Brahman

ସମ୍ପୂର୍ଣ କଠୋପନିଷଦ୍

(Complete Kathopanishad in Odia)

The Kathopanishad (Katha Upanishad) is embedded in the last 8 sections of the Krishna Yajurveda. It has two chapters divided into three Vallis each. It is a Mukhya upanishad and listed as #3 in the Muktika canon of 108 Upanishads. The Katha Upanishad (Kathopanishad) is the legendary story of a little boy, Nachiketa – the son of Sage Vajasravasa, who meets Yama (the deity of death). Their conversation evolves to a discussion of the nature of man, knowledge, Atman (Soul, Self) and Moksha (liberation). This Upanishad is one of the most popular Upanishads for its simplicity and clarity in making the subject matter regarding the Highest truth easily comprehensible.

Reading depth
Lyrics
#of 121

Table of Contents

Invocation

ଓଁ
॥ ଅଥ କଠୋପନିଷଦ୍ ॥
ଓଁ ସହ ନାଵଵତୁ । ସହ ନୌ ଭୁନକ୍ତୁ । ସହଵୀର୍ଯଂ କରଵାଵହୈ ।
ତେଜସ୍ଵି ନାଵଧୀତମସ୍ତୁ । ମା ଵିଦ୍ଵିଷାଵହୈ ॥
ଓଁ ଶାନ୍ତିଃ ଶାନ୍ତିଃ ଶାନ୍ତିଃ ॥
ଓଁ ଉଶନ୍ ହ ଵୈ ଵାଜଶ୍ରଵସଃ ସର୍ଵଵେଦସଂ ଦଦୌ ।
ତସ୍ଯ ହ ନଚିକେତା ନାମ ପୁତ୍ର ଆସ ॥ ୧॥
ତଁ ହ କୁମାରଁ ସନ୍ତଂ ଦକ୍ଷିଣାସୁ
ନୀଯମାନାସୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଵିଵେଶ ସୋଽମନ୍ଯତ ॥ ୨॥
ପୀତୋଦକା ଜଗ୍ଧତୃଣା ଦୁଗ୍ଧଦୋହା ନିରିନ୍ଦ୍ରିଯାଃ ।
ଅନନ୍ଦା ନାମ ତେ ଲୋକାସ୍ତାନ୍ ସ ଗଚ୍ଛତି ତା ଦଦତ୍ ॥ ୩॥
ସ ହୋଵାଚ ପିତରଂ ତତ କସ୍ମୈ ମାଂ ଦାସ୍ଯସୀତି ।
ଦ୍ଵିତୀଯଂ ତୃତୀଯଂ ତଁ ହୋଵାଚ ମୃତ୍ଯଵେ ତ୍ଵା ଦଦାମୀତି ॥ ୪॥
ବହୂନାମେମି ପ୍ରଥମୋ ବହୂନାମେମି ମଧ୍ଯମଃ ।
କିଁ ସ୍ଵିଦ୍ଯମସ୍ଯ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଯନ୍ମଯାଽଦ୍ଯ କରିଷ୍ଯତି ॥ ୫॥
ଅନୁପଶ୍ଯ ଯଥା ପୂର୍ଵେ ପ୍ରତିପଶ୍ଯ ତଥାଽପରେ ।
ସସ୍ଯମିଵ ମର୍ତ୍ଯଃ ପଚ୍ଯତେ ସସ୍ଯମିଵାଜାଯତେ ପୁନଃ ॥ ୬॥
ଵୈଶ୍ଵାନରଃ ପ୍ରଵିଶତ୍ଯତିଥିର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଗୃହାନ୍ ।
ତସ୍ଯୈତାଁ ଶାନ୍ତିଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ହର ଵୈଵସ୍ଵତୋଦକମ୍ ॥ ୭॥
