శ్రీగణేశాయ నమః ॥
ముదాకరాత్తమోదకం సదావిముక్తిసాధకం కలాధరావతంసకం విలాసిలోకరక్షకమ్ ।
అనాయకైకనాయకం వినాశితేభదైత్యకం నతాశుభాశునాశకం నమామి తం వినాయకమ్ ॥ ౧॥
- శ్రీగణేశపఞ్చరత్నస్తోత్రమ్ (śrīgaṇeśapañcaratnastotram)the hymn of five gems to Shri Ganesha
- శ్రీగణేశాయ (śrīgaṇeśāya)to Shri Ganesha
- నమః (namaḥ)salutations
- ముదాకరాత్తమోదకమ్ (mudākarāttamodakam)who happily holds a modak in his hand
- సదావిముక్తిసాధకమ్ (sadāvimuktisādhakam)who always leads to liberation
- కలాధరావతంసకమ్ (kalādharāvataṃsakam)who wears the moon as an ornament
- విలాసిలోకరక్షకమ్ (vilāsilokarakṣakam)who protects the world that is his play
- అనాయకైకనాయకమ్ (anāyakaikanāyakam)the one leader of those who have no leader
- వినాశితేభదైత్యకమ్ (vināśitebhadaityakam)who destroyed the elephant demon
- నతాశుభాశునాశకమ్ (natāśubhāśunāśakam)who quickly ends the misfortunes of those who bow
- నమామి (namāmi)I bow to
- తమ్ (tam)that
- వినాయకమ్ (vināyakam)Vinayaka
anvaya శ్రీగణేశపఞ్చరత్నస్తోత్రమ్ శ్రీగణేశాయ నమః ముదాకరాత్తమోదకమ్ సదావిముక్తిసాధకమ్ కలాధరావతంసకమ్ విలాసిలోకరక్షకమ్ అనాయకైకనాయకమ్ వినాశితేభదైత్యకమ్ నతాశుభాశునాశకమ్ తమ్ వినాయకమ్ [అహమ్] నమామి
chandas Pañcacāmara, 16 syllables in each of 4 pādas, short and long syllables alternating
మోదక the sweet dumpling he loves — Rice dough filled with coconut and jaggery. It is the offering most closely tied to Ganesha, and the first thing this hymn places in his hand.
అనాయకైకనాయకమ్ the one leader of the leaderless — A play on Vinayaka, the word that ends the verse: vi-nayaka, the leader with no one above him, is also the leader of those who have no one.
వినాశితేభదైత్యకమ్ who killed the elephant demon — Usually identified with Gajamukhasura, the elephant-headed demon Ganesha defeats with his broken tusk.
note Adi Shankaracharya's hymn opens with Ganesha as a child might picture him, happy with a sweet in his hand, and within the same verse calls him the giver of liberation. The quick, even beat of the metre makes it easy to sing, and this first verse is the part most people know by heart.
సురేశ్వరం నిధీశ్వరం గజేశ్వరం గణేశ్వరం మహేశ్వరం తమాశ్రయే పరాత్పరం నిరన్తరమ్ ॥ ౨॥
- నతేతరాతిభీకరమ్ (natetarātibhīkaram)terrifying to those who will not bow
- నవోదితార్కభాస్వరమ్ (navoditārkabhāsvaram)bright as the newly risen sun
- నమత్సురారినిర్జరమ్ (namatsurārinirjaram)to whom gods and demons bow
- నతాధికాపదుద్ధరమ్ (natādhikāpaduddharam)who lifts those who bow out of their worst troubles
- సురేశ్వరమ్ (sureśvaram)lord of the gods
- నిధీశ్వరమ్ (nidhīśvaram)lord of treasures
- గజేశ్వరమ్ (gajeśvaram)lord of elephants
- గణేశ్వరమ్ (gaṇeśvaram)lord of the ganas
- మహేశ్వరమ్ (maheśvaram)the great lord
- తమ్ (tam)him
- ఆశ్రయే (āśraye)I take refuge in
- పరాత్పరమ్ (parātparam)higher than the highest
- నిరన్తరమ్ (nirantaram)always
anvaya నతేతరాతిభీకరమ్ నవోదితార్కభాస్వరమ్ నమత్సురారినిర్జరమ్ నతాధికాపదుద్ధరమ్ సురేశ్వరమ్ నిధీశ్వరమ్ గజేశ్వరమ్ గణేశ్వరమ్ మహేశ్వరమ్ పరాత్పరమ్ తమ్ [అహమ్] నిరన్తరమ్ ఆశ్రయే
chandas Pañcacāmara, 16 syllables in each of 4 pādas, short and long syllables alternating
నతేతర those other than the ones who bow — He is fearsome only to those who refuse to bow. To those who do, the same line says, he is the one who lifts them out of trouble.
నిధీశ్వరమ్ lord of treasures — Nidhi is treasure. The same title is given to Kubera, the lord of wealth.
note The second half of the verse is five titles in a row, each ending in ishvara, lord: of the gods, of treasures, of elephants, of the ganas, and the great lord. Chains of matching sounds like this run through all of Shankara's hymns.
