జ్ఞానేశ్వరీ అధ్యాయ 1

ఓం నమోజీ ఆద్యా । వేద ప్రతిపాద్యా ।
జయ జయ స్వసంవేద్యా । ఆత్మరుపా ॥౧॥

దేవా తూంచి గణేశు | సకలమతి ప్రకాశు |
మ్హణే నివృత్తి దాసు | అవధారిజో జీ ||౨||
హేం శబ్దబ్రహ్మ అశేష | తేచి మూర్తి సువేష |
తేథ వర్ణవపు నిర్దోష | మిరవత అసే ||౩||
స్మృతి తేచి అవయవ | దేఖా అంగికభావ |
తేథ లావణ్యాచీ ఠేవ | అర్థశోభా ||౪||
అష్టాదశ పురాణే | తీచి మణిభూషణే |
పదపద్ధతీ ఖేవణే | ప్రమేయరత్నాంచీ ||౫||
పదబంధ నాగర | తేచి రంగాథిలే అంబర |
జేథ సాహిత్యవాణే | సపూర ఉజాళాచే ||౬||
దేఖా కావ్యనాటకా | జే నిర్ధారితా సకౌతుకా |
త్యాచి రుణఝుణతీ క్షుద్రఘంటికా | అర్థధ్వనీ || ౭||
నానా ప్రమేయాంచి పరీ | నిపుణపణే పాహతా కుసరీ |
దిసతీ ఉచిత పదే మాఝారీ | రత్నేం భలీ || ౮||
తేథ వ్యాసాదికాంచ్యా మతి | తేచి మేఖళా మిరవతీ |
చోఖాళపణే ఝళకతీ | పల్లవసడకా || ౯||
దేఖా షడ్దర్శనే మ్హణిపతీ | తేచి భుజాంచీ ఆకృతీ ||
మ్హణఊని విసంవాదే ధరితీ | ఆయుధే హాతీ || ౧౦||
తరీ తర్క తోచి పరశు | నీతిభేదు అంకుశు |
వేదాంతు తో మహారసు | మోదకాచా || ౧౧ ||
ఏకే హాతి దంతు | జో స్వభావతా ఖండితు |
తో బౌద్ధమత సంకేతు | వార్తికాంచా || ౧౨ ||
మగ సహజే సత్కారవాదు | తో పద్మకరు వరదు |
ధర్మప్రతిష్ఠా తో సిద్ధు | అభయహస్తు || ౧౩ ||
దేఖా వివేకమంతు సువిమళు | తోచి శుండాదండు సరళు |
జేథ పరమానందు కేవళు | మహాసుఖాచా || ౧౪ ||
తరీ సంవాదు తోచి దశను | జో సమతాశుభ్రవర్ణు |
దేవో ఉన్మేషసుక్ష్మేక్షణు | విఘ్నరాజు || ౧౫ ||
మజ అవగమలియా దోనీ | మీమాంసా శ్రవణస్థానీ |
బోధమదామృత మునీ | అలి సేవితీ || ౧౬ ||
ప్రమేయప్రవాల సుప్రభ | ద్వైతాద్వైత తేచి నికుంభ |
సరిసే ఏకవటత | ఇభ మస్తకావరీ || ౧౭ ||
ఉపరి దశోపనిషదే | జియే ఉదారే జ్ఞానమకరందే |
తియే కుసుమే ముగుటీ సుగంధే | శోభతీ భలీ || ౧౮ ||
అకార చరణయుగుల | ఉకార ఉదర విశాల |
మకార మహామండల | మస్తకాకారే || ౧౯ ||
హే తిన్హీ ఏకవటలే | తేథ శబ్దబ్రహ్మ కవళలే |
తే మియాం గురూకృపా నమిలే | ఆదిబీజ || ౨౦ ||
ఆతాం అభినవ వాగ్విలాసినీ | జే చాతుర్యార్థకలా కామినీ |
తే శారదా విశ్వమోహినీ | నమిలీ మియాం || ౨౧ ||
మజ హృదయీ సద్గురూ | తేణే తారిలో హా సంసారపూరు |
మ్హణఊని విశేష అత్యాదరూ | వివేకావరీ || ౨౨ ||
జైసే డోళ్యాం అంజన భేటే | మగ దృష్టీసీ ఫాంటా ఫుటే |
మగ వాస పాహే తేథ ప్రకటే | మహానిధీ || ౨౩ ||
కా చింతామణీ జాలయా హాతీ | సదా విజయవృత్తి మనోరథీ |
తైసా మీ పూర్ణకామ నివృత్తీ | జ్ఞానదేవో మ్హణే || ౨౪ ||
మ్హణోన జాణతేనో గురూ భజిజే | తేణే కృతకార్య హోఈజే |
జైసే మూళసించనే సహజే | శాఖాపల్లవ సంతోషతీ || ౨౫ ||
కా తీర్థే జియే భువనీ | తియే ఘడతీ సముద్రావగహనీ |
నా తరీ అమృతరసాస్వాదనీం | రస సకళ || ౨౬ ||
తైసా పుఢతపుఢతీ తోచీ | మియాం అభివందిలా శ్రీగురూచి |
జే అభిలషిత మనోరుచీ | పురవితా తో || ౨౭ ||
ఆతా అవధారా కథా గహన | జే సకళాం కౌతుకా జన్మస్థాన |
కీ అభినవ ఉద్యాన | వివేకతరూచే || ౨౮ ||
నా తరీ సర్వ సుఖాంచీ ఆది | జే ప్రమేయమహానిధీ |
నానా నవరససుధాబ్ధి | పరిపూర్ణ హే || ౨౯ ||
కీ పరమధామ ప్రకట | సర్వ విద్యాంచే మూళపీఠ |
శాస్త్రజాతా వసిష్ఠ | అశేషాంచే || ౩౦ ||
నా తరీ సకళ ధర్మాంచే మాహేర । సజ్జనాంచే జివ్హార ।
లావణ్యరత్నభాండార । శారదియేచే ॥ ౩౧॥

నానా కథారూపే భారతీ । ప్రకటలీ అసే త్రిజగతీ ।
ఆవిష్కరోనీ మహామతీ । వ్యాసాచియే ॥ ౩౨॥

మ్హణోనీ హా కావ్యాం రావో । గ్రంథ గురువతీచా ఠావో ।
ఏథుని రసాం ఆలా ఆవో । రసాళపణాచా ॥ ౩౩॥

తేవీంచి ఆఇకా ఆణిక ఏక । ఏథుని శబ్దశ్రీ సచ్ఛాస్త్రిక ।
ఆణి మహాబోధి కోవళీక । దుణావలీ ॥ ౩౪॥

ఏథ చాతుర్య శహాణే ఝాలే । ప్రమేయ రుచీస ఆలే ।
ఆణి సౌభాగ్య పోఖలే । సుఖాచే ఏథ ॥ ౩౫॥

మాధుర్యీ మధురతా । శృంగారీ సురేఖతా ।
రూఢపణ ఉచితాం । దిసే భలే ॥ ౩౬॥

ఏథ కళావిదపణ కళా । పుణ్యాసీ ప్రతాపు ఆగళా ।
మ్హణఊని జనమేజయాచే అవలీళా । దోష హరలే ॥ ౩౭॥

ఆణి పాహతా నావేక । రంగీ సురంగతేచీ ఆగళీక ।
గుణాం సగుణతేచే బిక । బహువస ఏథ ॥ ౩౮॥

భానుచేని తేజేం ధవళలే । జైసే త్రైలోక్య దిసే ఉజళలే ।
తైసే వ్యాసమతీ కవళలే । అవఘే విశ్వ ॥ ౩౯॥

కాం సుక్షేత్రీం బీజ ఘాతలే । తే ఆపులేయాపరీ విస్తారలే ।
తైసే భారతీం సురవాడలే । అర్థజాత ॥ ౪౦॥

నా తరీ నగరాంతరీ వసిజే । తరీ నాగరాచి హోఇజే ।
తైసే వ్యాసోక్తితేజే । ధవళిత సకళ ॥ ౪౧॥

కీం ప్రథమవయసాకాళీం । లావణ్యాచీ నవ్హాళీ ।
ప్రకటే జైసీ ఆగళీ । అంగనాఅంగీ ॥ ౪౨॥

నా తరీ ఉద్యానీ మాధవీ ఘడే । తేథ వనశోభేచి ఖాణీ ఉఘడే ।
ఆదిలాపాసోని అపాడే । జియాపరీ ॥ ౪౩॥

