জ্ঞানেশ্ৱৰী অধ্যায 1

ওঁ নমোজী আদ্যা । ৱেদ প্ৰতিপাদ্যা ।
জয জয স্ৱসংৱেদ্যা । আত্মৰুপা ॥১॥

দেৱা তূংচি গণেশু | সকলমতি প্ৰকাশু |
ম্হণে নিৱৃত্তি দাসু | অৱধাৰিজো জী ||২||
হেং শব্দব্ৰহ্ম অশেষ | তেচি মূৰ্তি সুৱেষ |
তেথ ৱৰ্ণৱপু নিৰ্দোষ | মিৰৱত অসে ||৩||
স্মৃতি তেচি অৱযৱ | দেখা অংগিকভাৱ |
তেথ লাৱণ্যাচী ঠেৱ | অৰ্থশোভা ||৪||
অষ্টাদশ পুৰাণে | তীচি মণিভূষণে |
পদপদ্ধতী খেৱণে | প্ৰমেযৰত্নাংচী ||৫||
পদবংধ নাগৰ | তেচি ৰংগাথিলে অংবৰ |
জেথ সাহিত্যৱাণে | সপূৰ উজাল়াচে ||৬||
দেখা কাৱ্যনাটকা | জে নিৰ্ধাৰিতা সকৌতুকা |
ত্যাচি ৰুণঝুণতী ক্ষুদ্ৰঘংটিকা | অৰ্থধ্ৱনী || ৭||
নানা প্ৰমেযাংচি পৰী | নিপুণপণে পাহতা কুসৰী |
দিসতী উচিত পদে মাঝাৰী | ৰত্নেং ভলী || ৮||
তেথ ৱ্যাসাদিকাংচ্যা মতি | তেচি মেখল়া মিৰৱতী |
চোখাল়পণে ঝল়কতী | পল্লৱসডকা || ৯||
দেখা ষড্দৰ্শনে ম্হণিপতী | তেচি ভুজাংচী আকৃতী ||
ম্হণঊনি ৱিসংৱাদে ধৰিতী | আযুধে হাতী || ১০||
তৰী তৰ্ক তোচি পৰশু | নীতিভেদু অংকুশু |
ৱেদাংতু তো মহাৰসু | মোদকাচা || ১১ ||
একে হাতি দংতু | জো স্ৱভাৱতা খংডিতু |
তো বৌদ্ধমত সংকেতু | ৱাৰ্তিকাংচা || ১২ ||
মগ সহজে সত্কাৰৱাদু | তো পদ্মকৰু ৱৰদু |
ধৰ্মপ্ৰতিষ্ঠা তো সিদ্ধু | অভযহস্তু || ১৩ ||
দেখা ৱিৱেকমংতু সুৱিমল়ু | তোচি শুংডাদংডু সৰল়ু |
জেথ পৰমানংদু কেৱল়ু | মহাসুখাচা || ১৪ ||
তৰী সংৱাদু তোচি দশনু | জো সমতাশুভ্ৰৱৰ্ণু |
দেৱো উন্মেষসুক্ষ্মেক্ষণু | ৱিঘ্নৰাজু || ১৫ ||
মজ অৱগমলিযা দোনী | মীমাংসা শ্ৰৱণস্থানী |
বোধমদামৃত মুনী | অলি সেৱিতী || ১৬ ||
প্ৰমেযপ্ৰৱাল সুপ্ৰভ | দ্ৱৈতাদ্ৱৈত তেচি নিকুংভ |
সৰিসে একৱটত | ইভ মস্তকাৱৰী || ১৭ ||
উপৰি দশোপনিষদে | জিযে উদাৰে জ্ঞানমকৰংদে |
তিযে কুসুমে মুগুটী সুগংধে | শোভতী ভলী || ১৮ ||
অকাৰ চৰণযুগুল | উকাৰ উদৰ ৱিশাল |
মকাৰ মহামংডল | মস্তকাকাৰে || ১৯ ||
হে তিন্হী একৱটলে | তেথ শব্দব্ৰহ্ম কৱল়লে |
তে মিযাং গুৰূকৃপা নমিলে | আদিবীজ || ২০ ||
আতাং অভিনৱ ৱাগ্ৱিলাসিনী | জে চাতুৰ্যাৰ্থকলা কামিনী |
তে শাৰদা ৱিশ্ৱমোহিনী | নমিলী মিযাং || ২১ ||
মজ হৃদযী সদ্গুৰূ | তেণে তাৰিলো হা সংসাৰপূৰু |
ম্হণঊনি ৱিশেষ অত্যাদৰূ | ৱিৱেকাৱৰী || ২২ ||
জৈসে ডোল়্যাং অংজন ভেটে | মগ দৃষ্টীসী ফাংটা ফুটে |
মগ ৱাস পাহে তেথ প্ৰকটে | মহানিধী || ২৩ ||
কা চিংতামণী জালযা হাতী | সদা ৱিজযৱৃত্তি মনোৰথী |
তৈসা মী পূৰ্ণকাম নিৱৃত্তী | জ্ঞানদেৱো ম্হণে || ২৪ ||
ম্হণোন জাণতেনো গুৰূ ভজিজে | তেণে কৃতকাৰ্য হোঈজে |
জৈসে মূল়সিংচনে সহজে | শাখাপল্লৱ সংতোষতী || ২৫ ||
কা তীৰ্থে জিযে ভুৱনী | তিযে ঘডতী সমুদ্ৰাৱগহনী |
না তৰী অমৃতৰসাস্ৱাদনীং | ৰস সকল় || ২৬ ||
তৈসা পুঢতপুঢতী তোচী | মিযাং অভিৱংদিলা শ্ৰীগুৰূচি |
জে অভিলষিত মনোৰুচী | পুৰৱিতা তো || ২৭ ||
আতা অৱধাৰা কথা গহন | জে সকল়াং কৌতুকা জন্মস্থান |
কী অভিনৱ উদ্যান | ৱিৱেকতৰূচে || ২৮ ||
না তৰী সৰ্ৱ সুখাংচী আদি | জে প্ৰমেযমহানিধী |
নানা নৱৰসসুধাব্ধি | পৰিপূৰ্ণ হে || ২৯ ||
কী পৰমধাম প্ৰকট | সৰ্ৱ ৱিদ্যাংচে মূল়পীঠ |
শাস্ত্ৰজাতা ৱসিষ্ঠ | অশেষাংচে || ৩০ ||
না তৰী সকল় ধৰ্মাংচে মাহেৰ । সজ্জনাংচে জিৱ্হাৰ ।
লাৱণ্যৰত্নভাংডাৰ । শাৰদিযেচে ॥ ৩১॥

নানা কথাৰূপে ভাৰতী । প্ৰকটলী অসে ত্ৰিজগতী ।
আৱিষ্কৰোনী মহামতী । ৱ্যাসাচিযে ॥ ৩২॥

ম্হণোনী হা কাৱ্যাং ৰাৱো । গ্ৰংথ গুৰুৱতীচা ঠাৱো ।
এথুনি ৰসাং আলা আৱো । ৰসাল়পণাচা ॥ ৩৩॥

তেৱীংচি আইকা আণিক এক । এথুনি শব্দশ্ৰী সচ্ছাস্ত্ৰিক ।
আণি মহাবোধি কোৱল়ীক । দুণাৱলী ॥ ৩৪॥

এথ চাতুৰ্য শহাণে ঝালে । প্ৰমেয ৰুচীস আলে ।
আণি সৌভাগ্য পোখলে । সুখাচে এথ ॥ ৩৫॥

মাধুৰ্যী মধুৰতা । শৃংগাৰী সুৰেখতা ।
ৰূঢপণ উচিতাং । দিসে ভলে ॥ ৩৬॥

এথ কল়াৱিদপণ কল়া । পুণ্যাসী প্ৰতাপু আগল়া ।
ম্হণঊনি জনমেজযাচে অৱলীল়া । দোষ হৰলে ॥ ৩৭॥

আণি পাহতা নাৱেক । ৰংগী সুৰংগতেচী আগল়ীক ।
গুণাং সগুণতেচে বিক । বহুৱস এথ ॥ ৩৮॥

ভানুচেনি তেজেং ধৱল়লে । জৈসে ত্ৰৈলোক্য দিসে উজল়লে ।
তৈসে ৱ্যাসমতী কৱল়লে । অৱঘে ৱিশ্ৱ ॥ ৩৯॥

কাং সুক্ষেত্ৰীং বীজ ঘাতলে । তে আপুলেযাপৰী ৱিস্তাৰলে ।
তৈসে ভাৰতীং সুৰৱাডলে । অৰ্থজাত ॥ ৪০॥

না তৰী নগৰাংতৰী ৱসিজে । তৰী নাগৰাচি হোইজে ।
তৈসে ৱ্যাসোক্তিতেজে । ধৱল়িত সকল় ॥ ৪১॥

কীং প্ৰথমৱযসাকাল়ীং । লাৱণ্যাচী নৱ্হাল়ী ।
প্ৰকটে জৈসী আগল়ী । অংগনাঅংগী ॥ ৪২॥

না তৰী উদ্যানী মাধৱী ঘডে । তেথ ৱনশোভেচি খাণী উঘডে ।
আদিলাপাসোনি অপাডে । জিযাপৰী ॥ ৪৩॥

