ഗണേശ പഞ്ചരത്നമ്

• ശ്രീഗണേശപഞ്ചരത്നസ്തോത്രമ് (śrīgaṇeśapañcaratnastotram)the hymn of five gems to Shri Ganesha
• ശ്രീഗണേശായ (śrīgaṇeśāya)to Shri Ganesha
• നമഃ (namaḥ)salutations
• മുദാകരാത്തമോദകമ് (mudākarāttamodakam)who happily holds a modak in his hand
• സദാവിമുക്തിസാധകമ് (sadāvimuktisādhakam)who always leads to liberation
• കലാധരാവതംസകമ് (kalādharāvataṃsakam)who wears the moon as an ornament
• വിലാസിലോകരക്ഷകമ് (vilāsilokarakṣakam)who protects the world that is his play
• അനായകൈകനായകമ് (anāyakaikanāyakam)the one leader of those who have no leader
• വിനാശിതേഭദൈത്യകമ് (vināśitebhadaityakam)who destroyed the elephant demon
• നതാശുഭാശുനാശകമ് (natāśubhāśunāśakam)who quickly ends the misfortunes of those who bow
• നമാമി (namāmi)I bow to
• തമ് (tam)that
• വിനായകമ് (vināyakam)Vinayaka

anvaya ശ്രീഗണേശപഞ്ചരത്നസ്തോത്രമ് ശ്രീഗണേശായ നമഃ മുദാകരാത്തമോദകമ് സദാവിമുക്തിസാധകമ് കലാധരാവതംസകമ് വിലാസിലോകരക്ഷകമ് അനായകൈകനായകമ് വിനാശിതേഭദൈത്യകമ് നതാശുഭാശുനാശകമ് തമ് വിനായകമ് [അഹമ്] നമാമി

chandas Pañcacāmara, 16 syllables in each of 4 pādas, short and long syllables alternating

മോദക the sweet dumpling he loves — Rice dough filled with coconut and jaggery. It is the offering most closely tied to Ganesha, and the first thing this hymn places in his hand.

അനായകൈകനായകമ് the one leader of the leaderless — A play on Vinayaka, the word that ends the verse: vi-nayaka, the leader with no one above him, is also the leader of those who have no one.

വിനാശിതേഭദൈത്യകമ് who killed the elephant demon — Usually identified with Gajamukhasura, the elephant-headed demon Ganesha defeats with his broken tusk.

note Adi Shankaracharya's hymn opens with Ganesha as a child might picture him, happy with a sweet in his hand, and within the same verse calls him the giver of liberation. The quick, even beat of the metre makes it easy to sing, and this first verse is the part most people know by heart.

• നതേതരാതിഭീകരമ് (natetarātibhīkaram)terrifying to those who will not bow
• നവോദിതാര്കഭാസ്വരമ് (navoditārkabhāsvaram)bright as the newly risen sun
• നമത്സുരാരിനിര്ജരമ് (namatsurārinirjaram)to whom gods and demons bow
• നതാധികാപദുദ്ധരമ് (natādhikāpaduddharam)who lifts those who bow out of their worst troubles
• സുരേശ്വരമ് (sureśvaram)lord of the gods
• നിധീശ്വരമ് (nidhīśvaram)lord of treasures
• ഗജേശ്വരമ് (gajeśvaram)lord of elephants
• ഗണേശ്വരമ് (gaṇeśvaram)lord of the ganas
• മഹേശ്വരമ് (maheśvaram)the great lord
• തമ് (tam)him
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• പരാത്പരമ് (parātparam)higher than the highest
• നിരന്തരമ് (nirantaram)always

anvaya നതേതരാതിഭീകരമ് നവോദിതാര്കഭാസ്വരമ് നമത്സുരാരിനിര്ജരമ് നതാധികാപദുദ്ധരമ് സുരേശ്വരമ് നിധീശ്വരമ് ഗജേശ്വരമ് ഗണേശ്വരമ് മഹേശ്വരമ് പരാത്പരമ് തമ് [അഹമ്] നിരന്തരമ് ആശ്രയേ

chandas Pañcacāmara, 16 syllables in each of 4 pādas, short and long syllables alternating

നതേതര those other than the ones who bow — He is fearsome only to those who refuse to bow. To those who do, the same line says, he is the one who lifts them out of trouble.

നിധീശ്വരമ് lord of treasures — Nidhi is treasure. The same title is given to Kubera, the lord of wealth.

note The second half of the verse is five titles in a row, each ending in ishvara, lord: of the gods, of treasures, of elephants, of the ganas, and the great lord. Chains of matching sounds like this run through all of Shankara's hymns.