నానా ఘనీభూత సువర్ణ । జైసే న్యాహాళితాం సాధారణ ।
మగ అలంకాతీ బరవేపణ । నివాడు దావీ ॥ ౪౪॥

తైసే వ్యాసోక్తీ అళంకారిలే । ఆవడే తే బరవేపణ పాతలే ।
తే జాణోని కాయ ఆశ్రయిలే । ఇతిహాసీ ॥ ౪౫॥

నానా పురతియే ప్రతిష్ఠేలాగీం । సానీవ ధరునీ ఆంగీ ।
పురాణే ఆఖ్యానరూపే జగీం । భారతా ఆలీ ॥ ౪౬॥

మ్హణఊని మహాభారతీం జే నాహీ । తే నోహేచి లోకీ తిహీం ।
యేణే కారణే మ్హణిపే పాహీం । వ్యాసోచ్ఛిష్ట జగత్రయ ॥ ౪౭॥

ఐసీ సురస జగీం కథా । జే జన్మభూమి పరమార్థా ।
ముని సాంగే నృపనాథా । జనమేజయా ॥ ౪౮॥

జే అద్వితీయ ఉత్తమ । పవిత్రైక నిరుపమ ।
పరమ మంగలధామ । అవధారిజో ॥ ౪౯॥

ఆతా భారతీం కమళపరాగు । గీతాఖ్యు ప్రసంగు ।
జో సంవాదిలా శ్రీరంగు । అర్జునేసీ ॥ ౫౦॥

నా తరీ శబ్దబ్రహ్మాబ్ధి। మథిలేయా వ్యాసబుద్ధి ।
నివడిలే నిరవధి । నవనీత హే ।। ౫౧॥

మగ జ్ఞానాగ్నిసంపర్కే । కడసిలేం వివేకే ।
పద ఆలే పరిపాకేం । ఆమోదాసీ ॥ ౫౨॥

జే అపేక్షిజే విరక్తి । సదా అనుభవిజే సంతీం ।
సోహంభావే పారంగతీ । రమిజే జేథ ॥ ౫౩॥

జే ఆకర్ణిజే భక్తీ । జేం ఆదివంద్య త్రిజగతీం ।
తే భీష్మపర్వీం సంగతీ । సాంగీజైల ॥ ౫౪॥

జేం భగవద్గీతా మ్హణీజే । జేం బ్రహ్మేశాంనీం ప్రశంసిజే।
జే సనకాదికీం సేవిజే । ఆదరేసీం ॥ ౫౫॥

జైసే శారదియేచే చంద్రకళే- । మాజీం అమృతకణ కోంవళే ।
తేం వేంచతీ మవాళేం । చకోరతలగేం ॥ ౫౬॥

తియాపరీ శ్రోతాం । అనుభవావీ హే కథా ।
అతి హళువారపణే చిత్తా । ఆణూనియాం ॥ ౫౭॥

హే శబ్దేవిణ సంవాదిజే । ఇంద్రియాం నేణతా భోగిజే ।
బోలాఆధి ఝోంబిజే । ప్రమేయాసీ ॥ ౫౮॥

జైసే భ్రమర పరాగు నేతీ । పరీ కమళదళే నేణతీ ।
తైసీ పరీ ఆహే సేవితీ । గ్రంథీ ఇయే ॥ ౫౯॥

కా ఆపులా ఠావో న సాండితా । ఆలింగిజే చంద్రు ప్రకటతా ।
హా అనురాగు భోగితాం । కుముదినీ జాణే ॥ ౬౦॥

ఐసేని గంభీరపణే । స్థిరావలేని అంతఃకరణే ।
ఆథిలా తోచి జాణే । మానూం ఇయే ॥ ౬౧॥

అహో అర్జునాచియే పాంతీ । జే పరిసణయా యోగ్య హోతీ ।
తిహీం కృపా కరూన సంతీం । అవధాన ద్యావే ॥ ౬౨॥

హే సలగీం మ్యాం మ్హణితలే । చరణాం లాగోని వినవిలేం ।
ప్రభూ సఖోల హృదయ ఆపులేం । మ్హణఊనియాం ॥ ౬౩॥

జైసా స్వభావో మాయబాపాంచా । అపత్య బోలే జరీ బోబడీ వాచా ।
తరీ అధికచి తయాచా । సంతోష ఆథీ ॥ ౬౪॥

తైసా తుమ్హీం మీ అంగీకారిలాం । సజ్జనీం ఆపులా మ్హణితలా ।
తరీ సహజ ఉణేం ఉపసాహలా । ప్రార్థూం కాయీ ॥ ౬౫॥

పరీ అపరాధు తో ఆణిక ఆహే । జేం మీ గీతార్థ కవళుం పాహేం ।
తే అవధారా వినవూం లాహేం । మ్హణఊనియాం ॥ ౬౬॥

హే అనావర న విచారితాం । వాయాంచి ధింవసా ఉపనలా చిత్తా ।
యేర్హవీం భానుతేజీం కాయ ఖద్యోతా । శోభా ఆథీ ॥ ౬౭॥

కా టిటిభూ చాంచూవరీ । మాప సూయే సాగరీ ।
మీ నేణతు త్యాపరీ । ప్రవర్తేం యేథ ॥ ౬౮॥

ఆఇకా ఆకాశ గింవసావే । తరీ త్యాహూని థోర హోఆవేం ।
మ్హణఊని అపాడు హేం ఆఘవేం । నిర్ధారితా ॥ ౬౯॥

యా గీతార్థాచీ థోరీ । స్వయేం శంభూ వివరీ ।
జేథ భవానీ ప్రశ్ను కరీ । చమత్కారోనీ ॥ ౭౦॥

తేథ హరూ మ్హణే నేణిజే । దేవీ జైసేం కా స్వరూప తుఝేం ।
తైసేం నిత్యనూతన దేఖిజే । గీతాతత్వ ॥ ౭౧॥

హా వేదార్థసాగరూ । జయా నిద్రితాచా ఘోరూ ।
తో స్వయేం సర్వేశ్వరూ । ప్రత్యక్ష అనువాదలా ॥ ౭౨॥

ఐసేం జేం అగాధ । జేథ వేడావతీ వేద ।
తేథ అల్ప మీ మతిమంద । కాయ హోయ ॥ ౭౩॥

హేం అపార కైసేని కవళావే । మహాతేజ కవణేం ధవళావే ।
గగన ముఠీం సువావే । మశకే కేవీం ॥ ౭౪॥

పరీ ఏథ అసే ఏక ఆధారు । తేణేచి బోలేం మీ సధరు ।
జే సానుకూళ శ్రీగురు । జ్ఞానదేవో మ్హణే ॥ ౭౫॥

యేర్హవీం తరీ మీ ముర్ఖూ । జరీ జాహలా అవివేకు ।
తరీ సంతకృపాదీపు । సోజ్వళు అసే ॥ ౭౬॥

లోహాచే కనక హోయే । హే సామర్థ్య పరిసీంచ ఆహే ।
కీ మృతహీ జీవిత లాహే । అమృతసిద్ధీ ॥ ౭౭ ॥

జరీ ప్రకటే సిద్ధసరస్వతీ । తరీ ముకయా ఆథీ భారతీ ।
ఏథ వస్తుసామర్థ్యశక్తి । నవల కాయీ ॥ ౭౮॥

జయాతేం కామధేనూ మాయే । తయాసీ అప్రాప్య కాహీ ఆహే ।
మ్హణఊని మీ ప్రవర్తోం లాహే । గ్రంథీ ఇయే ॥ ౭౯॥

తరీ న్యూన తే పురతేం । అధిక తే సరతే ।
కరూన ఘ్యావే హేం తుమతే । వినవీతు అసే ॥ ౮౦॥

ఆతా దేఈజో అవధాన । తుమ్హీం బోలవిల్యా మీ బోలేన ।
జైసే చేష్టే సూత్రాధీన । దారుయంత్ర ॥ ౮౧॥

తైసా మీ అనుగ్రహీతు । సాధూంచా నిరోపితు ।
తే ఆపులా అలంకారితు । భలతయాపరీ ॥ ౮౨॥

తంవ శ్రీగురూ మ్హణతీ రాహీం । హే తుజ బోలావే న లగే కాంహీ ।
ఆతా గ్రంథా చిత్త దేఈం । ఝడకరీ వేగా ॥ ౮౩॥

