- श्रीगणेशदिव्यदुर्गस्तोत्रम् (śrīgaṇeśadivyadurgastotram)the Shri Ganesha Divya Durga Stotra
anvaya श्रीगणेशदिव्यदुर्गस्तोत्रम्
chandas Prose, the title
दुर्ग a fort — Durga is a stronghold, a place hard to get into. A hymn called a durga sets the god at each quarter like a wall.
note From the Padma Purana. Krishna asks and Shiva answers, and what he gives is a fort made of names, one to each direction.
- श्रीकृष्णः (śrīkṛṣṇaḥ)Shri Krishna
- उवाच (uvāca)said
anvaya श्रीकृष्णः उवाच
chandas Prose, a speaker's line
note The words in brackets are a Hindi translation printed in the source.
दैत्यसङ्ग्रामवेलायां स्मरणीयं किमीश्वर ॥ १ ॥
- वद (vada)tell
- शिव (śiva)O Shiva
- महानाथ (mahānātha)O great lord
- पार्वतीरमणेश्वर (pārvatīramaṇeśvara)O husband of Parvati and master of all
- दैत्यसङ्ग्रामवेलायाम् (daityasaṅgrāmavelāyām)at the hour of battle with the demons
- स्मरणीयम् (smaraṇīyam)to be called to mind
- किम् (kim)what
- ईश्वर (īśvara)O lord
anvaya शिव महानाथ पार्वतीरमणेश्वर ईश्वर दैत्यसङ्ग्रामवेलायाम् किम् स्मरणीयम् वद
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
- ईश्वरः (īśvaraḥ)Ishvara
- उवाच (uvāca)said
anvaya ईश्वरः उवाच
chandas Prose, a speaker's line
गणेशदुर्गदिव्यं च शृणु वक्ष्यामि भक्तितः ॥ २ ॥
- शृणु (śṛṇu)listen
- कृष्ण (kṛṣṇa)O Krishna
- प्रवक्ष्यामि (pravakṣyāmi)I shall tell
- गुह्यात् (guhyāt)than what is secret
- गुह्यतरम् (guhyataram)more secret
- महत् (mahat)great
- गणेशदुर्गदिव्यम् (gaṇeśadurgadivyam)the divine Ganesha fort
- च (ca)and
- शृणु (śṛṇu)listen
- वक्ष्यामि (vakṣyāmi)I shall tell
- भक्तितः (bhaktitaḥ)out of love
anvaya कृष्ण शृणु गुह्यात् गुह्यतरम् महत् प्रवक्ष्यामि गणेशदुर्गदिव्यम् च भक्तितः वक्ष्यामि शृणु
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
दिव्यदुर्गप्रसादेन त्रिपुराणां वधः कृतः ॥ ३ ॥
- त्रिपुरवधवेलायाम् (tripuravadhavelāyām)at the hour of the killing of the three cities
- स्मरणीयम् (smaraṇīyam)to be called to mind
- किम् (kim)what
- ईश्वर (īśvara)O lord
- दिव्यदुर्गप्रसादेन (divyadurgaprasādena)by the grace of the divine fort
- त्रिपुराणाम् (tripurāṇām)of the three cities
- वधः (vadhaḥ)the killing
- कृतः (kṛtaḥ)was done
anvaya ईश्वर त्रिपुरवधवेलायाम् किम् स्मरणीयम् दिव्यदुर्गप्रसादेन त्रिपुराणाम् वधः कृतः
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
त्रिपुर the three cities — The three flying forts of the asuras, burned by Shiva with one arrow. The hymn claims the credit for this fort of names.
- श्रीकृष्णः (śrīkṛṣṇaḥ)Shri Krishna
- उवाच (uvāca)said
anvaya श्रीकृष्णः उवाच
chandas Prose, a speaker's line
note The words in brackets are a Hindi translation printed in the source.
