Brahman

সম্পূৰ্ণ কঠোপনিষদ্

(Complete Kathopanishad in Assamese)

Language:Sanskrit
Translation:English

The Kathopanishad (Katha Upanishad) is embedded in the last 8 sections of the Krishna Yajurveda. It has two chapters divided into three Vallis each. It is a Mukhya upanishad and listed as #3 in the Muktika canon of 108 Upanishads. The Katha Upanishad (Kathopanishad) is the legendary story of a little boy, Nachiketa – the son of Sage Vajasravasa, who meets Yama (the deity of death). Their conversation evolves to a discussion of the nature of man, knowledge, Atman (Soul, Self) and Moksha (liberation). This Upanishad is one of the most popular Upanishads for its simplicity and clarity in making the subject matter regarding the Highest truth easily comprehensible.

Read In:
DevanagariGujaratiBengaliAssameseOdiaTeluguTamilKannadaMalayalamEnglish (IAST)
Reading depth
Lyrics
#of 121

Table of Contents

Invocation

ওঁ
॥ অথ কঠোপনিষদ্ ॥
ওঁ সহ নাৱৱতু । সহ নৌ ভুনক্তু । সহৱীৰ্যং কৰৱাৱহৈ ।
তেজস্ৱি নাৱধীতমস্তু । মা ৱিদ্ৱিষাৱহৈ ॥
ওঁ শান্তিঃ শান্তিঃ শান্তিঃ ॥
ওঁ উশন্ হ ৱৈ ৱাজশ্ৰৱসঃ সৰ্ৱৱেদসং দদৌ ।
তস্য হ নচিকেতা নাম পুত্ৰ আস ॥ ১॥
তঁ হ কুমাৰঁ সন্তং দক্ষিণাসু
নীযমানাসু শ্ৰদ্ধাৱিৱেশ সোঽমন্যত ॥ ২॥
পীতোদকা জগ্ধতৃণা দুগ্ধদোহা নিৰিন্দ্ৰিযাঃ ।
অনন্দা নাম তে লোকাস্তান্ স গচ্ছতি তা দদত্ ॥ ৩॥
স হোৱাচ পিতৰং তত কস্মৈ মাং দাস্যসীতি ।
দ্ৱিতীযং তৃতীযং তঁ হোৱাচ মৃত্যৱে ত্ৱা দদামীতি ॥ ৪॥
বহূনামেমি প্ৰথমো বহূনামেমি মধ্যমঃ ।
কিঁ স্ৱিদ্যমস্য কৰ্তৱ্যং যন্মযাঽদ্য কৰিষ্যতি ॥ ৫॥
অনুপশ্য যথা পূৰ্ৱে প্ৰতিপশ্য তথাঽপৰে ।
সস্যমিৱ মৰ্ত্যঃ পচ্যতে সস্যমিৱাজাযতে পুনঃ ॥ ৬॥
ৱৈশ্ৱানৰঃ প্ৰৱিশত্যতিথিৰ্ব্ৰাহ্মণো গৃহান্ ।
তস্যৈতাঁ শান্তিং কুৰ্ৱন্তি হৰ ৱৈৱস্ৱতোদকম্ ॥ ৭॥
আশাপ্ৰতীক্ষে সংগতঁ সূনৃতাং
চেষ্টাপূৰ্তে পুত্ৰপশূঁশ্চ সৰ্ৱান্ ।
এতদ্ৱৃঙ্ক্তে পুৰুষস্যাল্পমেধসো
যস্যানশ্নন্ৱসতি ব্ৰাহ্মণো গৃহে ॥ ৮॥
তিস্ৰো ৰাত্ৰীৰ্যদৱাত্সীৰ্গৃহে মে-
ঽনশ্নন্ ব্ৰহ্মন্নতিথিৰ্নমস্যঃ ।