యా బోలా నివృత్తిదాసు । పావూని పరమ ఉల్హాసు ।
మ్హణే పరియేసా మనా అవకాశు । దేఊనియాం ॥ ౮౪॥

ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ|
ధర్మక్షేత్రే కురుక్షేత్రే సమవేతా యుయుత్సవః |
మామకాః పాణ్డవాశ్చైవ కిమకుర్వత సంజయ || ౧||
తరీ పుత్రస్నేహే మోహితు । ధృతరాష్ట్ర అసే పుసతు ॥

మ్హణే సంజయా సాంగే మాతు । కురుక్షేత్రీంచీ ॥ ౮౫॥

జేం ధర్మాలయ మ్హణిజే । తేథ పాండవ ఆణి మాఝే ।
గేలే అసతీ వ్యాజేం । ఝుంజాచేని ॥ ౮౬॥

తరీ తిహీం యేతులా అవసరీం । కాయ కిజత అసే యేరయేరీం ।
తేం ఝడకరీ కథన కరీ । మజప్రతీ ॥ ౮౭॥

సంజయ ఉవాచ|
దృష్ట్వా తు పాణ్డవానీకం వ్యూఢం దుర్యోధనస్తదా |
ఆచార్యముపసంగమ్య రాజా వచనమబ్రవీత్ || ౨||
తియే వేళీ తో సంజయ బోలే । మ్హణే పాండవసైన్య ఉచలలే ।
జైసేం మహాప్రళయీం పసరలే । కృతాంతముఖ ॥ ౮౮॥

తైసే తేం ఘనదాట । ఉఠావలే ఏకవాట ।
జైసేం ఉసళలే కాలకూట । ధరీం కణవ ॥ ౮౯॥

నా తరీ వడవానలు సాదుకలా । ప్రలయవాతే పోఖలా ।
సాగర శోషూని ఉధవలా । అంబరాసీ ॥ ౯౦॥

తైసే దళ దుర్ధర । నానా వ్యూహీం పరికర ।
అవగమలే భయాసుర । తియే కాళీం ॥ ౯౧॥

తేం దేఖిలేయాం దుర్యోధనేం । అవ్హేరిలే కవణే మానే ।
జైసేం న గణిజే పంచాననేం । గజవటాంతే ॥ ౯౨ ॥

పశ్యైతాం పాణ్డుపుత్రాణామాచార్య మహతీం చమూమ్ |
వ్యూఢాం ద్రుపదపుత్రేణ తవ శిష్యేణ ధీమతా || ౩||
మగ ద్రోణాపాసీ ఆలా । తయాతే మ్హణే హా దేఖిలా ।
కైసా దళభారు ఉచలలా । పాండవాంచా ॥ ౯౩॥

గిరిదుర్గ జైసే చాలతే । తైసే వివిధ వ్యూహ సంభవతే ।
హే రచిలే ఆథి బుద్ధిమంతే । ద్రుపద్కుమరేం ॥ ౯౪॥

జో కా తుమ్హీం శిక్షాపిలా । విద్యా దేఊనీ కురుఠా కేలా ।
తేణే హా పాఖరిలా । దేఖదేఖ ॥ ౯౫॥

అత్ర శూరా మహేష్వాసా భీమార్జునసమా యుధి ।
యుయుధానో విరాటశ్చ ద్రుపదశ్చ మహారథః ॥ ౪॥

ఆణికహీ అసాధారణ । జే శస్త్రాస్త్రీం ప్రవీణ ।
జే క్షాత్రధర్మీం నిపుణ । వీర ఆహాతీ ॥ ౯౬॥

జే బళేం ప్రౌఢీ పౌరుషేం । భీమార్జునాంసారిఖే ।
తే సాంగేన కౌతుకేం । ప్రసంగేచి ॥ ౯౭॥

ఏథ యుయుధాను సుభటు । ఆలా అసే విరాటు ।
మహారథీ శ్రేష్ఠు । ద్రుపద వీరు ॥ ౯౮ ॥

ధృష్టకేతుశ్చేకితానః కాశిరాజేశ్చ వీర్యవాన ।
పురుజిత్ కుంతిభోజశ్చ శైబ్యశ్చ నరపుంగవః ॥ ౫॥

యుధామన్యుశ్చ విక్రాంత ఉత్తమౌజాశ్చ వీర్యవాన్ ।
సౌభద్రో ద్రౌపదేయాశ్చ సర్వ ఏవ మహారథః ॥ ౬॥

చేకితాన ధృష్టకేతు । కాశిశ్వరు విక్రాంతు ।
ఉత్తమౌజ నృపనాథు । శైబ్య దేఖ ॥ ౯౯ ॥

హా కుంతిభోజు పాహే । ఏథ యుధామన్యు ఆలా ఆహే ।
ఆణి పురుజితాది రాయ హే । సకళ దేఖే ॥ ౧౦౦॥

హా సుభద్రహృదయనందను । జో అపరు నవా అర్జును ।
తో అభిమన్యు మ్హణే దుర్యోధను । దేఖే ద్రోణా ॥ ౧౦౧॥

ఆణికహీ ద్రౌపదీకుమర । కే సకళహీ మహారథీ వీర ।
మితీ నేణిజే అపార । మీనలే ఆథి ॥ ౧౦౨ ॥

అస్మాకం తు విశిష్టా యే తాన్ నిబోధ ద్విజోత్తమ ।
నాయకా మమ సైన్యస్య సంజ్ఞార్థం తాన్ బ్రవీమి తే ॥ ౭॥

భవాన్ భీష్మశ్చ కర్ణశ్చ కృపశ్చ సమింతింజయః ।
అశ్వత్థామా వికర్ణశ్చ సోమదత్తిస్థైవ చ ॥ ౮॥

ఆతాం ఆముచాం దళీం నాయక । జే రూఢ వీర సైనిక ।
తే ప్రసంగే ఆఇక । సాంగిజతీ ॥ ౧౦౩॥

ఉద్దేశేం ఏక దోనీ । జాయిజతీ బోలోనీ ।
తుమ్హీఆదికరూని । ముఖ్య జే జే ॥ ౧౦౪॥

హా భీష్ము గంగానందను । జో ప్రతాపతేజస్వీ భానూ ।
రిపుగజపంచానను । కర్ణ వీరు ॥ ౧౦౫ ॥

యా ఏకేకాచేని మనోవ్యాపారేం । హే విశ్వ హోయ సంహరే ।
హా కృపాచార్య న పురే । ఏకలాచి ॥ ౧౦౬॥

ఏథ వికర్ణ వీరు ఆహే । హా అశ్వత్థామా పైల పాహేం ।
యాచా అడదరు సదా వాహే । కృతాంతు మనీం ॥ ౧౦౭॥

సమితింజయో సోమదత్తి । ఐసే ఆణికహీ బహుత ఆహాతీ ॥

జయాచియా బళా మితీ । ధాతాహీ నేణే ॥ ౧౦౮॥

అన్యే చ బహవః శూరా మదర్థే త్యక్తజీవితాః ।
నానాశస్త్రప్రహరణః సర్వే యుద్ధవిశరదః ॥ ౯॥

జే శస్త్రవిద్యాపారంగత । మంత్రావతార మూర్త ।
హో కాం జే అస్త్రజాత । ఏథూని రూఢ ।। ౧౦౯॥

హే అప్రతిమల్ల జగీం । పురతా ప్రతాపు అంగీ ।
పరీ సర్వ ప్రాణేం మజచిలాగీ । ఆరాఇలే అసతీ ॥ ౧౧౦॥

పతివ్రతేచే హృదయ జైసే । పతీవాంచూని న స్పర్శే ।
మీ సర్వస్వ యా తైసే । సుభటాంసీ ॥ ౧౧౧॥

ఆముచియా కాజాచేని పాడేం । దేఖతీ ఆపులేం జీవిత థోకడేం ।
ఐసే నిరవధి చోఖడే । స్వామిభక్త ॥ ౧౧౨॥

ఝుంజతీ కుళకణీ జాణతీ । కళే కీర్తీసీ జితీ ।
హే బహు అసో క్షాత్రనీతీ । ఏథోనియాం ॥ ౧౧౩॥

ఐసేం సర్వాపరీ పురతే । వీర దళీ ఆముతేం ।
ఆతాం కాయ గణూం యాంతేం । అపార హే ॥ ౧౧౪॥

అపర్యాప్తం తదస్మాకం బలం భీష్మాభిరక్షితమ్ ।
పర్యాప్తం త్విదమేషాం బలం భీమాభిరక్షితమ్ ॥ ౧౦॥