కృపాకరం క్షమాకరం ముదాకరం యశస్కరం మనస్కరం నమస్కృతాం నమస్కరోమి భాస్వరమ్ ॥ ౩॥
- సమస్తలోకశఙ్కరమ్ (samastalokaśaṅkaram)who brings good to all the worlds
- నిరస్తదైత్యకుఞ్జరమ్ (nirastadaityakuñjaram)who drove off the elephant demon
- దరేతరోదరమ్ (daretarodaram)whose belly is anything but small
- వరమ్ (varam)the best
- వరేభవక్త్రమ్ (varebhavaktram)with the face of a noble elephant
- అక్షరమ్ (akṣaram)imperishable
- కృపాకరమ్ (kṛpākaram)source of compassion
- క్షమాకరమ్ (kṣamākaram)source of forgiveness
- ముదాకరమ్ (mudākaram)source of joy
- యశస్కరమ్ (yaśaskaram)who gives fame
- మనస్కరమ్ (manaskaram)who gives a clear mind
- నమస్కృతామ్ (namaskṛtām)to those who bow to him
- నమస్కరోమి (namaskaromi)I bow to
- భాస్వరమ్ (bhāsvaram)the radiant one
anvaya సమస్తలోకశఙ్కరమ్ నిరస్తదైత్యకుఞ్జరమ్ దరేతరోదరమ్ వరమ్ వరేభవక్త్రమ్ అక్షరమ్ నమస్కృతామ్ కృపాకరమ్ క్షమాకరమ్ ముదాకరమ్ యశస్కరమ్ మనస్కరమ్ భాస్వరమ్ [అహమ్] నమస్కరోమి
chandas Pañcacāmara, 16 syllables in each of 4 pādas, short and long syllables alternating
దరేతరోదరమ్ whose belly is other than small — Dara-itara, 'other than small', is a roundabout way of saying his belly is huge, and it keeps the rhyme of the line going.
ఆకర a mine, a source — Kripakaram, kshamakaram, mudakaram: a mine of mercy, of forgiveness, of joy. Each title is something he gives out.
note The second half is a run of rhyming titles, kṛpākaram, kṣamākaram, mudākaram, yaśaskaram, manaskaram, that ends on namaskaromi, 'I bow'. Each title is something Ganesha gives, and the line closes with the singer's reply: a bow.
ప్రపఞ్చనాశభీషణం ధనఞ్జయాదిభూషణం కపోలదానవారణం భజే పురాణవారణమ్ ॥ ౪॥
- అకిఞ్చనార్తిమార్జనమ్ (akiñcanārtimārjanam)who wipes away the pain of the poor
- చిరన్తనోక్తిభాజనమ్ (cirantanoktibhājanam)of whom the ancient scriptures speak
- పురారిపూర్వనన్దనమ్ (purāripūrvanandanam)the elder son of Shiva, enemy of the three cities
- సురారిగర్వచర్వణమ్ (surārigarvacarvaṇam)who crushes the pride of the demons
- ప్రపఞ్చనాశభీషణమ్ (prapañcanāśabhīṣaṇam)fearsome at the dissolution of the world
- ధనఞ్జయాదిభూషణమ్ (dhanañjayādibhūṣaṇam)adorned with serpents such as Dhananjaya
- కపోలదానవారణమ్ (kapoladānavāraṇam)the elephant with mada flowing on his cheeks
- భజే (bhaje)I worship
- పురాణవారణమ్ (purāṇavāraṇam)the ancient elephant
anvaya అకిఞ్చనార్తిమార్జనమ్ చిరన్తనోక్తిభాజనమ్ పురారిపూర్వనన్దనమ్ సురారిగర్వచర్వణమ్ ప్రపఞ్చనాశభీషణమ్ ధనఞ్జయాదిభూషణమ్ కపోలదానవారణమ్ పురాణవారణమ్ [అహమ్] భజే
chandas Pañcacāmara, 16 syllables in each of 4 pādas, short and long syllables alternating
పురారిపూర్వనన్దనమ్ the first-born son of Shiva — Purari, 'enemy of the cities', is Shiva, who destroyed the three flying cities of the asuras. Purva-nandana, 'the earlier son', marks Ganesha as the elder.
ధనఞ్జయ a great serpent — Here Dhananjaya is the name of a naga, and has nothing to do with Arjuna. Like his father, Ganesha wears snakes as ornaments.
కపోలదాన the flow on his cheeks — Dana is the mada fluid of an elephant in its prime. It marks him as a mighty tusker.
note The verse runs from comfort for the poor to the end of the world itself, and closes on 'the ancient elephant', a name that makes the familiar god as old as time.