- हेरम्बस्य (herambasya)of Heramba
- दुर्गम् (durgam)the fort
- इदम् (idam)this
- वद (vada)tell
- त्वम् (tvam)you
- भक्तवत्सल (bhaktavatsala)O you who are fond of those who love you
anvaya भक्तवत्सल त्वम् इदम् हेरम्बस्य दुर्गम् वद
chandas Anuṣṭubh (śloka), printed a half-line at a time
- ईश्वरः (īśvaraḥ)Ishvara
- उवाच (uvāca)said
anvaya ईश्वरः उवाच
chandas Prose, a speaker's line
- शृणु (śṛṇu)listen
- वत्स (vatsa)O child
- प्रवक्ष्यामि (pravakṣyāmi)I shall tell
- दुर्गे (durge)the fort
- वैनायकम् (vaināyakam)of Vinayaka
- शुभम् (śubham)the good
anvaya वत्स शृणु शुभम् वैनायकम् दुर्गे प्रवक्ष्यामि
chandas Anuṣṭubh (śloka), printed a half-line at a time
नृपद्वारे ज्वरे घोरे येनैव मुच्यते भयात् ॥ ५ ॥
- सङ्ग्रामे (saṅgrāme)in battle
- च (ca)and
- श्मशाने (śmaśāne)in the burning ground
- च (ca)and
- अरण्ये (araṇye)in the forest
- चोरसङ्कटे (corasaṅkaṭe)in danger from thieves
- नृपद्वारे (nṛpadvāre)at a king's door
- ज्वरे (jvare)in fever
- घोरे (ghore)raging
- येन (yena)by which
- एव (eva)itself
- मुच्यते (mucyate)one is let go
- भयात् (bhayāt)from fear
anvaya सङ्ग्रामे च श्मशाने च अरण्ये चोरसङ्कटे नृपद्वारे घोरे ज्वरे येन एव भयात् मुच्यते
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
note Six places where a man is not safe. A king's door stands among them without comment.
याम्यां लम्बोदरो रक्षेत् नैरृत्यां पार्वतीसुतः ॥ ६ ॥
- प्राच्याम् (prācyām)in the east
- रक्षतु (rakṣatu)may he guard
- हेरम्बः (herambaḥ)Heramba
- आग्नेय्याम् (āgneyyām)in the south-east
- अग्नितेजसा (agnitejasā)with the fire's own brightness
- याम्याम् (yāmyām)in the south
- लम्बोदरः (lambodaraḥ)Lambodara
- रक्षेत् (rakṣet)may he guard
- नैरृत्याम् (nairṛtyām)in the south-west
- पार्वतीसुतः (pārvatīsutaḥ)the son of Parvati
anvaya प्राच्याम् हेरम्बः रक्षतु आग्नेय्याम् अग्नितेजसा याम्याम् लम्बोदरः रक्षेत् नैरृत्याम् पार्वतीसुतः
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
गणेशः पातु औदीच्यां ईशान्यामीश्वरस्तथा ॥ ७ ॥
- प्रतीच्याम् (pratīcyām)in the west
- वक्रतुण्डः (vakratuṇḍaḥ)Vakratunda
- च (ca)and
- वायव्याम् (vāyavyām)in the north-west
- वरदप्रभुः (varadaprabhuḥ)the lord who gives boons
- गणेशः (gaṇeśaḥ)Ganesha
- पातु (pātu)may he guard
- औदीच्याम् (audīcyām)in the north
- ईशान्याम् (īśānyām)in the north-east
- ईश्वरः (īśvaraḥ)Ishvara
- तथा (tathā)and
anvaya प्रतीच्याम् वक्रतुण्डः च वायव्याम् वरदप्रभुः औदीच्याम् गणेशः पातु तथा ईशान्याम् ईश्वरः
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
एवं दशदिशो रक्षेत् हेरम्बो विघ्ननाशनः ॥ ८ ॥
- ऊर्ध्वम् (ūrdhvam)above
- रक्षेत् (rakṣet)may he guard
- धूम्रवर्णः (dhūmravarṇaḥ)the smoke-coloured one
- हि (hi)indeed
- अधस्तात् (adhastāt)below
- पापनाशनः (pāpanāśanaḥ)the destroyer of wrongs
- एवम् (evam)so
- दशदिशः (daśadiśaḥ)the ten directions
- रक्षेत् (rakṣet)may he guard
- हेरम्बः (herambaḥ)Heramba
- विघ्ननाशनः (vighnanāśanaḥ)who destroys obstacles
anvaya धूम्रवर्णः ऊर्ध्वम् रक्षेत् हि पापनाशनः अधस्तात् एवम् विघ्ननाशनः हेरम्बः दशदिशः रक्षेत्
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
दशदिशः the ten directions — The four quarters, the four between them, and up and down. With those ten covered the fort is closed.
