ધર્માણિ પ્રથમાન્યાસન્ ।
તે હ નાકં મહિમાનઃ સચંત
યત્ર પૂર્વે સાધ્યાઃ સંતિ દેવાઃ || 1 ||
- ૐ (oṃ)Om
- યજ્ઞેન (yajñena)with the sacrifice
- યજ્ઞમ્ (yajñam)to the sacrifice
- અયજન્ત (ayajanta)sacrificed
- દેવાઃ (devāḥ)the gods
- તાનિ (tāni)those
- ધર્માણિ (dharmāṇi)laws
- પ્રથમાનિ (prathamāni)the first
- આસન્ (āsan)were
- તે (te)they
- હ (ha)indeed
- નાકમ્ (nākam)the vault of heaven
- મહિમાનઃ (mahimānaḥ)the great ones
- સચન્ત (sacanta)reached
- યત્ર (yatra)where
- પૂર્વે (pūrve)the ancient
- સાધ્યાઃ (sādhyāḥ)Sadhyas
- સન્તિ (santi)are
- દેવાઃ (devāḥ)gods
anvaya ૐ દેવાઃ યજ્ઞેન યજ્ઞમ્ અયજન્ત તાનિ પ્રથમાનિ ધર્માણિ આસન્ તે મહિમાનઃ હ નાકમ્ સચન્ત યત્ર પૂર્વે સાધ્યાઃ દેવાઃ સન્તિ
chandas Irregular as printed: a Triṣṭubh verse, with Om added and the lines broken in the middle of a quarter
ધર્માણિ laws — The first ways of doing things, fixed by that first sacrifice and followed ever since.
નાકમ્ the vault of heaven — Naka is the sky above the sky, where there is no pain. The word is read as na-aka, without grief.
સાધ્યાઃ the Sadhyas — An older order of gods, spoken of as being there before the gods we name.
note The mantrapushpanjali is the handful of flowers offered at the close of worship, held in folded hands while these verses are said. It opens with the last verse of the Purusha Sukta, Rig Veda 10.90.16. તનિ is printed for તાનિ, and મહિમાન : and સાધ્યા : carry a stray space before the visarga.
નમો વયં વૈશ્રવણાય કુર્મહે ।
સ મસ કામાન્ કામ કામાય મહ્યં ।
કામેશ્ર્વરો વૈશ્રવણો દદાતુ કુબેરાય વૈશ્રવણાય ।
મહારાજાય નમઃ || 2 ||
- ૐ (oṃ)Om
- રાજાધિરાજાય (rājādhirājāya)to the king over kings
- પ્રસહ્ય (prasahya)by main force
- સાહિને (sāhine)to the one who overcomes
- નમઃ (namaḥ)salutation
- વયમ્ (vayam)we
- વૈશ્રવણાય (vaiśravaṇāya)to Vaishravana
- કુર્મહે (kurmahe)make
- સઃ (saḥ)he
- મે (me)my
- કામાન્ (kāmān)the things wished for
- કામકામાય (kāmakāmāya)to one who wishes for wishes
- મહ્યમ્ (mahyam)to me
- કામેશ્વરઃ (kāmeśvaraḥ)the lord of what is wished for
- વૈશ્રવણઃ (vaiśravaṇaḥ)Vaishravana
- દદાતુ (dadātu)may he give
- કુબેરાય (kuberāya)to Kubera
- વૈશ્રવણાય (vaiśravaṇāya)to Vaishravana
- મહારાજાય (mahārājāya)to the great king
- નમઃ (namaḥ)salutation
anvaya ૐ રાજાધિરાજાય પ્રસહ્ય સાહિને વૈશ્રવણાય વયમ્ નમઃ કુર્મહે સઃ કામકામાય મહ્યમ્ મે કામાન્ કામેશ્વરઃ વૈશ્રવણઃ દદાતુ કુબેરાય વૈશ્રવણાય મહારાજાય નમઃ
chandas Prose, a Vedic formula
વૈશ્રવણ Vaishravana — Kubera, son of Vishravas, keeper of the treasures and king of the north.
note This is the Kubera mantra, from the Taittiriya Aranyaka, a prayer to the keeper of treasures for what one wishes. સ મસ is printed for સ મે, and કામેશ્ર્વરો for કામેશ્વરો.