নমস্তেঽস্তু ব্ৰহ্মন্ স্ৱস্তি মেঽস্তু
তস্মাত্প্ৰতি ত্ৰীন্ৱৰান্ৱৃণীষ্ৱ ॥ ৯॥
শান্তসংকল্পঃ সুমনা যথা স্যাদ্
ৱীতমন্যুৰ্গৌতমো মাঽভি মৃত্যো ।
ত্ৱত্প্ৰসৃষ্টং মাঽভিৱদেত্প্ৰতীত
এতত্ ত্ৰযাণাং প্ৰথমং ৱৰং ৱৃণে ॥ ১০॥
যথা পুৰস্তাদ্ ভৱিতা প্ৰতীত
ঔদ্দালকিৰাৰুণিৰ্মত্প্ৰসৃষ্টঃ ।
সুখঁ ৰাত্ৰীঃ শযিতা ৱীতমন্যুঃ
ত্ৱাং দদৃশিৱান্মৃত্যুমুখাত্ প্ৰমুক্তম্ ॥ ১১॥
স্ৱৰ্গে লোকে ন ভযং কিংচনাস্তি
ন তত্ৰ ত্ৱং ন জৰযা বিভেতি ।
উভে তীৰ্ত্ৱাঽশনাযাপিপাসে
শোকাতিগো মোদতে স্ৱৰ্গলোকে ॥ ১২॥
স ত্ৱমগ্নিঁ স্ৱৰ্গ্যমধ্যেষি মৃত্যো
প্ৰব্ৰূহি ত্ৱঁ শ্ৰদ্দধানায মহ্যম্ ।
স্ৱৰ্গলোকা অমৃতত্ৱং ভজন্ত
এতদ্ দ্ৱিতীযেন ৱৃণে ৱৰেণ ॥ ১৩॥
প্ৰ তে ব্ৰৱীমি তদু মে নিবোধ
স্ৱৰ্গ্যমগ্নিং নচিকেতঃ প্ৰজানন্ ।
অনন্তলোকাপ্তিমথো প্ৰতিষ্ঠাং
ৱিদ্ধি ত্ৱমেতং নিহিতং গুহাযাম্ ॥ ১৪॥
লোকাদিমগ্নিং তমুৱাচ তস্মৈ
যা ইষ্টকা যাৱতীৰ্ৱা যথা ৱা ।
স চাপি তত্প্ৰত্যৱদদ্যথোক্তং
অথাস্য মৃত্যুঃ পুনৰেৱাহ তুষ্টঃ ॥ ১৫॥
তমব্ৰৱীত্ প্ৰীযমাণো মহাত্মা
ৱৰং তৱেহাদ্য দদামি ভূযঃ ।
তৱৈৱ নাম্না ভৱিতাঽযমগ্নিঃ
সৃঙ্কাং চেমামনেকৰূপাং গৃহাণ ॥ ১৬॥
ত্ৰিণাচিকেতস্ত্ৰিভিৰেত্য সন্ধিং
ত্ৰিকৰ্মকৃত্তৰতি জন্মমৃত্যূ ।
ব্ৰহ্মজজ্ঞং দেৱমীড্যং ৱিদিত্ৱা
নিচায্যেমাঁ শান্তিমত্যন্তমেতি ॥ ১৭॥
ত্ৰিণাচিকেতস্ত্ৰযমেতদ্ৱিদিত্ৱা
য এৱং ৱিদ্ৱাঁশ্চিনুতে নাচিকেতম্ ।
স মৃত্যুপাশান্ পুৰতঃ প্ৰণোদ্য
শোকাতিগো মোদতে স্ৱৰ্গলোকে ॥ ১৮॥
এষ তেঽগ্নিৰ্নচিকেতঃ স্ৱৰ্গ্যো
যমৱৃণীথা দ্ৱিতীযেন ৱৰেণ ।
এতমগ্নিং তৱৈৱ প্ৰৱক্ষ্যন্তি জনাসঃ
তৃতীযং ৱৰং নচিকেতো ৱৃণীষ্ৱ ॥ ১৯॥
যেযং প্ৰেতে ৱিচিকিত্সা মনুষ্যে-
ঽস্তীত্যেকে নাযমস্তীতি চৈকে ।
এতদ্ৱিদ্যামনুশিষ্টস্ত্ৱযাঽহং
ৱৰাণামেষ ৱৰস্তৃতীযঃ ॥ ২০॥
দেৱৈৰত্ৰাপি ৱিচিকিত্সিতং পুৰা
ন হি সুৱিজ্ঞেযমণুৰেষ ধৰ্মঃ ।
অন্যং ৱৰং নচিকেতো ৱৃণীষ্ৱ
মা মোপৰোত্সীৰতি মা সৃজৈনম্ ॥ ২১॥
দেৱৈৰত্ৰাপি ৱিচিকিত্সিতং কিল
ত্ৱং চ মৃত্যো যন্ন সুজ্ঞেযমাত্থ ।
ৱক্তা চাস্য ত্ৱাদৃগন্যো ন লভ্যো
নান্যো ৱৰস্তুল্য এতস্য কশ্চিত্ ॥ ২২॥
শতাযুষঃ পুত্ৰপৌত্ৰান্ৱৃণীষ্ৱা
বহূন্পশূন্ হস্তিহিৰণ্যমশ্ৱান্ ।
ভূমেৰ্মহদাযতনং ৱৃণীষ্ৱ
স্ৱযং চ জীৱ শৰদো যাৱদিচ্ছসি ॥ ২৩॥
এতত্তুল্যং যদি মন্যসে ৱৰং
ৱৃণীষ্ৱ ৱিত্তং চিৰজীৱিকাং চ ।
