(కృష్ణయజుర్వేదీయ తైత్తిరీయారణ్యకే తృతీయ ప్రపాఠకః)
హరిః ఓమ్ । తచ్ఛం-యోఁరావృణీమహే । గాతుం-యఁజ్ఞాయ ।
గాతుం-యఁజ్ఞపతయే । దైవీ స్వస్తిరస్తు నః ।
స్వస్తిర్మానుషేభ్యః । ఊర్ధ్వ-ఞ్జిగాతు భేషజమ్ ।
శ-న్నో అస్తు ద్విపదే । శ-ఞ్చతుష్పదే ॥
ఓం శాన్తి-శ్శాన్తి-శ్శాన్తిః ॥
ఓ-ఞ్చిత్తిస్స్రుక్ । చిత్తమాజ్యమ్ । వాగ్వేదిః । ఆధీత-మ్బర్హిః । కేతో అగ్నిః । విజ్ఞాతమగ్నిః । వాక్పతిర్హోతా । మన ఉపవక్తా । ప్రాణో హవిః । సామాధ్వర్యుః । వాచస్పతే విధే నామన్న్ । విధేమ తే నామ । విధేస్త్వమస్మాక-న్నామ । వాచస్పతిస్సోమ-మ్పిబతు । ఆ-ఽస్మాసు నృమ్ణ-న్ధాత్స్వాహా ॥ 1 ॥
అధ్వర్యుః పఞ్చ చ ॥ 1 ॥
పృథివీ హోతా । ద్యౌరధ్వర్యుః । రుద్రో-ఽగ్నీత్ । బృహస్పతిరుపవక్తా । వాచస్పతే వాచో వీర్యేణ । సమ్భృతతమేనా-ఽఽయక్ష్యసే । యజమానాయ వార్యమ్ । ఆ సువస్కరస్మై । వాచస్పతిస్సోమ-మ్పిబతి । జజనదిన్ద్రమిన్ద్రియాయ స్వాహా ॥ 2 ॥
పృథివీ హోతా దశ ॥ 2 ॥
అగ్నిర్హోతా । అశ్వినా-ఽధ్వర్యూ । త్వష్టా-ఽగ్నీత్ । మిత్ర ఉపవక్తా । సోమస్సోమస్య పురోగాః । శుక్రస్శుక్రస్య పురోగాః । శ్రాతాస్త ఇన్ద్ర సోమాః । వాతాపేర్హవనశ్రుతస్స్వాహా ॥ 3 ॥
అగ్నిర్హోతా-ఽష్టౌ ॥ 3 ॥
సూర్య-న్తే చక్షుః । వాత-మ్ప్రాణః । ద్యా-మ్పృష్ఠమ్ । అన్తరిక్షమాత్మా । అఙ్గైర్యజ్ఞమ్ । పృథివీగ్ం శరీరైః । వాచస్పతే-ఽచ్ఛిద్రయా వాచా । అచ్ఛిద్రయా జుహ్వా । దివి దేవావృధగ్ం హోత్రా మేరయస్వ స్వాహా ॥ 4 ॥
సూర్య-న్తే నవ ॥ 4 ॥
మహాహవిర్హోతా । సత్యహవిరధ్వర్యుః । అచ్యుతపాజా అగ్నీత్ । అచ్యుతమనా ఉపవక్తా । అనాధృష్యశ్చాప్రతిధృష్యశ్చ యజ్ఞస్యాభిగరౌ । అయాస్య ఉద్గాతా । వాచస్పతే హృద్విధే నామన్న్ । విధేమ తే నామ । విధేస్త్వమస్మాక-న్నామ । వాచస్పతిస్సోమమపాత్ । మా దైవ్యస్తన్తుశ్ఛేది మా మనుష్యః । నమో దివే । నమః పృథివ్యై స్వాహా ॥ 5 ॥
అపాత్త్రీణి చ ॥ 5 ॥
వాఘోతా । దీక్షా పత్నీ । వాతో-ఽధ్వర్యుః । ఆపో-ఽభిగరః । మనో హవిః । తపసి జుహోమి । భూర్భువస్సువః । బ్రహ్మ స్వయమ్భు । బ్రహ్మణే స్వయమ్భువే స్వాహా ॥ 6 ॥
వాఘోతా నవ ॥ 6 ॥
బ్రాహ్మణ ఏకహోతా । స యజ్ఞః । స మే దదాతు ప్రజా-మ్పశూన్పుష్టిం-యఁశః । యజ్ఞశ్చ మే భూయాత్ । అగ్నిర్ద్విహోతా । స భర్తా । స మే దదాతు ప్రజా-మ్పశూన్పుష్టిం-యఁశః । భర్తా చ మే భూయాత్ । పృథివీ త్రిహోతా । స ప్రతిష్ఠా ॥ 7 ॥
స మే దదాతు ప్రజా-మ్పశూన్పుష్టిం-యఁశః । ప్రతిష్ఠా చ మే భూయాత్ । అన్తరిక్ష-ఞ్చతుర్హోతా । స విష్ఠాః । స మే దదాతు ప్రజా-మ్పశూన్పుష్టిం-యఁశః । విష్ఠాశ్చ మే భూయాత్ । వాయుః పఞ్చహోతా । స ప్రాణః । స మే దదాతు ప్రజా-మ్పశూన్పుష్టిం-యఁశః । ప్రాణశ్చ మే భూయాత్ ॥ 8 ॥
చన్ద్రమా-ష్షడ్ఢోతా । స ఋతూన్కల్పయాతి । స మే దదాతు ప్రజా-మ్పశూన్పుష్టిం-యఁశః । ఋతవశ్చ మే కల్పన్తామ్ । అన్నగ్ం సప్తహోతా । స ప్రాణస్య ప్రాణః । స మే దదాతు ప్రజా-మ్పశూన్పుష్టిం-యఁశః । ప్రాణస్య చ మే ప్రాణో భూయాత్ । ద్యౌరష్టహోతా । సో-ఽనాధృష్యః ॥ 9 ॥
స మే దదాతు ప్రజా-మ్పశూన్పుష్టిం-యఁశః । అనాధృష్యశ్చ భూయాసమ్ । ఆదిత్యో నవహోతా । స తేజస్వీ । స మే దదాతు ప్రజా-మ్పశూన్పుష్టిం-యఁశః । తేజస్వీ చ భూయాసమ్ । ప్రజాపతిర్దశహోతా । స ఇదగ్ం సర్వమ్ । స మే దదాతు ప్రజా-మ్పశూన్పుష్టిం-యఁశః । సర్వ-ఞ్చ మే భూయాత్ ॥ 10 ॥
ప్రతిష్ఠా ప్రాణశ్చ మే భూయాదనాధృష్యస్సర్వ-ఞ్చ మే భూయాత్ ॥
బ్రాహ్మణో యజ్ఞో-ఽగ్నిర్భర్తా పృథివీ ప్రతిష్ఠా-ఽన్తరిక్షం-విఁష్ఠా వాయుః ప్రాణశ్చన్ద్రమా స ఋతూనన్నగ్ం స ప్రాణస్య ప్రాణో ద్యౌరనాధృష్య ఆదిత్యస్స తేజస్వీ ప్రజాపతి-స్స ఇదగ్ం సర్వగ్ం సర్వ-ఞ్చ మే భూయాత్ ॥
అగ్నిర్యజుర్భిః । సవితా స్తోమైః । ఇన్ద్ర ఉక్థామదైః । మిత్రావరుణావాశిషా । అఙ్గిరసో ధిష్ణియైరగ్నిభిః । మరుతస్సదోహవిర్ధానాభ్యామ్ । ఆపః ప్రోక్షణీభిః । ఓషధయో బర్హిషా । అదితిర్వేద్యా । సోమో దీక్షయా ॥ 11 ॥
త్వష్టేధ్మేన । విష్ణుర్యజ్ఞేన । వసవ ఆజ్యేన । ఆదిత్యా దక్షిణాభిః । విశ్వే దేవా ఊర్జా । పూషా స్వగాకారేణ । బృహస్పతిః పురోధయా । ప్రజాపతిరుద్గీథేన । అన్తరిక్ష-మ్పవిత్రేణ । వాయుః పాత్రైః । అహగ్గ్ం శ్రద్ధయా ॥ 12 ॥
దీక్షయా పాత్రైరేక-ఞ్చ ॥ 8 ॥
సేనేన్ద్రస్య । ధేనా బృహస్పతేః । పథ్యా పూష్ణః । వాగ్వాయోః । దీక్షా సోమస్య । పృథివ్యగ్నేః । వసూనా-ఙ్గాయత్రీ । రుద్రాణా-న్త్రిష్టుక్ । ఆదిత్యానా-ఞ్జగతీ । విష్ణోరనుష్టుక్ ॥ 13 ॥
వరుణస్య విరాట్ । యజ్ఞస్య పఙ్క్తిః । ప్రజాపతేరనుమతిః । మిత్రస్య శ్రద్ధా । సవితుః ప్రసూతిః । సూర్యస్య మరీచిః । చన్ద్రమసో రోహిణీ । ఋషీణామరున్ధతీ । పర్జన్యస్య విద్యుత్ । చతస్రో దిశః । చతస్రో-ఽవాన్తరదిశాః । అహశ్చ రాత్రిశ్చ । కృషిశ్చ వృష్టిశ్చ । త్విషిశ్చాపచితిశ్చ । ఆపశ్చౌషధయశ్చ । ఊర్క్చ సూనృతా చ దేవానా-మ్పత్నయః ॥ 14 ॥