নানা ঘনীভূত সুৱৰ্ণ । জৈসে ন্যাহাল়িতাং সাধাৰণ ।
মগ অলংকাতী বৰৱেপণ । নিৱাডু দাৱী ॥ ৪৪॥

তৈসে ৱ্যাসোক্তী অল়ংকাৰিলে । আৱডে তে বৰৱেপণ পাতলে ।
তে জাণোনি কায আশ্ৰযিলে । ইতিহাসী ॥ ৪৫॥

নানা পুৰতিযে প্ৰতিষ্ঠেলাগীং । সানীৱ ধৰুনী আংগী ।
পুৰাণে আখ্যানৰূপে জগীং । ভাৰতা আলী ॥ ৪৬॥

ম্হণঊনি মহাভাৰতীং জে নাহী । তে নোহেচি লোকী তিহীং ।
যেণে কাৰণে ম্হণিপে পাহীং । ৱ্যাসোচ্ছিষ্ট জগত্ৰয ॥ ৪৭॥

ঐসী সুৰস জগীং কথা । জে জন্মভূমি পৰমাৰ্থা ।
মুনি সাংগে নৃপনাথা । জনমেজযা ॥ ৪৮॥

জে অদ্ৱিতীয উত্তম । পৱিত্ৰৈক নিৰুপম ।
পৰম মংগলধাম । অৱধাৰিজো ॥ ৪৯॥

আতা ভাৰতীং কমল়পৰাগু । গীতাখ্যু প্ৰসংগু ।
জো সংৱাদিলা শ্ৰীৰংগু । অৰ্জুনেসী ॥ ৫০॥

না তৰী শব্দব্ৰহ্মাব্ধি। মথিলেযা ৱ্যাসবুদ্ধি ।
নিৱডিলে নিৰৱধি । নৱনীত হে ।। ৫১॥

মগ জ্ঞানাগ্নিসংপৰ্কে । কডসিলেং ৱিৱেকে ।
পদ আলে পৰিপাকেং । আমোদাসী ॥ ৫২॥

জে অপেক্ষিজে ৱিৰক্তি । সদা অনুভৱিজে সংতীং ।
সোহংভাৱে পাৰংগতী । ৰমিজে জেথ ॥ ৫৩॥

জে আকৰ্ণিজে ভক্তী । জেং আদিৱংদ্য ত্ৰিজগতীং ।
তে ভীষ্মপৰ্ৱীং সংগতী । সাংগীজৈল ॥ ৫৪॥

জেং ভগৱদ্গীতা ম্হণীজে । জেং ব্ৰহ্মেশাংনীং প্ৰশংসিজে।
জে সনকাদিকীং সেৱিজে । আদৰেসীং ॥ ৫৫॥

জৈসে শাৰদিযেচে চংদ্ৰকল়ে- । মাজীং অমৃতকণ কোংৱল়ে ।
তেং ৱেংচতী মৱাল়েং । চকোৰতলগেং ॥ ৫৬॥

তিযাপৰী শ্ৰোতাং । অনুভৱাৱী হে কথা ।
অতি হল়ুৱাৰপণে চিত্তা । আণূনিযাং ॥ ৫৭॥

হে শব্দেৱিণ সংৱাদিজে । ইংদ্ৰিযাং নেণতা ভোগিজে ।
বোলাআধি ঝোংবিজে । প্ৰমেযাসী ॥ ৫৮॥

জৈসে ভ্ৰমৰ পৰাগু নেতী । পৰী কমল়দল়ে নেণতী ।
তৈসী পৰী আহে সেৱিতী । গ্ৰংথী ইযে ॥ ৫৯॥

কা আপুলা ঠাৱো ন সাংডিতা । আলিংগিজে চংদ্ৰু প্ৰকটতা ।
হা অনুৰাগু ভোগিতাং । কুমুদিনী জাণে ॥ ৬০॥

ঐসেনি গংভীৰপণে । স্থিৰাৱলেনি অংতঃকৰণে ।
আথিলা তোচি জাণে । মানূং ইযে ॥ ৬১॥

অহো অৰ্জুনাচিযে পাংতী । জে পৰিসণযা যোগ্য হোতী ।
তিহীং কৃপা কৰূন সংতীং । অৱধান দ্যাৱে ॥ ৬২॥

হে সলগীং ম্যাং ম্হণিতলে । চৰণাং লাগোনি ৱিনৱিলেং ।
প্ৰভূ সখোল হৃদয আপুলেং । ম্হণঊনিযাং ॥ ৬৩॥

জৈসা স্ৱভাৱো মাযবাপাংচা । অপত্য বোলে জৰী বোবডী ৱাচা ।
তৰী অধিকচি তযাচা । সংতোষ আথী ॥ ৬৪॥

তৈসা তুম্হীং মী অংগীকাৰিলাং । সজ্জনীং আপুলা ম্হণিতলা ।
তৰী সহজ উণেং উপসাহলা । প্ৰাৰ্থূং কাযী ॥ ৬৫॥

পৰী অপৰাধু তো আণিক আহে । জেং মী গীতাৰ্থ কৱল়ুং পাহেং ।
তে অৱধাৰা ৱিনৱূং লাহেং । ম্হণঊনিযাং ॥ ৬৬॥

হে অনাৱৰ ন ৱিচাৰিতাং । ৱাযাংচি ধিংৱসা উপনলা চিত্তা ।
যেৰ্হৱীং ভানুতেজীং কায খদ্যোতা । শোভা আথী ॥ ৬৭॥

কা টিটিভূ চাংচূৱৰী । মাপ সূযে সাগৰী ।
মী নেণতু ত্যাপৰী । প্ৰৱৰ্তেং যেথ ॥ ৬৮॥

আইকা আকাশ গিংৱসাৱে । তৰী ত্যাহূনি থোৰ হোআৱেং ।
ম্হণঊনি অপাডু হেং আঘৱেং । নিৰ্ধাৰিতা ॥ ৬৯॥

যা গীতাৰ্থাচী থোৰী । স্ৱযেং শংভূ ৱিৱৰী ।
জেথ ভৱানী প্ৰশ্নু কৰী । চমত্কাৰোনী ॥ ৭০॥

তেথ হৰূ ম্হণে নেণিজে । দেৱী জৈসেং কা স্ৱৰূপ তুঝেং ।
তৈসেং নিত্যনূতন দেখিজে । গীতাতত্ৱ ॥ ৭১॥

হা ৱেদাৰ্থসাগৰূ । জযা নিদ্ৰিতাচা ঘোৰূ ।
তো স্ৱযেং সৰ্ৱেশ্ৱৰূ । প্ৰত্যক্ষ অনুৱাদলা ॥ ৭২॥

ঐসেং জেং অগাধ । জেথ ৱেডাৱতী ৱেদ ।
তেথ অল্প মী মতিমংদ । কায হোয ॥ ৭৩॥

হেং অপাৰ কৈসেনি কৱল়াৱে । মহাতেজ কৱণেং ধৱল়াৱে ।
গগন মুঠীং সুৱাৱে । মশকে কেৱীং ॥ ৭৪॥

পৰী এথ অসে এক আধাৰু । তেণেচি বোলেং মী সধৰু ।
জে সানুকূল় শ্ৰীগুৰু । জ্ঞানদেৱো ম্হণে ॥ ৭৫॥

যেৰ্হৱীং তৰী মী মুৰ্খূ । জৰী জাহলা অৱিৱেকু ।
তৰী সংতকৃপাদীপু । সোজ্ৱল়ু অসে ॥ ৭৬॥

লোহাচে কনক হোযে । হে সামৰ্থ্য পৰিসীংচ আহে ।
কী মৃতহী জীৱিত লাহে । অমৃতসিদ্ধী ॥ ৭৭ ॥

জৰী প্ৰকটে সিদ্ধসৰস্ৱতী । তৰী মুকযা আথী ভাৰতী ।
এথ ৱস্তুসামৰ্থ্যশক্তি । নৱল কাযী ॥ ৭৮॥

জযাতেং কামধেনূ মাযে । তযাসী অপ্ৰাপ্য কাহী আহে ।
ম্হণঊনি মী প্ৰৱৰ্তোং লাহে । গ্ৰংথী ইযে ॥ ৭৯॥

তৰী ন্যূন তে পুৰতেং । অধিক তে সৰতে ।
কৰূন ঘ্যাৱে হেং তুমতে । ৱিনৱীতু অসে ॥ ৮০॥

আতা দেঈজো অৱধান । তুম্হীং বোলৱিল্যা মী বোলেন ।
জৈসে চেষ্টে সূত্ৰাধীন । দাৰুযংত্ৰ ॥ ৮১॥

তৈসা মী অনুগ্ৰহীতু । সাধূংচা নিৰোপিতু ।
তে আপুলা অলংকাৰিতু । ভলতযাপৰী ॥ ৮২॥

তংৱ শ্ৰীগুৰূ ম্হণতী ৰাহীং । হে তুজ বোলাৱে ন লগে কাংহী ।
আতা গ্ৰংথা চিত্ত দেঈং । ঝডকৰী ৱেগা ॥ ৮৩॥

যা বোলা নিৱৃত্তিদাসু । পাৱূনি পৰম উল্হাসু ।
ম্হণে পৰিযেসা মনা অৱকাশু । দেঊনিযাং ॥ ৮৪॥

