുമ് । നിധായ ഭാര-മ്പുനരസ്തമേതി । തമേവ മൃത്യുമമൃത-ന്തമാഹുഃ । ത-മ്ഭര്താര-ന്തമു ഗോപ്താരമാഹുഃ । സ ഭൃതോ ഭ്രിയമാണോ ബിഭര്തി । യ ഏനം-വേഁദ സത്യേന ഭര്തുമ് । സദ്യോ ജാതമുത ജഹാത്യേഷഃ । ഉതോ ജരന്ത-ന്ന ജഹാത്യേകമ് ॥ 41,42 ॥
ഉതോ ബഹൂനേകമഹര്ജഹാര । അതന്ദ്രോ ദേവസ്സദമേവ പ്രാര്ഥഃ । യസ്തദ്വേദ യത ആബഭൂവ । സന്ധാ-ഞ്ച യാഗ്ം സന്ദധേ ബ്രഹ്മണൈഷഃ । രമതേ തസ്മിന്നുത ജീര്ണേ ശയാനേ । നൈന-ഞ്ജഹാത്യഹസ്സു പൂര്വ്യേഷു । ത്വാമാപോ അനു സര്വാശ്ചരന്തി ജാനതീഃ । വഥ്സ-മ്പയസാ പുനാനാഃ । ത്വമഗ്നിഗ്ം ഹവ്യവാഹഗ്ം സമിന്ഥ്സേ । ത്വ-മ്ഭര്താ മാതരിശ്വാ പ്രജാനാമ് ॥ 42,43 ॥
ത്വം-യഁജ്ഞസ്ത്വമുവേവാസി സോമഃ । തവ ദേവാ ഹവമായന്തി സര്വേ । ത്വമേകോ-ഽസി ബഹൂനനുപ്രവിഷ്ടഃ । നമസ്തേ അസ്തു സുഹവോ മ ഏധി । നമോ വാമസ്തു ശൃണുതഗ്ം ഹവ-മ്മേ । പ്രാണാപാനാവജിരഗ്ം സഞ്ചരന്തൌ । ഹ്വയാമി വാ-മ്ബ്രഹ്മണാ തൂര്തമേതമ് । യോ മാ-ന്ദ്വേഷ്ടി ത-ഞ്ജഹിതം-യുഁവാനാ । പ്രാണാപാനൌ സംവിഁദാനൌ ജഹിതമ് । അമുഷ്യാസുനാ മാ സങ്ഗസാഥാമ് ॥ 43 ॥
ത-മ്മേ ദേവാ ബ്രഹ്മണാ സംവിഁദാനൌ । വധായ ദത്ത-ന്തമഹഗ്ം ഹനാമി । അസജ്ജജാന സത ആബഭൂവ । യം-യഁ-ഞ്ജജാന സ ഉ ഗോപോ അസ്യ । യദാ ഭാര-ന്തന്ദ്രയതേ സ ഭര്തുമ് । പരാസ്യ ഭാര-മ്പുനരസ്തമേതി । തദ്വൈ ത്വ-മ്പ്രാണോ അഭവഃ । മഹാന്ഭോഗഃ പ്രജാപതേഃ । ഭുജഃ കരിഷ്യമാണഃ । യദ്ദേവാന്പ്രാണയോ നവ ॥ 44 ॥
ഏക-മ്പ്രജാനാ-ങ്ഗസാഥാ-ന്നവ ॥ 14 ॥
ഹരിഗ്ം ഹരന്തമനുയന്തി ദേവാഃ । വിശ്വസ്യേശാനം-വൃഁഷഭ-മ്മതീനാമ് । ബ്രഹ്മ സരൂപമനുമേദമാഗാത് । അയന-മ്മാ വിവധീര്വിക്രമസ്വ । മാ ഛിദോ മൃത്യോ മാ വധീഃ । മാ മേ ബലം-വിഁവൃഹോ മാ പ്രമോഷീഃ । പ്രജാ-മ്മാ മേ രീരിഷ ആയുരുഗ്ര । നൃചക്ഷസ-ന്ത്വാ ഹവിഷാ വിധേമ । സദ്യശ്ചകമാനായ । പ്രവേപാനായ മൃത്യവേ ॥ 45 ॥
പ്രാസ്മാ ആശാ അശൃണ്വന്ന് । കാമേനാജനയന്പുനഃ । കാമേന മേ കാമ ആഗാത് । ഹൃദയാദ്ധൃദയ-മ്മൃത്യോഃ । യദമീഷാമദഃ പ്രിയമ് । തദൈതൂപമാമഭി । പര-മ്മൃത്യോ അനു പരേഹി പന്ഥാമ് । യസ്തേ സ്വ ഇതരോ ദേവയാനാത് । ചക്ഷുഷ്മതേ ശൃണ്വതേ തേ ബ്രവീമി । മാ നഃ പ്രജാഗ്ം രീരിഷോ മോത വീരാന് । പ്ര പൂര്വ്യ-മ്മനസാ വന്ദമാനഃ । നാധമാനോ വൃഷഭ-ഞ്ചര്ഷണീനാമ് । യഃ പ്രജാനാമേകരാണ്മാനുഷീണാമ് । മൃത്യും-യഁജേ പ്രഥമജാമൃതസ്യ ॥ 46 ॥