అనుష్టుగ్దిశష్షట్చ ॥ 9 ॥
దేవస్య త్వా సవితుః ప్రసవే । అశ్వినోర్బాహుభ్యామ్ । పూష్ణో హస్తాభ్యా-మ్ప్రతిగృహ్ణామి । రాజా త్వా వరుణో నయతు దేవి దక్షిణే-ఽగ్నయే హిరణ్యమ్ । తేనామృతత్వమశ్యామ్ । వయో దాత్రే । మయో మహ్యమస్తు ప్రతిగ్రహీత్రే । క ఇద-ఙ్కస్మా అదాత్ । కామః కామాయ । కామో దాతా ॥ 15 ॥
కామః ప్రతిగ్రహీతా । కామగ్ం సముద్రమావిశ । కామేన త్వా ప్రతిగృహ్ణామి । కామైతత్తే । ఏషా తే కామ దక్షిణా । ఉత్తానస్త్వా-ఽఽఙ్గీరసః ప్రతిగృహ్ణాతు । సోమాయ వాసః । రుద్రాయ గామ్ । వరుణాయాశ్వమ్ । ప్రజాపతయే పురుషమ్ ॥ 16 ॥
మనవే తల్పమ్ । త్వష్ట్రే-ఽజామ్ । పూష్ణే-ఽవిమ్ । నిర్-ఋత్యా అశ్వతరగర్దభౌ । హిమవతో హస్తినమ్ । గన్ధర్వాప్సరాభ్యస్స్రగలఙ్కరణే । విశ్వేభ్యో దేవేభ్యో ధాన్యమ్ । వాచే-ఽన్నమ్ । బ్రహ్మణ ఓదనమ్ । సముద్రాయాపః ॥ 17 ॥
ఉత్తానాయాఙ్గీరసాయానః । వైశ్వానరాయ రథమ్ । వైశ్వానరః ప్రత్నథా నాకమారుహత్ । దివః పృష్ఠ-మ్భన్దమానస్సుమన్మభిః । స పూర్వవజ్జనయజ్జన్తవే ధనమ్ । సమానమజ్మా పరియాతి జాగృవిః । రాజా త్వా వరుణో నయతు దేవి దక్షిణే వైశ్వానరాయ రథమ్ । తేనామృతత్వమశ్యామ్ । వయో దాత్రే । మయో మహ్యమస్తు ప్రతిగ్రహీత్రే ॥ 18 ॥
క ఇద-ఙ్కస్మా అదాత్ । కామః కామాయ । కామో దాతా । కామః ప్రతిగ్రహీతా । కామగ్ం సముద్రమావిశ । కామేన త్వా ప్రతిగృహ్ణామి । కామైతత్తే । ఏషా తే కామ దక్షిణా । ఉత్తానస్త్వా-ఽఽఙ్గీరసః ప్రతిగృహ్ణాతు ॥ 19 ॥
దాతా పురుషమాపః ప్రతిగ్రహీత్రే నవ చ ॥ 10 ॥
సువర్ణ-ఙ్ఘర్మ-మ్పరివేద వేనమ్ । ఇన్ద్రస్యా-ఽఽత్మాన-న్దశధా చరన్తమ్ । అన్తస్సముద్రే మనసా చరన్తమ్ । బ్రహ్మా-ఽన్వవిన్దద్దశహోతారమర్ణే । అన్తః ప్రవిష్టశ్శాస్తా జనానామ్ । ఏకస్సన్బహుధా విచారః । శతగ్ం శుక్రాణి యత్రైక-మ్భవన్తి । సర్వే వేదా యత్రైక-మ్భవన్తి । సర్వే హోతారో యత్రైక-మ్భవన్తి । స మానసీన ఆత్మా జనానామ్ ॥ 20 ॥
అన్తః ప్రవిష్టశ్శాస్తా జనానాగ్ం సర్వాత్మా । సర్వాః ప్రజా యత్రైక-మ్భవన్తి । చతుర్హోతారో యత్ర సమ్పద-ఙ్గచ్ఛన్తి దేవైః । స మానసీన ఆత్మా జనానామ్ । బ్రహ్మేన్ద్రమగ్ని-ఞ్జగతః ప్రతిష్ఠామ్ । దివ ఆత్మానగ్ం సవితార-మ్బృహస్పతిమ్ । చతుర్హోతార-మ్ప్రదిశో-ఽనుక్లృప్తమ్ । వాచో వీర్య-న్తపసా-ఽన్వవిన్దత్ । అన్తః ప్రవిష్ట-ఙ్కర్తారమేతమ్ । త్వష్టారగ్ం రూపాణి వికుర్వన్తం-విఁపశ్చిమ్ ॥ 21 ॥
అమృతస్య ప్రాణం-యఁజ్ఞమేతమ్ । చతుర్హోతృణామాత్మాన-ఙ్కవయో నిచిక్యుః । అన్తః ప్రవిష్ట-ఙ్కర్తారమేతమ్ । దేవానా-మ్బన్ధు నిహిత-ఙ్గుహాసు । అమృతేన క్లృప్తం-యఁజ్ఞమేతమ్ । చతుర్హోతృణామాత్మాన-ఙ్కవయో నిచిక్యుః । శత-న్నియుతః పరివేద విశ్వా విశ్వవారః । విశ్వమిదం-వృఁణాతి । ఇన్ద్రస్యా-ఽఽత్మా నిహితః పఞ్చహోతా । అమృత-న్దేవానామాయుః ప్రజానామ్ ॥ 22 ॥
ఇన్ద్రగ్ం రాజానగ్ం సవితారమేతమ్ । వాయోరాత్మాన-ఙ్కవయో నిచిక్యుః । రశ్మిగ్ం రశ్మీనా-మ్మధ్యే తపన్తమ్ । ఋతస్య పదే కవయో నిపాన్తి । య ఆణ్డకోశే భువన-మ్బిభర్తి । అనిర్భిణ్ణస్సన్నథ లోకాన్ విచష్టే । యస్యాణ్డకోశగ్ం శుష్మమాహుః ప్రాణముల్బమ్ । తేన క్లృప్తో-ఽమృతేనాహమస్మి । సువర్ణ-ఙ్కోశగ్ం రజసా పరీవృతమ్ । దేవానాం-వఁసుధానీం-విఁరాజమ్ ॥ 23 ॥
అమృతస్య పూర్ణా-న్తాము కలాం-విఁచక్షతే । పాదగ్ం షడ్ఢోతుర్న కిలా-ఽఽవివిత్సే । యేనర్తవః పఞ్చధోత క్లృప్తాః । ఉత వా షడ్ధా మనసోత క్లృప్తాః । తగ్ం షడ్ఢోతారమృతుభిః కల్పమానమ్ । ఋతస్య పదే కవయో నిపాన్తి । అన్తః ప్రవిష్ట-ఙ్కర్తారమేతమ్ । అన్తశ్చన్ద్రమసి మనసా చరన్తమ్ । సహైవ సన్త-న్న విజానన్తి దేవాః । ఇన్ద్రస్యా-ఽఽత్మానగ్ం శతధా చరన్తమ్ ॥ 24 ॥
ఇన్ద్రో రాజా జగతో య ఈశే । సప్తహోతా సప్తధా విక్లృప్తః । పరేణ తన్తు-మ్పరిషిచ్యమానమ్ । అన్తరాదిత్యే మనసా చరన్తమ్ । దేవానాగ్ం హృదయ-మ్బ్రహ్మా-ఽన్వవిన్దత్ । బ్రహ్మైతద్బ్రహ్మణ ఉజ్జభార । అర్కగ్గ్ం శ్చోతన్తగ్ం సరిరస్య మధ్యే । ఆ యస్మిన్థ్సప్త పేరవః । మేహన్తి బహులాగ్ం శ్రియమ్ । బహ్వశ్వామిన్ద్ర గోమతీమ్ ॥ 25 ॥
అచ్యుతా-మ్బహులాగ్ం శ్రియమ్ । స హరిర్వసువిత్తమః । పేరురిన్ద్రాయ పిన్వతే । బహ్వశ్వామిన్ద్ర గోమతీమ్ । అచ్యుతా-మ్బహులాగ్ం శ్రియమ్ । మహ్యమిన్ద్రో నియచ్ఛతు । శతగ్ం శతా అస్య యుక్తా హరీణామ్ । అర్వాఙా యాతు వసుభీ రశ్మిరిన్ద్రః । ప్రమగ్ంహ మాణో బహులాగ్ం శ్రియమ్ । రశ్మిరిన్ద్రస్సవితా మే నియచ్ఛతు ॥ 26 ॥
ఘృత-న్తేజో మధుమదిన్ద్రియమ్ । మయ్యయమగ్నిర్దధాతు । హరిః పతఙ్గః పటరీ సుపర్ణః । దివిక్షయో నభసా య ఏతి । స న ఇన్ద్రః కామవర-న్దదాతు । పఞ్చార-ఞ్చక్ర-మ్పరివర్తతే పృథు । హిరణ్యజ్యోతిస్సరిరస్య మధ్యే । అజస్ర-ఞ్జ్యోతిర్నభసా సర్పదేతి । స న ఇన్ద్రః కామవర-న్దదాతు । సప్త యుఞ్జన్తి రథమేకచక్రమ్ ॥ 27 ॥