ধৃতৰাষ্ট্ৰ উৱাচ|
ধৰ্মক্ষেত্ৰে কুৰুক্ষেত্ৰে সমৱেতা যুযুত্সৱঃ |
মামকাঃ পাণ্ডৱাশ্চৈৱ কিমকুৰ্ৱত সংজয || ১||
তৰী পুত্ৰস্নেহে মোহিতু । ধৃতৰাষ্ট্ৰ অসে পুসতু ॥

ম্হণে সংজযা সাংগে মাতু । কুৰুক্ষেত্ৰীংচী ॥ ৮৫॥

জেং ধৰ্মালয ম্হণিজে । তেথ পাংডৱ আণি মাঝে ।
গেলে অসতী ৱ্যাজেং । ঝুংজাচেনি ॥ ৮৬॥

তৰী তিহীং যেতুলা অৱসৰীং । কায কিজত অসে যেৰযেৰীং ।
তেং ঝডকৰী কথন কৰী । মজপ্ৰতী ॥ ৮৭॥

সংজয উৱাচ|
দৃষ্ট্ৱা তু পাণ্ডৱানীকং ৱ্যূঢং দুৰ্যোধনস্তদা |
আচাৰ্যমুপসংগম্য ৰাজা ৱচনমব্ৰৱীত্ || ২||
তিযে ৱেল়ী তো সংজয বোলে । ম্হণে পাংডৱসৈন্য উচললে ।
জৈসেং মহাপ্ৰল়যীং পসৰলে । কৃতাংতমুখ ॥ ৮৮॥

তৈসে তেং ঘনদাট । উঠাৱলে একৱাট ।
জৈসেং উসল়লে কালকূট । ধৰীং কণৱ ॥ ৮৯॥

না তৰী ৱডৱানলু সাদুকলা । প্ৰলযৱাতে পোখলা ।
সাগৰ শোষূনি উধৱলা । অংবৰাসী ॥ ৯০॥

তৈসে দল় দুৰ্ধৰ । নানা ৱ্যূহীং পৰিকৰ ।
অৱগমলে ভযাসুৰ । তিযে কাল়ীং ॥ ৯১॥

তেং দেখিলেযাং দুৰ্যোধনেং । অৱ্হেৰিলে কৱণে মানে ।
জৈসেং ন গণিজে পংচাননেং । গজৱটাংতে ॥ ৯২ ॥

পশ্যৈতাং পাণ্ডুপুত্ৰাণামাচাৰ্য মহতীং চমূম্ |
ৱ্যূঢাং দ্ৰুপদপুত্ৰেণ তৱ শিষ্যেণ ধীমতা || ৩||
মগ দ্ৰোণাপাসী আলা । তযাতে ম্হণে হা দেখিলা ।
কৈসা দল়ভাৰু উচললা । পাংডৱাংচা ॥ ৯৩॥

গিৰিদুৰ্গ জৈসে চালতে । তৈসে ৱিৱিধ ৱ্যূহ সংভৱতে ।
হে ৰচিলে আথি বুদ্ধিমংতে । দ্ৰুপদ্কুমৰেং ॥ ৯৪॥

জো কা তুম্হীং শিক্ষাপিলা । ৱিদ্যা দেঊনী কুৰুঠা কেলা ।
তেণে হা পাখৰিলা । দেখদেখ ॥ ৯৫॥

অত্ৰ শূৰা মহেষ্ৱাসা ভীমাৰ্জুনসমা যুধি ।
যুযুধানো ৱিৰাটশ্চ দ্ৰুপদশ্চ মহাৰথঃ ॥ ৪॥

আণিকহী অসাধাৰণ । জে শস্ত্ৰাস্ত্ৰীং প্ৰৱীণ ।
জে ক্ষাত্ৰধৰ্মীং নিপুণ । ৱীৰ আহাতী ॥ ৯৬॥

জে বল়েং প্ৰৌঢী পৌৰুষেং । ভীমাৰ্জুনাংসাৰিখে ।
তে সাংগেন কৌতুকেং । প্ৰসংগেচি ॥ ৯৭॥

এথ যুযুধানু সুভটু । আলা অসে ৱিৰাটু ।
মহাৰথী শ্ৰেষ্ঠু । দ্ৰুপদ ৱীৰু ॥ ৯৮ ॥

ধৃষ্টকেতুশ্চেকিতানঃ কাশিৰাজেশ্চ ৱীৰ্যৱান ।
পুৰুজিত্ কুংতিভোজশ্চ শৈব্যশ্চ নৰপুংগৱঃ ॥ ৫॥

যুধামন্যুশ্চ ৱিক্ৰাংত উত্তমৌজাশ্চ ৱীৰ্যৱান্ ।
সৌভদ্ৰো দ্ৰৌপদেযাশ্চ সৰ্ৱ এৱ মহাৰথঃ ॥ ৬॥

চেকিতান ধৃষ্টকেতু । কাশিশ্ৱৰু ৱিক্ৰাংতু ।
উত্তমৌজ নৃপনাথু । শৈব্য দেখ ॥ ৯৯ ॥

হা কুংতিভোজু পাহে । এথ যুধামন্যু আলা আহে ।
আণি পুৰুজিতাদি ৰায হে । সকল় দেখে ॥ ১০০॥

হা সুভদ্ৰহৃদযনংদনু । জো অপৰু নৱা অৰ্জুনু ।
তো অভিমন্যু ম্হণে দুৰ্যোধনু । দেখে দ্ৰোণা ॥ ১০১॥

আণিকহী দ্ৰৌপদীকুমৰ । কে সকল়হী মহাৰথী ৱীৰ ।
মিতী নেণিজে অপাৰ । মীনলে আথি ॥ ১০২ ॥

অস্মাকং তু ৱিশিষ্টা যে তান্ নিবোধ দ্ৱিজোত্তম ।
নাযকা মম সৈন্যস্য সংজ্ঞাৰ্থং তান্ ব্ৰৱীমি তে ॥ ৭॥

ভৱান্ ভীষ্মশ্চ কৰ্ণশ্চ কৃপশ্চ সমিংতিংজযঃ ।
অশ্ৱত্থামা ৱিকৰ্ণশ্চ সোমদত্তিস্থৈৱ চ ॥ ৮॥

আতাং আমুচাং দল়ীং নাযক । জে ৰূঢ ৱীৰ সৈনিক ।
তে প্ৰসংগে আইক । সাংগিজতী ॥ ১০৩॥

উদ্দেশেং এক দোনী । জাযিজতী বোলোনী ।
তুম্হীআদিকৰূনি । মুখ্য জে জে ॥ ১০৪॥

হা ভীষ্মু গংগানংদনু । জো প্ৰতাপতেজস্ৱী ভানূ ।
ৰিপুগজপংচাননু । কৰ্ণ ৱীৰু ॥ ১০৫ ॥

যা একেকাচেনি মনোৱ্যাপাৰেং । হে ৱিশ্ৱ হোয সংহৰে ।
হা কৃপাচাৰ্য ন পুৰে । একলাচি ॥ ১০৬॥

এথ ৱিকৰ্ণ ৱীৰু আহে । হা অশ্ৱত্থামা পৈল পাহেং ।
যাচা অডদৰু সদা ৱাহে । কৃতাংতু মনীং ॥ ১০৭॥

সমিতিংজযো সোমদত্তি । ঐসে আণিকহী বহুত আহাতী ॥

জযাচিযা বল়া মিতী । ধাতাহী নেণে ॥ ১০৮॥

অন্যে চ বহৱঃ শূৰা মদৰ্থে ত্যক্তজীৱিতাঃ ।
নানাশস্ত্ৰপ্ৰহৰণঃ সৰ্ৱে যুদ্ধৱিশৰদঃ ॥ ৯॥

জে শস্ত্ৰৱিদ্যাপাৰংগত । মংত্ৰাৱতাৰ মূৰ্ত ।
হো কাং জে অস্ত্ৰজাত । এথূনি ৰূঢ ।। ১০৯॥

হে অপ্ৰতিমল্ল জগীং । পুৰতা প্ৰতাপু অংগী ।
পৰী সৰ্ৱ প্ৰাণেং মজচিলাগী । আৰাইলে অসতী ॥ ১১০॥

পতিৱ্ৰতেচে হৃদয জৈসে । পতীৱাংচূনি ন স্পৰ্শে ।
মী সৰ্ৱস্ৱ যা তৈসে । সুভটাংসী ॥ ১১১॥

আমুচিযা কাজাচেনি পাডেং । দেখতী আপুলেং জীৱিত থোকডেং ।
ঐসে নিৰৱধি চোখডে । স্ৱামিভক্ত ॥ ১১২॥

ঝুংজতী কুল়কণী জাণতী । কল়ে কীৰ্তীসী জিতী ।
হে বহু অসো ক্ষাত্ৰনীতী । এথোনিযাং ॥ ১১৩॥

ঐসেং সৰ্ৱাপৰী পুৰতে । ৱীৰ দল়ী আমুতেং ।
আতাং কায গণূং যাংতেং । অপাৰ হে ॥ ১১৪॥

অপৰ্যাপ্তং তদস্মাকং বলং ভীষ্মাভিৰক্ষিতম্ ।
পৰ্যাপ্তং ত্ৱিদমেষাং বলং ভীমাভিৰক্ষিতম্ ॥ ১০॥