વૈરાજ્યં પારમેષ્ઠ્યં રાજ્યં મહારાજ્યમાધિપત્યમયં
વૈરાજ્યં પારમેષ્ઠ્યં રાજ્યં મહારાજ્યમાધિપત્યમયં
સમંતપર્યાયીસ્યાત્ સાર્વભૈમઃ સાર્વાયુષ આં
તાદાપરાર્ધાત્ પૃથિવ્યૈ સમુદ્રપર્યંતાયા એકેરાળિતિ
તદપ્યેષઃ શ્લોકો ભિગીતો મરૂતઃ પરિવેષ્ટારો
મરૂતસ્યાવસન્ ગૃહે || 3 ||
- ૐ (oṃ)Om
- સ્વસ્તિ (svasti)may it be well
- સામ્રાજ્યમ્ (sāmrājyam)imperial rule
- ભૌજ્યમ્ (bhaujyam)the enjoyment of it
- સ્વારાજ્યમ્ (svārājyam)rule of oneself
- વૈરાજ્યમ્ (vairājyam)rule over others
- પારમેષ્ઠ્યમ્ (pārameṣṭhyam)the standing of the highest
- રાજ્યમ્ (rājyam)kingship
- મહારાજ્યમ્ (mahārājyam)great kingship
- આધિપત્યમ્ (ādhipatyam)lordship over all
- અયમ્ (ayam)this one
- સમન્તપર્યાયી (samantaparyāyī)one who has gone all the way round
- સ્યાત્ (syāt)may he be
- સાર્વભૌમઃ (sārvabhaumaḥ)lord of the whole earth
- સાર્વાયુષઃ (sārvāyuṣaḥ)living out the whole of life
- આન્તાત્ (āntāt)to the end
- આપરાર્ધાત્ (āparārdhāt)of the far half of time
- પૃથિવ્યૈ (pṛthivyai)of the earth
- સમુદ્રપર્યન્તાયાઃ (samudraparyantāyāḥ)as far as the sea
- એકરાટ્ (ekarāṭ)sole ruler
- ઇતિ (iti)so
- તત્ (tat)on that
- અપિ (api)too
- એષઃ (eṣaḥ)this
- શ્લોકઃ (ślokaḥ)verse
- અભિગીતઃ (abhigītaḥ)is sung
- મરુતઃ (marutaḥ)the Maruts
- પરિવેષ્ટારઃ (pariveṣṭāraḥ)as attendants
- મરુત્તસ્ય (maruttasya)of Marutta
- અવસન્ (avasan)lived
- ગૃહે (gṛhe)in the house
anvaya ૐ સ્વસ્તિ સામ્રાજ્યમ્ ભૌજ્યમ્ સ્વારાજ્યમ્ વૈરાજ્યમ્ પારમેષ્ઠ્યમ્ રાજ્યમ્ મહારાજ્યમ્ આધિપત્યમ્ અયમ્ સમન્તપર્યાયી સાર્વભૌમઃ સાર્વાયુષઃ આપરાર્ધાત્ આન્તાત્ સમુદ્રપર્યન્તાયાઃ પૃથિવ્યૈ એકરાટ્ સ્યાત્ ઇતિ તત્ અપિ એષઃ શ્લોકઃ અભિગીતઃ મરુતઃ મરુત્તસ્ય ગૃહે પરિવેષ્ટારઃ અવસન્
chandas Prose, from the Aitareya Brahmana
સ્વારાજ્યમ્ rule of oneself — Svarajya is being one’s own master. The list runs from ruling others to ruling oneself and back again, each word a different reach of power.
મરુત્તસ્ય of Marutta — A king of old whose sacrifice was so great that the Maruts themselves waited on him and the All-gods sat in his court. He is held up as the measure of a full reign.
એકરાટ્ sole ruler — Eka-raj, the one who rules with no second. It is the last and largest word in the list.
note This passage is the old blessing said over a king. A line is printed twice in the source, from વૈરાજ્યં to આધિપત્યમયં; it is read once. મરૂતસ્ય is printed for મરુત્તસ્ય. The verse it introduces ends at the start of the next block.
એકદંતાયવિઘ્મહે વક્રતુણ્ડાય ધીમહિ ।
તન્નોદંતી પ્રચોદયાત્ ।
મંત્રપુષ્પાંજલી સમર્પયામિ || 4 ||
- આવિક્ષિતસ્ય (āvikṣitasya)of the son of Avikshit
- કામપ્રેઃ (kāmapreḥ)who moved men to desire
- વિશ્વેદેવાઃ (viśvedevāḥ)the All-gods
- સભાસદઃ (sabhāsadaḥ)sat in the assembly
- ઇતિ (iti)so ends the verse
- એકદન્તાય (ekadantāya)of the one-tusked
- વિદ્મહે (vidmahe)we know
- વક્રતુણ્ડાય (vakratuṇḍāya)on the curving trunk
- ધીમહિ (dhīmahi)we set our minds
- તત્ (tat)may that
- નઃ (naḥ)us
- દન્તી (dantī)the tusked one
- પ્રચોદયાત્ (pracodayāt)drive on
- મન્ત્રપુષ્પાઞ્જલિમ્ (mantrapuṣpāñjalim)the handful of flowers offered with mantras
- સમર્પયામિ (samarpayāmi)I offer
anvaya કામપ્રેઃ આવિક્ષિતસ્ય વિશ્વેદેવાઃ સભાસદઃ ઇતિ એકદન્તાય વિદ્મહે વક્રતુણ્ડાય ધીમહિ તત્ દન્તી નઃ પ્રચોદયાત્ મન્ત્રપુષ્પાઞ્જલિમ્ સમર્પયામિ
chandas Irregular block: the close of the verse on Marutta, the Ganesha Gayatri, and the closing offering
ધીમહિ we set our minds — The same word stands at the heart of the Gayatri itself. What follows it is always the request that the mind be driven on.
અઞ્જલિ a handful — The anjali is the cup made by putting both palms together. The flowers are held there through all the verses and released at the last line.
note The verse on Marutta closes with ઇતિ. Then comes the Ganesha Gayatri, said before the flowers are let go. એકદંતાયવિઘ્મહે is printed as one word; it is read એકદન્તાય વિદ્મહે. વિશ્ર્વેદેવા: is printed for વિશ્વેદેવાઃ.