ఏకో అశ్వో వహతి సప్తనామా । త్రినాభి చక్రమజరమనర్వమ్ । యేనేమా విశ్వా భువనాని తస్థుః । భద్ర-మ్పశ్యన్త ఉపసేదురగ్రే । తపో దీక్షామృషయస్సువర్విదః । తతః క్షత్త్ర-మ్బలమోజశ్చ జాతమ్ । తదస్మై దేవా అభిస-న్నమన్తు । శ్వేతగ్ం రశ్మి-మ్బోభుజ్యమానమ్ । అపా-న్నేతార-మ్భువనస్య గోపామ్ । ఇన్ద్ర-న్నిచిక్యుః పరమే వ్యోమన్న్ ॥ 28 ॥
రోహిణీః పిఙ్గలా ఏకరూపాః । క్షరన్తీః పిఙ్గలా ఏకరూపాః । శతగ్ం సహస్రాణి ప్రయుతాని నావ్యానామ్ । అయం-యఁశ్శ్వేతో రశ్మిః । పరి సర్వమిద-ఞ్జగత్ । ప్రజా-మ్పశూన్ధనాని । అస్మాక-న్దదాతు । శ్వేతో రశ్మిః పరి సర్వ-మ్బభూవ । సువన్మహ్య-మ్పశూన్ విశ్వరూపాన్ । పతఙ్గమక్తమసురస్య మాయయా ॥ 29 ॥
హృదా పశ్యన్తి మనసా మనీషిణః । సముద్రే అన్తః కవయో విచక్షతే । మరీచీనా-మ్పదమిచ్ఛన్తి వేధసః । పతఙ్గో వాచ-మ్మనసా బిభర్తి । తా-ఙ్గన్ధర్వో-ఽవదద్గర్భే అన్తః । తా-న్ద్యోతమానాగ్ం స్వర్య-మ్మనీషామ్ । ఋతస్య పదే కవయో నిపాన్తి । యే గ్రామ్యాః పశవో విశ్వరూపాః । విరూపాస్సన్తో బహుధైకరూపాః । అగ్నిస్తాగ్ం అగ్రే ప్రముమోక్తు దేవః ॥ 30 ॥
ప్రజాపతిః ప్రజయా సంవిఁదానః । వీతగ్గ్ం స్తుకే స్తుకే । యువమస్మాసు నియచ్ఛతమ్ । ప్ర ప్ర యజ్ఞపతి-న్తిర । యే గ్రామ్యాః పశవో విశ్వరూపాః । విరూపాస్సన్తో బహుధైకరూపాః । తేషాగ్ం సప్తానామిహ రన్తిరస్తు । రాయస్పోషాయ సుప్రజాస్త్వాయ సువీర్యాయ । య ఆరణ్యాః పశవో విశ్వరూపాః । విరూపాస్సన్తో బహుధైకరూపాః । వాయుస్తాగ్ం అగ్రే ప్రముమోక్తు దేవః । ప్రజాపతిః ప్రజయా సంవిఁదానః । ఇడాయై సృప్త-ఙ్ఘృతవచ్చరాచరమ్ । దేవా అన్వవిన్దన్గుహా హితమ్ । య ఆరణ్యాః పశవో విశ్వరూపాః । విరూపాస్సన్తో బహుధైకరూపాః । తేషాగ్ం సప్తానామిహ రన్తిరస్తు । రాయస్పోషాయ సుప్రజాస్త్వాయ సువీర్యాయ ॥ 31 ॥
ఆత్మా జనానాం-విఁకుర్వన్తం-విఁపశ్చి-మ్ప్రజానాం-వఁసుధానీం-విఁరాజ-ఞ్చరన్త-ఙ్గోమతీ-మ్మే నియచ్ఛత్వేకచక్రం-వ్యోఁమన్మాయయా దేవ ఏకరూపా అష్టౌ చ ॥ 11 ॥
సహస్రశీర్షా పురుషః । సహస్రాక్షస్సహస్రపాత్ ।
స భూమిం-విఁశ్వతో వృత్వా । అత్యతిష్ఠద్దశాఙ్గులమ్ ।
పురుష ఏవేదగ్ం సర్వమ్ । యద్భూతం-యఁచ్చ భవ్యమ్ ।
ఉతామృతత్వస్యేశానః । యదన్నేనాతిరోహతి । ఏతావానస్య మహిమా । అతో జ్యాయాగ్ంశ్చ పూరుషః ॥ 32,33 ॥
పాదో-ఽస్య విశ్వా భూతాని । త్రిపాదస్యామృత-న్దివి ।
త్రిపాదూర్ధ్వ ఉదైత్పురుషః । పాదో-ఽస్యేహాభవాత్పునః ।
తతో విష్వఙ్వ్యక్రామత్ । సాశనానశనే అభి ।
తస్మాద్విరాడజాయత । విరాజో అధి పూరుషః । స జాతో అత్యరిచ్యత । పశ్చాద్భూమిమథో పురః ॥ 34,35 ॥
యత్పురుషేణ హవిషా । దేవా యజ్ఞమతన్వత ।
వసన్తో అస్యా-ఽఽసీదాజ్యమ్ । గ్రీష్మ ఇధ్మశ్శరద్ధవిః ।
సప్తాస్యా-ఽఽసన్పరిధయః । త్రిస్సప్త సమిధః కృతాః ।
దేవా యద్యజ్ఞ-న్తన్వానాః । అబధ్నన్పురుష-మ్పశుమ్ ।
తం-యఁజ్ఞ-మ్బర్హిషి ప్రౌక్షన్ । పురుష-ఞ్జాతమగ్రతః ॥ 34,35 ॥
తేన దేవా అయజన్త । సాధ్యా ఋషయశ్చ యే ।
తస్మాద్యజ్ఞాథ్సర్వహుతః । సమ్భృత-మ్పృషదాజ్యమ్ ।
పశూగ్స్తాగ్శ్చక్రే వాయవ్యాన్ । ఆరణ్యాన్గ్రామ్యాశ్చ యే ।
తస్మాద్యజ్ఞాథ్సర్వహుతః । ఋచస్సామాని జజ్ఞిరే ।
ఛన్దాగ్ంసి జజ్ఞిరే తస్మాత్ । యజుస్తస్మాదజాయత ॥ 35,36 ॥
తస్మాదశ్వా అజాయన్త । యే కే చోభయాదతః ।
గావో హ జజ్ఞిరే తస్మాత్ । తస్మాజ్జాతా అజావయః ।
యత్పురుషం-వ్యఁదధుః । కతిధా వ్యకల్పయన్న్ ।
ముఖ-ఙ్కిమస్య కౌ బాహూ । కా వూరూ పాదావుచ్యేతే ।
బ్రాహ్మణో-ఽస్య ముఖమాసీత్ । బాహూ రాజన్యః కృతః ॥ 36,37 ॥
ఊరూ తదస్య యద్వైశ్యః । పద్భ్యాగ్ం శూద్రో అజాయత ।
చన్ద్రమా మనసో జాతః । చక్షోస్సూర్యో అజాయత ।
ముఖాదిన్ద్రశ్చాగ్నిశ్చ । ప్రాణాద్వాయురజాయత ।
నాభ్యా ఆసీదన్తరిక్షమ్ । శీర్ష్ణో ద్యౌస్సమవర్తత ।
పద్భ్యా-మ్భూమిర్దిశ-శ్శ్రోత్రాత్ ।
తథా లోకాగ్ం అకల్పయన్న్ ॥ 37,38 ॥
వేదాహమేత-మ్పురుష-మ్మహాన్తమ్ ।
ఆదిత్యవర్ణం తమసస్తు పారే ।
సర్వాణి రూపాణి విచిత్య ధీరః ।
నామాని కృత్వా-ఽభివదన్ యదాస్తే ।
ధాతా పురస్తాద్యముదాజహార ।
శక్రః ప్రవిద్వాన్ప్రదిశశ్చతస్రః ।
తమేవం-విఁద్వానమృత ఇహ భవతి ।
నాన్యః పన్థా అయనాయ విద్యతే ।
యజ్ఞేన యజ్ఞమయజన్త దేవాః ।
తాని ధర్మాణి ప్రథమాన్యాసన్న్ ।
తే హ నాక-మ్మహిమానస్సచన్తే ।
యత్ర పూర్వే సాధ్యాస్సన్తి దేవాః ॥ 38,39 ॥
పురుషః పురో-ఽగ్రతో-ఽజాయత కృతో-ఽకల్పయన్నాసన్ద్వే చ ॥ 12 ॥
జ్యాయానధి పూరుషః । అన్యత్ర పురుషః ॥
అద్భ్యస్సమ్భూతః పృథివ్యై రసాచ్చ ।
విశ్వకర్మణస్సమవర్తతాధి ।
తస్య త్వష్టా విదధద్రూపమేతి ।
తత్పురుషస్య విశ్వమాజానమగ్రే ।
వేదాహమేత-మ్పురుష-మ్మహాన్తమ్ ।
ఆదిత్యవర్ణ-న్తమసః పరస్తాత్ ।
తమేవం-విఁద్వానమృత ఇహ భవతి ।
నాన్యః పన్థా విద్యతే-ఽయనాయ ।
ప్రజాపతిశ్చరతి గర్భే అన్తః ।
అజాయమానో బహుధా విజాయతే ॥ 39,40 ॥
తస్య ధీరాః పరిజానన్తి యోనిమ్ । మరీచీనా-మ్పదమిచ్ఛన్తి వేధసః । యో దేవేభ్య ఆతపతి । యో దేవానా-మ్పురోహితః ।