ৱৰী ক্ষত্ৰীযাংমাজি শ্ৰেষ্ঠু । জো জগজেঠী গা সুভটু ।
তযা দল়ৱৈপণাচা পাটু । ভীষ্মাসী পৈং ॥ ১১৫॥

আতাং যাচেনি বল়েং গৱসলেং । হেং দুৰ্গ জৈসে পন্নাসীলেং ।
যেণে পাডে থেংকুলে । লোকত্ৰয ॥ ১১৬॥

আধীংচ সমুদ্ৰ পাহীং । তেথ দুৱাডপণা কৱণা নাহীং ॥

মগ ৱডৱানল়ু তৈসেযাহী । ৱিৰজা জৈসা ॥ ১১৭॥

না তৰী প্ৰলযৱহ্নি মহাৱাতু । যা দোঘাং জৈসা সাংঘাতু ।
তৈসা হা গংগাসুতু । সেনাপতি ॥ ১১৮॥

আতাং যেণেংসি কৱণ ভিডে । হে পাংডৱ সৈন্য কীৰ থোডেং ।
ওইচলেনি পাডে । দিসত অসে ॥ ১১৯॥

ৱৰী ভীমসেন বেথু । তো জাহলা অসে সেনানাথু ।
ঐসেং বোলোনি হে মাতু । সাংডিলী অসে ॥ ১২০॥

অযনেষু চ সৰ্ৱেষু যথাভাগমৱস্থিতাঃ ।
ভীষ্মমেৱাভিৰক্ষন্তু ভৱন্তঃ সৰ্ৱ এৱ হি ॥ ১১॥

মগ পুনৰপি কায বোলে । সকল় সৈনিকাংতে ম্হণিতলেং ।
আতা দল়ভাৰ আপুলালে । সৰসে কৰা ॥ ১২১॥

জিযা জিযা অক্ষৌহিণী । তিযে তিযে আৰণী ।
ৱৰগণ কৱণকৱণী । মহাৰথিযা ॥ ১২২॥

তেণে তিযা আৱৰিজে । ভীষ্মাতল়ীং ৰাহিজে ।
দ্ৰোণাতে ম্হণিজে । তুম্হীং সকল় ॥ ১২৩॥

হাচি একু ৰক্ষাৱা । মী তৈসা হা দেখাৱা ।
যেণেং দল়ভাৰু আঘৱা । সাচু আমুচা॥ ১২৪॥

তস্য সনযন্ হৰ্ষং কুৰুৱৃদ্ধঃ পিতামহঃ ।
সিংহনাদং ৱিনদ্যোচ্চৈঃ শংখং দধ্মৌ প্ৰতাপৱান্ ॥ ১২॥

যা ৰাজাচিযা বোলা । সেনাপতি সংতোষলা।
মগ তেণে কেলা । সিংহনাদু ॥ ১২৫॥

তো গাজত অসে অদ্ভুতু । দোন্হী সৈন্যাংআংতু ।
প্ৰতিধ্ৱনি ন সমাতু । উপজত অসে ॥ ১২৬॥

তযাচি তুলগাসৱে । ৱীৰৱৃত্তিচেনি থাৱেং ।
দিৱ্য শংখ ভীষ্মদেৱেং । আস্ফুৰিলা ॥ ১২৭॥

তে দোন্হী নাদ মিনলে । তেথ ত্ৰৈলোক্য বধিৰভূত জাহলেং ।
জৈসেং আকাশ কাং পডিলেং । তুটোনিযাং ॥ ১২৮॥

ঘডঘডীত অংবৰ । উচংবল়ত সাগৰ ।
ক্ষোভলেং চৰাচৰ । কাংপত অসে ॥ ১২৯॥

তেণেং মহাঘোষগজৰেং । দুমদুমতাতী গিৰিকংদৰেং ।
তংৱ দলামাজি ৰণতুৰেং । আস্ফাৰিলীং ॥১৩০॥

ততঃ শংখাশ্চ ভৈৰ্যশ্চ পণৱানকগোমুখঃ ।
সহসৈৱাভ্যহন্যন্ত স শব্দস্তুমুলোঽভৱত্ ॥১৩॥

উদংড সৈংঘ ৱাজতেং । ভযানকেং খাখাতে ।
মহাপ্ৰল়যো জেথেং । ধাকডাংসী ॥ ১৩১ ॥

ভেৰী নিশাণ মাংদল় । শংখ কাহল়া ভোংগল় ।
আণি ভযাসুৰ ৰণকোল্হাল় । সুভটাংচে ॥ ১৩২॥

আৱেশেং ভুজা ত্ৰাহাটিতী । ৱিসণৈলে হাংকা দেতী ।
জেথ মহামদ ভদ্ৰজাতী । আৱৰতী না ॥ ১৩৩॥

তেথ ভেডাংচী কৱণ মাতু । কাংচযা কেৰ ফিটতু ।
জেণেং দচকলা কৃতাংতু । আংগ নেঘে ॥ ১৩৪॥

একাং উভযতাংচে প্ৰাণ গেলে । চাংগাংচে দাংত বৈসলে ।
বিৰুদাংচে দাদুলে । হিংৱতাতী ॥ ১৩৫॥

ঐসা অদ্ভুত তূৰবংবাল়ু । ঐকোনি ব্ৰহ্মা ৱ্যাকুল়ু ।
দেৱ ম্হণতী প্ৰল়যকাল়ু । ওঢৱলা আজি ॥ ১৩৬॥

ঐসী স্ৱৰ্গীং মাতু । দেখোনি তো আকাংতু ।
তংৱ পাংডৱদল়া আংতু । ৱৰ্তলেং কাযী ॥ ১৩৭॥

হো কাং নিজসাৰ ৱিজযাচে । কীং তে ভাংডাৰ মহাতেজাচে ।
জেথ গৰুডাচিচে জাৱল়িযে । কাংতলে চাৰ্হী ॥ ১৩৮॥

ততঃ শ্ৱেতৈৰ্হযৈৰ্যুক্তে মহতি স্যন্দনে স্থিতৌ ।
মাধৱঃ পাংডৱশ্চৈৱ দিৱ্যৌ শংখৌ প্ৰদধ্মতুঃ ॥ ১৪॥

কী পাখাংচা মেৰু জৈসা । ৰহংৱৰু মিৰৱিতসে তৈসা ।
তেজেং কোংদটলিযা দিশা জযাচেনি ॥১৩৯॥

জেথ অশ্ৱৱাহকু আপণ । ৱৈকুংঠীচা ৰাণা জাণ ।
তযা ৰথাচে গুণ । কায ৱৰ্ণূং ॥ ১৪০॥

ধ্ৱজস্তংভাৱৰী ৱানৰু । তো মূৰ্তিমংত শংকৰু ।
সাৰথী শাৰঙধৰু । অৰ্জুনেসীং ॥ ১৪১॥

দেখা নৱল তযা প্ৰভূচেং । প্ৰেম অদ্ভুত ভক্তাংচে ।
জে সাৰথ্য পাৰ্থাচেং । কৰীতু অসে ॥ ১৪২॥

পাঈকু পাঠীসীং ঘাতলা । আপণ পুঢাং ৰাহিলা ।
তেণেং পাংচজন্যু আস্ফুৰিলা । অৱলীল়াচি ।। ১৪৩॥

পাংচজন্যং হৃষীকেশো দেৱদত্তং ধনংজযঃ ।
পৌংড্ৰং দধ্মৌ মহাশংখং ভীমকৰ্মা ৱৃকোদৰঃ ॥ ১৫॥

পৰী তো মহাঘোষু থোৰু । গাজত অসে গংহিৰু ।
জৈসা উদৈলা লোপি দিনকৰু । নক্ষত্ৰাংতে ॥ ১৪৪॥

তৈসেং তুৰবংবাল়ু ভংৱতে । কৌৰৱদল়ী গাজত হোতে ।
তে হাৰপোনি নেণোং কেঊতে । গেলে তেথ ॥ ১৪৫॥

তৈসাচি দেখে যেৰেং । নিনাদেং অতি গংহিৰে ।
দেৱদত্ত ধনুৰ্ধৰে । আস্ফুৰিলা ॥ ১৪৬॥

তে দোনী শব্দ অচাট । মিনলে একৱট ।
তেথ ব্ৰহ্মকটাহ শতকূট । হোং পাহত অসে ॥ ১৪৭॥

তংৱ ভীমসেনু ৱিসণৈলা । জৈসা মহাকাল়ু খৱল়লা ।
তেণেং পৌংড্ৰ আস্ফুৰিলা । মহাশংখু ॥ ১৪৮॥

অনংতৱিজযং ৰাজা কুংতীপুত্ৰো যুধিষ্ঠিৰঃ ।
নকুলঃ সহদেৱশ্চং সুঘোষ্মণিপুষ্পকৌ ॥ ১৬॥

তো মহাপ্ৰলযজলধৰু । জৈসা ঘডঘডিলা গংহিৰু ।
তংৱ অনংতৱিজযো যুধিষ্ঠিৰু । আস্ফুৰিত অসে ॥ ১৪৯॥