వరీ క్షత్రీయాంమాజి శ్రేష్ఠు । జో జగజేఠీ గా సుభటు ।
తయా దళవైపణాచా పాటు । భీష్మాసీ పైం ॥ ౧౧౫॥

ఆతాం యాచేని బళేం గవసలేం । హేం దుర్గ జైసే పన్నాసీలేం ।
యేణే పాడే థేంకులే । లోకత్రయ ॥ ౧౧౬॥

ఆధీంచ సముద్ర పాహీం । తేథ దువాడపణా కవణా నాహీం ॥

మగ వడవానళు తైసేయాహీ । విరజా జైసా ॥ ౧౧౭॥

నా తరీ ప్రలయవహ్ని మహావాతు । యా దోఘాం జైసా సాంఘాతు ।
తైసా హా గంగాసుతు । సేనాపతి ॥ ౧౧౮॥

ఆతాం యేణేంసి కవణ భిడే । హే పాండవ సైన్య కీర థోడేం ।
ఓఇచలేని పాడే । దిసత అసే ॥ ౧౧౯॥

వరీ భీమసేన బేథు । తో జాహలా అసే సేనానాథు ।
ఐసేం బోలోని హే మాతు । సాండిలీ అసే ॥ ౧౨౦॥

అయనేషు చ సర్వేషు యథాభాగమవస్థితాః ।
భీష్మమేవాభిరక్షన్తు భవన్తః సర్వ ఏవ హి ॥ ౧౧॥

మగ పునరపి కాయ బోలే । సకళ సైనికాంతే మ్హణితలేం ।
ఆతా దళభార ఆపులాలే । సరసే కరా ॥ ౧౨౧॥

జియా జియా అక్షౌహిణీ । తియే తియే ఆరణీ ।
వరగణ కవణకవణీ । మహారథియా ॥ ౧౨౨॥

తేణే తియా ఆవరిజే । భీష్మాతళీం రాహిజే ।
ద్రోణాతే మ్హణిజే । తుమ్హీం సకళ ॥ ౧౨౩॥

హాచి ఏకు రక్షావా । మీ తైసా హా దేఖావా ।
యేణేం దళభారు ఆఘవా । సాచు ఆముచా॥ ౧౨౪॥

తస్య సనయన్ హర్షం కురువృద్ధః పితామహః ।
సింహనాదం వినద్యోచ్చైః శంఖం దధ్మౌ ప్రతాపవాన్ ॥ ౧౨॥

యా రాజాచియా బోలా । సేనాపతి సంతోషలా।
మగ తేణే కేలా । సింహనాదు ॥ ౧౨౫॥

తో గాజత అసే అద్భుతు । దోన్హీ సైన్యాంఆంతు ।
ప్రతిధ్వని న సమాతు । ఉపజత అసే ॥ ౧౨౬॥

తయాచి తులగాసవే । వీరవృత్తిచేని థావేం ।
దివ్య శంఖ భీష్మదేవేం । ఆస్ఫురిలా ॥ ౧౨౭॥

తే దోన్హీ నాద మినలే । తేథ త్రైలోక్య బధిరభూత జాహలేం ।
జైసేం ఆకాశ కాం పడిలేం । తుటోనియాం ॥ ౧౨౮॥

ఘడఘడీత అంబర । ఉచంబళత సాగర ।
క్షోభలేం చరాచర । కాంపత అసే ॥ ౧౨౯॥

తేణేం మహాఘోషగజరేం । దుమదుమతాతీ గిరికందరేం ।
తంవ దలామాజి రణతురేం । ఆస్ఫారిలీం ॥౧౩౦॥

తతః శంఖాశ్చ భైర్యశ్చ పణవానకగోముఖః ।
సహసైవాభ్యహన్యన్త స శబ్దస్తుములోఽభవత్ ॥౧౩॥

ఉదండ సైంఘ వాజతేం । భయానకేం ఖాఖాతే ।
మహాప్రళయో జేథేం । ధాకడాంసీ ॥ ౧౩౧ ॥

భేరీ నిశాణ మాందళ । శంఖ కాహళా భోంగళ ।
ఆణి భయాసుర రణకోల్హాళ । సుభటాంచే ॥ ౧౩౨॥

ఆవేశేం భుజా త్రాహాటితీ । విసణైలే హాంకా దేతీ ।
జేథ మహామద భద్రజాతీ । ఆవరతీ నా ॥ ౧౩౩॥

తేథ భేడాంచీ కవణ మాతు । కాంచయా కేర ఫిటతు ।
జేణేం దచకలా కృతాంతు । ఆంగ నేఘే ॥ ౧౩౪॥

ఏకాం ఉభయతాంచే ప్రాణ గేలే । చాంగాంచే దాంత బైసలే ।
బిరుదాంచే దాదులే । హింవతాతీ ॥ ౧౩౫॥

ఐసా అద్భుత తూరబంబాళు । ఐకోని బ్రహ్మా వ్యాకుళు ।
దేవ మ్హణతీ ప్రళయకాళు । ఓఢవలా ఆజి ॥ ౧౩౬॥

ఐసీ స్వర్గీం మాతు । దేఖోని తో ఆకాంతు ।
తంవ పాండవదళా ఆంతు । వర్తలేం కాయీ ॥ ౧౩౭॥

హో కాం నిజసార విజయాచే । కీం తే భాండార మహాతేజాచే ।
జేథ గరుడాచిచే జావళియే । కాంతలే చార్హీ ॥ ౧౩౮॥

తతః శ్వేతైర్హయైర్యుక్తే మహతి స్యన్దనే స్థితౌ ।
మాధవః పాండవశ్చైవ దివ్యౌ శంఖౌ ప్రదధ్మతుః ॥ ౧౪॥

కీ పాఖాంచా మేరు జైసా । రహంవరు మిరవితసే తైసా ।
తేజేం కోందటలియా దిశా జయాచేని ॥౧౩౯॥

జేథ అశ్వవాహకు ఆపణ । వైకుంఠీచా రాణా జాణ ।
తయా రథాచే గుణ । కాయ వర్ణూం ॥ ౧౪౦॥

ధ్వజస్తంభావరీ వానరు । తో మూర్తిమంత శంకరు ।
సారథీ శారఙధరు । అర్జునేసీం ॥ ౧౪౧॥

దేఖా నవల తయా ప్రభూచేం । ప్రేమ అద్భుత భక్తాంచే ।
జే సారథ్య పార్థాచేం । కరీతు అసే ॥ ౧౪౨॥

పాఈకు పాఠీసీం ఘాతలా । ఆపణ పుఢాం రాహిలా ।
తేణేం పాంచజన్యు ఆస్ఫురిలా । అవలీళాచి ।। ౧౪౩॥

పాంచజన్యం హృషీకేశో దేవదత్తం ధనంజయః ।
పౌండ్రం దధ్మౌ మహాశంఖం భీమకర్మా వృకోదరః ॥ ౧౫॥

పరీ తో మహాఘోషు థోరు । గాజత అసే గంహిరు ।
జైసా ఉదైలా లోపి దినకరు । నక్షత్రాంతే ॥ ౧౪౪॥

తైసేం తురబంబాళు భంవతే । కౌరవదళీ గాజత హోతే ।
తే హారపోని నేణోం కేఊతే । గేలే తేథ ॥ ౧౪౫॥

తైసాచి దేఖే యేరేం । నినాదేం అతి గంహిరే ।
దేవదత్త ధనుర్ధరే । ఆస్ఫురిలా ॥ ౧౪౬॥

తే దోనీ శబ్ద అచాట । మినలే ఏకవట ।
తేథ బ్రహ్మకటాహ శతకూట । హోం పాహత అసే ॥ ౧౪౭॥

తంవ భీమసేను విసణైలా । జైసా మహాకాళు ఖవళలా ।
తేణేం పౌండ్ర ఆస్ఫురిలా । మహాశంఖు ॥ ౧౪౮॥

అనంతవిజయం రాజా కుంతీపుత్రో యుధిష్ఠిరః ।
నకులః సహదేవశ్చం సుఘోష్మణిపుష్పకౌ ॥ ౧౬॥

తో మహాప్రలయజలధరు । జైసా ఘడఘడిలా గంహిరు ।
తంవ అనంతవిజయో యుధిష్ఠిరు । ఆస్ఫురిత అసే ॥ ౧౪౯॥