హృదన్తరే నిరన్తరం వసన్తమేవ యోగినాం తమేకదన్తమేవ తం విచిన్తయామి సన్తతమ్ ॥ ౫॥
- నితాన్తకాన్తదన్తకాన్తిమన్తమ్ (nitāntakāntadantakāntimantam)whose tusk shines with a beauty beyond compare
- అన్తకాన్తకాత్మజమ్ (antakāntakātmajam)the son of Shiva, who put an end to Death
- అచిన్త్యరూపమ్ (acintyarūpam)whose form is beyond imagining
- అన్తహీనమ్ (antahīnam)without end
- అన్తరాయకృన్తనమ్ (antarāyakṛntanam)who cuts through obstacles
- హృదన్తరే (hṛdantare)within the heart
- నిరన్తరమ్ (nirantaram)without a break
- వసన్తమ్ (vasantam)dwelling
- ఏవ (eva)indeed
- యోగినామ్ (yoginām)of the yogis
- తమ్ (tam)him
- ఏకదన్తమ్ (ekadantam)the single-tusked one
- ఏవ (eva)alone
- తమ్ (tam)him
- విచిన్తయామి (vicintayāmi)I meditate on
- సన్తతమ్ (santatam)constantly
anvaya నితాన్తకాన్తదన్తకాన్తిమన్తమ్ అన్తకాన్తకాత్మజమ్ అచిన్త్యరూపమ్ అన్తహీనమ్ అన్తరాయకృన్తనమ్ యోగినామ్ హృదన్తరే నిరన్తరమ్ వసన్తమ్ ఏవ తమ్ ఏకదన్తమ్ ఏవ తమ్ [అహమ్] సన్తతమ్ విచిన్తయామి
chandas Pañcacāmara, 16 syllables in each of 4 pādas, short and long syllables alternating
అన్తకాన్తక the ender of the ender — Antaka, 'the one who ends', is Death. Shiva is called Antakantaka because he stopped Death to save his young devotee Markandeya.
ఏకదన్తమ్ the single-tusked one — He has only one whole tusk. In one well-known telling he broke off the other and used it as a pen to write down the Mahabharata as Vyasa spoke it.
note Almost every word here carries the sound anta: kānta, danta, antaka, antahīna, antarāya, hṛdantare, nirantaram, vasantam. Shankara builds the whole verse on that one sound, moving from the shining tusk to the heart of the yogi.
అరోగతామదోషతాం సుసాహితీం సుపుత్రతాం సమాహితాయురష్టభూతిమభ్యుపైతి సోఽచిరాత్ ॥ ౬॥
- మహాగణేశపఞ్చరత్నమ్ (mahāgaṇeśapañcaratnam)these five gems for the great Ganesha
- ఆదరేణ (ādareṇa)with devotion
- యః (yaḥ)whoever
- అన్వహమ్ (anvaham)every day
- ప్రజల్పతి (prajalpati)recites
- ప్రభాతకే (prabhātake)in the early morning
- హృది (hṛdi)in the heart
- స్మరన్ (smaran)remembering
- గణేశ్వరమ్ (gaṇeśvaram)the lord of the ganas
- అరోగతామ్ (arogatām)good health
- అదోషతామ్ (adoṣatām)freedom from faults
- సుసాహితీమ్ (susāhitīm)a gift for words and learning
- సుపుత్రతామ్ (suputratām)good children
- సమాహితాయుః (samāhitāyuḥ)a long and settled life
- అష్టభూతిమ్ (aṣṭabhūtim)the eight kinds of prosperity
- అభ్యుపైతి (abhyupaiti)gains
- సః (saḥ)that person
- అచిరాత్ (acirāt)before long
anvaya యః గణేశ్వరమ్ హృది స్మరన్ ప్రభాతకే అన్వహమ్ ఆదరేణ మహాగణేశపఞ్చరత్నమ్ ప్రజల్పతి సః అచిరాత్ అరోగతామ్ అదోషతామ్ సుసాహితీమ్ సుపుత్రతామ్ సమాహితాయుః అష్టభూతిమ్ అభ్యుపైతి
chandas Pañcacāmara, 16 syllables in each of 4 pādas, short and long syllables alternating
అష్టభూతిమ్ the eightfold prosperity — Often read as the eight siddhis, powers such as becoming very small or very light at will. Some take it simply as every kind of wealth.
సుసాహితీమ్ skill with words — Sahiti is literature, the gift of saying things well.
note The phalashruti. It asks for a morning habit: say the five verses with Ganesha in mind. What it promises is a good life in plain terms: health, a clean character, a way with words, good children and a long, steady life.
- ఇతి (iti)so ends
- శ్రీశఙ్కరభగవతః (śrīśaṅkarabhagavataḥ)of the revered Shankara
- కృతౌ (kṛtau)among the works
- శ్రీగణేశపఞ్చరత్నస్తోత్రమ్ (śrīgaṇeśapañcaratnastotram)the hymn of five gems to Shri Ganesha
- సమ్పూర్ణమ్ (sampūrṇam)is complete
anvaya ఇతి శ్రీశఙ్కరభగవతః కృతౌ శ్రీగణేశపఞ్చరత్నస్తోత్రమ్ సమ్పూర్ణమ్