নকুল়েং সুঘোষু । সহদেৱে মণিপুষ্পকু ।
জেণেং নাদেং অতংকু । গজবজলা অসে ॥ ১৫০॥

কাশ্যশ্চ পৰমেশ্ৱাসঃ শিখংডী চ মহাৰথঃ ।
দৃষ্টদ্যুম্নো ৱিৰাটশ্চ সাতকিশ্চাপৰাজিতঃ ॥ ১৭॥

দ্ৰুপদো দ্ৰৌপদেযাশ্চ সৰ্ৱেশঃ পৃথিৱীপতে ।
সৌভদ্ৰশ্চ মহাবাহুঃ শংখান্ দধ্মুঃ পৃথক্ পৃথক্ ॥ ১৮॥

তেথ ভূপতী হোতে অনেক । দ্ৰুপদ দ্ৰৌপদেযাদিক ।
হা কাশীপতী দেখ । মহাবাহু ॥ ১৫১॥

তেথ অৰ্জুনাচা সুতু । সাত্যকি অপৰাজিতু ।
দৃষ্টদ্যুম্নু নৃপনাথু । শিখংডী হন ॥ ১৫২॥

ৱিৰাটাদি নৃপৱৰ । জে সৈনিক মুখ্য ৱীৰ ।
তিহীং নানা শংখ নিৰংতৰ । আস্ফুৰিলে ॥ ১৫৩॥

তেণেং মহাঘোষনিৰ্ঘাতেং । শেষকূৰ্ম অৱচিতে ।
গজবজোনি ভূভাৰাতেং । সাংডূং পাহতী ॥ ১৫৪॥

তেথ তিন্হীং লোক ডংডল়িত । মেৰু মাংদাৰ আংদোল়িত ।
সমুদ্ৰজল় উসল়ত । কৈলাসৱেৰী ॥ ১৫৫॥

স ঘোষো ধাৰ্ত্ৰৰাষ্ট্ৰাণাং হৃদযানি ৱ্যদাৰযত্ ।
নভশ্চ পৃথিৱীংশ্চৈৱ তুমুলো ৱ্যনুনাদযন্ ॥ ১৯॥

পৃথ্ৱীতল় উলথোং পাহত । আকাশ অসে আসুডত ।
তেথ সডা হোত । নক্ষত্ৰাংচা ।। ১৫৬॥

সৃষ্টি গেলী ৰে গেলী ॥ দেৱাং মোকল়ৱাদী জাহলী ।
ঐশী এক টাল়ী পিটিলী । সত্যলোকীং । ১৫৭ ॥

দিহাচি দিন থোকলা । জৈসা প্ৰলযকাল় মাংডলা ।
তৈসা হাহাকাৰু উঠিলা । তিন্হীং লোকীং ॥ ১৫৮॥

তংৱ আদিপুৰুষু ৱিস্মিতু । ম্হণে ঝণেং হোয পাং অংতু ।
মগ লোপলা অদ্ভুতু । সংভ্ৰমু তো ॥ ১৫৯॥

ম্হণোনি ৱিশ্ৱ সাংৱৰলে । এৰ্হৱীং যুগাংত হোতেং ৱোডৱলে ।
জৈ মহাশংখ আস্ফুৰিলে । কৃষ্ণাদিকীং ॥ ১৬০॥

তো ঘোষ তৰী উপসংহৰলা । পৰী পডিসাদ হোতা ৰাহিলা ॥

তেণেং দল়ভাৰ ৱিধ্ৱংসিলা । কৌৰৱাংচা ॥ ১৬১॥

তো জৈসা গজঘটাআংতু । সিংহ লীলা ৱিদাৰিতু ।
তৈসা হৃদযাতেং ভেদিতু । কৌৰৱাংচিযা ॥ ১৬২॥

তো গাজত জংৱ আইকতী । তংৱ উভেচি হিযে ঘালিতী ।
একমেকাংতে ম্হণতী । সাৱধ ৰে সাৱধ ॥ ১৬৩॥

অথ ৱ্যৱস্থিতান্ দৃষ্টৱা ধাৰ্তৰাষ্ট্ৰানং কপিধ্ৱজঃ ।
প্ৰৱৃত্তে শস্ত্ৰসংপাতে ধনুৰুদ্যম্য পাংডৱঃ ॥ ২০॥

তেথ বল়েং প্ৰৌঢীপুৰতে । জে মহাৰথী ৱীৰ হোতে ।
তিহীং পুনৰপি দল়াতেং । আৱৰিলেং ॥ ১৬৪॥

মগ সৰিসপণেং উঠাৱলে । দুণাৱটোনি উচললে ।
তযা দংডী ক্ষোভলেং । লোকত্ৰয ॥ ১৬৫॥

তেথ বাণৱৰী ধনুৰ্ধৰ । ৱৰ্ষতাতী নিৰংতৰ ।
জৈসে প্ৰলযাংত জলধৰ । অনিৱাৰ কা ॥ ১৬৬॥

তেং দেখলিযা অৰ্জুনেং । সংতোষ ঘেঊনি মনে ।
মগ সংভ্ৰমে দিঠী সেনে । ঘালিতসে ॥ ১৬৭॥

তংৱ সংগ্ৰামীং সজ্জ জাহলে । সকল় কৌৰৱ দেখিলে ।
মগ লীলা ধনুষ্য উচলিলে । পংডুকুমৰেং ॥ ১৬৮॥

হৃষীকেশং তদা ৱাক্যমিদমাহ মহীপতে ।
অৰ্জুন উৱাচ–
সেনযোৰুভযোৰ্মধ্যে ৰথং স্থাপয মেঽচ্যুত ॥ ২১।
তে ৱেল়ীং অৰ্জুন ম্হণতসে দেৱা । আতাং ঝডকৰী ৰথু পেলাৱা ।
নেঊনি মধ্যেং ঘালাৱা । দোহীং দল়াং ॥ ১৬৯॥

যাৱদেতান্ নিৰিক্ষেঽহং যোদ্ধুকামানৱস্থিতান্ ।
কৈৰ্মযা সহ যোদ্ধৱ্যস্মিন্ ৰণসমুদ্যমে ॥ ২২॥

যোত্স্যমানানৱেক্ষেঽহং য এতেঽত্ৰ সমাগতঃ ।
ধাৰ্তৰাষ্ট্ৰস্য দুৰ্বুদ্ধেৰ্যুদ্ধে প্ৰিযচিকিৰ্ষৱঃ ॥ ২৩॥

জংৱ মী নাৱেক । হে সকল় ৱীৰ সৈনিক ।
ন্যাহল়ীন অশেখ । ঝুংজতে জে ॥ ১৭০॥

এথ আলে অসতী আঘৱে । পৰী কৱণেংসী ম্যাং ঝুংজাৱে ।
হে ৰণীং লাগে পহাৱেং । ম্হণঊনিযাং ॥ ১৭১॥

বহুতকৰুনি কৌৰৱ । হে আতুৰ দুঃস্ৱভাৱ ।
ৱাটিৱাংৱীণ হাংৱ । বাংধিতী ঝুংজীং ॥ ১৭২॥

ঝুংজাচী আৱডী ধৰতী । পৰী সংগ্ৰামী ৱীৰ নৱ্হতী ।
হে সাংগেন ৰাযাপ্ৰতী । কায সংজযো ম্হণে । ১৭৩॥

সংজয উৱাচ:
এৱমুক্তো হৃষীকেশো গুডাকেশেন ভাৰত ।
সেনযোৰুভযোৰ্মধ্যে স্থাপযিত্ৱা ৰথোত্তমম্ ॥ ২৪॥

আইকা অৰ্জুন ইতুকেং বোলিলা । তংৱ কৃষ্ণেং ৰথু পেলিলা ।
দোহীং সৈন্যামাজি কেলা । উভা তেণেং ॥ ১৭৪॥

ভীষ্মদ্ৰোণপ্ৰমুখতঃ সৰ্ৱেষাং চ মহীক্ষিতাম্ ।
উৱাচপাৰ্থ পশ্যৈতান্ সমৱেতান্ কুৰুনিতি ॥ ২৫॥

তত্ৰাপশ্যত্ স্থিতান্ পাৰ্থঃ পিতৃনথ পিতামহান্ ।
আচাৰ্যান্ মাতুলান্ ভ্ৰাতৃন্ পুত্ৰান্ পৌত্ৰান্ সখীংস্থতা ॥ ২৬॥

শ্ৱশুৰান্ সুহৃদশ্চৈৱ সেনযোৰুভযোৰপি ।
তান্ সমীক্ষ স কৌংতেযঃ সৰ্ৱান্ বন্ধূনৱস্থিতান্ ॥ ২৭॥

জেথ ভীষ্মাদ্ৰোণাদিক । জৱল়িকেচি সন্মুখ ।
পৃথিৱিপতি আণিক । বহুত আহাতি ॥ ১৭৫॥

তেথ স্থিৰ কৰূনি ৰথু । অৰ্জুন অসে পাহতু ।
তো দল়ভাৰ সমস্তু । সংভ্ৰমেসী ॥ ১৭৬॥

মগ দেৱা ম্হণে দেখ দেখ । হে গোত্ৰগুৰু অশেখ ।
তংৱ কৃষ্ণা মনীং নাৱেক । ৱিস্মো জাহলা ॥ ১৭৭॥