ଆଶାପ୍ରତୀକ୍ଷେ ସଂଗତଁ ସୂନୃତାଂ
ଚେଷ୍ଟାପୂର୍ତେ ପୁତ୍ରପଶୂଁଶ୍ଚ ସର୍ଵାନ୍ ।
ଏତଦ୍ଵୃଙ୍କ୍ତେ ପୁରୁଷସ୍ଯାଲ୍ପମେଧସୋ
ଯସ୍ଯାନଶ୍ନନ୍ଵସତି ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଗୃହେ ॥ ୮॥
ତିସ୍ରୋ ରାତ୍ରୀର୍ଯଦଵାତ୍ସୀର୍ଗୃହେ ମେ-
ଽନଶ୍ନନ୍ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନତିଥିର୍ନମସ୍ଯଃ ।
ନମସ୍ତେଽସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସ୍ଵସ୍ତି ମେଽସ୍ତୁ
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରତି ତ୍ରୀନ୍ଵରାନ୍ଵୃଣୀଷ୍ଵ ॥ ୯॥
ଶାନ୍ତସଂକଲ୍ପଃ ସୁମନା ଯଥା ସ୍ଯାଦ୍
ଵୀତମନ୍ଯୁର୍ଗୌତମୋ ମାଽଭି ମୃତ୍ଯୋ ।
ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସୃଷ୍ଟଂ ମାଽଭିଵଦେତ୍ପ୍ରତୀତ
ଏତତ୍ ତ୍ରଯାଣାଂ ପ୍ରଥମଂ ଵରଂ ଵୃଣେ ॥ ୧୦॥
ଯଥା ପୁରସ୍ତାଦ୍ ଭଵିତା ପ୍ରତୀତ
ଔଦ୍ଦାଲକିରାରୁଣିର୍ମତ୍ପ୍ରସୃଷ୍ଟଃ ।
ସୁଖଁ ରାତ୍ରୀଃ ଶଯିତା ଵୀତମନ୍ଯୁଃ
ତ୍ଵାଂ ଦଦୃଶିଵାନ୍ମୃତ୍ଯୁମୁଖାତ୍ ପ୍ରମୁକ୍ତମ୍ ॥ ୧୧॥
ସ୍ଵର୍ଗେ ଲୋକେ ନ ଭଯଂ କିଂଚନାସ୍ତି
ନ ତତ୍ର ତ୍ଵଂ ନ ଜରଯା ବିଭେତି ।
ଉଭେ ତୀର୍ତ୍ଵାଽଶନାଯାପିପାସେ
ଶୋକାତିଗୋ ମୋଦତେ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ॥ ୧୨॥
ସ ତ୍ଵମଗ୍ନିଁ ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯମଧ୍ଯେଷି ମୃତ୍ଯୋ
ପ୍ରବ୍ରୂହି ତ୍ଵଁ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନାଯ ମହ୍ଯମ୍ ।
ସ୍ଵର୍ଗଲୋକା ଅମୃତତ୍ଵଂ ଭଜନ୍ତ
ଏତଦ୍ ଦ୍ଵିତୀଯେନ ଵୃଣେ ଵରେଣ ॥ ୧୩॥
ପ୍ର ତେ ବ୍ରଵୀମି ତଦୁ ମେ ନିବୋଧ
ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯମଗ୍ନିଂ ନଚିକେତଃ ପ୍ରଜାନନ୍ ।
ଅନନ୍ତଲୋକାପ୍ତିମଥୋ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ
ଵିଦ୍ଧି ତ୍ଵମେତଂ ନିହିତଂ ଗୁହାଯାମ୍ ॥ ୧୪॥
ଲୋକାଦିମଗ୍ନିଂ ତମୁଵାଚ ତସ୍ମୈ
ଯା ଇଷ୍ଟକା ଯାଵତୀର୍ଵା ଯଥା ଵା ।
ସ ଚାପି ତତ୍ପ୍ରତ୍ଯଵଦଦ୍ଯଥୋକ୍ତଂ
ଅଥାସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁଃ ପୁନରେଵାହ ତୁଷ୍ଟଃ ॥ ୧୫॥
ତମବ୍ରଵୀତ୍ ପ୍ରୀଯମାଣୋ ମହାତ୍ମା
ଵରଂ ତଵେହାଦ୍ଯ ଦଦାମି ଭୂଯଃ ।
ତଵୈଵ ନାମ୍ନା ଭଵିତାଽଯମଗ୍ନିଃ
ସୃଙ୍କାଂ ଚେମାମନେକରୂପାଂ ଗୃହାଣ ॥ ୧୬॥
ତ୍ରିଣାଚିକେତସ୍ତ୍ରିଭିରେତ୍ଯ ସନ୍ଧିଂ
ତ୍ରିକର୍ମକୃତ୍ତରତି ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୂ ।