నకుళేం సుఘోషు । సహదేవే మణిపుష్పకు ।
జేణేం నాదేం అతంకు । గజబజలా అసే ॥ ౧౫౦॥

కాశ్యశ్చ పరమేశ్వాసః శిఖండీ చ మహారథః ।
దృష్టద్యుమ్నో విరాటశ్చ సాతకిశ్చాపరాజితః ॥ ౧౭॥

ద్రుపదో ద్రౌపదేయాశ్చ సర్వేశః పృథివీపతే ।
సౌభద్రశ్చ మహాబాహుః శంఖాన్ దధ్ముః పృథక్ పృథక్ ॥ ౧౮॥

తేథ భూపతీ హోతే అనేక । ద్రుపద ద్రౌపదేయాదిక ।
హా కాశీపతీ దేఖ । మహాబాహు ॥ ౧౫౧॥

తేథ అర్జునాచా సుతు । సాత్యకి అపరాజితు ।
దృష్టద్యుమ్ను నృపనాథు । శిఖండీ హన ॥ ౧౫౨॥

విరాటాది నృపవర । జే సైనిక ముఖ్య వీర ।
తిహీం నానా శంఖ నిరంతర । ఆస్ఫురిలే ॥ ౧౫౩॥

తేణేం మహాఘోషనిర్ఘాతేం । శేషకూర్మ అవచితే ।
గజబజోని భూభారాతేం । సాండూం పాహతీ ॥ ౧౫౪॥

తేథ తిన్హీం లోక డండళిత । మేరు మాందార ఆందోళిత ।
సముద్రజళ ఉసళత । కైలాసవేరీ ॥ ౧౫౫॥

స ఘోషో ధార్త్రరాష్ట్రాణాం హృదయాని వ్యదారయత్ ।
నభశ్చ పృథివీంశ్చైవ తుములో వ్యనునాదయన్ ॥ ౧౯॥

పృథ్వీతళ ఉలథోం పాహత । ఆకాశ అసే ఆసుడత ।
తేథ సడా హోత । నక్షత్రాంచా ।। ౧౫౬॥

సృష్టి గేలీ రే గేలీ ॥ దేవాం మోకళవాదీ జాహలీ ।
ఐశీ ఏక టాళీ పిటిలీ । సత్యలోకీం । ౧౫౭ ॥

దిహాచి దిన థోకలా । జైసా ప్రలయకాళ మాండలా ।
తైసా హాహాకారు ఉఠిలా । తిన్హీం లోకీం ॥ ౧౫౮॥

తంవ ఆదిపురుషు విస్మితు । మ్హణే ఝణేం హోయ పాం అంతు ।
మగ లోపలా అద్భుతు । సంభ్రము తో ॥ ౧౫౯॥

మ్హణోని విశ్వ సాంవరలే । ఏర్హవీం యుగాంత హోతేం వోడవలే ।
జై మహాశంఖ ఆస్ఫురిలే । కృష్ణాదికీం ॥ ౧౬౦॥

తో ఘోష తరీ ఉపసంహరలా । పరీ పడిసాద హోతా రాహిలా ॥

తేణేం దళభార విధ్వంసిలా । కౌరవాంచా ॥ ౧౬౧॥

తో జైసా గజఘటాఆంతు । సింహ లీలా విదారితు ।
తైసా హృదయాతేం భేదితు । కౌరవాంచియా ॥ ౧౬౨॥

తో గాజత జంవ ఆఇకతీ । తంవ ఉభేచి హియే ఘాలితీ ।
ఏకమేకాంతే మ్హణతీ । సావధ రే సావధ ॥ ౧౬౩॥

అథ వ్యవస్థితాన్ దృష్టవా ధార్తరాష్ట్రానం కపిధ్వజః ।
ప్రవృత్తే శస్త్రసంపాతే ధనురుద్యమ్య పాండవః ॥ ౨౦॥

తేథ బళేం ప్రౌఢీపురతే । జే మహారథీ వీర హోతే ।
తిహీం పునరపి దళాతేం । ఆవరిలేం ॥ ౧౬౪॥

మగ సరిసపణేం ఉఠావలే । దుణావటోని ఉచలలే ।
తయా దండీ క్షోభలేం । లోకత్రయ ॥ ౧౬౫॥

తేథ బాణవరీ ధనుర్ధర । వర్షతాతీ నిరంతర ।
జైసే ప్రలయాంత జలధర । అనివార కా ॥ ౧౬౬॥

తేం దేఖలియా అర్జునేం । సంతోష ఘేఊని మనే ।
మగ సంభ్రమే దిఠీ సేనే । ఘాలితసే ॥ ౧౬౭॥

తంవ సంగ్రామీం సజ్జ జాహలే । సకళ కౌరవ దేఖిలే ।
మగ లీలా ధనుష్య ఉచలిలే । పండుకుమరేం ॥ ౧౬౮॥

హృషీకేశం తదా వాక్యమిదమాహ మహీపతే ।
అర్జున ఉవాచ–
సేనయోరుభయోర్మధ్యే రథం స్థాపయ మేఽచ్యుత ॥ ౨౧।
తే వేళీం అర్జున మ్హణతసే దేవా । ఆతాం ఝడకరీ రథు పేలావా ।
నేఊని మధ్యేం ఘాలావా । దోహీం దళాం ॥ ౧౬౯॥

యావదేతాన్ నిరిక్షేఽహం యోద్ధుకామానవస్థితాన్ ।
కైర్మయా సహ యోద్ధవ్యస్మిన్ రణసముద్యమే ॥ ౨౨॥

యోత్స్యమానానవేక్షేఽహం య ఏతేఽత్ర సమాగతః ।
ధార్తరాష్ట్రస్య దుర్బుద్ధేర్యుద్ధే ప్రియచికిర్షవః ॥ ౨౩॥

జంవ మీ నావేక । హే సకళ వీర సైనిక ।
న్యాహళీన అశేఖ । ఝుంజతే జే ॥ ౧౭౦॥

ఏథ ఆలే అసతీ ఆఘవే । పరీ కవణేంసీ మ్యాం ఝుంజావే ।
హే రణీం లాగే పహావేం । మ్హణఊనియాం ॥ ౧౭౧॥

బహుతకరుని కౌరవ । హే ఆతుర దుఃస్వభావ ।
వాటివాంవీణ హాంవ । బాంధితీ ఝుంజీం ॥ ౧౭౨॥

ఝుంజాచీ ఆవడీ ధరతీ । పరీ సంగ్రామీ వీర నవ్హతీ ।
హే సాంగేన రాయాప్రతీ । కాయ సంజయో మ్హణే । ౧౭౩॥

సంజయ ఉవాచ:
ఏవముక్తో హృషీకేశో గుడాకేశేన భారత ।
సేనయోరుభయోర్మధ్యే స్థాపయిత్వా రథోత్తమమ్ ॥ ౨౪॥

ఆఇకా అర్జున ఇతుకేం బోలిలా । తంవ కృష్ణేం రథు పేలిలా ।
దోహీం సైన్యామాజి కేలా । ఉభా తేణేం ॥ ౧౭౪॥

భీష్మద్రోణప్రముఖతః సర్వేషాం చ మహీక్షితామ్ ।
ఉవాచపార్థ పశ్యైతాన్ సమవేతాన్ కురునితి ॥ ౨౫॥

తత్రాపశ్యత్ స్థితాన్ పార్థః పితృనథ పితామహాన్ ।
ఆచార్యాన్ మాతులాన్ భ్రాతృన్ పుత్రాన్ పౌత్రాన్ సఖీంస్థతా ॥ ౨౬॥

శ్వశురాన్ సుహృదశ్చైవ సేనయోరుభయోరపి ।
తాన్ సమీక్ష స కౌంతేయః సర్వాన్ బన్ధూనవస్థితాన్ ॥ ౨౭॥

జేథ భీష్మాద్రోణాదిక । జవళికేచి సన్ముఖ ।
పృథివిపతి ఆణిక । బహుత ఆహాతి ॥ ౧౭౫॥

తేథ స్థిర కరూని రథు । అర్జున అసే పాహతు ।
తో దళభార సమస్తు । సంభ్రమేసీ ॥ ౧౭౬॥

మగ దేవా మ్హణే దేఖ దేఖ । హే గోత్రగురు అశేఖ ।
తంవ కృష్ణా మనీం నావేక । విస్మో జాహలా ॥ ౧౭౭॥

తో ఆపణయాం ఆపణ మ్హణే । ఏథ కాయి కవణ జాణే ।
హేం మనీం ధరిలే యేణేం । పరి కాంహీ ఆశ్చర్య అసే ॥ ౧౭౮॥