• സമസ്തലോകശങ്കരമ് (samastalokaśaṅkaram)who brings good to all the worlds
• നിരസ്തദൈത്യകുഞ്ജരമ് (nirastadaityakuñjaram)who drove off the elephant demon
• ദരേതരോദരമ് (daretarodaram)whose belly is anything but small
• വരമ് (varam)the best
• വരേഭവക്ത്രമ് (varebhavaktram)with the face of a noble elephant
• അക്ഷരമ് (akṣaram)imperishable
• കൃപാകരമ് (kṛpākaram)source of compassion
• ക്ഷമാകരമ് (kṣamākaram)source of forgiveness
• മുദാകരമ് (mudākaram)source of joy
• യശസ്കരമ് (yaśaskaram)who gives fame
• മനസ്കരമ് (manaskaram)who gives a clear mind
• നമസ്കൃതാമ് (namaskṛtām)to those who bow to him
• നമസ്കരോമി (namaskaromi)I bow to
• ഭാസ്വരമ് (bhāsvaram)the radiant one

anvaya സമസ്തലോകശങ്കരമ് നിരസ്തദൈത്യകുഞ്ജരമ് ദരേതരോദരമ് വരമ് വരേഭവക്ത്രമ് അക്ഷരമ് നമസ്കൃതാമ് കൃപാകരമ് ക്ഷമാകരമ് മുദാകരമ് യശസ്കരമ് മനസ്കരമ് ഭാസ്വരമ് [അഹമ്] നമസ്കരോമി

chandas Pañcacāmara, 16 syllables in each of 4 pādas, short and long syllables alternating

ദരേതരോദരമ് whose belly is other than small — Dara-itara, 'other than small', is a roundabout way of saying his belly is huge, and it keeps the rhyme of the line going.

ആകര a mine, a source — Kripakaram, kshamakaram, mudakaram: a mine of mercy, of forgiveness, of joy. Each title is something he gives out.

note The second half is a run of rhyming titles, kṛpākaram, kṣamākaram, mudākaram, yaśaskaram, manaskaram, that ends on namaskaromi, 'I bow'. Each title is something Ganesha gives, and the line closes with the singer's reply: a bow.

• അകിഞ്ചനാര്തിമാര്ജനമ് (akiñcanārtimārjanam)who wipes away the pain of the poor
• ചിരന്തനോക്തിഭാജനമ് (cirantanoktibhājanam)of whom the ancient scriptures speak
• പുരാരിപൂര്വനന്ദനമ് (purāripūrvanandanam)the elder son of Shiva, enemy of the three cities
• സുരാരിഗര്വചര്വണമ് (surārigarvacarvaṇam)who crushes the pride of the demons
• പ്രപഞ്ചനാശഭീഷണമ് (prapañcanāśabhīṣaṇam)fearsome at the dissolution of the world
• ധനഞ്ജയാദിഭൂഷണമ് (dhanañjayādibhūṣaṇam)adorned with serpents such as Dhananjaya
• കപോലദാനവാരണമ് (kapoladānavāraṇam)the elephant with mada flowing on his cheeks
• ഭജേ (bhaje)I worship
• പുരാണവാരണമ് (purāṇavāraṇam)the ancient elephant

anvaya അകിഞ്ചനാര്തിമാര്ജനമ് ചിരന്തനോക്തിഭാജനമ് പുരാരിപൂര്വനന്ദനമ് സുരാരിഗര്വചര്വണമ് പ്രപഞ്ചനാശഭീഷണമ് ധനഞ്ജയാദിഭൂഷണമ് കപോലദാനവാരണമ് പുരാണവാരണമ് [അഹമ്] ഭജേ

chandas Pañcacāmara, 16 syllables in each of 4 pādas, short and long syllables alternating

പുരാരിപൂര്വനന്ദനമ് the first-born son of Shiva — Purari, 'enemy of the cities', is Shiva, who destroyed the three flying cities of the asuras. Purva-nandana, 'the earlier son', marks Ganesha as the elder.

ധനഞ്ജയ a great serpent — Here Dhananjaya is the name of a naga, and has nothing to do with Arjuna. Like his father, Ganesha wears snakes as ornaments.

കപോലദാന the flow on his cheeks — Dana is the mada fluid of an elephant in its prime. It marks him as a mighty tusker.

note The verse runs from comfort for the poor to the end of the world itself, and closes on 'the ancient elephant', a name that makes the familiar god as old as time.