పూర్వో యో దేవేభ్యో జాతః । నమో రుచాయ బ్రాహ్మయే । రుచ-మ్బ్రాహ్మ-ఞ్జనయన్తః । దేవా అగ్రే తదబ్రువన్న్ । యస్త్వైవ-మ్బ్రాహ్మణో విద్యాత్ । తస్య దేవా అసన్వశే । హ్రీశ్చ తే లక్ష్మీశ్చ పత్న్యౌ । అహోరాత్రే పార్శ్వే । నక్షత్రాణి రూపమ్ । అశ్వినౌ వ్యాత్తమ్ । ఇష్ట-మ్మనిషాణ । అము-మ్మనిషాణ । సర్వ-మ్మనిషాణ ॥ 40,41 ॥
జాయతే వశే సప్త చ ॥ 13 ॥
భర్తా సన్భ్రియమాణో బిభర్తి । ఏకో దేవో బహుధా నివిష్టః । యదా భార-న్తన్ద్రయతే స భర్తుమ్ । నిధాయ భార-మ్పునరస్తమేతి । తమేవ మృత్యుమమృత-న్తమాహుః । త-మ్భర్తార-న్తము గోప్తారమాహుః । స భృతో భ్రియమాణో బిభర్తి । య ఏనం-వేఁద సత్యేన భర్తుమ్ । సద్యో జాతముత జహాత్యేషః । ఉతో జరన్త-న్న జహాత్యేకమ్ ॥ 41,42 ॥
ఉతో బహూనేకమహర్జహార । అతన్ద్రో దేవస్సదమేవ ప్రార్థః । యస్తద్వేద యత ఆబభూవ । సన్ధా-ఞ్చ యాగ్ం సన్దధే బ్రహ్మణైషః । రమతే తస్మిన్నుత జీర్ణే శయానే । నైన-ఞ్జహాత్యహస్సు పూర్వ్యేషు । త్వామాపో అను సర్వాశ్చరన్తి జానతీః । వథ్స-మ్పయసా పునానాః । త్వమగ్నిగ్ం హవ్యవాహగ్ం సమిన్థ్సే । త్వ-మ్భర్తా మాతరిశ్వా ప్రజానామ్ ॥ 42,43 ॥
త్వం-యఁజ్ఞస్త్వమువేవాసి సోమః । తవ దేవా హవమాయన్తి సర్వే । త్వమేకో-ఽసి బహూననుప్రవిష్టః । నమస్తే అస్తు సుహవో మ ఏధి । నమో వామస్తు శృణుతగ్ం హవ-మ్మే । ప్రాణాపానావజిరగ్ం సఞ్చరన్తౌ । హ్వయామి వా-మ్బ్రహ్మణా తూర్తమేతమ్ । యో మా-న్ద్వేష్టి త-ఞ్జహితం-యుఁవానా । ప్రాణాపానౌ సంవిఁదానౌ జహితమ్ । అముష్యాసునా మా సఙ్గసాథామ్ ॥ 43 ॥
త-మ్మే దేవా బ్రహ్మణా సంవిఁదానౌ । వధాయ దత్త-న్తమహగ్ం హనామి । అసజ్జజాన సత ఆబభూవ । యం-యఁ-ఞ్జజాన స ఉ గోపో అస్య । యదా భార-న్తన్ద్రయతే స భర్తుమ్ । పరాస్య భార-మ్పునరస్తమేతి । తద్వై త్వ-మ్ప్రాణో అభవః । మహాన్భోగః ప్రజాపతేః । భుజః కరిష్యమాణః । యద్దేవాన్ప్రాణయో నవ ॥ 44 ॥
ఏక-మ్ప్రజానా-ఙ్గసాథా-న్నవ ॥ 14 ॥
హరిగ్ం హరన్తమనుయన్తి దేవాః । విశ్వస్యేశానం-వృఁషభ-మ్మతీనామ్ । బ్రహ్మ సరూపమనుమేదమాగాత్ । అయన-మ్మా వివధీర్విక్రమస్వ । మా ఛిదో మృత్యో మా వధీః । మా మే బలం-విఁవృహో మా ప్రమోషీః । ప్రజా-మ్మా మే రీరిష ఆయురుగ్ర । నృచక్షస-న్త్వా హవిషా విధేమ । సద్యశ్చకమానాయ । ప్రవేపానాయ మృత్యవే ॥ 45 ॥
ప్రాస్మా ఆశా అశృణ్వన్న్ । కామేనాజనయన్పునః । కామేన మే కామ ఆగాత్ । హృదయాద్ధృదయ-మ్మృత్యోః । యదమీషామదః ప్రియమ్ । తదైతూపమామభి । పర-మ్మృత్యో అను పరేహి పన్థామ్ । యస్తే స్వ ఇతరో దేవయానాత్ । చక్షుష్మతే శృణ్వతే తే బ్రవీమి । మా నః ప్రజాగ్ం రీరిషో మోత వీరాన్ । ప్ర పూర్వ్య-మ్మనసా వన్దమానః । నాధమానో వృషభ-ఞ్చర్షణీనామ్ । యః ప్రజానామేకరాణ్మానుషీణామ్ । మృత్యుం-యఁజే ప్రథమజామృతస్య ॥ 46 ॥
మృత్యవే వీరాగ్ంశ్చత్వారి చ ॥ 15 ॥
తరణిర్విశ్వదర్శతో జ్యోతిష్కృదసి సూర్య । విశ్వమా భాసి రోచనమ్ । ఉపయామగృహీతో-ఽసి సూర్యాయ త్వా భ్రాజస్వత ఏష తే యోనిస్సూర్యాయ త్వా భ్రాజస్వతే ॥ 47 ॥ 16 ॥
ఆప్యాయస్వ మదిన్తమ సోమ విశ్వాభిరూతిభిః । భవా నస్సప్రథస్తమః ॥ (48) ॥ 17 ॥
ఈయుష్టే యే పూర్వతరామపశ్యన్ వ్యుచ్ఛన్తీముషస-మ్మర్త్యాసః । అస్మాభిరూ ను ప్రతిచక్ష్యా-ఽభూదో తే యన్తి యే అపరీషు పశ్యాన్ ॥ 49 ॥ 18 ॥
జ్యోతిష్మతీ-న్త్వా సాదయామి జ్యోతిష్కృత-న్త్వా సాదయామి జ్యోతిర్విద-న్త్వా సాదయామి భాస్వతీ-న్త్వా సాదయామి జ్వలన్తీ-న్త్వా సాదయామి మల్మలాభవన్తీ-న్త్వా సాదయామి దీప్యమానా-న్త్వా సాదయామి రోచమానా-న్త్వా సాదయామ్యజస్రా-న్త్వా సాదయామి బృహజ్జ్యోతిష-న్త్వా సాదయామి బోధయన్తీ-న్త్వా సాదయామి జాగ్రతీ-న్త్వా సాదయామి ॥ 50 ॥ 19 ॥
ప్రయాసాయ స్వాహా-ఽఽయాసాయ స్వాహా వియాసాయ స్వాహా సంయాఁసాయ స్వాహోద్యాసాయ స్వాహా-ఽవయాసాయ స్వాహా శుచే స్వాహా శోకాయ స్వాహా తప్యత్వై స్వాహా తపతే స్వాహా బ్రహ్మహత్యాయై స్వాహా సర్వస్మై స్వాహా ॥ 51 ॥ 20 ॥
చిత్తగ్ం సన్తానేన భవం-యఁక్నా రుద్ర-న్తనిమ్నా పశుపతిగ్గ్ం స్థూలహృదయేనాగ్నిగ్ం హృదయేన రుద్రం-లోఁహితేన శర్వ-మ్మతస్నాభ్యా-మ్మహాదేవమన్తః పార్శ్వేనౌషిష్ఠహనగ్ం శిఙ్గీనికోశ్యాభ్యామ్ ॥ 52 ॥ 21 ॥
చిత్తిః పృథివ్యగ్నిస్సూర్య-న్తే చక్షుర్మహాహవిర్హోతా వాఘోతా బ్రాహ్మణ ఏకహోతా-ఽగ్నిర్యజుర్భిస్సేనేన్ద్రస్య దేవస్య సువర్ణ-ఙ్ఘర్మగ్ం సహస్రశీర్షా-ఽద్భ్యో భర్తా హరి-న్తరణిరాప్యాయస్వేయుష్టే యే జ్యోతిష్మతీ-మ్ప్రయాసాయ చిత్తమేకవిగ్ంశతిః ॥ 21 ॥
చిత్తిరగ్నిర్యజుర్భిరన్తః ప్రవిష్టః ప్రజాపతిర్భర్తాసన్ప్రయాసాయ ద్విపఞ్చాశత్ ॥ 52 ॥
చిత్తిరగ్నిర్యజుర్భిరన్తః ప్రవిష్టః ప్రజాపతిః ప్రజయా సంవిఁదానస్తస్య ధీరా జ్యోతిష్మతీ-న్త్రిపఞ్చాశత్ ॥ 53 ॥
తచ్ఛం-యోఁరావృణీమహే । గాతుం-యఁజ్ఞాయ ।
గాతుం-యఁజ్ఞపతయే । దైవీ స్వస్తిరస్తు నః ।
స్వస్తిర్మానుషేభ్యః । ఊర్ధ్వ-ఞ్జిగాతు భేషజమ్ ।
శ-న్నో అస్తు ద్విపదే । శ-ఞ్చతుష్పదే ॥