ବ୍ରହ୍ମଜଜ୍ଞଂ ଦେଵମୀଡ୍ଯଂ ଵିଦିତ୍ଵା
ନିଚାଯ୍ଯେମାଁ ଶାନ୍ତିମତ୍ଯନ୍ତମେତି ॥ ୧୭॥
ତ୍ରିଣାଚିକେତସ୍ତ୍ରଯମେତଦ୍ଵିଦିତ୍ଵା
ଯ ଏଵଂ ଵିଦ୍ଵାଁଶ୍ଚିନୁତେ ନାଚିକେତମ୍ ।
ସ ମୃତ୍ଯୁପାଶାନ୍ ପୁରତଃ ପ୍ରଣୋଦ୍ଯ
ଶୋକାତିଗୋ ମୋଦତେ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ॥ ୧୮॥
ଏଷ ତେଽଗ୍ନିର୍ନଚିକେତଃ ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯୋ
ଯମଵୃଣୀଥା ଦ୍ଵିତୀଯେନ ଵରେଣ ।
ଏତମଗ୍ନିଂ ତଵୈଵ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ଜନାସଃ
ତୃତୀଯଂ ଵରଂ ନଚିକେତୋ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ॥ ୧୯॥
ଯେଯଂ ପ୍ରେତେ ଵିଚିକିତ୍ସା ମନୁଷ୍ଯେ-
ଽସ୍ତୀତ୍ଯେକେ ନାଯମସ୍ତୀତି ଚୈକେ ।
ଏତଦ୍ଵିଦ୍ଯାମନୁଶିଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵଯାଽହଂ
ଵରାଣାମେଷ ଵରସ୍ତୃତୀଯଃ ॥ ୨୦॥
ଦେଵୈରତ୍ରାପି ଵିଚିକିତ୍ସିତଂ ପୁରା
ନ ହି ସୁଵିଜ୍ଞେଯମଣୁରେଷ ଧର୍ମଃ ।
ଅନ୍ଯଂ ଵରଂ ନଚିକେତୋ ଵୃଣୀଷ୍ଵ
ମା ମୋପରୋତ୍ସୀରତି ମା ସୃଜୈନମ୍ ॥ ୨୧॥
ଦେଵୈରତ୍ରାପି ଵିଚିକିତ୍ସିତଂ କିଲ
ତ୍ଵଂ ଚ ମୃତ୍ଯୋ ଯନ୍ନ ସୁଜ୍ଞେଯମାତ୍ଥ ।
ଵକ୍ତା ଚାସ୍ଯ ତ୍ଵାଦୃଗନ୍ଯୋ ନ ଲଭ୍ଯୋ
ନାନ୍ଯୋ ଵରସ୍ତୁଲ୍ଯ ଏତସ୍ଯ କଶ୍ଚିତ୍ ॥ ୨୨॥
ଶତାଯୁଷଃ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରାନ୍ଵୃଣୀଷ୍ଵା
ବହୂନ୍ପଶୂନ୍ ହସ୍ତିହିରଣ୍ଯମଶ୍ଵାନ୍ ।
ଭୂମେର୍ମହଦାଯତନଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵ
ସ୍ଵଯଂ ଚ ଜୀଵ ଶରଦୋ ଯାଵଦିଚ୍ଛସି ॥ ୨୩॥
ଏତତ୍ତୁଲ୍ଯଂ ଯଦି ମନ୍ଯସେ ଵରଂ
ଵୃଣୀଷ୍ଵ ଵିତ୍ତଂ ଚିରଜୀଵିକାଂ ଚ ।
ମହାଭୂମୌ ନଚିକେତସ୍ତ୍ଵମେଧି
କାମାନାଂ ତ୍ଵା କାମଭାଜଂ କରୋମି ॥ ୨୪॥
ଯେ ଯେ କାମା ଦୁର୍ଲଭା ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ
ସର୍ଵାନ୍ କାମାଁଶ୍ଛନ୍ଦତଃ ପ୍ରାର୍ଥଯସ୍ଵ ।
ଇମା ରାମାଃ ସରଥାଃ ସତୂର୍ଯା
ନ ହୀଦୃଶା ଲମ୍ଭନୀଯା ମନୁଷ୍ଯୈଃ ।
ଆଭିର୍ମତ୍ପ୍ରତ୍ତାଭିଃ ପରିଚାରଯସ୍ଵ
ନଚିକେତୋ ମରଣଂ ମାଽନୁପ୍ରାକ୍ଷୀଃ ॥ ୨୫॥
ଶ୍ଵୋଭାଵା ମର୍ତ୍ଯସ୍ଯ ଯଦନ୍ତକୈତତ୍
ସର୍ଵେଂଦ୍ରିଯାଣାଂ ଜରଯଂତି ତେଜଃ ।
ଅପି ସର୍ଵଂ ଜୀଵିତମଲ୍ପମେଵ
ତଵୈଵ ଵାହାସ୍ତଵ ନୃତ୍ଯଗୀତେ ॥ ୨୬॥
ନ ଵିତ୍ତେନ ତର୍ପଣୀଯୋ ମନୁଷ୍ଯୋ
ଲପ୍ସ୍ଯାମହେ ଵିତ୍ତମଦ୍ରାକ୍ଷ୍ମ ଚେତ୍ତ୍ଵା ।
ଜୀଵିଷ୍ଯାମୋ ଯାଵଦୀଶିଷ୍ଯସି ତ୍ଵଂ
