અધ્યાય 1
વલ્લી 1
ૐ ઉશન્ હ વૈ વાજશ્રવસ-સ્સર્વવેદસ-ન્દદૌ।
તસ્ય હ નચિકેતા નામ પુત્ર આસ ॥1॥
ૐ ઉશન્ હ વૈ વાજશ્રવસ-સ્સર્વવેદસ-ન્દદૌ।
તસ્ય હ નચિકેતા નામ પુત્ર આસ ॥1॥
તં હ કુમારં સન્ત-ન્દક્ષિણાસુ નીયમાનાસુ શ્રદ્ધા-ઽઽવિવેશ। સો-ઽમન્યત ॥2॥
પીતોદકા જગ્ધતૃણા દુગ્ધદોહા નિરિન્દ્રિયાઃ।
અનન્દા નામ તે લોકાસ્તાન્સ ગચ્છતિ તા દદત્ ॥3॥
અનન્દા નામ તે લોકાસ્તાન્સ ગચ્છતિ તા દદત્ ॥3॥
સ હોવાચ પિતર-ન્તત કસ્મૈ મા-ન્દાસ્યસીતિ।
દ્વિતીય-ન્તૃતીય-ન્તં હોવાચ મૃત્યવે ત્વા દદામીતિ ॥4॥
દ્વિતીય-ન્તૃતીય-ન્તં હોવાચ મૃત્યવે ત્વા દદામીતિ ॥4॥
બહૂનામેમિ પ્રથમો બહૂનામેમિ મધ્યમઃ।
કિં સ્વિદ્યમસ્ય કર્તવ્યં-યઁન્મયાદ્ય કરિષ્યતિ ॥5॥
કિં સ્વિદ્યમસ્ય કર્તવ્યં-યઁન્મયાદ્ય કરિષ્યતિ ॥5॥
અનુપશ્ય યથા પૂર્વે પ્રતિપશ્ય તથા-ઽપરે।
સસ્યમિવ મર્ત્યઃ પચ્યતે સસ્યમિવાજાયતે પુનઃ ॥6॥
સસ્યમિવ મર્ત્યઃ પચ્યતે સસ્યમિવાજાયતે પુનઃ ॥6॥
વૈશ્વાનરઃ પ્રવિશત્યતિથિર્બ્રાહ્મણો ગૃહાન્।
તસ્યૈતાં શાન્તિ-ઙ્કુર્વન્તિ હર વૈવસ્વતોદકમ્ ॥7॥
તસ્યૈતાં શાન્તિ-ઙ્કુર્વન્તિ હર વૈવસ્વતોદકમ્ ॥7॥
આશાપ્રતીક્ષે સઙ્ગતં સૂનૃતા-ઞ્ચેષ્ટાપૂર્તે પુત્રપશૂંશ્ચ સર્વાન્।
એતદ્ વૃઙ્ક્તે પુરુષસ્યાલ્પમેધસો યસ્યાનશ્નન્વસતિ બ્રાહ્મણો ગૃહે ॥8॥
એતદ્ વૃઙ્ક્તે પુરુષસ્યાલ્પમેધસો યસ્યાનશ્નન્વસતિ બ્રાહ્મણો ગૃહે ॥8॥
તિસ્રો રાત્રીર્યદવાત્સીર્ગૃહે મે-ઽનશ્નન્બ્રહ્મન્નતિથિર્નમસ્યઃ।
નમસ્તે-ઽસ્તુ બ્રહ્મન્સ્વસ્તિ મે-ઽસ્તુ તસ્માત્પ્રતિ ત્રીન્વરાન્વૃણીષ્વ ॥9॥
નમસ્તે-ઽસ્તુ બ્રહ્મન્સ્વસ્તિ મે-ઽસ્તુ તસ્માત્પ્રતિ ત્રીન્વરાન્વૃણીષ્વ ॥9॥
શાન્તસઙ્કલ્પ-સ્સુમના યથા સ્યાદ્વીતમન્યુર્ગૌતમો માભિ મૃત્યો।
ત્વત્પ્રસૃષ્ટ-મ્માભિવદેત્પ્રતીત એતત્ત્રયાણા-મ્પ્રથમં-વઁરં-વૃઁણે ॥10॥
ત્વત્પ્રસૃષ્ટ-મ્માભિવદેત્પ્રતીત એતત્ત્રયાણા-મ્પ્રથમં-વઁરં-વૃઁણે ॥10॥
યથા પુરસ્તાદ્ ભવિતા પ્રતીત ઔદ્દાલકિરારુણિર્મત્પ્રસૃષ્ટઃ।
સુખં રાત્રી-શ્શયિતા વીતમન્યુસ્ત્વા-ન્દદૃશિવાન્મૃત્યુમુખાત્પ્રમુક્તમ્ ॥11॥
સુખં રાત્રી-શ્શયિતા વીતમન્યુસ્ત્વા-ન્દદૃશિવાન્મૃત્યુમુખાત્પ્રમુક્તમ્ ॥11॥