ఓం శాన్తి-శ్శాన్తి-శ్శాన్తిః ॥
హరిః ఓమ్ । తచ్ఛం-యోఁరావృణీమహే । గాతుం-యఁజ్ఞాయ ।
గాతుం-యఁజ్ఞపతయే । దైవీ స్వస్తిరస్తు నః ।
స్వస్తిర్మానుషేభ్యః । ఊర్ధ్వ-ఞ్జిగాతు భేషజమ్ ।
శ-న్నో అస్తు ద్విపదే । శ-ఞ్చతుష్పదే ॥
ఓం శాన్తి-శ్శాన్తి-శ్శాన్తిః ॥
ఓ-ఞ్చిత్తిస్స్రుక్ । చిత్తమాజ్యమ్ । వాగ్వేదిః । ఆధీత-మ్బర్హిః । కేతో అగ్నిః । విజ్ఞాతమగ్నిః । వాక్పతిర్హోతా । మన ఉపవక్తా । ప్రాణో హవిః । సామాధ్వర్యుః । వాచస్పతే విధే నామన్న్ । విధేమ తే నామ । విధేస్త్వమస్మాక-న్నామ । వాచస్పతిస్సోమ-మ్పిబతు । ఆ-ఽస్మాసు నృమ్ణ-న్ధాత్స్వాహా ॥ 1 ॥
అధ్వర్యుః పఞ్చ చ ॥ 1 ॥
పృథివీ హోతా । ద్యౌరధ్వర్యుః । రుద్రో-ఽగ్నీత్ । బృహస్పతిరుపవక్తా । వాచస్పతే వాచో వీర్యేణ । సమ్భృతతమేనా-ఽఽయక్ష్యసే । యజమానాయ వార్యమ్ । ఆ సువస్కరస్మై । వాచస్పతిస్సోమ-మ్పిబతి । జజనదిన్ద్రమిన్ద్రియాయ స్వాహా ॥ 2 ॥
పృథివీ హోతా దశ ॥ 2 ॥
అగ్నిర్హోతా । అశ్వినా-ఽధ్వర్యూ । త్వష్టా-ఽగ్నీత్ । మిత్ర ఉపవక్తా । సోమస్సోమస్య పురోగాః । శుక్రస్శుక్రస్య పురోగాః । శ్రాతాస్త ఇన్ద్ర సోమాః । వాతాపేర్హవనశ్రుతస్స్వాహా ॥ 3 ॥
అగ్నిర్హోతా-ఽష్టౌ ॥ 3 ॥
సూర్య-న్తే చక్షుః । వాత-మ్ప్రాణః । ద్యా-మ్పృష్ఠమ్ । అన్తరిక్షమాత్మా । అఙ్గైర్యజ్ఞమ్ । పృథివీగ్ం శరీరైః । వాచస్పతే-ఽచ్ఛిద్రయా వాచా । అచ్ఛిద్రయా జుహ్వా । దివి దేవావృధగ్ం హోత్రా మేరయస్వ స్వాహా ॥ 4 ॥
సూర్య-న్తే నవ ॥ 4 ॥
మహాహవిర్హోతా । సత్యహవిరధ్వర్యుః । అచ్యుతపాజా అగ్నీత్ । అచ్యుతమనా ఉపవక్తా । అనాధృష్యశ్చాప్రతిధృష్యశ్చ యజ్ఞస్యాభిగరౌ । అయాస్య ఉద్గాతా । వాచస్పతే హృద్విధే నామన్న్ । విధేమ తే నామ । విధేస్త్వమస్మాక-న్నామ । వాచస్పతిస్సోమమపాత్ । మా దైవ్యస్తన్తుశ్ఛేది మా మనుష్యః । నమో దివే । నమః పృథివ్యై స్వాహా ॥ 5 ॥
అపాత్త్రీణి చ ॥ 5 ॥
వాఘోతా । దీక్షా పత్నీ । వాతో-ఽధ్వర్యుః । ఆపో-ఽభిగరః । మనో హవిః । తపసి జుహోమి । భూర్భువస్సువః । బ్రహ్మ స్వయమ్భు । బ్రహ్మణే స్వయమ్భువే స్వాహా ॥ 6 ॥
వాఘోతా నవ ॥ 6 ॥
బ్రాహ్మణ ఏకహోతా । స యజ్ఞః । స మే దదాతు ప్రజా-మ్పశూన్పుష్టిం-యఁశః । యజ్ఞశ్చ మే భూయాత్ । అగ్నిర్ద్విహోతా । స భర్తా । స మే దదాతు ప్రజా-మ్పశూన్పుష్టిం-యఁశః । భర్తా చ మే భూయాత్ । పృథివీ త్రిహోతా । స ప్రతిష్ఠా ॥ 7 ॥
స మే దదాతు ప్రజా-మ్పశూన్పుష్టిం-యఁశః । ప్రతిష్ఠా చ మే భూయాత్ । అన్తరిక్ష-ఞ్చతుర్హోతా । స విష్ఠాః । స మే దదాతు ప్రజా-మ్పశూన్పుష్టిం-యఁశః । విష్ఠాశ్చ మే భూయాత్ । వాయుః పఞ్చహోతా । స ప్రాణః । స మే దదాతు ప్రజా-మ్పశూన్పుష్టిం-యఁశః । ప్రాణశ్చ మే భూయాత్ ॥ 8 ॥
చన్ద్రమా-ష్షడ్ఢోతా । స ఋతూన్కల్పయాతి । స మే దదాతు ప్రజా-మ్పశూన్పుష్టిం-యఁశః । ఋతవశ్చ మే కల్పన్తామ్ । అన్నగ్ం సప్తహోతా । స ప్రాణస్య ప్రాణః । స మే దదాతు ప్రజా-మ్పశూన్పుష్టిం-యఁశః । ప్రాణస్య చ మే ప్రాణో భూయాత్ । ద్యౌరష్టహోతా । సో-ఽనాధృష్యః ॥ 9 ॥
స మే దదాతు ప్రజా-మ్పశూన్పుష్టిం-యఁశః । అనాధృష్యశ్చ భూయాసమ్ । ఆదిత్యో నవహోతా । స తేజస్వీ । స మే దదాతు ప్రజా-మ్పశూన్పుష్టిం-యఁశః । తేజస్వీ చ భూయాసమ్ । ప్రజాపతిర్దశహోతా । స ఇదగ్ం సర్వమ్ । స మే దదాతు ప్రజా-మ్పశూన్పుష్టిం-యఁశః । సర్వ-ఞ్చ మే భూయాత్ ॥ 10 ॥
ప్రతిష్ఠా ప్రాణశ్చ మే భూయాదనాధృష్యస్సర్వ-ఞ్చ మే భూయాత్ ॥
బ్రాహ్మణో యజ్ఞో-ఽగ్నిర్భర్తా పృథివీ ప్రతిష్ఠా-ఽన్తరిక్షం-విఁష్ఠా వాయుః ప్రాణశ్చన్ద్రమా స ఋతూనన్నగ్ం స ప్రాణస్య ప్రాణో ద్యౌరనాధృష్య ఆదిత్యస్స తేజస్వీ ప్రజాపతి-స్స ఇదగ్ం సర్వగ్ం సర్వ-ఞ్చ మే భూయాత్ ॥
అగ్నిర్యజుర్భిః । సవితా స్తోమైః । ఇన్ద్ర ఉక్థామదైః । మిత్రావరుణావాశిషా । అఙ్గిరసో ధిష్ణియైరగ్నిభిః । మరుతస్సదోహవిర్ధానాభ్యామ్ । ఆపః ప్రోక్షణీభిః । ఓషధయో బర్హిషా । అదితిర్వేద్యా । సోమో దీక్షయా ॥ 11 ॥
త్వష్టేధ్మేన । విష్ణుర్యజ్ఞేన । వసవ ఆజ్యేన । ఆదిత్యా దక్షిణాభిః । విశ్వే దేవా ఊర్జా । పూషా స్వగాకారేణ । బృహస్పతిః పురోధయా । ప్రజాపతిరుద్గీథేన । అన్తరిక్ష-మ్పవిత్రేణ । వాయుః పాత్రైః । అహగ్గ్ం శ్రద్ధయా ॥ 12 ॥
దీక్షయా పాత్రైరేక-ఞ్చ ॥ 8 ॥
సేనేన్ద్రస్య । ధేనా బృహస్పతేః । పథ్యా పూష్ణః । వాగ్వాయోః । దీక్షా సోమస్య । పృథివ్యగ్నేః । వసూనా-ఙ్గాయత్రీ । రుద్రాణా-న్త్రిష్టుక్ । ఆదిత్యానా-ఞ్జగతీ । విష్ణోరనుష్టుక్ ॥ 13 ॥
వరుణస్య విరాట్ । యజ్ఞస్య పఙ్క్తిః । ప్రజాపతేరనుమతిః । మిత్రస్య శ్రద్ధా । సవితుః ప్రసూతిః । సూర్యస్య మరీచిః । చన్ద్రమసో రోహిణీ । ఋషీణామరున్ధతీ । పర్జన్యస్య విద్యుత్ । చతస్రో దిశః । చతస్రో-ఽవాన్తరదిశాః । అహశ్చ రాత్రిశ్చ । కృషిశ్చ వృష్టిశ్చ । త్విషిశ్చాపచితిశ్చ । ఆపశ్చౌషధయశ్చ । ఊర్క్చ సూనృతా చ దేవానా-మ్పత్నయః ॥ 14 ॥
అనుష్టుగ్దిశష్షట్చ ॥ 9 ॥