ଵରସ୍ତୁ ମେ ଵରଣୀଯଃ ସ ଏଵ ॥ ୨୭॥
ଅଜୀର୍ଯତାମମୃତାନାମୁପେତ୍ଯ
ଜୀର୍ଯନ୍ମର୍ତ୍ଯଃ କ୍ଵଧଃସ୍ଥଃ ପ୍ରଜାନନ୍ ।
ଅଭିଧ୍ଯାଯନ୍ ଵର୍ଣରତିପ୍ରମୋଦାନ୍
ଅତିଦୀର୍ଘେ ଜୀଵିତେ କୋ ରମେତ ॥ ୨୮॥
ଯସ୍ମିନ୍ନିଦଂ ଵିଚିକିତ୍ସନ୍ତି ମୃତ୍ଯୋ
ଯତ୍ସାମ୍ପରାଯେ ମହତି ବ୍ରୂହି ନସ୍ତତ୍ ।
ଯୋଽଯଂ ଵରୋ ଗୂଢମନୁପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ
ନାନ୍ଯଂ ତସ୍ମାନ୍ନଚିକେତା ଵୃଣୀତେ ॥ ୨୯॥
॥ ଇତି କାଠକୋପନିଷଦି ପ୍ରଥମାଧ୍ଯାଯେ ପ୍ରଥମା ଵଲ୍ଲୀ ॥
ଅନ୍ଯଚ୍ଛ୍ରେଯୋଽନ୍ଯଦୁତୈଵ ପ୍ରେଯ-
ସ୍ତେ ଉଭେ ନାନାର୍ଥେ ପୁରୁଷଁ ସିନୀତଃ ।
ତଯୋଃ ଶ୍ରେଯ ଆଦଦାନସ୍ଯ ସାଧୁ
ଭଵତି ହୀଯତେଽର୍ଥାଦ୍ଯ ଉ ପ୍ରେଯୋ ଵୃଣୀତେ ॥ ୧॥
ଶ୍ରେଯଶ୍ଚ ପ୍ରେଯଶ୍ଚ ମନୁଷ୍ଯମେତଃ
ତୌ ସମ୍ପରୀତ୍ଯ ଵିଵିନକ୍ତି ଧୀରଃ ।
ଶ୍ରେଯୋ ହି ଧୀରୋଽଭି ପ୍ରେଯସୋ ଵୃଣୀତେ
ପ୍ରେଯୋ ମନ୍ଦୋ ଯୋଗକ୍ଷେମାଦ୍ଵୃଣୀତେ ॥ ୨॥
ସ ତ୍ଵଂ ପ୍ରିଯାନ୍ପ୍ରିଯରୂପାଂଶ୍ଚ କାମାନ୍
ଅଭିଧ୍ଯାଯନ୍ନଚିକେତୋଽତ୍ଯସ୍ରାକ୍ଷୀଃ ।
ନୈତାଂ ସୃଙ୍କାଂ ଵିତ୍ତମଯୀମଵାପ୍ତୋ
ଯସ୍ଯାଂ ମଜ୍ଜନ୍ତି ବହଵୋ ମନୁଷ୍ଯାଃ ॥ ୩॥
ଦୂରମେତେ ଵିପରୀତେ ଵିଷୂଚୀ
ଅଵିଦ୍ଯା ଯା ଚ ଵିଦ୍ଯେତି ଜ୍ଞାତା ।
ଵିଦ୍ଯାଭୀପ୍ସିନଂ ନଚିକେତସଂ ମନ୍ଯେ
ନ ତ୍ଵା କାମା ବହଵୋଽଲୋଲୁପନ୍ତ ॥ ୪॥
ଅଵିଦ୍ଯାଯାମନ୍ତରେ ଵର୍ତମାନାଃ
ସ୍ଵଯଂ ଧୀରାଃ ପଣ୍ଡିତଂମନ୍ଯମାନାଃ ।
ଦନ୍ଦ୍ରମ୍ଯମାଣାଃ ପରିଯନ୍ତି ମୂଢା
ଅନ୍ଧେନୈଵ ନୀଯମାନା ଯଥାନ୍ଧାଃ ॥ ୫॥
ନ ସାମ୍ପରାଯଃ ପ୍ରତିଭାତି ବାଲଂ
ପ୍ରମାଦ୍ଯନ୍ତଂ ଵିତ୍ତମୋହେନ ମୂଢମ୍ ।
ଅଯଂ ଲୋକୋ ନାସ୍ତି ପର ଇତି ମାନୀ
ପୁନଃ ପୁନର୍ଵଶମାପଦ୍ଯତେ ମେ ॥ ୬॥
ଶ୍ରଵଣାଯାପି ବହୁଭିର୍ଯୋ ନ ଲଭ୍ଯଃ
ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୋଽପି ବହଵୋ ଯଂ ନ ଵିଦ୍ଯୁଃ ।
ଆଶ୍ଚର୍ଯୋ ଵକ୍ତା କୁଶଲୋଽସ୍ଯ ଲବ୍ଧା
ଆଶ୍ଚର୍ଯୋ ଜ୍ଞାତା କୁଶଲାନୁଶିଷ୍ଟଃ ॥ ୭॥
ନ ନରେଣାଵରେଣ ପ୍ରୋକ୍ତ ଏଷ
ସୁଵିଜ୍ଞେଯୋ ବହୁଧା ଚିନ୍ତ୍ଯମାନଃ ।
ଅନନ୍ଯପ୍ରୋକ୍ତେ ଗତିରତ୍ର ନାସ୍ତି
ଅଣୀଯାନ୍ ହ୍ଯତର୍କ୍ଯମଣୁପ୍ରମାଣାତ୍ ॥ ୮॥
ନୈଷା ତର୍କେଣ ମତିରାପନେଯା
ପ୍ରୋକ୍ତାନ୍ଯେନୈଵ ସୁଜ୍ଞାନାଯ ପ୍ରେଷ୍ଠ ।
ଯାଂ ତ୍ଵମାପଃ ସତ୍ଯଧୃତିର୍ବତାସି
ତ୍ଵାଦୃଙ୍ନୋ ଭୂଯାନ୍ନଚିକେତଃ ପ୍ରଷ୍ଟା ॥ ୯॥
ଜାନାମ୍ଯହଂ ଶେଵଧିରିତ୍ଯନିତ୍ଯଂ
ନ ହ୍ଯଧ୍ରୁଵୈଃ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ହି ଧ୍ରୁଵଂ ତତ୍ ।
ତତୋ ମଯା ନାଚିକେତଶ୍ଚିତୋଽଗ୍ନିଃ
ଅନିତ୍ଯୈର୍ଦ୍ରଵ୍ଯୈଃ ପ୍ରାପ୍ତଵାନସ୍ମି ନିତ୍ଯମ୍ ॥ ୧୦॥