ఐసీ పుఢీల సే ఘేతు । తో సహజేం జాణే హృదయస్థు ।
పరి ఉగా అసే నివాంతు । తియే వేళీం ॥ ౧౭౯॥

తంవ తేథ పార్థు సకళ । పితృపితామహ కేవళ ।
గురూ బంధు మాతుళ । దేఖతా జాహలా ॥ ౧౮౦॥

ఇష్టమిత్ర ఆపులే । కుమరజన దేఖిలే ।
హే సకళ అసతీ ఆలే । తయాంమాజి ॥ ౧౮౧॥

సుహృజ్జన సాసరే । ఆణికహీ సఖే సోఈరే ।
కుమర పౌత్ర ధనుర్ధరేం । దేఖిలే తేథ ॥ ౧౮౨॥

జయాం ఉపకార హోతే కేలే । కాం ఆపదీం జే రాఖిలే ।
హే అసో వడీల ధాకులే – । ఆదికరుని ॥ ౧౮౩॥

ఐసే గోత్రచి దోహీం దళీం । ఉదిత జాలేం అసే కళీం ।
హేం అర్జునే తియే వేళీం । అవలోకిలేం ॥ ౧౮౪॥

కృపయా పరయాఽఽవిష్టో విషీదన్నమబ్రవీత ।
తేథ మనీం గజబజ జాహలీ । ఆణి ఆపైసీ కృపా ఆలీ ।
తేణేం అపమానేం నిఘాలీ । వీరవృత్తి ॥ ౧౮౫ ॥

జియా ఉత్తమ కుళీంచియా హోతీ । ఆణి గుణలావణ్య ఆథీ ।
తియా ఆణికీంతే న సాహతి । సుతేజపణేం ॥ ౧౮౬॥

నవియే ఆవడీచేని భరేం । కాముక నిజవనితా విసరే ।
మగ పాడేంవిణ అనుసరేం । భ్రమలా జైసా ॥ ౧౮౭॥

కీం తపోబళేం ఋద్ధీ । పాతలియా భ్రంశే బుద్ధీ ।
మగ తయా విరక్తతాసిద్ధీ । ఆఠవేనా॥ ౧౮౮॥

తైసేం అర్జునా తేథ జాహలే । అసతేం పురుషత్వ గేలే ।
జేం అంతఃకరణ దిధలే । కారుణ్యాసీ ॥ ౧౮౯॥

దేఖా మంత్రజ్ఞు బరళు జాయే । మగ తేథ కాం జైసా సంచారు హోయే ।
తైసా తో ధనుర్ధర మహామోహేం । ఆకళిలా ॥ ౧౯౦॥

మ్హణఊని అసతా ధీరు గేలా । హృదయా ద్రావో ఆలా ।
జైసా చంద్రకళీం సింపిలా । సోమకాంతు ॥ ౧౯౧॥

తయాపరీ పార్థు । అతిస్నేహేం మోహితు ।
మగ సఖేద అసే బోలతు । అచ్యుతేసీ ॥ ౧౯౨॥

దృష్ట్వేనం స్వజనం కృష్ణ యుయుత్సుం సముపస్థితామ్ ।।౨౮॥

సీదన్తీ మమ గాత్రాణి ముఖం చ పరిశుష్యతి ।
వేపథుశ్చ శరీరే మే రోమాహర్షశ్చ జాయతే ॥ ౨౯॥

గాండీవమ్ స్త్రంసతే హస్తాత్ త్వక్ చైవ పరిదహ్యతే ।
న చ శక్నోమ్యవస్థాతుం భ్రమతీవ చ మే మనః ॥ ౩౦॥

తో మ్హణే అవధారీ దేవా । మ్యాం పాహిలా హా మేళావా ।
తంవ గోత్రవర్గు ఆఘవా । దేఖిలా ఏథ ॥ ౧౯౩॥

హే సంగ్రామీం అతి ఉద్యత । జాహాలే అసతీ కీర సమస్త ।
పణ ఆపణపేయాం ఉచిత । కేవీం హోయ ॥ ౧౯౪॥

యేణేం నాంవేంచిం నేణోం కాయీ । మజ ఆపణపేం సర్వథా నాహీం ।
మన బుద్ధీ ఠాయీం । స్థిర నోహే ॥ ౧౯౫ ॥

దేఖేం దేహ కాంపత । తోండ అసే కోరడేం హోత ।
వికళతా ఉపజత । గాత్రాంసీ ॥ ౧౯౬ ॥

సర్వాంగా కాంటాళా ఆలా । అతి సంతాపు ఉపనలా ।
తేథ బేంబళే హాతు గేలా । గాండీవాచా ॥ ౧౯౭ ॥

తేం న ధరతాచి నిష్టలేం । పరి నేణేంచి హాతోని పడిలే ।
ఐసే హృదయ అసే వ్యాపిలేం । మోహేం యేణేం ॥ ౧౯౮ ॥

జేం వజ్రాపాసోని కఠిణ । దుర్ధర అతిదారుణ ।
తయాహూన అసాధారణ । హేం స్నేహ నవల ॥ ౧౯౯ ॥

జేణే సంగ్రామీ హరూ జింతిలా । నివాతకవచాంచా ఠావో ఫేడిలా ।
తో అర్జున మోహేం కవళిలా । క్షణామాజి ॥ ౨౦౦ ॥

జైసా భ్రమర భేదీ కోడేం । భలతైసేం కాష్ఠ కోరడేం ।
పరి కళికేమాజీం సాపడేం । కోవళియేం ॥ ౨౦౧ ॥

తేథ ఉత్తీర్ణ హోఈల ప్రాణేం । పరీం తే కమళదళు చిరూం నేణే ।
తైసే కఠీణ కోవళేంపణే । స్నేహ దేఖా ॥ ౨౦౨ ॥

హే ఆదిపురుషాచీ మాయా । బ్రహ్మేయాహి నయేచి ఆయా ।
మ్హణఊనీ భులవిలా ఐకేం రాయా । సంజయో మ్హణే ॥ ౨౦౩ ॥

అవధారీం మగ తో అర్జును ।దేఖోని సకళ స్వజను ।
విసరలా అభిమాను । సంగ్రామీంచా ॥ ౨౦౪ ॥

కైసీ నేణోం సదయతా । ఉపనలీ యేథే చిత్తా ।
మగ మ్హణే కృష్ణా ఆతా । నసిజే ఏథ ॥ ౨౦౫ ॥

మాఝేం అతిశయ మన వ్యాకుళ । హోతసే వాచా బరళ ।
జే వధావే హే సకళ । యేణేం నాంవే ॥ ౨౦౬ ॥

నిమితాని చ పశ్యామి విపరీతాని కేశవ ।
న చ శ్రేయోఽనుపశ్యామి హత్వా స్వజనమాహవే ॥ ౩౧ ॥

యా కౌరవాం జరీ వధావేం । తరీ యుధిష్ఠిరాదిక కాం న వధావే ।
హే యేర యేర ఆఘవే । గోత్రజ ఆముచే ॥ ౨౦౭ ॥

మ్హణోని జళో హేం ఝుంజ । ప్రత్యయా న యే మజ ।
ఏణేం కాయ కాజ । మహాపాపేం ॥ ౨౦౮ ॥

దేవా బహుతం పరీం పాహతా । ఏథ వోఖటేం హోఈల ఝుంజతాం ।
వర కాహీం చుకవితాం । లాభు ఆథీ ॥ ౨౦౯ ॥

న కాఙక్షే విజయం కృష్ణ న చ రాజ్య సుఖాని చ ।
కిం నో రాజ్యేన గోవింద కిం భోగైర్జీవితేన వా ॥ ౩౨ ॥

యేషామర్థే కాఙక్షితం నో రాజ్యం భోగాః సుఖాని చ ।
తే ఇమేఽవస్థితా యుద్ధే ప్రాణాంస్త్యక్త్వా ధనాని చ ॥ ౩౩ ॥

తయా విజయవృత్తీ కాంహీ । మజ సర్వథా కాజ నాహీం ।
ఏథ రాజ్య తరీ కాయీ । హేం పాహునియాం ॥ ౨౧౦ ॥

యాం సకళాంతే వధావే । మగ జే భోగ భోగావే ।
తే జళోత ఆఘవే । పార్థు మ్హణే ॥ ౨౧౧ ॥

తేణేం సుఖేవిణ హోఈల । తై భలతేహీ సాహిజేల ।
వరి జీవితహీ వేంచిజేల । యాచిలాగీం ॥ ౨౧౨ ॥