মহাভূমৌ নচিকেতস্ত্ৱমেধি
কামানাং ত্ৱা কামভাজং কৰোমি ॥ ২৪॥
যে যে কামা দুৰ্লভা মৰ্ত্যলোকে
সৰ্ৱান্ কামাঁশ্ছন্দতঃ প্ৰাৰ্থযস্ৱ ।
ইমা ৰামাঃ সৰথাঃ সতূৰ্যা
ন হীদৃশা লম্ভনীযা মনুষ্যৈঃ ।
আভিৰ্মত্প্ৰত্তাভিঃ পৰিচাৰযস্ৱ
নচিকেতো মৰণং মাঽনুপ্ৰাক্ষীঃ ॥ ২৫॥
শ্ৱোভাৱা মৰ্ত্যস্য যদন্তকৈতত্
সৰ্ৱেংদ্ৰিযাণাং জৰযংতি তেজঃ ।
অপি সৰ্ৱং জীৱিতমল্পমেৱ
তৱৈৱ ৱাহাস্তৱ নৃত্যগীতে ॥ ২৬॥
ন ৱিত্তেন তৰ্পণীযো মনুষ্যো
লপ্স্যামহে ৱিত্তমদ্ৰাক্ষ্ম চেত্ত্ৱা ।
জীৱিষ্যামো যাৱদীশিষ্যসি ত্ৱং
ৱৰস্তু মে ৱৰণীযঃ স এৱ ॥ ২৭॥
অজীৰ্যতামমৃতানামুপেত্য
জীৰ্যন্মৰ্ত্যঃ ক্ৱধঃস্থঃ প্ৰজানন্ ।
অভিধ্যাযন্ ৱৰ্ণৰতিপ্ৰমোদান্
অতিদীৰ্ঘে জীৱিতে কো ৰমেত ॥ ২৮॥
যস্মিন্নিদং ৱিচিকিত্সন্তি মৃত্যো
যত্সাম্পৰাযে মহতি ব্ৰূহি নস্তত্ ।
যোঽযং ৱৰো গূঢমনুপ্ৰৱিষ্টো
নান্যং তস্মান্নচিকেতা ৱৃণীতে ॥ ২৯॥
॥ ইতি কাঠকোপনিষদি প্ৰথমাধ্যাযে প্ৰথমা ৱল্লী ॥
অন্যচ্ছ্ৰেযোঽন্যদুতৈৱ প্ৰেয-
স্তে উভে নানাৰ্থে পুৰুষঁ সিনীতঃ ।
তযোঃ শ্ৰেয আদদানস্য সাধু
ভৱতি হীযতেঽৰ্থাদ্য উ প্ৰেযো ৱৃণীতে ॥ ১॥
শ্ৰেযশ্চ প্ৰেযশ্চ মনুষ্যমেতঃ
তৌ সম্পৰীত্য ৱিৱিনক্তি ধীৰঃ ।
শ্ৰেযো হি ধীৰোঽভি প্ৰেযসো ৱৃণীতে
প্ৰেযো মন্দো যোগক্ষেমাদ্ৱৃণীতে ॥ ২॥
স ত্ৱং প্ৰিযান্প্ৰিযৰূপাংশ্চ কামান্
অভিধ্যাযন্নচিকেতোঽত্যস্ৰাক্ষীঃ ।
নৈতাং সৃঙ্কাং ৱিত্তমযীমৱাপ্তো
যস্যাং মজ্জন্তি বহৱো মনুষ্যাঃ ॥ ৩॥
দূৰমেতে ৱিপৰীতে ৱিষূচী
অৱিদ্যা যা চ ৱিদ্যেতি জ্ঞাতা ।
ৱিদ্যাভীপ্সিনং নচিকেতসং মন্যে
ন ত্ৱা কামা বহৱোঽলোলুপন্ত ॥ ৪॥
অৱিদ্যাযামন্তৰে ৱৰ্তমানাঃ
স্ৱযং ধীৰাঃ পণ্ডিতংমন্যমানাঃ ।
দন্দ্ৰম্যমাণাঃ পৰিযন্তি মূঢা
অন্ধেনৈৱ নীযমানা যথান্ধাঃ ॥ ৫॥
ন সাম্পৰাযঃ প্ৰতিভাতি বালং
প্ৰমাদ্যন্তং ৱিত্তমোহেন মূঢম্ ।
অযং লোকো নাস্তি পৰ ইতি মানী
পুনঃ পুনৰ্ৱশমাপদ্যতে মে ॥ ৬॥
শ্ৰৱণাযাপি বহুভিৰ্যো ন লভ্যঃ
শৃণ্ৱন্তোঽপি বহৱো যং ন ৱিদ্যুঃ ।
আশ্চৰ্যো ৱক্তা কুশলোঽস্য লব্ধা
আশ্চৰ্যো জ্ঞাতা কুশলানুশিষ্টঃ ॥ ৭॥
ন নৰেণাৱৰেণ প্ৰোক্ত এষ
সুৱিজ্ঞেযো বহুধা চিন্ত্যমানঃ ।
অনন্যপ্ৰোক্তে গতিৰত্ৰ নাস্তি
অণীযান্ হ্যতৰ্ক্যমণুপ্ৰমাণাত্ ॥ ৮॥
নৈষা তৰ্কেণ মতিৰাপনেযা
প্ৰোক্তান্যেনৈৱ সুজ্ঞানায প্ৰেষ্ঠ ।
যাং ত্ৱমাপঃ সত্যধৃতিৰ্বতাসি
ত্ৱাদৃঙ্নো ভূযান্নচিকেতঃ প্ৰষ্টা ॥ ৯॥