କାମସ୍ଯାପ୍ତିଂ ଜଗତଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ
କ୍ରତୋରାନନ୍ତ୍ଯମଭଯସ୍ଯ ପାରମ୍ ।
ସ୍ତୋମମହଦୁରୁଗାଯଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା
ଧୃତ୍ଯା ଧୀରୋ ନଚିକେତୋଽତ୍ଯସ୍ରାକ୍ଷୀଃ ॥ ୧୧॥
ତଂ ଦୁର୍ଦର୍ଶଂ ଗୂଢମନୁପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ
ଗୁହାହିତଂ ଗହ୍ଵରେଷ୍ଠଂ ପୁରାଣମ୍ ।
ଅଧ୍ଯାତ୍ମଯୋଗାଧିଗମେନ ଦେଵଂ
ମତ୍ଵା ଧୀରୋ ହର୍ଷଶୋକୌ ଜହାତି ॥ ୧୨॥
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସମ୍ପରିଗୃହ୍ଯ ମର୍ତ୍ଯଃ
ପ୍ରଵୃହ୍ଯ ଧର୍ମ୍ଯମଣୁମେତମାପ୍ଯ ।
ସ ମୋଦତେ ମୋଦନୀଯଁ ହି ଲବ୍ଧ୍ଵା
ଵିଵୃତଁ ସଦ୍ମ ନଚିକେତସଂ ମନ୍ଯେ ॥ ୧୩॥
ଅନ୍ଯତ୍ର ଧର୍ମାଦନ୍ଯତ୍ରାଧର୍ମା-
ଦନ୍ଯତ୍ରାସ୍ମାତ୍କୃତାକୃତାତ୍ ।
ଅନ୍ଯତ୍ର ଭୂତାଚ୍ଚ ଭଵ୍ଯାଚ୍ଚ
ଯତ୍ତତ୍ପଶ୍ଯସି ତଦ୍ଵଦ ॥ ୧୪॥
ସର୍ଵେ ଵେଦା ଯତ୍ପଦମାମନନ୍ତି
ତପାସି ସର୍ଵାଣି ଚ ଯଦ୍ଵଦନ୍ତି ।
ଯଦିଚ୍ଛନ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ଚରନ୍ତି
ତତ୍ତେ ପଦ ସଂଗ୍ରହେଣ ବ୍ରଵୀମ୍ଯୋମିତ୍ଯେତତ୍ ॥ ୧୫॥
ଏତଦ୍ଧ୍ଯେଵାକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଏତଦ୍ଧ୍ଯେଵାକ୍ଷରଂ ପରମ୍ ।
ଏତଦ୍ଧ୍ଯେଵାକ୍ଷରଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଯୋ ଯଦିଚ୍ଛତି ତସ୍ଯ ତତ୍ ॥ ୧୬॥
ଏତଦାଲମ୍ବନଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମେତଦାଲମ୍ବନଂ ପରମ୍ ।
ଏତଦାଲମ୍ବନଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ ॥ ୧୭॥
ନ ଜାଯତେ ମ୍ରିଯତେ ଵା ଵିପଶ୍ଚିନ୍
ନାଯଂ କୁତଶ୍ଚିନ୍ନ ବଭୂଵ କଶ୍ଚିତ୍ ।
ଅଜୋ ନିତ୍ଯଃ ଶାଶ୍ଵତୋଽଯଂ ପୁରାଣୋ
ନ ହନ୍ଯତେ ହନ୍ଯମାନେ ଶରୀରେ ॥ ୧୮॥
ହନ୍ତା ଚେନ୍ମନ୍ଯତେ ହନ୍ତୁଁ ହତଶ୍ଚେନ୍ମନ୍ଯତେ ହତମ୍ ।
ଉଭୌ ତୌ ନ ଵିଜାନୀତୋ ନାଯଁ ହନ୍ତି ନ ହନ୍ଯତେ ॥ ୧୯॥
ଅଣୋରଣୀଯାନ୍ମହତୋ ମହୀଯା-
ନାତ୍ମାଽସ୍ଯ ଜନ୍ତୋର୍ନିହିତୋ ଗୁହାଯାମ୍ ।
ତମକ୍ରତୁଃ ପଶ୍ଯତି ଵୀତଶୋକୋ
ଧାତୁପ୍ରସାଦାନ୍ମହିମାନମାତ୍ମନଃ ॥ ୨୦॥
ଆସୀନୋ ଦୂରଂ ଵ୍ରଜତି ଶଯାନୋ ଯାତି ସର୍ଵତଃ ।
କସ୍ତଂ ମଦାମଦଂ ଦେଵଂ ମଦନ୍ଯୋ ଜ୍ଞାତୁମର୍ହତି ॥ ୨୧॥
ଅଶରୀରଁ ଶରୀରେଷ୍ଵନଵସ୍ଥେଷ୍ଵଵସ୍ଥିତମ୍ ।
ମହାନ୍ତଂ ଵିଭୁମାତ୍ମାନଂ ମତ୍ଵା ଧୀରୋ ନ ଶୋଚତି ॥ ୨୨॥
ନାଯମାତ୍ମା ପ୍ରଵଚନେନ ଲଭ୍ଯୋ
ନ ମେଧଯା ନ ବହୁନା ଶ୍ରୁତେନ ।
ଯମେଵୈଷ ଵୃଣୁତେ ତେନ ଲଭ୍ଯଃ