పరీం యాసీ ఘాతు కీజే । మగ ఆపణ రాజ్య భోగిజే ।
హే స్వప్నీంహీ మన మాఝే । కరూం న శకే ॥ ౨౧౩ ॥

తరీ ఆమ్హీ కా జన్మావేం । కవణాలాగీం జియావేం ।
జేం వడిలాం యాం చింతావేం । విరుద్ధ మనేం ॥ ౨౧౪ ॥

పుత్రాతేం ఇప్సీ కుళ । తయాచేం కాయి హేంచి ఫళ ।
జే నిర్దాళిజే కేవళ । గోత్ర ఆపులే ॥ ౨౧౫ ॥

హేం మనీంచి కేవి ధరిజే । ఆపణ వజ్రాచేయాం బోలిజే ।
వరీ ఘడే తరీ కీజే । భలే ఏయాం ॥ ౨౧౬ ॥

ఆమ్హీం జేం జేం జోడావేం । తేం సమస్తీం ఇహీం భోగావేం ।
హే జీవితహీ ఉపకారావేం । కాజీం యాంచాం ॥ ౨౧౭ ॥

ఆమ్హీ దిగంతీచే భూపాళ । విభాండూని సకళ ।
మగ సంతోషవిజే కుళ । ఆపులేం జేం ॥ ౨౧౮ ॥

తేచి హే సమస్త । పరీ కైసేం కర్మ విపరీత ।
జే జాహలే అసతీ ఉద్యత । ఝుంజావయా ॥ ౨౧౯ ॥

అంతౌరియా కుమరేం । సాండోనియాం భాండారేం ।
శస్త్రాగ్రీం జివ్హారేం । ఆరోపునీ ॥ ౨౨౦ ॥

ఐసియాంతే కైసేని మారుం । కవణావరీ శస్త్ర ధరూం ।
నిజ హృదయా కరూం । ఘాతు కేవీం ॥ ౨౨౧ ॥

ఆచార్యాః పితరః పుత్రాస్తథైవ చ పితామహః ।
మాతులః శ్వశురాః పౌత్రాః శ్యాలాః సంబంధినస్తథా ॥ ౩౪॥

హే నేణసీ తూం కవణ । పరీ పైల భీష్మ ద్రోణ ।
జయాంచే ఉపకార అసాధారణ । ఆమ్హాం బహుత ॥ ౨౨౨ ॥

ఏథ శాలక సాసరే మాతుళ । ఆణీ బంధు కీం హేం సకళ ।
పుత్ర నాతూ కేవళ । ఇష్టహీ అసతీ ॥ ౨౨౩ ॥

అవధారీం అతి జవళికేచే । హే సకళహీ సోయరే ఆముచే ।
మ్హణోని దోష ఆథి వాచే । బోలతాంచి ॥ ౨౨౪ ॥

ఏతాన్న హన్తుమిఛామి ఘ్నతోఽపి మఘుసూదన ।
అపి త్రైలోక్యరాజ్యస్య హేతోః కిం న మహీకృతే ॥ ౩౫ ॥

హే వరీ భలతేం కరితు । ఆంతాచి ఏథేం మారితు ।
పరి ఆపణ మనేం ఘాతు । న చింతావా ॥ ౨౨౫ ॥

త్రైలోక్యీంచే అనకళిత । జరీ రాజ్య హోఈల ఏథ ।
తరీ హేం అనుచిత । నాచరేం మీ ॥ ౨౨౬ ॥

జరీ ఆజ ఏథ ఐసేం కీజే । తరీ కవణాంచా మనీం ఉరిజే ।
సాంగ ముఖ కేవీం పాహిజే । తుఝే కృష్ణా ॥ ౨౨౭ ॥

నిహత్య ధార్తరాష్ట్రాన్నః కా ప్రీతిః స్యాజ్జనార్దన ।
పాపనేవాశ్రయేదస్మాన్హత్వైతానాతతాయినః ॥ ౩౬ ॥

జరీ వధు కరూనీ గోత్రజాంచా । తరీ వసౌటా హోఊన దోషాంచా ।
మజ జోడలాసి తూం హాతీంచా । దూరీ హోసీ ॥ ౨౨౮ ॥

కుళహరణీం పాతకేం । తియే ఆంగీం జడతీ అశేఖేం ।
తయేం వేళీ తూం కవణ కేం । దేఖావాసీ ॥ ౨౨౯ ॥

జైసా ఉద్యానామాజీం అనళు । సంచరలా దేఖోని ప్రబళు ।
మగ క్షణభరీ కోకిళు । స్థిర నోహే ॥ ౨౩౦ ॥

సకర్దమ సరోవరు । అవలోకూని చకోరు ।
న సేవితు అవ్హేరు । కరూని నిఘే ॥ ౨౩౧ ॥

తయాపరీ తూం దేవా । మజ ఝకోం న యేసీ మావా ।
జరీ పుణ్యాచా వోలావా । నాశిజేల ॥ ౨౩౨ ॥

తస్మాన్నార్హా వయం హన్తుమ్ ధార్తరాష్ట్రాన్స్వబాంధవాన్ ।
స్వజనం హి కథం హత్వా సుఖినః స్యామ మాధవ ॥ ౩౭ ॥

మ్హణోని మీ హేం న కరీం । ఇయే సంగ్రామీం శస్త్ర న ధరీం ।
హేం కిడాళ బహుతీం । పరీం దిసతసే ॥ ౨౩౩ ॥

తుఝా అంతరాయ హోఈల । మగ సాంగేం ఆమచేం కాయ ఉరేల ।
తేణేం దుఃఖే హియేం ఫుటేల । తుజవీణ కృష్ణా ॥ ౨౩౪ ॥

మ్హణావూని కౌరవ హే వధిజతీ । మగ ఆమ్హీం భోగ భోగిజతీ ।
హే అసో మాత అఘడతీ । అర్జున మ్హణే ॥ ౨౩౫ ॥

యద్యప్యతే న పశ్యంతి లోభోపహృతచేతసః ।
కులక్షయకృతందోషం మిత్రద్రోహే చ పాతకమ్ ॥ ౩౮ ॥

కథం జ్ఞేయమస్మాభిః పాపాదస్మాన్నివర్తితుమ్ ।
కులక్షయకృతమ్ దోషం ప్రపశ్యద్భిర్జనార్దన ॥ ౩౯ ॥

హే అభిమానపదే భులలే । జరీ పాం సంగ్రామా ఆలే ।
తర్హీ ఆమ్హీం హిత ఆపులేం । జాణావేం లాగే ॥ ౨౩౬ ॥

హేం ఐసేం కైసేం కరావేం । జే ఆపులే ఆపణ మారావే ।
జాణత జాణతాంచి సేవావేం । కాలకూట ॥ ౨౩౭ ॥

హాం జీ మార్గీం చాలతాం । పుఢాం సింహ జాహలా అవచితాం ।
తో తంవ చుకవితాం । లాభు ఆథీ ॥ ౨౩౮ ॥

అసతా ప్రకాశు సాండావా । మగ అంధకూప ఆశ్రావా ।
తరీ తేథ కవణు దేవా । లాభు సాంగే ॥ ౨౩౯ ॥

కా సమోర అగ్ని దేఖోనీ । జరీ న వచిజే వోసండోనీ ।
తరీ క్షణా ఏకా కవళూని । జాంళూ సకే ॥ ౨౪౦॥

తైసే దోష హే మూర్త । అంగీ వాజోం అసతీ పహాత ।
హేం జాణతాంహీ కేవీం ఏథ । ప్రవర్తావేం ॥ ౨౪౧ ॥

ఐసేం పార్థ తియే అవసరీం । మ్హణే దేవా అవధారీం ।
యా కల్మషాచీ థోరీ । సాంగేన తుజ ॥ ౨౪౨ ॥

కులక్షయే ప్రణశ్యంతి కులధర్మాః సనాతనః ।
ధర్మే నష్టే కులం కృత్సనమధర్మోఽభిభవత్యుత ॥ ౪౦ ॥

జైసేం కాష్ఠేం కాష్ఠ మథిజే । యేథ వన్హి ఏక ఉపజే ।
తేణేం కాష్ఠజాత జాళిజే । ప్రజ్వళలేని ॥ ౨౪౩ ॥