దేవస్య త్వా సవితుః ప్రసవే । అశ్వినోర్బాహుభ్యామ్ । పూష్ణో హస్తాభ్యా-మ్ప్రతిగృహ్ణామి । రాజా త్వా వరుణో నయతు దేవి దక్షిణే-ఽగ్నయే హిరణ్యమ్ । తేనామృతత్వమశ్యామ్ । వయో దాత్రే । మయో మహ్యమస్తు ప్రతిగ్రహీత్రే । క ఇద-ఙ్కస్మా అదాత్ । కామః కామాయ । కామో దాతా ॥ 15 ॥
కామః ప్రతిగ్రహీతా । కామగ్ం సముద్రమావిశ । కామేన త్వా ప్రతిగృహ్ణామి । కామైతత్తే । ఏషా తే కామ దక్షిణా । ఉత్తానస్త్వా-ఽఽఙ్గీరసః ప్రతిగృహ్ణాతు । సోమాయ వాసః । రుద్రాయ గామ్ । వరుణాయాశ్వమ్ । ప్రజాపతయే పురుషమ్ ॥ 16 ॥
మనవే తల్పమ్ । త్వష్ట్రే-ఽజామ్ । పూష్ణే-ఽవిమ్ । నిర్-ఋత్యా అశ్వతరగర్దభౌ । హిమవతో హస్తినమ్ । గన్ధర్వాప్సరాభ్యస్స్రగలఙ్కరణే । విశ్వేభ్యో దేవేభ్యో ధాన్యమ్ । వాచే-ఽన్నమ్ । బ్రహ్మణ ఓదనమ్ । సముద్రాయాపః ॥ 17 ॥
ఉత్తానాయాఙ్గీరసాయానః । వైశ్వానరాయ రథమ్ । వైశ్వానరః ప్రత్నథా నాకమారుహత్ । దివః పృష్ఠ-మ్భన్దమానస్సుమన్మభిః । స పూర్వవజ్జనయజ్జన్తవే ధనమ్ । సమానమజ్మా పరియాతి జాగృవిః । రాజా త్వా వరుణో నయతు దేవి దక్షిణే వైశ్వానరాయ రథమ్ । తేనామృతత్వమశ్యామ్ । వయో దాత్రే । మయో మహ్యమస్తు ప్రతిగ్రహీత్రే ॥ 18 ॥
క ఇద-ఙ్కస్మా అదాత్ । కామః కామాయ । కామో దాతా । కామః ప్రతిగ్రహీతా । కామగ్ం సముద్రమావిశ । కామేన త్వా ప్రతిగృహ్ణామి । కామైతత్తే । ఏషా తే కామ దక్షిణా । ఉత్తానస్త్వా-ఽఽఙ్గీరసః ప్రతిగృహ్ణాతు ॥ 19 ॥
దాతా పురుషమాపః ప్రతిగ్రహీత్రే నవ చ ॥ 10 ॥
సువర్ణ-ఙ్ఘర్మ-మ్పరివేద వేనమ్ । ఇన్ద్రస్యా-ఽఽత్మాన-న్దశధా చరన్తమ్ । అన్తస్సముద్రే మనసా చరన్తమ్ । బ్రహ్మా-ఽన్వవిన్దద్దశహోతారమర్ణే । అన్తః ప్రవిష్టశ్శాస్తా జనానామ్ । ఏకస్సన్బహుధా విచారః । శతగ్ం శుక్రాణి యత్రైక-మ్భవన్తి । సర్వే వేదా యత్రైక-మ్భవన్తి । సర్వే హోతారో యత్రైక-మ్భవన్తి । స మానసీన ఆత్మా జనానామ్ ॥ 20 ॥
అన్తః ప్రవిష్టశ్శాస్తా జనానాగ్ం సర్వాత్మా । సర్వాః ప్రజా యత్రైక-మ్భవన్తి । చతుర్హోతారో యత్ర సమ్పద-ఙ్గచ్ఛన్తి దేవైః । స మానసీన ఆత్మా జనానామ్ । బ్రహ్మేన్ద్రమగ్ని-ఞ్జగతః ప్రతిష్ఠామ్ । దివ ఆత్మానగ్ం సవితార-మ్బృహస్పతిమ్ । చతుర్హోతార-మ్ప్రదిశో-ఽనుక్లృప్తమ్ । వాచో వీర్య-న్తపసా-ఽన్వవిన్దత్ । అన్తః ప్రవిష్ట-ఙ్కర్తారమేతమ్ । త్వష్టారగ్ం రూపాణి వికుర్వన్తం-విఁపశ్చిమ్ ॥ 21 ॥
అమృతస్య ప్రాణం-యఁజ్ఞమేతమ్ । చతుర్హోతృణామాత్మాన-ఙ్కవయో నిచిక్యుః । అన్తః ప్రవిష్ట-ఙ్కర్తారమేతమ్ । దేవానా-మ్బన్ధు నిహిత-ఙ్గుహాసు । అమృతేన క్లృప్తం-యఁజ్ఞమేతమ్ । చతుర్హోతృణామాత్మాన-ఙ్కవయో నిచిక్యుః । శత-న్నియుతః పరివేద విశ్వా విశ్వవారః । విశ్వమిదం-వృఁణాతి । ఇన్ద్రస్యా-ఽఽత్మా నిహితః పఞ్చహోతా । అమృత-న్దేవానామాయుః ప్రజానామ్ ॥ 22 ॥
ఇన్ద్రగ్ం రాజానగ్ం సవితారమేతమ్ । వాయోరాత్మాన-ఙ్కవయో నిచిక్యుః । రశ్మిగ్ం రశ్మీనా-మ్మధ్యే తపన్తమ్ । ఋతస్య పదే కవయో నిపాన్తి । య ఆణ్డకోశే భువన-మ్బిభర్తి । అనిర్భిణ్ణస్సన్నథ లోకాన్ విచష్టే । యస్యాణ్డకోశగ్ం శుష్మమాహుః ప్రాణముల్బమ్ । తేన క్లృప్తో-ఽమృతేనాహమస్మి । సువర్ణ-ఙ్కోశగ్ం రజసా పరీవృతమ్ । దేవానాం-వఁసుధానీం-విఁరాజమ్ ॥ 23 ॥
అమృతస్య పూర్ణా-న్తాము కలాం-విఁచక్షతే । పాదగ్ం షడ్ఢోతుర్న కిలా-ఽఽవివిత్సే । యేనర్తవః పఞ్చధోత క్లృప్తాః । ఉత వా షడ్ధా మనసోత క్లృప్తాః । తగ్ం షడ్ఢోతారమృతుభిః కల్పమానమ్ । ఋతస్య పదే కవయో నిపాన్తి । అన్తః ప్రవిష్ట-ఙ్కర్తారమేతమ్ । అన్తశ్చన్ద్రమసి మనసా చరన్తమ్ । సహైవ సన్త-న్న విజానన్తి దేవాః । ఇన్ద్రస్యా-ఽఽత్మానగ్ం శతధా చరన్తమ్ ॥ 24 ॥
ఇన్ద్రో రాజా జగతో య ఈశే । సప్తహోతా సప్తధా విక్లృప్తః । పరేణ తన్తు-మ్పరిషిచ్యమానమ్ । అన్తరాదిత్యే మనసా చరన్తమ్ । దేవానాగ్ం హృదయ-మ్బ్రహ్మా-ఽన్వవిన్దత్ । బ్రహ్మైతద్బ్రహ్మణ ఉజ్జభార । అర్కగ్గ్ం శ్చోతన్తగ్ం సరిరస్య మధ్యే । ఆ యస్మిన్థ్సప్త పేరవః । మేహన్తి బహులాగ్ం శ్రియమ్ । బహ్వశ్వామిన్ద్ర గోమతీమ్ ॥ 25 ॥
అచ్యుతా-మ్బహులాగ్ం శ్రియమ్ । స హరిర్వసువిత్తమః । పేరురిన్ద్రాయ పిన్వతే । బహ్వశ్వామిన్ద్ర గోమతీమ్ । అచ్యుతా-మ్బహులాగ్ం శ్రియమ్ । మహ్యమిన్ద్రో నియచ్ఛతు । శతగ్ం శతా అస్య యుక్తా హరీణామ్ । అర్వాఙా యాతు వసుభీ రశ్మిరిన్ద్రః । ప్రమగ్ంహ మాణో బహులాగ్ం శ్రియమ్ । రశ్మిరిన్ద్రస్సవితా మే నియచ్ఛతు ॥ 26 ॥
ఘృత-న్తేజో మధుమదిన్ద్రియమ్ । మయ్యయమగ్నిర్దధాతు । హరిః పతఙ్గః పటరీ సుపర్ణః । దివిక్షయో నభసా య ఏతి । స న ఇన్ద్రః కామవర-న్దదాతు । పఞ్చార-ఞ్చక్ర-మ్పరివర్తతే పృథు । హిరణ్యజ్యోతిస్సరిరస్య మధ్యే । అజస్ర-ఞ్జ్యోతిర్నభసా సర్పదేతి । స న ఇన్ద్రః కామవర-న్దదాతు । సప్త యుఞ్జన్తి రథమేకచక్రమ్ ॥ 27 ॥
