सिन्दूरपूरपरिशोभितगण्डयुग्मम् ।
उद्दण्डविघ्नपरिखण्डनचण्डदण्डं
आखण्डलादिसुरनायकबृन्दवन्द्यम् ॥ १ ॥
- प्रातः (prātaḥ)at dawn
- स्मरामि (smarāmi)I call to mind
- गणनाथम् (gaṇanātham)the lord of the ganas
- अनाथबन्धुम् (anāthabandhum)the friend of those who have no one
- सिन्दूरपूरपरिशोभितगण्डयुग्मम् (sindūrapūrapariśobhitagaṇḍayugmam)whose two cheeks are bright with a flood of sindura
- उद्दण्डविघ्नपरिखण्डनचण्डदण्डम् (uddaṇḍavighnaparikhaṇḍanacaṇḍadaṇḍam)the fierce rod that smashes the most stubborn obstacles
- आखण्डलादिसुरनायकबृन्दवन्द्यम् (ākhaṇḍalādisuranāyakabṛndavandyam)to whom Indra and all the lords of the gods bow
anvaya प्रातः अनाथबन्धुम् सिन्दूरपूरपरिशोभितगण्डयुग्मम् उद्दण्डविघ्नपरिखण्डनचण्डदण्डम् आखण्डलादिसुरनायकबृन्दवन्द्यम् गणनाथम् स्मरामि
chandas Vasantatilakā, 14 syllables in each of 4 pādas
प्रातःस्मरण calling to mind at dawn — A short set of verses said on waking, before anything else is done. Each verse here opens with the same word, prātaḥ, at dawn.
आखण्डल Indra — The one who breaks things apart, an old name of Indra.
इच्छानुकूलमखिलं च वरं ददानम् ।
तं तुन्दिलं द्विरसनाधिप यज्ञसूत्रं
पुत्रं विलासचतुरं शिवयोः शिवाय ॥ २ ॥
- प्रातः (prātaḥ)at dawn
- नमामि (namāmi)I bow to
- चतुराननवन्द्यमानम् (caturānanavandyamānam)whom four-faced Brahma worships
- इच्छानुकूलम् (icchānukūlam)just as it is wanted
- अखिलम् (akhilam)every
- च (ca)and
- वरम् (varam)boon
- ददानम् (dadānam)who gives
- तम् (tam)that
- तुन्दिलम् (tundilam)big-bellied one
- द्विरसनाधिपयज्ञसूत्रम् (dvirasanādhipayajñasūtram)whose sacred thread is the king of snakes
- पुत्रम् (putram)the son
- विलासचतुरम् (vilāsacaturam)clever at play
- शिवयोः (śivayoḥ)of Shiva and Parvati
- शिवाय (śivāya)for my good
anvaya प्रातः चतुराननवन्द्यमानम् इच्छानुकूलम् अखिलम् च वरम् ददानम् तुन्दिलम् द्विरसनाधिपयज्ञसूत्रम् शिवयोः विलासचतुरम् तम् पुत्रम् शिवाय नमामि
chandas Vasantatilakā, 14 syllables in each of 4 pādas
द्विरसन the two-tongued one — A snake, for its forked tongue. Its king is Vasuki or Shesha.
शिवयोः शिवाय of Shiva and Parvati, for my good — The line plays on the one word: shivayoh, of the two Shivas, the god and the goddess, and shivaya, for good.
-दावानलं गणविभुं वरकुञ्जरास्यम् ।
अज्ञानकाननविनाशनहव्यवाहं
उत्साहवर्धनमहं सुतमीश्वरस्य ॥ ३ ॥
- प्रातः (prātaḥ)at dawn
- भजामि (bhajāmi)I worship
- अभयदम् (abhayadam)the giver of safety
- खलु (khalu)indeed
- भक्तशोकदावानलम् (bhaktaśokadāvānalam)the forest fire that burns up his devotees' grief
- गणविभुम् (gaṇavibhum)the mighty lord of the ganas
- वरकुञ्जरास्यम् (varakuñjarāsyam)with the face of the best of elephants
- अज्ञानकाननविनाशनहव्यवाहम् (ajñānakānanavināśanahavyavāham)the fire that destroys the forest of ignorance
- उत्साहवर्धनम् (utsāhavardhanam)who makes courage grow
- अहम् (aham)I
- सुतम् (sutam)the son
- ईश्वरस्य (īśvarasya)of the lord
anvaya प्रातः अहम् अभयदम् भक्तशोकदावानलम् वरकुञ्जरास्यम् गणविभुम् अज्ञानकाननविनाशनहव्यवाहम् उत्साहवर्धनम् ईश्वरस्य सुतम् खलु भजामि
chandas Vasantatilakā, 14 syllables in each of 4 pādas
note He is called fire twice in one verse: once to grief, once to ignorance.
- फलश्रुतिः (phalaśrutiḥ)the account of what they give
anvaya फलश्रुतिः
chandas Prose, a heading
प्रातरुत्थाय सततं यः पठेत्प्रयतः पुमान् ॥ ४ ॥
- श्लोकत्रयम् (ślokatrayam)three verses
- इदम् (idam)these
- पुण्यम् (puṇyam)holy
- सदा (sadā)always
- साम्राज्यदायकम् (sāmrājyadāyakam)bringing sovereignty
- प्रातः (prātaḥ)at dawn
- उत्थाय (utthāya)having got up
- सततम् (satatam)every day
- यः (yaḥ)whoever
- पठेत् (paṭhet)recites
- प्रयतः (prayataḥ)with care
- पुमान् (pumān)a man
anvaya यः पुमान् प्रातः उत्थाय सततम् प्रयतः पठेत् [तस्य] इदम् पुण्यम् श्लोकत्रयम् सदा साम्राज्यदायकम्
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