తైసా గోత్రీంచీ పరస్పరేం । జరీ వధు ఘడే మత్సరేం ।
తరీ తేణేం మహాదోషేం ఘోరేం । కుళచి నాశే ॥ ౨౪౪॥

మ్హణవూని యేణేం పాపేం । వంశజధర్ము లోపే ।
మగ అధర్ముచి ఆరోపే । కుళామాజి ॥ ౨౪౫ ॥

అధర్మాభిభవాత్ కృష్ణ ప్రదుష్యంతి కులస్త్రియః ।
స్త్రీసు దుష్టాసు వార్ష్ణేయ జాయతే వర్ణసంకరః ॥ ౪౧ ॥

ఏథ సారాసార విచారావేం । కవణే కాయ ఆచరావేం ।
ఆణి విధినిషేధ అఘవే । పారుషతి ॥ ౨౪౬ ॥

అసతా దీపు దవడీజే । మగ అంధకారీం రాహాటిజే ।
జే ఉజూంచి కా ఆడళిజే । జయాపరీ ॥ ౨౪౭ ॥

తైసా కుళీం కుళక్షయో హోయ । తయే వేళీ తో ఆద్య ధర్ము జాయ ।
మగ ఆన కాంహీం ఆహే । పాపాంవాచుని ॥ ౨౪౮ ॥

జైం యమనియమ ఠాకతీ । తేథ ఇంద్రియేం సైరా విచరతీ ।
మ్హణవూని వ్యభిచార ఘడతీ । కుళస్త్రియాంసీ ॥ ౨౪౯ ॥

ఉత్తమ అధమీం సంచరతీ । ఐసే వర్ణావర్ణ మిసళతీ ।
తేథ సమూళ ఉపడతీ । జాతిధర్మ ॥ ౨౫౦ ॥

జైసీ చోహటాచియా బళీ । పావిజే సైరా కాఊళీం ।
తైసీం మహాపాపేం కుళీం ప్రవేశతీ ॥ ౨౫౧ ॥

సంకరో నరకాయైవ కులఘ్నానాం కులస్య చ ।
పతంతి పితరి హ్యేషాం లుప్తపిండిదకక్రియాః ॥ ౪౧॥

మగ కుళా దేఖా అశేఖా । ఆంణి కుళఘాతకా ।
యేరయేరా నరక । జాణేం ఆథీ ॥ ౨౫౨ ॥

దేఖేం వంశవృద్ధి సమస్త । యాపరీ హోయ పతిత ।
మగ మగ వోవాండితీ స్వర్గస్థ । పూర్వపురుష ॥ ౨౫౩ ॥

జేథ నిత్యాది క్రియా ఠాకే । ఆణి నైమిత్తిక పారుఖే ।
తేథ కవణా తిళోదకేం । కవణ అర్పీ ॥ ౨౫౪ ॥

తరీ పితర కాయ కరితీ । కైసేని స్వర్గీం బసతీ ।
మ్హణోని తేహీ యేతీ । కుళాపాసీ ॥ ౨౫౫ ॥

జైసా నఖాగ్రీం వ్యాళు లాగే । తో శిఖాంత వ్యాపీ వేగేం ।
తేవీ ఆబ్రహ్మ కుళ అవఘేం । ఆప్లవిజే ॥ ౨౫౬ ॥

దోషైరేతైః కులఘ్నానాం వర్ణసంకరకారకైః ।
ఉత్సాద్యంతే జాతిధర్మాః కులధర్మాశ్చ శాశ్వతః ॥ ౪౩ ॥

ఉత్సన్నకులధర్మాణాం మనుష్యాణాం జనార్దన ।
నరకే నియతం వాసో భవతీత్యనుశుశ్రుమ ॥ ౪౪ ॥

అహో వత మహత్ పాపం కర్తుం వ్యవసితా వయమం ।
యద్ రాజ్యసుఖలోభేన హన్తుం స్వజనముద్యతాః ॥ ౪౫ ॥

దేవా అవధారీ ఆణిక ఏక । ఏథ ఘడే మహాపాతక ।
జై సంగదోషేం హా లౌకిక । భ్రంశు పావే ॥ ౨౫౭ ॥

జైసా ఘరీం ఆపులా । వానివసే వన్హీ లాగలా।
తో ఆణికాంహీ ప్రజ్వళిలా । జాళుని ఘాలీ ॥ ౨౫౮ ॥

తైసియా తయా కుళసంగతీ । జే జే లోక వర్తతీ ।
తేహీ బాధు పావతీ । నిమిత్తేం యేణేం ॥ ౨౫౯ ॥

తైసేం నానా దోషేం సకళ । అర్జున మ్హణే తేం కుళ ।
మగ మహాఘోర కేవళ । నిరయ భోగీ ॥ ౨౬౦ ॥

పడిలియా తియే ఠాయీం । మగ కల్పాంతీహీ ఉగండు నాహీ ।
యేసణేం పతన కుళక్షయీం । అర్జున మ్హణే ॥ ౨౬౧ ॥

దేవా హేం వివిధ కానీం ఐకిజే । పరి అఝునివరీ త్రాసు నుపజే ।
హృదయ వజ్రాచేం హేం కాయ కీజే । అవధారీ పాం ॥ ౨౬౨ ॥

అపేక్షిజే రాజ్యసుఖ । జయాలాగీం తేం తంవ క్షణిక ।
ఐసే జాణతాంహీ దోఖ । అవ్హేరూ నా ॥ ౨౬౩ ॥

హే వడిల సకళ ఆపులే । వధావయా దిఠీ సూదలే ।
సాంగ పాం కాయ థేకులేం । ఘడలే ఆమ్హా ॥ ౨౬౪ ॥

యది మామప్రతీకారమశస్త్రతం శస్త్రపాణయః ।
ధార్తరాష్ట్రా రణే హన్యుస్తనం మే క్షేమతరం భవేత్ ॥ ౪౬ ॥

ఆతాం యావరీ జేం జియావేం । తయాపాసూని హేం బరవే ।
జే శస్త్ర సాండూని సాహావే । బాణ త్యాంచే ॥ ౨౬౫ ॥

తయావరీ హోయ జితుకేం । తేం మరణహీ వరీ నికేం ।
పరీ యేణేం కల్మషేం । చాడ నాహీం ॥ ౨౬౬ ॥

ఐసేం దేఖోని సకళ । అర్జునేం ఆపులేం కుళ ।
మగ మ్హణే రాజ్య తేం కేవళ । నిరయభోగు ॥ ౨౬౭ ॥

సంజయ ఉవాచః
ఏవముక్తవార్జునః సంఖ్యే రథోపస్య ఉపావిశత్ ।
విసృజ్య సశరం చాపం శోకసంవిగ్నమానసః ॥ ౪౭ ॥

ఐసేం తియే అవసరీం । అర్జున బోలిలా సమరీం ।
సంజయో మ్హణే అవధారీ । ధృతరాష్ట్రాతేం ॥ ౨౬౮ ॥

మగ అత్యంత ఉద్వేగలా । న ధరత గహింవరూ ఆలా ।
తేథ ఉడీ ఘాతలీ ఖాలాం । రథౌనియాం ॥ ౨౬౯ ॥

జైసా రాజకుమరు పదచ్యుతు । సర్వథా హోయ ఉపహృతు ।
కాం రవి రాహుగ్రస్తు । ప్రభాహీను ॥ ౨౭౦ ॥

నా తరీ మహాసిద్ధీసంభ్రమేం । జింతలా త్రాసు భ్రమే ।
మగ ఆకళుని కామేం । దీను కీజే ॥ ౨౭౧ ॥

తైసా తో ధనుర్ధరు । అత్యంత దుఃఖేం జర్జరు ।
దిసే జేథ రహంవరు । త్యజిలా తేణేం ॥ ౨౭౨ ॥

మగ ధనుష్యబాణ సాండిలే । న ధరత అశ్రుపాత ఆలే ।
ఐసేం ఐకే రాయా తేథ వర్తలేం । సంజయో మ్హణే ॥ ౨౭౩ ॥

ఆతా యావరీ తో వైకుంఠ్నాథు । దేఖోని సఖేద పార్థు ।
కవణేపరీ పరమార్థు । నిరుపీల ॥ ౨౭౪ ॥

తే సవిస్తర పుఢారీ కథా । అతి సకౌతుక ఐకతాం ।
జ్ఞానదేవ మ్హణే ఆతాం నివృత్తిదాసు ॥ ౨౭౫ ॥