ତସ୍ଯୈଷ ଆତ୍ମା ଵିଵୃଣୁତେ ତନୂ ସ୍ଵାମ୍ ॥ ୨୩॥
ନାଵିରତୋ ଦୁଶ୍ଚରିତାନ୍ନାଶାନ୍ତୋ ନାସମାହିତଃ ।
ନାଶାନ୍ତମାନସୋ ଵାଽପି ପ୍ରଜ୍ଞାନେନୈନମାପ୍ନୁଯାତ୍ ॥ ୨୪॥
ଯସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମ ଚ କ୍ଷତ୍ରଂ ଚ ଉଭେ ଭଵତ ଓଦନଃ ।
ମୃତ୍ଯୁର୍ଯସ୍ଯୋପସେଚନଂ କ ଇତ୍ଥା ଵେଦ ଯତ୍ର ସଃ ॥ ୨୫॥
ଇତି କାଠକୋପନିଷଦି ପ୍ରଥମାଧ୍ଯାଯେ ଦ୍ଵିତୀଯା ଵଲ୍ଲୀ ॥
ଋତଂ ପିବନ୍ତୌ ସୁକୃତସ୍ଯ ଲୋକେ
ଗୁହାଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୌ ପରମେ ପରାର୍ଧେ ।
ଛାଯାତପୌ ବ୍ରହ୍ମଵିଦୋ ଵଦନ୍ତି
ପଞ୍ଚାଗ୍ନଯୋ ଯେ ଚ ତ୍ରିଣାଚିକେତାଃ ॥ ୧॥
ଯଃ ସେତୁରୀଜାନାନାମକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଯତ୍ ପରମ୍ ।
ଅଭଯଂ ତିତୀର୍ଷତାଂ ପାରଂ ନାଚିକେତଁ ଶକେମହି ॥ ୨॥
ଆତ୍ମାନଁ ରଥିତଂ ଵିଦ୍ଧି ଶରୀରଁ ରଥମେଵ ତୁ ।
ବୁଦ୍ଧିଂ ତୁ ସାରଥିଂ ଵିଦ୍ଧି ମନଃ ପ୍ରଗ୍ରହମେଵ ଚ ॥ ୩॥
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ହଯାନାହୁର୍ଵିଷଯାଁ ସ୍ତେଷୁ ଗୋଚରାନ୍ ।
ଆତ୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯମନୋଯୁକ୍ତଂ ଭୋକ୍ତେତ୍ଯାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ ॥ ୪॥
ଯସ୍ତ୍ଵଵିଜ୍ଞାନଵାନ୍ଭଵତ୍ଯଯୁକ୍ତେନ ମନସା ସଦା ।
ତସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରିଯାଣ୍ଯଵଶ୍ଯାନି ଦୁଷ୍ଟାଶ୍ଵା ଇଵ ସାରଥେଃ ॥ ୫॥
ଯସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞାନଵାନ୍ଭଵତି ଯୁକ୍ତେନ ମନସା ସଦା ।
ତସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଵଶ୍ଯାନି ସଦଶ୍ଵା ଇଵ ସାରଥେଃ ॥ ୬॥
ଯସ୍ତ୍ଵଵିଜ୍ଞାନଵାନ୍ଭଵତ୍ଯମନସ୍କଃ ସଦାଽଶୁଚିଃ ।
ନ ସ ତତ୍ପଦମାପ୍ନୋତି ସଂସାରଂ ଚାଧିଗଚ୍ଛତି ॥ ୭॥
ଯସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞାନଵାନ୍ଭଵତି ସମନସ୍କଃ ସଦା ଶୁଚିଃ ।
ସ ତୁ ତତ୍ପଦମାପ୍ନୋତି ଯସ୍ମାଦ୍ଭୂଯୋ ନ ଜାଯତେ ॥ ୮॥
ଵିଜ୍ଞାନସାରଥିର୍ଯସ୍ତୁ ମନଃ ପ୍ରଗ୍ରହଵାନ୍ନରଃ ।
ସୋଽଧ୍ଵନଃ ପାରମାପ୍ନୋତି ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍ ॥ ୯॥
ଇନ୍ଦ୍ରିଯେଭ୍ଯଃ ପରା ହ୍ଯର୍ଥା ଅର୍ଥେଭ୍ଯଶ୍ଚ ପରଂ ମନଃ ।
ମନସସ୍ତୁ ପରା ବୁଦ୍ଧିର୍ବୁଦ୍ଧେରାତ୍ମା ମହାନ୍ପରଃ ॥ ୧୦॥
ମହତଃ ପରମଵ୍ଯକ୍ତମଵ୍ଯକ୍ତାତ୍ପୁରୁଷଃ ପରଃ ।