তো আপণযাং আপণ ম্হণে । এথ কাযি কৱণ জাণে ।
হেং মনীং ধৰিলে যেণেং । পৰি কাংহী আশ্চৰ্য অসে ॥ ১৭৮॥

ঐসী পুঢীল সে ঘেতু । তো সহজেং জাণে হৃদযস্থু ।
পৰি উগা অসে নিৱাংতু । তিযে ৱেল়ীং ॥ ১৭৯॥

তংৱ তেথ পাৰ্থু সকল় । পিতৃপিতামহ কেৱল় ।
গুৰূ বংধু মাতুল় । দেখতা জাহলা ॥ ১৮০॥

ইষ্টমিত্ৰ আপুলে । কুমৰজন দেখিলে ।
হে সকল় অসতী আলে । তযাংমাজি ॥ ১৮১॥

সুহৃজ্জন সাসৰে । আণিকহী সখে সোঈৰে ।
কুমৰ পৌত্ৰ ধনুৰ্ধৰেং । দেখিলে তেথ ॥ ১৮২॥

জযাং উপকাৰ হোতে কেলে । কাং আপদীং জে ৰাখিলে ।
হে অসো ৱডীল ধাকুলে – । আদিকৰুনি ॥ ১৮৩॥

ঐসে গোত্ৰচি দোহীং দল়ীং । উদিত জালেং অসে কল়ীং ।
হেং অৰ্জুনে তিযে ৱেল়ীং । অৱলোকিলেং ॥ ১৮৪॥

কৃপযা পৰযাঽঽৱিষ্টো ৱিষীদন্নমব্ৰৱীত ।
তেথ মনীং গজবজ জাহলী । আণি আপৈসী কৃপা আলী ।
তেণেং অপমানেং নিঘালী । ৱীৰৱৃত্তি ॥ ১৮৫ ॥

জিযা উত্তম কুল়ীংচিযা হোতী । আণি গুণলাৱণ্য আথী ।
তিযা আণিকীংতে ন সাহতি । সুতেজপণেং ॥ ১৮৬॥

নৱিযে আৱডীচেনি ভৰেং । কামুক নিজৱনিতা ৱিসৰে ।
মগ পাডেংৱিণ অনুসৰেং । ভ্ৰমলা জৈসা ॥ ১৮৭॥

কীং তপোবল়েং ঋদ্ধী । পাতলিযা ভ্ৰংশে বুদ্ধী ।
মগ তযা ৱিৰক্ততাসিদ্ধী । আঠৱেনা॥ ১৮৮॥

তৈসেং অৰ্জুনা তেথ জাহলে । অসতেং পুৰুষত্ৱ গেলে ।
জেং অংতঃকৰণ দিধলে । কাৰুণ্যাসী ॥ ১৮৯॥

দেখা মংত্ৰজ্ঞু বৰল়ু জাযে । মগ তেথ কাং জৈসা সংচাৰু হোযে ।
তৈসা তো ধনুৰ্ধৰ মহামোহেং । আকল়িলা ॥ ১৯০॥

ম্হণঊনি অসতা ধীৰু গেলা । হৃদযা দ্ৰাৱো আলা ।
জৈসা চংদ্ৰকল়ীং সিংপিলা । সোমকাংতু ॥ ১৯১॥

তযাপৰী পাৰ্থু । অতিস্নেহেং মোহিতু ।
মগ সখেদ অসে বোলতু । অচ্যুতেসী ॥ ১৯২॥

দৃষ্ট্ৱেনং স্ৱজনং কৃষ্ণ যুযুত্সুং সমুপস্থিতাম্ ।।২৮॥

সীদন্তী মম গাত্ৰাণি মুখং চ পৰিশুষ্যতি ।
ৱেপথুশ্চ শৰীৰে মে ৰোমাহৰ্ষশ্চ জাযতে ॥ ২৯॥

গাংডীৱম্ স্ত্ৰংসতে হস্তাত্ ত্ৱক্ চৈৱ পৰিদহ্যতে ।
ন চ শক্নোম্যৱস্থাতুং ভ্ৰমতীৱ চ মে মনঃ ॥ ৩০॥

তো ম্হণে অৱধাৰী দেৱা । ম্যাং পাহিলা হা মেল়াৱা ।
তংৱ গোত্ৰৱৰ্গু আঘৱা । দেখিলা এথ ॥ ১৯৩॥

হে সংগ্ৰামীং অতি উদ্যত । জাহালে অসতী কীৰ সমস্ত ।
পণ আপণপেযাং উচিত । কেৱীং হোয ॥ ১৯৪॥

যেণেং নাংৱেংচিং নেণোং কাযী । মজ আপণপেং সৰ্ৱথা নাহীং ।
মন বুদ্ধী ঠাযীং । স্থিৰ নোহে ॥ ১৯৫ ॥

দেখেং দেহ কাংপত । তোংড অসে কোৰডেং হোত ।
ৱিকল়তা উপজত । গাত্ৰাংসী ॥ ১৯৬ ॥

সৰ্ৱাংগা কাংটাল়া আলা । অতি সংতাপু উপনলা ।
তেথ বেংবল়ে হাতু গেলা । গাংডীৱাচা ॥ ১৯৭ ॥

তেং ন ধৰতাচি নিষ্টলেং । পৰি নেণেংচি হাতোনি পডিলে ।
ঐসে হৃদয অসে ৱ্যাপিলেং । মোহেং যেণেং ॥ ১৯৮ ॥

জেং ৱজ্ৰাপাসোনি কঠিণ । দুৰ্ধৰ অতিদাৰুণ ।
তযাহূন অসাধাৰণ । হেং স্নেহ নৱল ॥ ১৯৯ ॥

জেণে সংগ্ৰামী হৰূ জিংতিলা । নিৱাতকৱচাংচা ঠাৱো ফেডিলা ।
তো অৰ্জুন মোহেং কৱল়িলা । ক্ষণামাজি ॥ ২০০ ॥

জৈসা ভ্ৰমৰ ভেদী কোডেং । ভলতৈসেং কাষ্ঠ কোৰডেং ।
পৰি কল়িকেমাজীং সাপডেং । কোৱল়িযেং ॥ ২০১ ॥

তেথ উত্তীৰ্ণ হোঈল প্ৰাণেং । পৰীং তে কমল়দল়ু চিৰূং নেণে ।
তৈসে কঠীণ কোৱল়েংপণে । স্নেহ দেখা ॥ ২০২ ॥

হে আদিপুৰুষাচী মাযা । ব্ৰহ্মেযাহি নযেচি আযা ।
ম্হণঊনী ভুলৱিলা ঐকেং ৰাযা । সংজযো ম্হণে ॥ ২০৩ ॥

অৱধাৰীং মগ তো অৰ্জুনু ।দেখোনি সকল় স্ৱজনু ।
ৱিসৰলা অভিমানু । সংগ্ৰামীংচা ॥ ২০৪ ॥

কৈসী নেণোং সদযতা । উপনলী যেথে চিত্তা ।
মগ ম্হণে কৃষ্ণা আতা । নসিজে এথ ॥ ২০৫ ॥

মাঝেং অতিশয মন ৱ্যাকুল় । হোতসে ৱাচা বৰল় ।
জে ৱধাৱে হে সকল় । যেণেং নাংৱে ॥ ২০৬ ॥

নিমিতানি চ পশ্যামি ৱিপৰীতানি কেশৱ ।
ন চ শ্ৰেযোঽনুপশ্যামি হত্ৱা স্ৱজনমাহৱে ॥ ৩১ ॥

যা কৌৰৱাং জৰী ৱধাৱেং । তৰী যুধিষ্ঠিৰাদিক কাং ন ৱধাৱে ।
হে যেৰ যেৰ আঘৱে । গোত্ৰজ আমুচে ॥ ২০৭ ॥

ম্হণোনি জল়ো হেং ঝুংজ । প্ৰত্যযা ন যে মজ ।
এণেং কায কাজ । মহাপাপেং ॥ ২০৮ ॥

দেৱা বহুতং পৰীং পাহতা । এথ ৱোখটেং হোঈল ঝুংজতাং ।
ৱৰ কাহীং চুকৱিতাং । লাভু আথী ॥ ২০৯ ॥

ন কাঙক্ষে ৱিজযং কৃষ্ণ ন চ ৰাজ্য সুখানি চ ।
কিং নো ৰাজ্যেন গোৱিংদ কিং ভোগৈৰ্জীৱিতেন ৱা ॥ ৩২ ॥

যেষামৰ্থে কাঙক্ষিতং নো ৰাজ্যং ভোগাঃ সুখানি চ ।
তে ইমেঽৱস্থিতা যুদ্ধে প্ৰাণাংস্ত্যক্ত্ৱা ধনানি চ ॥ ৩৩ ॥

তযা ৱিজযৱৃত্তী কাংহী । মজ সৰ্ৱথা কাজ নাহীং ।
এথ ৰাজ্য তৰী কাযী । হেং পাহুনিযাং ॥ ২১০ ॥