- फलश्रुतिः (phalaśrutiḥ)the account of what it gives
anvaya फलश्रुतिः
chandas Prose, a heading
कोटिजन्मकृतं पापं एकावृत्तेन नश्यति ॥ ९ ॥
- हेरम्बस्य (herambasya)of Heramba
- दुर्गम् (durgam)the fort
- इदम् (idam)this
- त्रिकालम् (trikālam)at the three times of day
- यः (yaḥ)whoever
- पठेत् (paṭhet)recites
- नरः (naraḥ)a man
- कोटिजन्मकृतम् (koṭijanmakṛtam)done in a crore of births
- पापम् (pāpam)the wrong
- एकावृत्तेन (ekāvṛttena)by a single round of it
- नश्यति (naśyati)is destroyed
anvaya यः नरः इदम् हेरम्बस्य दुर्गम् त्रिकालम् पठेत् कोटिजन्मकृतम् पापम् एकावृत्तेन नश्यति
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
ललाटं चर्चितं येन त्रैलोक्यवशमानयेत् ॥ १० ॥
- गणेशाङ्गारशेषेण (gaṇeśāṅgāraśeṣeṇa)with what is left of Ganesha's embers
- दिव्यदुर्गेण (divyadurgeṇa)with the divine fort
- मन्त्रितम् (mantritam)made strong by the mantra
- ललाटम् (lalāṭam)the forehead
- चर्चितम् (carcitam)marked
- येन (yena)by whom
- त्रैलोक्यम् (trailokyam)the three worlds
- वशम् (vaśam)under his sway
- आनयेत् (ānayet)he would bring
anvaya येन दिव्यदुर्गेण मन्त्रितम् गणेशाङ्गारशेषेण ललाटम् चर्चितम् [सः] त्रैलोक्यम् वशम् आनयेत्
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
अङ्गारशेष what is left of the embers — The ash of the fire offered to him, used to mark the brow. The verse says the mantra is what makes the ash work.
तत् क्षणात्तानि नश्यन्ति गणेशतीर्थवन्दनात् ॥ ११ ॥
- मात्रागमसहस्राणि (mātrāgamasahasrāṇi)a thousand goings to a mother
- सुरापानशतानि (surāpānaśatāni)a hundred drinkings of liquor
- च (ca)and
- तत् (tat)that
- क्षणात् (kṣaṇāt)in a moment
- तानि (tāni)those
- नश्यन्ति (naśyanti)are destroyed
- गणेशतीर्थवन्दनात् (gaṇeśatīrthavandanāt)by a bow made at Ganesha's holy water
anvaya मात्रागमसहस्राणि सुरापानशतानि च गणेशतीर्थवन्दनात् तत् क्षणात् तानि नश्यन्ति
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
note The two things named are among the gravest wrongs the law books count. The verse sets them against one act of worship to make its point about the size of the mercy.
राज्यदानसहस्राणि तेषां फलमवाप्नुयात् ॥ १२ ॥
- नैवेद्यम् (naivedyam)the food offered
- वक्रतुण्डस्य (vakratuṇḍasya)to Vakratunda
- नरः (naraḥ)a man
- भुङ्क्ते (bhuṅkte)eats
- तु (tu)and
- भक्तितः (bhaktitaḥ)with devotion
- राज्यदानसहस्राणि (rājyadānasahasrāṇi)a thousand gifts of a kingdom
- तेषाम् (teṣām)of those
- फलम् (phalam)the fruit
- अवाप्नुयात् (avāpnuyāt)he would gain
anvaya [यः] नरः भक्तितः वक्रतुण्डस्य नैवेद्यम् भुङ्क्ते तु [सः] राज्यदानसहस्राणि तेषाम् फलम् अवाप्नुयात्
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
note वक्ततुण्डस्य is printed for वक्रतुण्डस्य.