জানাম্যহং শেৱধিৰিত্যনিত্যং
ন হ্যধ্ৰুৱৈঃ প্ৰাপ্যতে হি ধ্ৰুৱং তত্ ।
ততো মযা নাচিকেতশ্চিতোঽগ্নিঃ
অনিত্যৈৰ্দ্ৰৱ্যৈঃ প্ৰাপ্তৱানস্মি নিত্যম্ ॥ ১০॥
কামস্যাপ্তিং জগতঃ প্ৰতিষ্ঠাং
ক্ৰতোৰানন্ত্যমভযস্য পাৰম্ ।
স্তোমমহদুৰুগাযং প্ৰতিষ্ঠাং দৃষ্ট্ৱা
ধৃত্যা ধীৰো নচিকেতোঽত্যস্ৰাক্ষীঃ ॥ ১১॥
তং দুৰ্দৰ্শং গূঢমনুপ্ৰৱিষ্টং
গুহাহিতং গহ্ৱৰেষ্ঠং পুৰাণম্ ।
অধ্যাত্মযোগাধিগমেন দেৱং
মত্ৱা ধীৰো হৰ্ষশোকৌ জহাতি ॥ ১২॥
এতচ্ছ্ৰুত্ৱা সম্পৰিগৃহ্য মৰ্ত্যঃ
প্ৰৱৃহ্য ধৰ্ম্যমণুমেতমাপ্য ।
স মোদতে মোদনীযঁ হি লব্ধ্ৱা
ৱিৱৃতঁ সদ্ম নচিকেতসং মন্যে ॥ ১৩॥
অন্যত্ৰ ধৰ্মাদন্যত্ৰাধৰ্মা-
দন্যত্ৰাস্মাত্কৃতাকৃতাত্ ।
অন্যত্ৰ ভূতাচ্চ ভৱ্যাচ্চ
যত্তত্পশ্যসি তদ্ৱদ ॥ ১৪॥
সৰ্ৱে ৱেদা যত্পদমামনন্তি
তপাসি সৰ্ৱাণি চ যদ্ৱদন্তি ।
যদিচ্ছন্তো ব্ৰহ্মচৰ্যং চৰন্তি
তত্তে পদ সংগ্ৰহেণ ব্ৰৱীম্যোমিত্যেতত্ ॥ ১৫॥
এতদ্ধ্যেৱাক্ষৰং ব্ৰহ্ম এতদ্ধ্যেৱাক্ষৰং পৰম্ ।
এতদ্ধ্যেৱাক্ষৰং জ্ঞাত্ৱা যো যদিচ্ছতি তস্য তত্ ॥ ১৬॥
এতদালম্বনঁ শ্ৰেষ্ঠমেতদালম্বনং পৰম্ ।
এতদালম্বনং জ্ঞাত্ৱা ব্ৰহ্মলোকে মহীযতে ॥ ১৭॥
ন জাযতে ম্ৰিযতে ৱা ৱিপশ্চিন্
নাযং কুতশ্চিন্ন বভূৱ কশ্চিত্ ।
অজো নিত্যঃ শাশ্ৱতোঽযং পুৰাণো
ন হন্যতে হন্যমানে শৰীৰে ॥ ১৮॥
হন্তা চেন্মন্যতে হন্তুঁ হতশ্চেন্মন্যতে হতম্ ।
উভৌ তৌ ন ৱিজানীতো নাযঁ হন্তি ন হন্যতে ॥ ১৯॥
অণোৰণীযান্মহতো মহীযা-
নাত্মাঽস্য জন্তোৰ্নিহিতো গুহাযাম্ ।
তমক্ৰতুঃ পশ্যতি ৱীতশোকো
ধাতুপ্ৰসাদান্মহিমানমাত্মনঃ ॥ ২০॥
আসীনো দূৰং ৱ্ৰজতি শযানো যাতি সৰ্ৱতঃ ।
কস্তং মদামদং দেৱং মদন্যো জ্ঞাতুমৰ্হতি ॥ ২১॥
অশৰীৰঁ শৰীৰেষ্ৱনৱস্থেষ্ৱৱস্থিতম্ ।
মহান্তং ৱিভুমাত্মানং মত্ৱা ধীৰো ন শোচতি ॥ ২২॥
নাযমাত্মা প্ৰৱচনেন লভ্যো
ন মেধযা ন বহুনা শ্ৰুতেন ।
যমেৱৈষ ৱৃণুতে তেন লভ্যঃ
তস্যৈষ আত্মা ৱিৱৃণুতে তনূ স্ৱাম্ ॥ ২৩॥
নাৱিৰতো দুশ্চৰিতান্নাশান্তো নাসমাহিতঃ ।
নাশান্তমানসো ৱাঽপি প্ৰজ্ঞানেনৈনমাপ্নুযাত্ ॥ ২৪॥
যস্য ব্ৰহ্ম চ ক্ষত্ৰং চ উভে ভৱত ওদনঃ ।
মৃত্যুৰ্যস্যোপসেচনং ক ইত্থা ৱেদ যত্ৰ সঃ ॥ ২৫॥
ইতি কাঠকোপনিষদি প্ৰথমাধ্যাযে দ্ৱিতীযা ৱল্লী ॥
ঋতং পিবন্তৌ সুকৃতস্য লোকে
গুহাং প্ৰৱিষ্টৌ পৰমে পৰাৰ্ধে ।
ছাযাতপৌ ব্ৰহ্মৱিদো ৱদন্তি
পঞ্চাগ্নযো যে চ ত্ৰিণাচিকেতাঃ ॥ ১॥