যাং সকল়াংতে ৱধাৱে । মগ জে ভোগ ভোগাৱে ।
তে জল়োত আঘৱে । পাৰ্থু ম্হণে ॥ ২১১ ॥

তেণেং সুখেৱিণ হোঈল । তৈ ভলতেহী সাহিজেল ।
ৱৰি জীৱিতহী ৱেংচিজেল । যাচিলাগীং ॥ ২১২ ॥

পৰীং যাসী ঘাতু কীজে । মগ আপণ ৰাজ্য ভোগিজে ।
হে স্ৱপ্নীংহী মন মাঝে । কৰূং ন শকে ॥ ২১৩ ॥

তৰী আম্হী কা জন্মাৱেং । কৱণালাগীং জিযাৱেং ।
জেং ৱডিলাং যাং চিংতাৱেং । ৱিৰুদ্ধ মনেং ॥ ২১৪ ॥

পুত্ৰাতেং ইপ্সী কুল় । তযাচেং কাযি হেংচি ফল় ।
জে নিৰ্দাল়িজে কেৱল় । গোত্ৰ আপুলে ॥ ২১৫ ॥

হেং মনীংচি কেৱি ধৰিজে । আপণ ৱজ্ৰাচেযাং বোলিজে ।
ৱৰী ঘডে তৰী কীজে । ভলে এযাং ॥ ২১৬ ॥

আম্হীং জেং জেং জোডাৱেং । তেং সমস্তীং ইহীং ভোগাৱেং ।
হে জীৱিতহী উপকাৰাৱেং । কাজীং যাংচাং ॥ ২১৭ ॥

আম্হী দিগংতীচে ভূপাল় । ৱিভাংডূনি সকল় ।
মগ সংতোষৱিজে কুল় । আপুলেং জেং ॥ ২১৮ ॥

তেচি হে সমস্ত । পৰী কৈসেং কৰ্ম ৱিপৰীত ।
জে জাহলে অসতী উদ্যত । ঝুংজাৱযা ॥ ২১৯ ॥

অংতৌৰিযা কুমৰেং । সাংডোনিযাং ভাংডাৰেং ।
শস্ত্ৰাগ্ৰীং জিৱ্হাৰেং । আৰোপুনী ॥ ২২০ ॥

ঐসিযাংতে কৈসেনি মাৰুং । কৱণাৱৰী শস্ত্ৰ ধৰূং ।
নিজ হৃদযা কৰূং । ঘাতু কেৱীং ॥ ২২১ ॥

আচাৰ্যাঃ পিতৰঃ পুত্ৰাস্তথৈৱ চ পিতামহঃ ।
মাতুলঃ শ্ৱশুৰাঃ পৌত্ৰাঃ শ্যালাঃ সংবংধিনস্তথা ॥ ৩৪॥

হে নেণসী তূং কৱণ । পৰী পৈল ভীষ্ম দ্ৰোণ ।
জযাংচে উপকাৰ অসাধাৰণ । আম্হাং বহুত ॥ ২২২ ॥

এথ শালক সাসৰে মাতুল় । আণী বংধু কীং হেং সকল় ।
পুত্ৰ নাতূ কেৱল় । ইষ্টহী অসতী ॥ ২২৩ ॥

অৱধাৰীং অতি জৱল়িকেচে । হে সকল়হী সোযৰে আমুচে ।
ম্হণোনি দোষ আথি ৱাচে । বোলতাংচি ॥ ২২৪ ॥

এতান্ন হন্তুমিছামি ঘ্নতোঽপি মঘুসূদন ।
অপি ত্ৰৈলোক্যৰাজ্যস্য হেতোঃ কিং ন মহীকৃতে ॥ ৩৫ ॥

হে ৱৰী ভলতেং কৰিতু । আংতাচি এথেং মাৰিতু ।
পৰি আপণ মনেং ঘাতু । ন চিংতাৱা ॥ ২২৫ ॥

ত্ৰৈলোক্যীংচে অনকল়িত । জৰী ৰাজ্য হোঈল এথ ।
তৰী হেং অনুচিত । নাচৰেং মী ॥ ২২৬ ॥

জৰী আজ এথ ঐসেং কীজে । তৰী কৱণাংচা মনীং উৰিজে ।
সাংগ মুখ কেৱীং পাহিজে । তুঝে কৃষ্ণা ॥ ২২৭ ॥

নিহত্য ধাৰ্তৰাষ্ট্ৰান্নঃ কা প্ৰীতিঃ স্যাজ্জনাৰ্দন ।
পাপনেৱাশ্ৰযেদস্মান্হত্ৱৈতানাততাযিনঃ ॥ ৩৬ ॥

জৰী ৱধু কৰূনী গোত্ৰজাংচা । তৰী ৱসৌটা হোঊন দোষাংচা ।
মজ জোডলাসি তূং হাতীংচা । দূৰী হোসী ॥ ২২৮ ॥

কুল়হৰণীং পাতকেং । তিযে আংগীং জডতী অশেখেং ।
তযেং ৱেল়ী তূং কৱণ কেং । দেখাৱাসী ॥ ২২৯ ॥

জৈসা উদ্যানামাজীং অনল়ু । সংচৰলা দেখোনি প্ৰবল়ু ।
মগ ক্ষণভৰী কোকিল়ু । স্থিৰ নোহে ॥ ২৩০ ॥

সকৰ্দম সৰোৱৰু । অৱলোকূনি চকোৰু ।
ন সেৱিতু অৱ্হেৰু । কৰূনি নিঘে ॥ ২৩১ ॥

তযাপৰী তূং দেৱা । মজ ঝকোং ন যেসী মাৱা ।
জৰী পুণ্যাচা ৱোলাৱা । নাশিজেল ॥ ২৩২ ॥

তস্মান্নাৰ্হা ৱযং হন্তুম্ ধাৰ্তৰাষ্ট্ৰান্স্ৱবাংধৱান্ ।
স্ৱজনং হি কথং হত্ৱা সুখিনঃ স্যাম মাধৱ ॥ ৩৭ ॥

ম্হণোনি মী হেং ন কৰীং । ইযে সংগ্ৰামীং শস্ত্ৰ ন ধৰীং ।
হেং কিডাল় বহুতীং । পৰীং দিসতসে ॥ ২৩৩ ॥

তুঝা অংতৰায হোঈল । মগ সাংগেং আমচেং কায উৰেল ।
তেণেং দুঃখে হিযেং ফুটেল । তুজৱীণ কৃষ্ণা ॥ ২৩৪ ॥

ম্হণাৱূনি কৌৰৱ হে ৱধিজতী । মগ আম্হীং ভোগ ভোগিজতী ।
হে অসো মাত অঘডতী । অৰ্জুন ম্হণে ॥ ২৩৫ ॥

যদ্যপ্যতে ন পশ্যংতি লোভোপহৃতচেতসঃ ।
কুলক্ষযকৃতংদোষং মিত্ৰদ্ৰোহে চ পাতকম্ ॥ ৩৮ ॥

কথং জ্ঞেযমস্মাভিঃ পাপাদস্মান্নিৱৰ্তিতুম্ ।
কুলক্ষযকৃতম্ দোষং প্ৰপশ্যদ্ভিৰ্জনাৰ্দন ॥ ৩৯ ॥

হে অভিমানপদে ভুললে । জৰী পাং সংগ্ৰামা আলে ।
তৰ্হী আম্হীং হিত আপুলেং । জাণাৱেং লাগে ॥ ২৩৬ ॥

হেং ঐসেং কৈসেং কৰাৱেং । জে আপুলে আপণ মাৰাৱে ।
জাণত জাণতাংচি সেৱাৱেং । কালকূট ॥ ২৩৭ ॥

হাং জী মাৰ্গীং চালতাং । পুঢাং সিংহ জাহলা অৱচিতাং ।
তো তংৱ চুকৱিতাং । লাভু আথী ॥ ২৩৮ ॥

অসতা প্ৰকাশু সাংডাৱা । মগ অংধকূপ আশ্ৰাৱা ।
তৰী তেথ কৱণু দেৱা । লাভু সাংগে ॥ ২৩৯ ॥

কা সমোৰ অগ্নি দেখোনী । জৰী ন ৱচিজে ৱোসংডোনী ।
তৰী ক্ষণা একা কৱল়ূনি । জাংল়ূ সকে ॥ ২৪০॥

তৈসে দোষ হে মূৰ্ত । অংগী ৱাজোং অসতী পহাত ।
হেং জাণতাংহী কেৱীং এথ । প্ৰৱৰ্তাৱেং ॥ ২৪১ ॥

ঐসেং পাৰ্থ তিযে অৱসৰীং । ম্হণে দেৱা অৱধাৰীং ।
যা কল্মষাচী থোৰী । সাংগেন তুজ ॥ ২৪২ ॥

কুলক্ষযে প্ৰণশ্যংতি কুলধৰ্মাঃ সনাতনঃ ।
ধৰ্মে নষ্টে কুলং কৃত্সনমধৰ্মোঽভিভৱত্যুত ॥ ৪০ ॥

জৈসেং কাষ্ঠেং কাষ্ঠ মথিজে । যেথ ৱন্হি এক উপজে ।
তেণেং কাষ্ঠজাত জাল়িজে । প্ৰজ্ৱল়লেনি ॥ ২৪৩ ॥