સ્વર્ગે લોકે ન ભય-ઙ્કિઞ્ચનાસ્તિ ન તત્ર ત્વ-ન્ન જરયા બિભેતિ।
ઉભે તીર્ત્વા-ઽશનાયાપિપાસે શોકાતિગો મોદતે સ્વર્ગલોકે ॥12॥
ઉભે તીર્ત્વા-ઽશનાયાપિપાસે શોકાતિગો મોદતે સ્વર્ગલોકે ॥12॥
સ ત્વમગ્નિં સ્વર્ગ્યમધ્યેષિ મૃત્યો પ્રબ્રૂહિ ત્વં શ્રદ્દધાનાય મહ્યમ્।
સ્વર્ગલોકા અમૃતત્વ-મ્ભજન્ત એતદ્ દ્વિતીયેન વૃણે વરેણ ॥13॥
સ્વર્ગલોકા અમૃતત્વ-મ્ભજન્ત એતદ્ દ્વિતીયેન વૃણે વરેણ ॥13॥
પ્ર તે બ્રવીમિ તદુ મે નિબોધ સ્વર્ગ્યમગ્નિ-ન્નચિકેતઃ પ્રજાનન્।
અનન્તલોકાપ્તિમથો પ્રતિષ્ઠાં-વિઁદ્ધિ ત્વમેત-ન્નિહિત-ઙ્ગુહાયામ્ ॥14॥
અનન્તલોકાપ્તિમથો પ્રતિષ્ઠાં-વિઁદ્ધિ ત્વમેત-ન્નિહિત-ઙ્ગુહાયામ્ ॥14॥
લોકાદિમગ્નિ-ન્તમુવાચ તસ્મૈ યા ઇષ્ટકા યાવતીર્વા યથા વા।
સ ચાપિ તત્પ્રત્યવદદ્યથોક્તમથાસ્ય મૃત્યુઃ પુનરેવાહ તુષ્ટઃ ॥15॥
સ ચાપિ તત્પ્રત્યવદદ્યથોક્તમથાસ્ય મૃત્યુઃ પુનરેવાહ તુષ્ટઃ ॥15॥
તમબ્રવીત્પ્રીયમાણો મહાત્મા વર-ન્તવેહાદ્ય દદામિ ભૂયઃ।
તવૈવ નામ્ના ભવિતા-ઽયમગ્નિ-સ્સૃઙ્કા-ઞ્ચેમામનેકરૂપા-ઙ્ગૃહાણ ॥16॥
તવૈવ નામ્ના ભવિતા-ઽયમગ્નિ-સ્સૃઙ્કા-ઞ્ચેમામનેકરૂપા-ઙ્ગૃહાણ ॥16॥
ત્રિણાચિકેતસ્ત્રિભિરેત્ય સન્ધિ-ન્ત્રિકર્મકૃત્તરતિ જન્મમૃત્યૂ।
બ્રહ્મજજ્ઞ-ન્દેવમીડ્યં-વિઁદિત્વા નિચાય્યેમાં શાન્તિમત્યન્તમેતિ ॥17॥
બ્રહ્મજજ્ઞ-ન્દેવમીડ્યં-વિઁદિત્વા નિચાય્યેમાં શાન્તિમત્યન્તમેતિ ॥17॥
ત્રિણાચિકેતસ્ત્રયમેતદ્વિદિત્વા ય એવં-વિઁદ્વાંશ્ચિનુતે નાચિકેતમ્।
સ મૃત્યુપાશાન્પુરતઃ પ્રણોદ્ય શોકાતિગો મોદતે સ્વર્ગલોકે ॥18॥
સ મૃત્યુપાશાન્પુરતઃ પ્રણોદ્ય શોકાતિગો મોદતે સ્વર્ગલોકે ॥18॥
એષ તે-ઽગ્નિર્નચિકેત-સ્સ્વર્ગ્યો યમવૃણીથા દ્વિતીયેન વરેણ।
એતમગ્નિ-ન્તવૈવ પ્રવક્ષ્યન્તિ જનાસસ્તૃતીયં-વઁર-ન્નચિકેતો વૃણીષ્વ ॥19॥
એતમગ્નિ-ન્તવૈવ પ્રવક્ષ્યન્તિ જનાસસ્તૃતીયં-વઁર-ન્નચિકેતો વૃણીષ્વ ॥19॥
યેય-મ્પ્રેતે વિચિકિત્સા મનુષ્યે-ઽસ્તીત્યેકે નાયમસ્તીતિ ચૈકે।
એતદ્વિદ્યામનુશિષ્ટસ્ત્વયા-ઽહં-વઁરાણામેષ વરસ્તૃતીયઃ ॥20॥
એતદ્વિદ્યામનુશિષ્ટસ્ત્વયા-ઽહં-વઁરાણામેષ વરસ્તૃતીયઃ ॥20॥
દેવૈરત્રાપિ વિચિકિત્સિત-મ્પુરા ન હિ સુવિજ્ઞેયમણુરેષ ધર્મઃ।