ఏకో అశ్వో వహతి సప్తనామా । త్రినాభి చక్రమజరమనర్వమ్ । యేనేమా విశ్వా భువనాని తస్థుః । భద్ర-మ్పశ్యన్త ఉపసేదురగ్రే । తపో దీక్షామృషయస్సువర్విదః । తతః క్షత్త్ర-మ్బలమోజశ్చ జాతమ్ । తదస్మై దేవా అభిస-న్నమన్తు । శ్వేతగ్ం రశ్మి-మ్బోభుజ్యమానమ్ । అపా-న్నేతార-మ్భువనస్య గోపామ్ । ఇన్ద్ర-న్నిచిక్యుః పరమే వ్యోమన్న్ ॥ 28 ॥
రోహిణీః పిఙ్గలా ఏకరూపాః । క్షరన్తీః పిఙ్గలా ఏకరూపాః । శతగ్ం సహస్రాణి ప్రయుతాని నావ్యానామ్ । అయం-యఁశ్శ్వేతో రశ్మిః । పరి సర్వమిద-ఞ్జగత్ । ప్రజా-మ్పశూన్ధనాని । అస్మాక-న్దదాతు । శ్వేతో రశ్మిః పరి సర్వ-మ్బభూవ । సువన్మహ్య-మ్పశూన్ విశ్వరూపాన్ । పతఙ్గమక్తమసురస్య మాయయా ॥ 29 ॥
హృదా పశ్యన్తి మనసా మనీషిణః । సముద్రే అన్తః కవయో విచక్షతే । మరీచీనా-మ్పదమిచ్ఛన్తి వేధసః । పతఙ్గో వాచ-మ్మనసా బిభర్తి । తా-ఙ్గన్ధర్వో-ఽవదద్గర్భే అన్తః । తా-న్ద్యోతమానాగ్ం స్వర్య-మ్మనీషామ్ । ఋతస్య పదే కవయో నిపాన్తి । యే గ్రామ్యాః పశవో విశ్వరూపాః । విరూపాస్సన్తో బహుధైకరూపాః । అగ్నిస్తాగ్ం అగ్రే ప్రముమోక్తు దేవః ॥ 30 ॥
ప్రజాపతిః ప్రజయా సంవిఁదానః । వీతగ్గ్ం స్తుకే స్తుకే । యువమస్మాసు నియచ్ఛతమ్ । ప్ర ప్ర యజ్ఞపతి-న్తిర । యే గ్రామ్యాః పశవో విశ్వరూపాః । విరూపాస్సన్తో బహుధైకరూపాః । తేషాగ్ం సప్తానామిహ రన్తిరస్తు । రాయస్పోషాయ సుప్రజాస్త్వాయ సువీర్యాయ । య ఆరణ్యాః పశవో విశ్వరూపాః । విరూపాస్సన్తో బహుధైకరూపాః । వాయుస్తాగ్ం అగ్రే ప్రముమోక్తు దేవః । ప్రజాపతిః ప్రజయా సంవిఁదానః । ఇడాయై సృప్త-ఙ్ఘృతవచ్చరాచరమ్ । దేవా అన్వవిన్దన్గుహా హితమ్ । య ఆరణ్యాః పశవో విశ్వరూపాః । విరూపాస్సన్తో బహుధైకరూపాః । తేషాగ్ం సప్తానామిహ రన్తిరస్తు । రాయస్పోషాయ సుప్రజాస్త్వాయ సువీర్యాయ ॥ 31 ॥
ఆత్మా జనానాం-విఁకుర్వన్తం-విఁపశ్చి-మ్ప్రజానాం-వఁసుధానీం-విఁరాజ-ఞ్చరన్త-ఙ్గోమతీ-మ్మే నియచ్ఛత్వేకచక్రం-వ్యోఁమన్మాయయా దేవ ఏకరూపా అష్టౌ చ ॥ 11 ॥
సహస్రశీర్షా పురుషః । సహస్రాక్షస్సహస్రపాత్ ।
స భూమిం-విఁశ్వతో వృత్వా । అత్యతిష్ఠద్దశాఙ్గులమ్ ।
పురుష ఏవేదగ్ం సర్వమ్ । యద్భూతం-యఁచ్చ భవ్యమ్ ।
ఉతామృతత్వస్యేశానః । యదన్నేనాతిరోహతి । ఏతావానస్య మహిమా । అతో జ్యాయాగ్ంశ్చ పూరుషః ॥ 32,33 ॥
పాదో-ఽస్య విశ్వా భూతాని । త్రిపాదస్యామృత-న్దివి ।
త్రిపాదూర్ధ్వ ఉదైత్పురుషః । పాదో-ఽస్యేహాభవాత్పునః ।
తతో విష్వఙ్వ్యక్రామత్ । సాశనానశనే అభి ।
తస్మాద్విరాడజాయత । విరాజో అధి పూరుషః । స జాతో అత్యరిచ్యత । పశ్చాద్భూమిమథో పురః ॥ 34,35 ॥
యత్పురుషేణ హవిషా । దేవా యజ్ఞమతన్వత ।
వసన్తో అస్యా-ఽఽసీదాజ్యమ్ । గ్రీష్మ ఇధ్మశ్శరద్ధవిః ।
సప్తాస్యా-ఽఽసన్పరిధయః । త్రిస్సప్త సమిధః కృతాః ।
దేవా యద్యజ్ఞ-న్తన్వానాః । అబధ్నన్పురుష-మ్పశుమ్ ।
తం-యఁజ్ఞ-మ్బర్హిషి ప్రౌక్షన్ । పురుష-ఞ్జాతమగ్రతః ॥ 34,35 ॥
తేన దేవా అయజన్త । సాధ్యా ఋషయశ్చ యే ।
తస్మాద్యజ్ఞాథ్సర్వహుతః । సమ్భృత-మ్పృషదాజ్యమ్ ।
పశూగ్స్తాగ్శ్చక్రే వాయవ్యాన్ । ఆరణ్యాన్గ్రామ్యాశ్చ యే ।
తస్మాద్యజ్ఞాథ్సర్వహుతః । ఋచస్సామాని జజ్ఞిరే ।
ఛన్దాగ్ంసి జజ్ఞిరే తస్మాత్ । యజుస్తస్మాదజాయత ॥ 35,36 ॥
తస్మాదశ్వా అజాయన్త । యే కే చోభయాదతః ।
గావో హ జజ్ఞిరే తస్మాత్ । తస్మాజ్జాతా అజావయః ।
యత్పురుషం-వ్యఁదధుః । కతిధా వ్యకల్పయన్న్ ।
ముఖ-ఙ్కిమస్య కౌ బాహూ । కా వూరూ పాదావుచ్యేతే ।
బ్రాహ్మణో-ఽస్య ముఖమాసీత్ । బాహూ రాజన్యః కృతః ॥ 36,37 ॥
ఊరూ తదస్య యద్వైశ్యః । పద్భ్యాగ్ం శూద్రో అజాయత ।
చన్ద్రమా మనసో జాతః । చక్షోస్సూర్యో అజాయత ।
ముఖాదిన్ద్రశ్చాగ్నిశ్చ । ప్రాణాద్వాయురజాయత ।
నాభ్యా ఆసీదన్తరిక్షమ్ । శీర్ష్ణో ద్యౌస్సమవర్తత ।
పద్భ్యా-మ్భూమిర్దిశ-శ్శ్రోత్రాత్ ।
తథా లోకాగ్ం అకల్పయన్న్ ॥ 37,38 ॥
వేదాహమేత-మ్పురుష-మ్మహాన్తమ్ ।
ఆదిత్యవర్ణం తమసస్తు పారే ।
సర్వాణి రూపాణి విచిత్య ధీరః ।
నామాని కృత్వా-ఽభివదన్ యదాస్తే ।
ధాతా పురస్తాద్యముదాజహార ।
శక్రః ప్రవిద్వాన్ప్రదిశశ్చతస్రః ।
తమేవం-విఁద్వానమృత ఇహ భవతి ।
నాన్యః పన్థా అయనాయ విద్యతే ।
యజ్ఞేన యజ్ఞమయజన్త దేవాః ।
తాని ధర్మాణి ప్రథమాన్యాసన్న్ ।
తే హ నాక-మ్మహిమానస్సచన్తే ।
యత్ర పూర్వే సాధ్యాస్సన్తి దేవాః ॥ 38,39 ॥
పురుషః పురో-ఽగ్రతో-ఽజాయత కృతో-ఽకల్పయన్నాసన్ద్వే చ ॥ 12 ॥
జ్యాయానధి పూరుషః । అన్యత్ర పురుషః ॥
అద్భ్యస్సమ్భూతః పృథివ్యై రసాచ్చ ।
విశ్వకర్మణస్సమవర్తతాధి ।
తస్య త్వష్టా విదధద్రూపమేతి ।
తత్పురుషస్య విశ్వమాజానమగ్రే ।
వేదాహమేత-మ్పురుష-మ్మహాన్తమ్ ।
ఆదిత్యవర్ణ-న్తమసః పరస్తాత్ ।
తమేవం-విఁద్వానమృత ఇహ భవతి ।
నాన్యః పన్థా విద్యతే-ఽయనాయ ।
ప్రజాపతిశ్చరతి గర్భే అన్తః ।
అజాయమానో బహుధా విజాయతే ॥ 39,40 ॥
తస్య ధీరాః పరిజానన్తి యోనిమ్ । మరీచీనా-మ్పదమిచ్ఛన్తి వేధసః । యో దేవేభ్య ఆతపతి । యో దేవానా-మ్పురోహితః ।