যঃ সেতুৰীজানানামক্ষৰং ব্ৰহ্ম যত্ পৰম্ ।
অভযং তিতীৰ্ষতাং পাৰং নাচিকেতঁ শকেমহি ॥ ২॥
আত্মানঁ ৰথিতং ৱিদ্ধি শৰীৰঁ ৰথমেৱ তু ।
বুদ্ধিং তু সাৰথিং ৱিদ্ধি মনঃ প্ৰগ্ৰহমেৱ চ ॥ ৩॥
ইন্দ্ৰিযাণি হযানাহুৰ্ৱিষযাঁ স্তেষু গোচৰান্ ।
আত্মেন্দ্ৰিযমনোযুক্তং ভোক্তেত্যাহুৰ্মনীষিণঃ ॥ ৪॥
যস্ত্ৱৱিজ্ঞানৱান্ভৱত্যযুক্তেন মনসা সদা ।
তস্যেন্দ্ৰিযাণ্যৱশ্যানি দুষ্টাশ্ৱা ইৱ সাৰথেঃ ॥ ৫॥
যস্তু ৱিজ্ঞানৱান্ভৱতি যুক্তেন মনসা সদা ।
তস্যেন্দ্ৰিযাণি ৱশ্যানি সদশ্ৱা ইৱ সাৰথেঃ ॥ ৬॥
যস্ত্ৱৱিজ্ঞানৱান্ভৱত্যমনস্কঃ সদাঽশুচিঃ ।
ন স তত্পদমাপ্নোতি সংসাৰং চাধিগচ্ছতি ॥ ৭॥
যস্তু ৱিজ্ঞানৱান্ভৱতি সমনস্কঃ সদা শুচিঃ ।
স তু তত্পদমাপ্নোতি যস্মাদ্ভূযো ন জাযতে ॥ ৮॥
ৱিজ্ঞানসাৰথিৰ্যস্তু মনঃ প্ৰগ্ৰহৱান্নৰঃ ।
সোঽধ্ৱনঃ পাৰমাপ্নোতি তদ্ৱিষ্ণোঃ পৰমং পদম্ ॥ ৯॥
ইন্দ্ৰিযেভ্যঃ পৰা হ্যৰ্থা অৰ্থেভ্যশ্চ পৰং মনঃ ।
মনসস্তু পৰা বুদ্ধিৰ্বুদ্ধেৰাত্মা মহান্পৰঃ ॥ ১০॥
মহতঃ পৰমৱ্যক্তমৱ্যক্তাত্পুৰুষঃ পৰঃ ।
পুৰুষান্ন পৰং কিংচিত্সা কাষ্ঠা সা পৰা গতিঃ ॥ ১১॥
এষ সৰ্ৱেষু ভূতেষু গূঢোঽঽত্মা ন প্ৰকাশতে ।
দৃশ্যতে ত্ৱগ্ৰ্যযা বুদ্ধ্যা সূক্ষ্মযা সূক্ষ্মদৰ্শিভিঃ ॥ ১২॥
যচ্ছেদ্ৱাঙ্মনসী প্ৰাজ্ঞস্তদ্যচ্ছেজ্জ্ঞান আত্মনি ।
জ্ঞানমাত্মনি মহতি নিযচ্ছেত্তদ্যচ্ছেচ্ছান্ত আত্মনি ॥ ১৩॥
উত্তিষ্ঠত জাগ্ৰত
প্ৰাপ্য ৱৰান্নিবোধত ।
ক্ষুৰস্য ধাৰা নিশিতা দুৰত্যযা
দুৰ্গং পথস্তত্কৱযো ৱদন্তি ॥ ১৪॥
অশব্দমস্পৰ্শমৰূপমৱ্যযং
তথাঽৰসং নিত্যমগন্ধৱচ্চ যত্ ।
অনাদ্যনন্তং মহতঃ পৰং ধ্ৰুৱং
নিচায্য তন্মৃত্যুমুখাত্ প্ৰমুচ্যতে ॥ ১৫॥
নাচিকেতমুপাখ্যানং মৃত্যুপ্ৰোক্তঁ সনাতনম্ ।
উক্ত্ৱা শ্ৰুত্ৱা চ মেধাৱী ব্ৰহ্মলোকে মহীযতে ॥ ১৬॥
য ইমং পৰমং গুহ্যং শ্ৰাৱযেদ্ ব্ৰহ্মসংসদি ।
প্ৰযতঃ শ্ৰাদ্ধকালে ৱা তদানন্ত্যায কল্পতে ।
তদানন্ত্যায কল্পত ইতি ॥ ১৭॥
ইতি কাঠকোপনিষদি প্ৰথমাধ্যাযে তৃতীযা ৱল্লী ॥
পৰাঞ্চি খানি ৱ্যতৃণত্ স্ৱযম্ভূ-
স্তস্মাত্পৰাঙ্পশ্যতি নান্তৰাত্মন্ ।
কশ্চিদ্ধীৰঃ প্ৰত্যগাত্মানমৈক্ষ-
দাৱৃত্তচক্ষুৰমৃতত্ৱমিচ্ছন্ ॥ ১॥
পৰাচঃ কামাননুযন্তি বালা-
স্তে মৃত্যোৰ্যন্তি ৱিততস্য পাশম্ ।
অথ ধীৰা অমৃতত্ৱং ৱিদিত্ৱা
ধ্ৰুৱমধ্ৰুৱেষ্ৱিহ ন প্ৰাৰ্থযন্তে ॥ ২॥
যেন ৰূপং ৰসং গন্ধং শব্দান্ স্পৰ্শাশ্চ মৈথুনান্ ।