અન્યં-વઁર-ન્નચિકેતો વૃણીષ્વ મા મોપરોત્સીરતિ મા સૃજૈનમ્ ॥21॥
અન્યં-વઁર-ન્નચિકેતો વૃણીષ્વ મા મોપરોત્સીરતિ મા સૃજૈનમ્ ॥21॥
દેવૈરત્રાપિ વિચિકિત્સિત-ઙ્કિલ ત્વ-ઞ્ચ મૃત્યો યન્ન સુજ્ઞેયમાત્થ।
વક્તા ચાસ્ય ત્વાદૃગન્યો ન લભ્યો નાન્યો વરસ્તુલ્ય એતસ્ય કશ્ચિત્ ॥22॥
વક્તા ચાસ્ય ત્વાદૃગન્યો ન લભ્યો નાન્યો વરસ્તુલ્ય એતસ્ય કશ્ચિત્ ॥22॥
શતાયુષઃ પુત્રપૌત્રાન્વૃણીષ્વ બહૂન્પશૂન્હસ્તિહિરણ્યમશ્વાન્।
ભૂમેર્મહદાયતનં-વૃઁણીષ્વ સ્વય-ઞ્ચ જીવ શરદો યાવદિચ્છસિ ॥23॥
ભૂમેર્મહદાયતનં-વૃઁણીષ્વ સ્વય-ઞ્ચ જીવ શરદો યાવદિચ્છસિ ॥23॥
એતત્તુલ્યં-યઁદિ મન્યસે વરં-વૃઁણીષ્વ વિત્ત-ઞ્ચિરજીવિકા-ઞ્ચ।
મહાભૂમૌ નચિકેતસ્ત્વમેધિ કામાના-ન્ત્વા-ઙ્કામભાજ-ઙ્કરોમિ ॥24॥
મહાભૂમૌ નચિકેતસ્ત્વમેધિ કામાના-ન્ત્વા-ઙ્કામભાજ-ઙ્કરોમિ ॥24॥
યે યે કામા દુર્લભા મર્ત્યલોકે સર્વાન્કામાંશ્છન્દતઃ પ્રાર્થયસ્વ।
ઇમા રામા-સ્સરથા-સ્સતૂર્યા ન હીદૃશા લમ્ભનીયા મનુષ્યૈઃ।
આભિર્મત્પ્રત્તાભિઃ પરિચારયસ્વ નચિકેતો મરણ-મ્મા-ઽનુપ્રાક્શીઃ ॥25॥
ઇમા રામા-સ્સરથા-સ્સતૂર્યા ન હીદૃશા લમ્ભનીયા મનુષ્યૈઃ।
આભિર્મત્પ્રત્તાભિઃ પરિચારયસ્વ નચિકેતો મરણ-મ્મા-ઽનુપ્રાક્શીઃ ॥25॥
શ્વોભાવા મર્ત્યસ્ય યદન્તકૈતત્સર્વેન્દ્રિયાણા-ઞ્જરયન્તિ તેજઃ।
અપિ સર્વ-ઞ્જીવિતમલ્પમેવ તવૈવ વાહાસ્તવ નૃત્યગીતે ॥26॥
અપિ સર્વ-ઞ્જીવિતમલ્પમેવ તવૈવ વાહાસ્તવ નૃત્યગીતે ॥26॥
ન વિત્તેન તર્પણીયો મનુષ્યો લપ્સ્યામહે વિત્તમદ્રાક્ષ્મ ચેત્ત્વા।
જીવિષ્યામો યાવદીશિષ્યસિ ત્વં-વઁરસ્તુ મે વરણીય-સ્સ એવ ॥27॥
જીવિષ્યામો યાવદીશિષ્યસિ ત્વં-વઁરસ્તુ મે વરણીય-સ્સ એવ ॥27॥
અજીર્યતામમૃતાનામુપેત્ય જીર્યન્મર્ત્યઃ ક્વધસ્સ્થઃ પ્રજાનન્।
અભિધ્યાયન્વર્ણરતિપ્રમોદાનતિદીર્ઘે જીવિતે કો રમેત ॥28॥
અભિધ્યાયન્વર્ણરતિપ્રમોદાનતિદીર્ઘે જીવિતે કો રમેત ॥28॥
યસ્મિન્નિદં-વિઁચિકિત્સન્તિ મૃત્યો યત્સામ્પરાયે મહતિ બ્રૂહિ નસ્તત્।
યો-ઽયં-વઁરો ગૂઢમનુપ્રવિષ્ટો નાન્ય-ન્તસ્માન્નચિકેતા વૃણીતે ॥29॥
યો-ઽયં-વઁરો ગૂઢમનુપ્રવિષ્ટો નાન્ય-ન્તસ્માન્નચિકેતા વૃણીતે ॥29॥