పూర్వో యో దేవేభ్యో జాతః । నమో రుచాయ బ్రాహ్మయే । రుచ-మ్బ్రాహ్మ-ఞ్జనయన్తః । దేవా అగ్రే తదబ్రువన్న్ । యస్త్వైవ-మ్బ్రాహ్మణో విద్యాత్ । తస్య దేవా అసన్వశే । హ్రీశ్చ తే లక్ష్మీశ్చ పత్న్యౌ । అహోరాత్రే పార్శ్వే । నక్షత్రాణి రూపమ్ । అశ్వినౌ వ్యాత్తమ్ । ఇష్ట-మ్మనిషాణ । అము-మ్మనిషాణ । సర్వ-మ్మనిషాణ ॥ 40,41 ॥
జాయతే వశే సప్త చ ॥ 13 ॥
భర్తా సన్భ్రియమాణో బిభర్తి । ఏకో దేవో బహుధా నివిష్టః । యదా భార-న్తన్ద్రయతే స భర్తుమ్ । నిధాయ భార-మ్పునరస్తమేతి । తమేవ మృత్యుమమృత-న్తమాహుః । త-మ్భర్తార-న్తము గోప్తారమాహుః । స భృతో భ్రియమాణో బిభర్తి । య ఏనం-వేఁద సత్యేన భర్తుమ్ । సద్యో జాతముత జహాత్యేషః । ఉతో జరన్త-న్న జహాత్యేకమ్ ॥ 41,42 ॥
ఉతో బహూనేకమహర్జహార । అతన్ద్రో దేవస్సదమేవ ప్రార్థః । యస్తద్వేద యత ఆబభూవ । సన్ధా-ఞ్చ యాగ్ం సన్దధే బ్రహ్మణైషః । రమతే తస్మిన్నుత జీర్ణే శయానే । నైన-ఞ్జహాత్యహస్సు పూర్వ్యేషు । త్వామాపో అను సర్వాశ్చరన్తి జానతీః । వథ్స-మ్పయసా పునానాః । త్వమగ్నిగ్ం హవ్యవాహగ్ం సమిన్థ్సే । త్వ-మ్భర్తా మాతరిశ్వా ప్రజానామ్ ॥ 42,43 ॥
త్వం-యఁజ్ఞస్త్వమువేవాసి సోమః । తవ దేవా హవమాయన్తి సర్వే । త్వమేకో-ఽసి బహూననుప్రవిష్టః । నమస్తే అస్తు సుహవో మ ఏధి । నమో వామస్తు శృణుతగ్ం హవ-మ్మే । ప్రాణాపానావజిరగ్ం సఞ్చరన్తౌ । హ్వయామి వా-మ్బ్రహ్మణా తూర్తమేతమ్ । యో మా-న్ద్వేష్టి త-ఞ్జహితం-యుఁవానా । ప్రాణాపానౌ సంవిఁదానౌ జహితమ్ । అముష్యాసునా మా సఙ్గసాథామ్ ॥ 43 ॥
త-మ్మే దేవా బ్రహ్మణా సంవిఁదానౌ । వధాయ దత్త-న్తమహగ్ం హనామి । అసజ్జజాన సత ఆబభూవ । యం-యఁ-ఞ్జజాన స ఉ గోపో అస్య । యదా భార-న్తన్ద్రయతే స భర్తుమ్ । పరాస్య భార-మ్పునరస్తమేతి । తద్వై త్వ-మ్ప్రాణో అభవః । మహాన్భోగః ప్రజాపతేః । భుజః కరిష్యమాణః । యద్దేవాన్ప్రాణయో నవ ॥ 44 ॥
ఏక-మ్ప్రజానా-ఙ్గసాథా-న్నవ ॥ 14 ॥
హరిగ్ం హరన్తమనుయన్తి దేవాః । విశ్వస్యేశానం-వృఁషభ-మ్మతీనామ్ । బ్రహ్మ సరూపమనుమేదమాగాత్ । అయన-మ్మా వివధీర్విక్రమస్వ । మా ఛిదో మృత్యో మా వధీః । మా మే బలం-విఁవృహో మా ప్రమోషీః । ప్రజా-మ్మా మే రీరిష ఆయురుగ్ర । నృచక్షస-న్త్వా హవిషా విధేమ । సద్యశ్చకమానాయ । ప్రవేపానాయ మృత్యవే ॥ 45 ॥
ప్రాస్మా ఆశా అశృణ్వన్న్ । కామేనాజనయన్పునః । కామేన మే కామ ఆగాత్ । హృదయాద్ధృదయ-మ్మృత్యోః । యదమీషామదః ప్రియమ్ । తదైతూపమామభి । పర-మ్మృత్యో అను పరేహి పన్థామ్ । యస్తే స్వ ఇతరో దేవయానాత్ । చక్షుష్మతే శృణ్వతే తే బ్రవీమి । మా నః ప్రజాగ్ం రీరిషో మోత వీరాన్ । ప్ర పూర్వ్య-మ్మనసా వన్దమానః । నాధమానో వృషభ-ఞ్చర్షణీనామ్ । యః ప్రజానామేకరాణ్మానుషీణామ్ । మృత్యుం-యఁజే ప్రథమజామృతస్య ॥ 46 ॥
మృత్యవే వీరాగ్ంశ్చత్వారి చ ॥ 15 ॥
తరణిర్విశ్వదర్శతో జ్యోతిష్కృదసి సూర్య । విశ్వమా భాసి రోచనమ్ । ఉపయామగృహీతో-ఽసి సూర్యాయ త్వా భ్రాజస్వత ఏష తే యోనిస్సూర్యాయ త్వా భ్రాజస్వతే ॥ 47 ॥ 16 ॥
ఆప్యాయస్వ మదిన్తమ సోమ విశ్వాభిరూతిభిః । భవా నస్సప్రథస్తమః ॥ (48) ॥ 17 ॥
ఈయుష్టే యే పూర్వతరామపశ్యన్ వ్యుచ్ఛన్తీముషస-మ్మర్త్యాసః । అస్మాభిరూ ను ప్రతిచక్ష్యా-ఽభూదో తే యన్తి యే అపరీషు పశ్యాన్ ॥ 49 ॥ 18 ॥
జ్యోతిష్మతీ-న్త్వా సాదయామి జ్యోతిష్కృత-న్త్వా సాదయామి జ్యోతిర్విద-న్త్వా సాదయామి భాస్వతీ-న్త్వా సాదయామి జ్వలన్తీ-న్త్వా సాదయామి మల్మలాభవన్తీ-న్త్వా సాదయామి దీప్యమానా-న్త్వా సాదయామి రోచమానా-న్త్వా సాదయామ్యజస్రా-న్త్వా సాదయామి బృహజ్జ్యోతిష-న్త్వా సాదయామి బోధయన్తీ-న్త్వా సాదయామి జాగ్రతీ-న్త్వా సాదయామి ॥ 50 ॥ 19 ॥
ప్రయాసాయ స్వాహా-ఽఽయాసాయ స్వాహా వియాసాయ స్వాహా సంయాఁసాయ స్వాహోద్యాసాయ స్వాహా-ఽవయాసాయ స్వాహా శుచే స్వాహా శోకాయ స్వాహా తప్యత్వై స్వాహా తపతే స్వాహా బ్రహ్మహత్యాయై స్వాహా సర్వస్మై స్వాహా ॥ 51 ॥ 20 ॥
చిత్తగ్ం సన్తానేన భవం-యఁక్నా రుద్ర-న్తనిమ్నా పశుపతిగ్గ్ం స్థూలహృదయేనాగ్నిగ్ం హృదయేన రుద్రం-లోఁహితేన శర్వ-మ్మతస్నాభ్యా-మ్మహాదేవమన్తః పార్శ్వేనౌషిష్ఠహనగ్ం శిఙ్గీనికోశ్యాభ్యామ్ ॥ 52 ॥ 21 ॥
చిత్తిః పృథివ్యగ్నిస్సూర్య-న్తే చక్షుర్మహాహవిర్హోతా వాఘోతా బ్రాహ్మణ ఏకహోతా-ఽగ్నిర్యజుర్భిస్సేనేన్ద్రస్య దేవస్య సువర్ణ-ఙ్ఘర్మగ్ం సహస్రశీర్షా-ఽద్భ్యో భర్తా హరి-న్తరణిరాప్యాయస్వేయుష్టే యే జ్యోతిష్మతీ-మ్ప్రయాసాయ చిత్తమేకవిగ్ంశతిః ॥ 21 ॥
చిత్తిరగ్నిర్యజుర్భిరన్తః ప్రవిష్టః ప్రజాపతిర్భర్తాసన్ప్రయాసాయ ద్విపఞ్చాశత్ ॥ 52 ॥
చిత్తిరగ్నిర్యజుర్భిరన్తః ప్రవిష్టః ప్రజాపతిః ప్రజయా సంవిఁదానస్తస్య ధీరా జ్యోతిష్మతీ-న్త్రిపఞ్చాశత్ ॥ 53 ॥
తచ్ఛం-యోఁరావృణీమహే । గాతుం-యఁజ్ఞాయ ।
గాతుం-యఁజ్ఞపతయే । దైవీ స్వస్తిరస్తు నః ।
స్వస్తిర్మానుషేభ్యః । ఊర్ధ్వ-ఞ్జిగాతు భేషజమ్ ।
శ-న్నో అస్తు ద్విపదే । శ-ఞ్చతుష్పదే ॥
ఓం శాన్తి-శ్శాన్తి-శ్శాన్తిః ॥