এতেনৈৱ ৱিজানাতি কিমত্ৰ পৰিশিষ্যতে । এতদ্ৱৈ তত্ ॥ ৩॥
স্ৱপ্নান্তং জাগৰিতান্তং চোভৌ যেনানুপশ্যতি ।
মহান্তং ৱিভুমাত্মানং মত্ৱা ধীৰো ন শোচতি ॥ ৪॥
য ইমং মধ্ৱদং ৱেদ আত্মানং জীৱমন্তিকাত্ ।
ঈশানং ভূতভৱ্যস্য ন ততো ৱিজুগুপ্সতে । এতদ্ৱৈ তত্ ॥ ৫॥
যঃ পূৰ্ৱং তপসো জাতমদ্ভ্যঃ পূৰ্ৱমজাযত ।
গুহাং প্ৰৱিশ্য তিষ্ঠন্তং যো ভূতেভিৰ্ৱ্যপশ্যত । এতদ্ৱৈ তত্ ॥ ৬॥
যা প্ৰাণেন সংভৱত্যদিতিৰ্দেৱতামযী ।
গুহাং প্ৰৱিশ্য তিষ্ঠন্তীং যা ভূতেভিৰ্ৱ্যজাযত । এতদ্ৱৈ তত্ ॥ ৭॥
অৰণ্যোৰ্নিহিতো জাতৱেদা গৰ্ভ ইৱ সুভৃতো গৰ্ভিণীভিঃ ।
দিৱে দিৱে ঈড্যো জাগৃৱদ্ভিৰ্হৱিষ্মদ্ভিৰ্মনুষ্যেভিৰগ্নিঃ । এতদ্ৱৈ তত্ ॥ ৮॥
যতশ্চোদেতি সূৰ্যোঽস্তং যত্ৰ চ গচ্ছতি ।
তং দেৱাঃ সৰ্ৱেঽৰ্পিতাস্তদু নাত্যেতি কশ্চন । এতদ্ৱৈ তত্ ॥ ৯॥
যদেৱেহ তদমুত্ৰ যদমুত্ৰ তদন্ৱিহ ।
মৃত্যোঃ স মৃত্যুমাপ্নোতি য ইহ নানেৱ পশ্যতি ॥ ১০॥
মনসৈৱেদমাপ্তৱ্যং নেহ নানাঽস্তি কিংচন ।
মৃত্যোঃ স মৃত্যুং গচ্ছতি য ইহ নানেৱ পশ্যতি ॥ ১১॥
অঙ্গুষ্ঠমাত্ৰঃ পুৰুষো মধ্য আত্মনি তিষ্ঠতি ।
ঈশানং ভূতভৱ্যস্য ন ততো ৱিজুগুপ্সতে । এতদ্ৱৈ তত্ ॥ ১২॥
অঙ্গুষ্ঠমাত্ৰঃ পুৰুষো জ্যোতিৰিৱাধূমকঃ ।
ঈশানো ভূতভৱ্যস্য স এৱাদ্য স উ শ্ৱঃ । এতদ্ৱৈ তত্ ॥ ১৩॥
যথোদকং দুৰ্গে ৱৃষ্টং পৰ্ৱতেষু ৱিধাৱতি ।
এৱং ধৰ্মান্ পৃথক্ পশ্যংস্তানেৱানুৱিধাৱতি ॥ ১৪॥
যথোদকং শুদ্ধে শুদ্ধমাসিক্তং তাদৃগেৱ ভৱতি ।
এৱং মুনেৰ্ৱিজানত আত্মা ভৱতি গৌতম ॥ ১৫॥
ইতি কাঠকোপনিষদি দ্ৱিতীযাধ্যাযে প্ৰথমা ৱল্লী ॥
পুৰমেকাদশদ্ৱাৰমজস্যাৱক্ৰচেতসঃ ।
অনুষ্ঠায ন শোচতি ৱিমুক্তশ্চ ৱিমুচ্যতে । এতদ্ৱৈ তত্ ॥ ১॥
হঁসঃ শুচিষদ্ৱসুৰান্তৰিক্ষসদ্-
হোতা ৱেদিষদতিথিৰ্দুৰোণসত্ ।
নৃষদ্ৱৰসদৃতসদ্ৱ্যোমসদ্
অব্জা গোজা ঋতজা অদ্ৰিজা ঋতং বৃহত্ ॥ ২॥
ঊৰ্ধ্ৱং প্ৰাণমুন্নযত্যপানং প্ৰত্যগস্যতি ।
মধ্যে ৱামনমাসীনং ৱিশ্ৱে দেৱা উপাসতে ॥ ৩॥
অস্য ৱিস্ৰংসমানস্য শৰীৰস্থস্য দেহিনঃ ।
দেহাদ্ৱিমুচ্যমানস্য কিমত্ৰ পৰিশিষ্যতে । এতদ্ৱৈ তত্ ॥ ৪॥
ন প্ৰাণেন নাপানেন মৰ্ত্যো জীৱতি কশ্চন ।
ইতৰেণ তু জীৱন্তি যস্মিন্নেতাৱুপাশ্ৰিতৌ ॥ ৫॥
হন্ত ত ইদং প্ৰৱক্ষ্যামি গুহ্যং ব্ৰহ্ম সনাতনম্ ।
যথা চ মৰণং প্ৰাপ্য আত্মা ভৱতি গৌতম ॥ ৬॥
যোনিমন্যে প্ৰপদ্যন্তে শৰীৰত্ৱায দেহিনঃ ।