മൃത്യവേ വീരാഗ്ംശ്ചത്വാരി ച ॥ 15 ॥
തരണിര്വിശ്വദര്ശതോ ജ്യോതിഷ്കൃദസി സൂര്യ । വിശ്വമാ ഭാസി രോചനമ് । ഉപയാമഗൃഹീതോ-ഽസി സൂര്യായ ത്വാ ഭ്രാജസ്വത ഏഷ തേ യോനിസ്സൂര്യായ ത്വാ ഭ്രാജസ്വതേ ॥ 47 ॥ 16 ॥
ആപ്യായസ്വ മദിന്തമ സോമ വിശ്വാഭിരൂതിഭിഃ । ഭവാ നസ്സപ്രഥസ്തമഃ ॥ (48) ॥ 17 ॥
ഈയുഷ്ടേ യേ പൂര്വതരാമപശ്യന് വ്യുച്ഛന്തീമുഷസ-മ്മര്ത്യാസഃ । അസ്മാഭിരൂ നു പ്രതിചക്ഷ്യാ-ഽഭൂദോ തേ യന്തി യേ അപരീഷു പശ്യാന് ॥ 49 ॥ 18 ॥
ജ്യോതിഷ്മതീ-ന്ത്വാ സാദയാമി ജ്യോതിഷ്കൃത-ന്ത്വാ സാദയാമി ജ്യോതിര്വിദ-ന്ത്വാ സാദയാമി ഭാസ്വതീ-ന്ത്വാ സാദയാമി ജ്വലന്തീ-ന്ത്വാ സാദയാമി മല്മലാഭവന്തീ-ന്ത്വാ സാദയാമി ദീപ്യമാനാ-ന്ത്വാ സാദയാമി രോചമാനാ-ന്ത്വാ സാദയാമ്യജസ്രാ-ന്ത്വാ സാദയാമി ബൃഹജ്ജ്യോതിഷ-ന്ത്വാ സാദയാമി ബോധയന്തീ-ന്ത്വാ സാദയാമി ജാഗ്രതീ-ന്ത്വാ സാദയാമി ॥ 50 ॥ 19 ॥
പ്രയാസായ സ്വാഹാ-ഽഽയാസായ സ്വാഹാ വിയാസായ സ്വാഹാ സംയാഁസായ സ്വാഹോദ്യാസായ സ്വാഹാ-ഽവയാസായ സ്വാഹാ ശുചേ സ്വാഹാ ശോകായ സ്വാഹാ തപ്യത്വൈ സ്വാഹാ തപതേ സ്വാഹാ ബ്രഹ്മഹത്യായൈ സ്വാഹാ സര്വസ്മൈ സ്വാഹാ ॥ 51 ॥ 20 ॥
ചിത്തഗ്ം സന്താനേന ഭവം-യഁക്നാ രുദ്ര-ന്തനിമ്നാ പശുപതിഗ്ഗ്ം സ്ഥൂലഹൃദയേനാഗ്നിഗ്ം ഹൃദയേന രുദ്രം-ലോഁഹിതേന ശര്വ-മ്മതസ്നാഭ്യാ-മ്മഹാദേവമന്തഃ പാര്ശ്വേനൌഷിഷ്ഠഹനഗ്ം ശിങ്ഗീനികോശ്യാഭ്യാമ് ॥ 52 ॥ 21 ॥
ചിത്തിഃ പൃഥിവ്യഗ്നിസ്സൂര്യ-ന്തേ ചക്ഷുര്മഹാഹവിര്ഹോതാ വാഘോതാ ബ്രാഹ്മണ ഏകഹോതാ-ഽഗ്നിര്യജുര്ഭിസ്സേനേന്ദ്രസ്യ ദേവസ്യ സുവര്ണ-ങ്ഘര്മഗ്ം സഹസ്രശീര്ഷാ-ഽദ്ഭ്യോ ഭര്താ ഹരി-ന്തരണിരാപ്യായസ്വേയുഷ്ടേ യേ ജ്യോതിഷ്മതീ-മ്പ്രയാസായ ചിത്തമേകവിഗ്ംശതിഃ ॥ 21 ॥
ചിത്തിരഗ്നിര്യജുര്ഭിരന്തഃ പ്രവിഷ്ടഃ പ്രജാപതിര്ഭര്താസന്പ്രയാസായ ദ്വിപഞ്ചാശത് ॥ 52 ॥
ചിത്തിരഗ്നിര്യജുര്ഭിരന്തഃ പ്രവിഷ്ടഃ പ്രജാപതിഃ പ്രജയാ സംവിഁദാനസ്തസ്യ ധീരാ ജ്യോതിഷ്മതീ-ന്ത്രിപഞ്ചാശത് ॥ 53 ॥
തച്ഛം-യോഁരാവൃണീമഹേ । ഗാതും-യഁജ്ഞായ ।
ഗാതും-യഁജ്ഞപതയേ । ദൈവീ സ്വസ്തിരസ്തു നഃ ।
സ്വസ്തിര്മാനുഷേഭ്യഃ । ഊര്ധ്വ-ഞ്ജിഗാതു ഭേഷജമ് ।
ശ-ന്നോ അസ്തു ദ്വിപദേ । ശ-ഞ്ചതുഷ്പദേ ॥
ഓം ശാന്തി-ശ്ശാന്തി-ശ്ശാന്തിഃ ॥