• നിതാന്തകാന്തദന്തകാന്തിമന്തമ് (nitāntakāntadantakāntimantam)whose tusk shines with a beauty beyond compare
• അന്തകാന്തകാത്മജമ് (antakāntakātmajam)the son of Shiva, who put an end to Death
• അചിന്ത്യരൂപമ് (acintyarūpam)whose form is beyond imagining
• അന്തഹീനമ് (antahīnam)without end
• അന്തരായകൃന്തനമ് (antarāyakṛntanam)who cuts through obstacles
• ഹൃദന്തരേ (hṛdantare)within the heart
• നിരന്തരമ് (nirantaram)without a break
• വസന്തമ് (vasantam)dwelling
• ഏവ (eva)indeed
• യോഗിനാമ് (yoginām)of the yogis
• തമ് (tam)him
• ഏകദന്തമ് (ekadantam)the single-tusked one
• ഏവ (eva)alone
• തമ് (tam)him
• വിചിന്തയാമി (vicintayāmi)I meditate on
• സന്തതമ് (santatam)constantly

anvaya നിതാന്തകാന്തദന്തകാന്തിമന്തമ് അന്തകാന്തകാത്മജമ് അചിന്ത്യരൂപമ് അന്തഹീനമ് അന്തരായകൃന്തനമ് യോഗിനാമ് ഹൃദന്തരേ നിരന്തരമ് വസന്തമ് ഏവ തമ് ഏകദന്തമ് ഏവ തമ് [അഹമ്] സന്തതമ് വിചിന്തയാമി

chandas Pañcacāmara, 16 syllables in each of 4 pādas, short and long syllables alternating

അന്തകാന്തക the ender of the ender — Antaka, 'the one who ends', is Death. Shiva is called Antakantaka because he stopped Death to save his young devotee Markandeya.

ഏകദന്തമ് the single-tusked one — He has only one whole tusk. In one well-known telling he broke off the other and used it as a pen to write down the Mahabharata as Vyasa spoke it.

note Almost every word here carries the sound anta: kānta, danta, antaka, antahīna, antarāya, hṛdantare, nirantaram, vasantam. Shankara builds the whole verse on that one sound, moving from the shining tusk to the heart of the yogi.

• മഹാഗണേശപഞ്ചരത്നമ് (mahāgaṇeśapañcaratnam)these five gems for the great Ganesha
• ആദരേണ (ādareṇa)with devotion
• യഃ (yaḥ)whoever
• അന്വഹമ് (anvaham)every day
• പ്രജല്പതി (prajalpati)recites
• പ്രഭാതകേ (prabhātake)in the early morning
• ഹൃദി (hṛdi)in the heart
• സ്മരന് (smaran)remembering
• ഗണേശ്വരമ് (gaṇeśvaram)the lord of the ganas
• അരോഗതാമ് (arogatām)good health
• അദോഷതാമ് (adoṣatām)freedom from faults
• സുസാഹിതീമ് (susāhitīm)a gift for words and learning
• സുപുത്രതാമ് (suputratām)good children
• സമാഹിതായുഃ (samāhitāyuḥ)a long and settled life
• അഷ്ടഭൂതിമ് (aṣṭabhūtim)the eight kinds of prosperity
• അഭ്യുപൈതി (abhyupaiti)gains
• സഃ (saḥ)that person
• അചിരാത് (acirāt)before long

anvaya യഃ ഗണേശ്വരമ് ഹൃദി സ്മരന് പ്രഭാതകേ അന്വഹമ് ആദരേണ മഹാഗണേശപഞ്ചരത്നമ് പ്രജല്പതി സഃ അചിരാത് അരോഗതാമ് അദോഷതാമ് സുസാഹിതീമ് സുപുത്രതാമ് സമാഹിതായുഃ അഷ്ടഭൂതിമ് അഭ്യുപൈതി

chandas Pañcacāmara, 16 syllables in each of 4 pādas, short and long syllables alternating

അഷ്ടഭൂതിമ് the eightfold prosperity — Often read as the eight siddhis, powers such as becoming very small or very light at will. Some take it simply as every kind of wealth.

സുസാഹിതീമ് skill with words — Sahiti is literature, the gift of saying things well.

note The phalashruti. It asks for a morning habit: say the five verses with Ganesha in mind. What it promises is a good life in plain terms: health, a clean character, a way with words, good children and a long, steady life.

• ഇതി (iti)so ends
• ശ്രീശങ്കരഭഗവതഃ (śrīśaṅkarabhagavataḥ)of the revered Shankara
• കൃതൌ (kṛtau)among the works
• ശ്രീഗണേശപഞ്ചരത്നസ്തോത്രമ് (śrīgaṇeśapañcaratnastotram)the hymn of five gems to Shri Ganesha
• സമ്പൂര്ണമ് (sampūrṇam)is complete

anvaya ഇതി ശ്രീശങ്കരഭഗവതഃ കൃതൌ ശ്രീഗണേശപഞ്ചരത്നസ്തോത്രമ് സമ്പൂര്ണമ്