স্থাণুমন্যেঽনুসংযন্তি যথাকৰ্ম যথাশ্ৰুতম্ ॥ ৭॥
য এষ সুপ্তেষু জাগৰ্তি কামং কামং পুৰুষো নিৰ্মিমাণঃ ।
তদেৱ শুক্ৰং তদ্ব্ৰহ্ম তদেৱামৃতমুচ্যতে ।
তস্মিঁল্লোকাঃ শ্ৰিতাঃ সৰ্ৱে তদু নাত্যেতি কশ্চন । এতদ্ৱৈ তত্ ॥ ৮॥
অগ্নিৰ্যথৈকো ভুৱনং প্ৰৱিষ্টো
ৰূপং ৰূপং প্ৰতিৰূপো বভূৱ ।
একস্তথা সৰ্ৱভূতান্তৰাত্মা
ৰূপং ৰূপং প্ৰতিৰূপো বহিশ্চ ॥ ৯॥
ৱাযুৰ্যথৈকো ভুৱনং প্ৰৱিষ্টো
ৰূপং ৰূপং প্ৰতিৰূপো বভূৱ ।
একস্তথা সৰ্ৱভূতান্তৰাত্মা
ৰূপং ৰূপং প্ৰতিৰূপো বহিশ্চ ॥ ১০॥
সূৰ্যো যথা সৰ্ৱলোকস্য চক্ষুঃ
ন লিপ্যতে চাক্ষুষৈৰ্বাহ্যদোষৈঃ ।
একস্তথা সৰ্ৱভূতান্তৰাত্মা
ন লিপ্যতে লোকদুঃখেন বাহ্যঃ ॥ ১১॥
একো ৱশী সৰ্ৱভূতান্তৰাত্মা
একং ৰূপং বহুধা যঃ কৰোতি ।
তমাত্মস্থং যেঽনুপশ্যন্তি ধীৰাঃ
তেষাং সুখং শাশ্ৱতং নেতৰেষাম্ ॥ ১২॥
নিত্যোঽনিত্যানাং চেতনশ্চেতনানাম্
একো বহূনাং যো ৱিদধাতি কামান্ ।
তমাত্মস্থং যেঽনুপশ্যন্তি ধীৰাঃ
তেষাং শান্তিঃ শাশ্ৱতী নেতৰেষাম্ ॥ ১৩॥
তদেতদিতি মন্যন্তেঽনিৰ্দেশ্যং পৰমং সুখম্ ।
কথং নু তদ্ৱিজানীযাং কিমু ভাতি ৱিভাতি ৱা ॥ ১৪॥
ন তত্ৰ সূৰ্যো ভাতি ন চন্দ্ৰতাৰকং
নেমা ৱিদ্যুতো ভান্তি কুতোঽযমগ্নিঃ ।
তমেৱ ভান্তমনুভাতি সৰ্ৱং
তস্য ভাসা সৰ্ৱমিদং ৱিভাতি ॥ ১৫॥
ইতি কাঠকোপনিষদি দ্ৱিতীযাধ্যাযে দ্ৱিতীযা ৱল্লী ॥
ঊৰ্ধ্ৱমূলোঽৱাক্শাখ এষোঽশ্ৱত্থঃ সনাতনঃ ।
তদেৱ শুক্ৰং তদ্ব্ৰহ্ম তদেৱামৃতমুচ্যতে ।
তস্মিঁল্লোকাঃ শ্ৰিতাঃ সৰ্ৱে তদু নাত্যেতি কশ্চন । এতদ্ৱৈ তত্ ॥ ১॥
যদিদং কিং চ জগত্ সৰ্ৱং প্ৰাণ এজতি নিঃসৃতম্ ।
মহদ্ভযং ৱজ্ৰমুদ্যতং য এতদ্ৱিদুৰমৃতাস্তে ভৱন্তি ॥ ২॥
ভযাদস্যাগ্নিস্তপতি ভযাত্তপতি সূৰ্যঃ ।
ভযাদিন্দ্ৰশ্চ ৱাযুশ্চ মৃত্যুৰ্ধাৱতি পঞ্চমঃ ॥ ৩॥
ইহ চেদশকদ্বোদ্ধুং প্ৰাক্ষৰীৰস্য ৱিস্ৰসঃ ।
ততঃ সৰ্গেষু লোকেষু শৰীৰত্ৱায কল্পতে ॥ ৪॥
যথাঽঽদৰ্শে তথাঽঽত্মনি যথা স্ৱপ্নে তথা পিতৃলোকে ।
যথাঽপ্সু পৰীৱ দদৃশে তথা গন্ধৰ্ৱলোকে
ছাযাতপযোৰিৱ ব্ৰহ্মলোকে ॥ ৫॥
ইন্দ্ৰিযাণাং পৃথগ্ভাৱমুদযাস্তমযৌ চ যত্ ।
পৃথগুত্পদ্যমানানাং মত্ৱা ধীৰো ন শোচতি ॥ ৬॥
ইন্দ্ৰিযেভ্যঃ পৰং মনো মনসঃ সত্ত্ৱমুত্তমম্ ।
সত্ত্ৱাদধি মহানাত্মা মহতোঽৱ্যক্তমুত্তমম্ ॥ ৭॥
অৱ্যক্তাত্তু পৰঃ পুৰুষো ৱ্যাপকোঽলিঙ্গ এৱ চ ।
যং জ্ঞাত্ৱা মুচ্যতে জন্তুৰমৃতত্ৱং চ গচ্ছতি ॥ ৮॥