তৈসা গোত্ৰীংচী পৰস্পৰেং । জৰী ৱধু ঘডে মত্সৰেং ।
তৰী তেণেং মহাদোষেং ঘোৰেং । কুল়চি নাশে ॥ ২৪৪॥

ম্হণৱূনি যেণেং পাপেং । ৱংশজধৰ্মু লোপে ।
মগ অধৰ্মুচি আৰোপে । কুল়ামাজি ॥ ২৪৫ ॥

অধৰ্মাভিভৱাত্ কৃষ্ণ প্ৰদুষ্যংতি কুলস্ত্ৰিযঃ ।
স্ত্ৰীসু দুষ্টাসু ৱাৰ্ষ্ণেয জাযতে ৱৰ্ণসংকৰঃ ॥ ৪১ ॥

এথ সাৰাসাৰ ৱিচাৰাৱেং । কৱণে কায আচৰাৱেং ।
আণি ৱিধিনিষেধ অঘৱে । পাৰুষতি ॥ ২৪৬ ॥

অসতা দীপু দৱডীজে । মগ অংধকাৰীং ৰাহাটিজে ।
জে উজূংচি কা আডল়িজে । জযাপৰী ॥ ২৪৭ ॥

তৈসা কুল়ীং কুল়ক্ষযো হোয । তযে ৱেল়ী তো আদ্য ধৰ্মু জায ।
মগ আন কাংহীং আহে । পাপাংৱাচুনি ॥ ২৪৮ ॥

জৈং যমনিযম ঠাকতী । তেথ ইংদ্ৰিযেং সৈৰা ৱিচৰতী ।
ম্হণৱূনি ৱ্যভিচাৰ ঘডতী । কুল়স্ত্ৰিযাংসী ॥ ২৪৯ ॥

উত্তম অধমীং সংচৰতী । ঐসে ৱৰ্ণাৱৰ্ণ মিসল়তী ।
তেথ সমূল় উপডতী । জাতিধৰ্ম ॥ ২৫০ ॥

জৈসী চোহটাচিযা বল়ী । পাৱিজে সৈৰা কাঊল়ীং ।
তৈসীং মহাপাপেং কুল়ীং প্ৰৱেশতী ॥ ২৫১ ॥

সংকৰো নৰকাযৈৱ কুলঘ্নানাং কুলস্য চ ।
পতংতি পিতৰি হ্যেষাং লুপ্তপিংডিদকক্ৰিযাঃ ॥ ৪১॥

মগ কুল়া দেখা অশেখা । আংণি কুল়ঘাতকা ।
যেৰযেৰা নৰক । জাণেং আথী ॥ ২৫২ ॥

দেখেং ৱংশৱৃদ্ধি সমস্ত । যাপৰী হোয পতিত ।
মগ মগ ৱোৱাংডিতী স্ৱৰ্গস্থ । পূৰ্ৱপুৰুষ ॥ ২৫৩ ॥

জেথ নিত্যাদি ক্ৰিযা ঠাকে । আণি নৈমিত্তিক পাৰুখে ।
তেথ কৱণা তিল়োদকেং । কৱণ অৰ্পী ॥ ২৫৪ ॥

তৰী পিতৰ কায কৰিতী । কৈসেনি স্ৱৰ্গীং বসতী ।
ম্হণোনি তেহী যেতী । কুল়াপাসী ॥ ২৫৫ ॥

জৈসা নখাগ্ৰীং ৱ্যাল়ু লাগে । তো শিখাংত ৱ্যাপী ৱেগেং ।
তেৱী আব্ৰহ্ম কুল় অৱঘেং । আপ্লৱিজে ॥ ২৫৬ ॥

দোষৈৰেতৈঃ কুলঘ্নানাং ৱৰ্ণসংকৰকাৰকৈঃ ।
উত্সাদ্যংতে জাতিধৰ্মাঃ কুলধৰ্মাশ্চ শাশ্ৱতঃ ॥ ৪৩ ॥

উত্সন্নকুলধৰ্মাণাং মনুষ্যাণাং জনাৰ্দন ।
নৰকে নিযতং ৱাসো ভৱতীত্যনুশুশ্ৰুম ॥ ৪৪ ॥

অহো ৱত মহত্ পাপং কৰ্তুং ৱ্যৱসিতা ৱযমং ।
যদ্ ৰাজ্যসুখলোভেন হন্তুং স্ৱজনমুদ্যতাঃ ॥ ৪৫ ॥

দেৱা অৱধাৰী আণিক এক । এথ ঘডে মহাপাতক ।
জৈ সংগদোষেং হা লৌকিক । ভ্ৰংশু পাৱে ॥ ২৫৭ ॥

জৈসা ঘৰীং আপুলা । ৱানিৱসে ৱন্হী লাগলা।
তো আণিকাংহী প্ৰজ্ৱল়িলা । জাল়ুনি ঘালী ॥ ২৫৮ ॥

তৈসিযা তযা কুল়সংগতী । জে জে লোক ৱৰ্ততী ।
তেহী বাধু পাৱতী । নিমিত্তেং যেণেং ॥ ২৫৯ ॥

তৈসেং নানা দোষেং সকল় । অৰ্জুন ম্হণে তেং কুল় ।
মগ মহাঘোৰ কেৱল় । নিৰয ভোগী ॥ ২৬০ ॥

পডিলিযা তিযে ঠাযীং । মগ কল্পাংতীহী উগংডু নাহী ।
যেসণেং পতন কুল়ক্ষযীং । অৰ্জুন ম্হণে ॥ ২৬১ ॥

দেৱা হেং ৱিৱিধ কানীং ঐকিজে । পৰি অঝুনিৱৰী ত্ৰাসু নুপজে ।
হৃদয ৱজ্ৰাচেং হেং কায কীজে । অৱধাৰী পাং ॥ ২৬২ ॥

অপেক্ষিজে ৰাজ্যসুখ । জযালাগীং তেং তংৱ ক্ষণিক ।
ঐসে জাণতাংহী দোখ । অৱ্হেৰূ না ॥ ২৬৩ ॥

হে ৱডিল সকল় আপুলে । ৱধাৱযা দিঠী সূদলে ।
সাংগ পাং কায থেকুলেং । ঘডলে আম্হা ॥ ২৬৪ ॥

যদি মামপ্ৰতীকাৰমশস্ত্ৰতং শস্ত্ৰপাণযঃ ।
ধাৰ্তৰাষ্ট্ৰা ৰণে হন্যুস্তনং মে ক্ষেমতৰং ভৱেত্ ॥ ৪৬ ॥

আতাং যাৱৰী জেং জিযাৱেং । তযাপাসূনি হেং বৰৱে ।
জে শস্ত্ৰ সাংডূনি সাহাৱে । বাণ ত্যাংচে ॥ ২৬৫ ॥

তযাৱৰী হোয জিতুকেং । তেং মৰণহী ৱৰী নিকেং ।
পৰী যেণেং কল্মষেং । চাড নাহীং ॥ ২৬৬ ॥

ঐসেং দেখোনি সকল় । অৰ্জুনেং আপুলেং কুল় ।
মগ ম্হণে ৰাজ্য তেং কেৱল় । নিৰযভোগু ॥ ২৬৭ ॥

সংজয উৱাচঃ
এৱমুক্তৱাৰ্জুনঃ সংখ্যে ৰথোপস্য উপাৱিশত্ ।
ৱিসৃজ্য সশৰং চাপং শোকসংৱিগ্নমানসঃ ॥ ৪৭ ॥

ঐসেং তিযে অৱসৰীং । অৰ্জুন বোলিলা সমৰীং ।
সংজযো ম্হণে অৱধাৰী । ধৃতৰাষ্ট্ৰাতেং ॥ ২৬৮ ॥

মগ অত্যংত উদ্ৱেগলা । ন ধৰত গহিংৱৰূ আলা ।
তেথ উডী ঘাতলী খালাং । ৰথৌনিযাং ॥ ২৬৯ ॥

জৈসা ৰাজকুমৰু পদচ্যুতু । সৰ্ৱথা হোয উপহৃতু ।
কাং ৰৱি ৰাহুগ্ৰস্তু । প্ৰভাহীনু ॥ ২৭০ ॥

না তৰী মহাসিদ্ধীসংভ্ৰমেং । জিংতলা ত্ৰাসু ভ্ৰমে ।
মগ আকল়ুনি কামেং । দীনু কীজে ॥ ২৭১ ॥

তৈসা তো ধনুৰ্ধৰু । অত্যংত দুঃখেং জৰ্জৰু ।
দিসে জেথ ৰহংৱৰু । ত্যজিলা তেণেং ॥ ২৭২ ॥

মগ ধনুষ্যবাণ সাংডিলে । ন ধৰত অশ্ৰুপাত আলে ।
ঐসেং ঐকে ৰাযা তেথ ৱৰ্তলেং । সংজযো ম্হণে ॥ ২৭৩ ॥

আতা যাৱৰী তো ৱৈকুংঠ্নাথু । দেখোনি সখেদ পাৰ্থু ।
কৱণেপৰী পৰমাৰ্থু । নিৰুপীল ॥ ২৭৪ ॥

তে সৱিস্তৰ পুঢাৰী কথা । অতি সকৌতুক ঐকতাং ।
জ্ঞানদেৱ ম্হণে আতাং নিৱৃত্তিদাসু ॥ ২৭৫ ॥