शाकिनी डाकिनी भूतप्रेत वेताल राक्षसाः ॥ १३ ॥
- कदाचित् (kadācit)even once
- पठ्यते (paṭhyate)it is recited
- भक्त्या (bhaktyā)with devotion
- हेरम्बस्य (herambasya)of Heramba
- प्रसादतः (prasādataḥ)by the grace
- शाकिनी (śākinī)the shakinis
- डाकिनी (ḍākinī)the dakinis
- भूत (bhūta)the bhutas
- प्रेत (preta)the pretas
- वेताल (vetāla)the vetalas
- राक्षसाः (rākṣasāḥ)the rakshasas
anvaya कदाचित् भक्त्या पठ्यते हेरम्बस्य प्रसादतः शाकिनी डाकिनी भूत प्रेत वेताल राक्षसाः
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
भूर्जे वा ताडपत्रे वा दुर्गहेरम्बमालिखेत् ॥ १४ ॥
- ब्रह्मराक्षसकूष्माण्डाः (brahmarākṣasakūṣmāṇḍāḥ)the brahmarakshasas and kushmandas
- प्रणश्यन्ति (praṇaśyanti)are destroyed
- च (ca)and
- दूरतः (dūrataḥ)from far off
- भूर्जे (bhūrje)on birch bark
- वा (vā)or
- ताडपत्रे (tāḍapatre)on a palm leaf
- वा (vā)or
- दुर्गहेरम्बम् (durgaherambam)the Heramba fort
- आलिखेत् (ālikhet)let him write
anvaya ब्रह्मराक्षसकूष्माण्डाः च दूरतः प्रणश्यन्ति भूर्जे वा ताडपत्रे वा दुर्गहेरम्बम् आलिखेत्
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
भूर्ज birch bark — The thin bark written on in the north, as the palm leaf was in the south. The verse gives both, so that the hymn can be worn anywhere.
एकमावर्तनं भक्त्या पठेन्नित्यं तु यो नरः ॥ १५ ॥
- करमूले (karamūle)at the wrist
- धृतम् (dhṛtam)worn
- येन (yena)by whom
- करस्थाः (karasthāḥ)held in the hand
- सर्वसिद्धयः (sarvasiddhayaḥ)every success
- एकम् (ekam)one
- आवर्तनम् (āvartanam)round
- भक्त्या (bhaktyā)with devotion
- पठेत् (paṭhet)recites
- नित्यम् (nityam)every day
- तु (tu)and
- यः (yaḥ)whoever
- नरः (naraḥ)a man
anvaya येन करमूले धृतम् [तस्य] सर्वसिद्धयः करस्थाः यः नरः तु नित्यम् भक्त्या एकम् आवर्तनम् पठेत्
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
लिङ्गदानसहस्राणि पृथ्वीदानशतानि च ॥ १६ ॥
- कल्पकोटिसहस्राणि (kalpakoṭisahasrāṇi)for a thousand crore of ages
- शिवलोके (śivaloke)in Shiva's world
- महीयते (mahīyate)is honoured
- लिङ्गदानसहस्राणि (liṅgadānasahasrāṇi)a thousand gifts of a linga
- पृथ्वीदानशतानि (pṛthvīdānaśatāni)a hundred gifts of land
- च (ca)and
anvaya [सः] कल्पकोटिसहस्राणि शिवलोके महीयते लिङ्गदानसहस्राणि पृथ्वीदानशतानि च
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
- गजदानसहस्रम् (gajadānasahasram)a thousand gifts of an elephant
- च (ca)and
- गणेशस्तवनात् (gaṇeśastavanāt)from praising Ganesha
- फलम् (phalam)the fruit
anvaya गजदानसहस्रम् च गणेशस्तवनात् फलम्
chandas Anuṣṭubh (śloka), printed a half-line at a time
- इति (iti)here ends
- श्रीपद्मपुराणे (śrīpadmapurāṇe)in the Shri Padma Purana
- गणेशदिव्यदुर्गस्तोत्रम् (gaṇeśadivyadurgastotram)the Ganesha Divya Durga Stotra
- सम्पूर्णम् (sampūrṇam)complete
anvaya इति श्रीपद्मपुराणे गणेशदिव्यदुर्गस्तोत्रम् सम्पूर्णम्
chandas Prose, the colophon