ন সংদৃশে তিষ্ঠতি ৰূপমস্য
ন চক্ষুষা পশ্যতি কশ্চনৈনম্ ।
হৃদা মনীষা মনসাঽভিক্লৃপ্তো
য এতদ্ৱিদুৰমৃতাস্তে ভৱন্তি ॥ ৯॥
যদা পঞ্চাৱতিষ্ঠন্তে জ্ঞানানি মনসা সহ ।
বুদ্ধিশ্চ ন ৱিচেষ্টতে তামাহুঃ পৰমাং গতিম্ ॥ ১০॥
তাং যোগমিতি মন্যন্তে স্থিৰামিন্দ্ৰিযধাৰণাম্ ।
অপ্ৰমত্তস্তদা ভৱতি যোগো হি প্ৰভৱাপ্যযৌ ॥ ১১॥
নৈৱ ৱাচা ন মনসা প্ৰাপ্তুং শক্যো ন চক্ষুষা ।
অস্তীতি ব্ৰুৱতোঽন্যত্ৰ কথং তদুপলভ্যতে ॥ ১২॥
অস্তীত্যেৱোপলব্ধৱ্যস্তত্ত্ৱভাৱেন চোভযোঃ ।
অস্তীত্যেৱোপলব্ধস্য তত্ত্ৱভাৱঃ প্ৰসীদতি ॥ ১৩॥
যদা সৰ্ৱে প্ৰমুচ্যন্তে কামা যেঽস্য হৃদি শ্ৰিতাঃ ।
অথ মৰ্ত্যোঽমৃতো ভৱত্যত্ৰ ব্ৰহ্ম সমশ্নুতে ॥ ১৪॥
যদা সৰ্ৱে প্ৰভিদ্যন্তে হৃদযস্যেহ গ্ৰন্থযঃ ।
অথ মৰ্ত্যোঽমৃতো ভৱত্যেতাৱদ্ধ্যনুশাসনম্ ॥ ১৫॥
শতং চৈকা চ হৃদযস্য নাড্য-
স্তাসাং মূৰ্ধানমভিনিঃসৃতৈকা ।
তযোৰ্ধ্ৱমাযন্নমৃতত্ৱমেতি
ৱিষ্ৱঙ্ঙন্যা উত্ক্ৰমণে ভৱন্তি ॥ ১৬॥
অঙ্গুষ্ঠমাত্ৰঃ পুৰুষোঽন্তৰাত্মা
সদা জনানাং হৃদযে সংনিৱিষ্টঃ ।
তং স্ৱাচ্ছৰীৰাত্প্ৰৱৃহেন্মুঞ্জাদিৱেষীকাং ধৈৰ্যেণ ।
তং ৱিদ্যাচ্ছুক্ৰমমৃতং তং ৱিদ্যাচ্ছুক্ৰমমৃতমিতি ॥ ১৭॥
মৃত্যুপ্ৰোক্তাং নচিকেতোঽথ লব্ধ্ৱা
ৱিদ্যামেতাং যোগৱিধিং চ কৃত্স্নম্ ।
ব্ৰহ্মপ্ৰাপ্তো ৱিৰজোঽভূদ্ৱিমৃত্যু-
ৰন্যোঽপ্যেৱং যো ৱিদধ্যাত্মমেৱ ॥ ১৮॥
ওঁ সহ নাৱৱতু । সহ নৌ ভুনক্তু । সহৱীৰ্যং কৰৱাৱহৈ ।
তেজস্ৱিনাৱধীতমস্তু মা ৱিদ্ৱিষাৱহৈ ॥ ১৯॥
ওঁ শান্তিঃ শান্তিঃ শান্তিঃ ॥
ইতি কাঠকোপনিষদি দ্ৱিতীযাধ্যাযে তৃতীযা ৱল্লী ॥

More Brahman Stotras

कठोपनिषद् - अध्याय 1, वल्ली 1
Kathopanishad - Chapter 1, Valli 1
कठोपनिषद् - अध्याय 1, वल्ली 2
Kathopanishad - Chapter 1, Valli 2
कठोपनिषद् - अध्याय 1, वल्ली 3
Kathopanishad - Chapter 1, Valli 3
कठोपनिषद् - अध्याय 2, वल्ली 1
Kathopanishad - Chapter 2, Valli 1
कठोपनिषद् - अध्याय 2, वल्ली 2
Kathopanishad - Chapter 2, Valli 2
कठोपनिषद् - अध्याय 2, वल्ली 3
Kathopanishad - Chapter 2, Valli 3
अम्भस्यपारे भुवनस्य मध्ये
Ambhasyapare Bhuvanasya Madhye
अपरोक्षानुभूतिः
Aparokshanubhuti
View All Kathopanishad Collection →

Explore More

Kathopanishad CollectionWealthObstaclesHealthProtectionWisdomHome