ପୁରୁଷାନ୍ନ ପରଂ କିଂଚିତ୍ସା କାଷ୍ଠା ସା ପରା ଗତିଃ ॥ ୧୧॥
ଏଷ ସର୍ଵେଷୁ ଭୂତେଷୁ ଗୂଢୋଽଽତ୍ମା ନ ପ୍ରକାଶତେ ।
ଦୃଶ୍ଯତେ ତ୍ଵଗ୍ର୍ଯଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସୂକ୍ଷ୍ମଯା ସୂକ୍ଷ୍ମଦର୍ଶିଭିଃ ॥ ୧୨॥
ଯଚ୍ଛେଦ୍ଵାଙ୍ମନସୀ ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତଦ୍ଯଚ୍ଛେଜ୍ଜ୍ଞାନ ଆତ୍ମନି ।
ଜ୍ଞାନମାତ୍ମନି ମହତି ନିଯଚ୍ଛେତ୍ତଦ୍ଯଚ୍ଛେଚ୍ଛାନ୍ତ ଆତ୍ମନି ॥ ୧୩॥
ଉତ୍ତିଷ୍ଠତ ଜାଗ୍ରତ
ପ୍ରାପ୍ଯ ଵରାନ୍ନିବୋଧତ ।
କ୍ଷୁରସ୍ଯ ଧାରା ନିଶିତା ଦୁରତ୍ଯଯା
ଦୁର୍ଗଂ ପଥସ୍ତତ୍କଵଯୋ ଵଦନ୍ତି ॥ ୧୪॥
ଅଶବ୍ଦମସ୍ପର୍ଶମରୂପମଵ୍ଯଯଂ
ତଥାଽରସଂ ନିତ୍ଯମଗନ୍ଧଵଚ୍ଚ ଯତ୍ ।
ଅନାଦ୍ଯନନ୍ତଂ ମହତଃ ପରଂ ଧ୍ରୁଵଂ
ନିଚାଯ୍ଯ ତନ୍ମୃତ୍ଯୁମୁଖାତ୍ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ॥ ୧୫॥
ନାଚିକେତମୁପାଖ୍ଯାନଂ ମୃତ୍ଯୁପ୍ରୋକ୍ତଁ ସନାତନମ୍ ।
ଉକ୍ତ୍ଵା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ମେଧାଵୀ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ ॥ ୧୬॥
ଯ ଇମଂ ପରମଂ ଗୁହ୍ଯଂ ଶ୍ରାଵଯେଦ୍ ବ୍ରହ୍ମସଂସଦି ।
ପ୍ରଯତଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଲେ ଵା ତଦାନନ୍ତ୍ଯାଯ କଲ୍ପତେ ।
ତଦାନନ୍ତ୍ଯାଯ କଲ୍ପତ ଇତି ॥ ୧୭॥
ଇତି କାଠକୋପନିଷଦି ପ୍ରଥମାଧ୍ଯାଯେ ତୃତୀଯା ଵଲ୍ଲୀ ॥
ପରାଞ୍ଚି ଖାନି ଵ୍ଯତୃଣତ୍ ସ୍ଵଯମ୍ଭୂ-
ସ୍ତସ୍ମାତ୍ପରାଙ୍ପଶ୍ଯତି ନାନ୍ତରାତ୍ମନ୍ ।
କଶ୍ଚିଦ୍ଧୀରଃ ପ୍ରତ୍ଯଗାତ୍ମାନମୈକ୍ଷ-
ଦାଵୃତ୍ତଚକ୍ଷୁରମୃତତ୍ଵମିଚ୍ଛନ୍ ॥ ୧॥
ପରାଚଃ କାମାନନୁଯନ୍ତି ବାଲା-
ସ୍ତେ ମୃତ୍ଯୋର୍ଯନ୍ତି ଵିତତସ୍ଯ ପାଶମ୍ ।
ଅଥ ଧୀରା ଅମୃତତ୍ଵଂ ଵିଦିତ୍ଵା
ଧ୍ରୁଵମଧ୍ରୁଵେଷ୍ଵିହ ନ ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତେ ॥ ୨॥
ଯେନ ରୂପଂ ରସଂ ଗନ୍ଧଂ ଶବ୍ଦାନ୍ ସ୍ପର୍ଶାଶ୍ଚ ମୈଥୁନାନ୍ ।
ଏତେନୈଵ ଵିଜାନାତି କିମତ୍ର ପରିଶିଷ୍ଯତେ । ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍ ॥ ୩॥
ସ୍ଵପ୍ନାନ୍ତଂ ଜାଗରିତାନ୍ତଂ ଚୋଭୌ ଯେନାନୁପଶ୍ଯତି ।
ମହାନ୍ତଂ ଵିଭୁମାତ୍ମାନଂ ମତ୍ଵା ଧୀରୋ ନ ଶୋଚତି ॥ ୪॥
ଯ ଇମଂ ମଧ୍ଵଦଂ ଵେଦ ଆତ୍ମାନଂ ଜୀଵମନ୍ତିକାତ୍ ।
ଈଶାନଂ ଭୂତଭଵ୍ଯସ୍ଯ ନ ତତୋ ଵିଜୁଗୁପ୍ସତେ । ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍ ॥ ୫॥
ଯଃ ପୂର୍ଵଂ ତପସୋ ଜାତମଦ୍ଭ୍ଯଃ ପୂର୍ଵମଜାଯତ ।
ଗୁହାଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ତିଷ୍ଠନ୍ତଂ ଯୋ ଭୂତେଭିର୍ଵ୍ଯପଶ୍ଯତ । ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍ ॥ ୬॥
ଯା ପ୍ରାଣେନ ସଂଭଵତ୍ଯଦିତିର୍ଦେଵତାମଯୀ ।
ଗୁହାଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ତିଷ୍ଠନ୍ତୀଂ ଯା ଭୂତେଭିର୍ଵ୍ଯଜାଯତ । ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍ ॥ ୭॥
ଅରଣ୍ଯୋର୍ନିହିତୋ ଜାତଵେଦା ଗର୍ଭ ଇଵ ସୁଭୃତୋ ଗର୍ଭିଣୀଭିଃ ।
ଦିଵେ ଦିଵେ ଈଡ୍ଯୋ ଜାଗୃଵଦ୍ଭିର୍ହଵିଷ୍ମଦ୍ଭିର୍ମନୁଷ୍ଯେଭିରଗ୍ନିଃ । ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍ ॥ ୮॥
ଯତଶ୍ଚୋଦେତି ସୂର୍ଯୋଽସ୍ତଂ ଯତ୍ର ଚ ଗଚ୍ଛତି ।
ତଂ ଦେଵାଃ ସର୍ଵେଽର୍ପିତାସ୍ତଦୁ ନାତ୍ଯେତି କଶ୍ଚନ । ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍ ॥ ୯॥
ଯଦେଵେହ ତଦମୁତ୍ର ଯଦମୁତ୍ର ତଦନ୍ଵିହ ।
ମୃତ୍ଯୋଃ ସ ମୃତ୍ଯୁମାପ୍ନୋତି ଯ ଇହ ନାନେଵ ପଶ୍ଯତି ॥ ୧୦॥
ମନସୈଵେଦମାପ୍ତଵ୍ଯଂ ନେହ ନାନାଽସ୍ତି କିଂଚନ ।
ମୃତ୍ଯୋଃ ସ ମୃତ୍ଯୁଂ ଗଚ୍ଛତି ଯ ଇହ ନାନେଵ ପଶ୍ଯତି ॥ ୧୧॥
ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରଃ ପୁରୁଷୋ ମଧ୍ଯ ଆତ୍ମନି ତିଷ୍ଠତି ।
ଈଶାନଂ ଭୂତଭଵ୍ଯସ୍ଯ ନ ତତୋ ଵିଜୁଗୁପ୍ସତେ । ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍ ॥ ୧୨॥
ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରଃ ପୁରୁଷୋ ଜ୍ଯୋତିରିଵାଧୂମକଃ ।
ଈଶାନୋ ଭୂତଭଵ୍ଯସ୍ଯ ସ ଏଵାଦ୍ଯ ସ ଉ ଶ୍ଵଃ । ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍ ॥ ୧୩॥
ଯଥୋଦକଂ ଦୁର୍ଗେ ଵୃଷ୍ଟଂ ପର୍ଵତେଷୁ ଵିଧାଵତି ।
ଏଵଂ ଧର୍ମାନ୍ ପୃଥକ୍ ପଶ୍ଯଂସ୍ତାନେଵାନୁଵିଧାଵତି ॥ ୧୪॥
ଯଥୋଦକଂ ଶୁଦ୍ଧେ ଶୁଦ୍ଧମାସିକ୍ତଂ ତାଦୃଗେଵ ଭଵତି ।
ଏଵଂ ମୁନେର୍ଵିଜାନତ ଆତ୍ମା ଭଵତି ଗୌତମ ॥ ୧୫॥
ଇତି କାଠକୋପନିଷଦି ଦ୍ଵିତୀଯାଧ୍ଯାଯେ ପ୍ରଥମା ଵଲ୍ଲୀ ॥
ପୁରମେକାଦଶଦ୍ଵାରମଜସ୍ଯାଵକ୍ରଚେତସଃ ।
ଅନୁଷ୍ଠାଯ ନ ଶୋଚତି ଵିମୁକ୍ତଶ୍ଚ ଵିମୁଚ୍ଯତେ । ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍ ॥ ୧॥
ହଁସଃ ଶୁଚିଷଦ୍ଵସୁରାନ୍ତରିକ୍ଷସଦ୍-
ହୋତା ଵେଦିଷଦତିଥିର୍ଦୁରୋଣସତ୍ ।
ନୃଷଦ୍ଵରସଦୃତସଦ୍ଵ୍ଯୋମସଦ୍
ଅବ୍ଜା ଗୋଜା ଋତଜା ଅଦ୍ରିଜା ଋତଂ ବୃହତ୍ ॥ ୨॥
ଊର୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରାଣମୁନ୍ନଯତ୍ଯପାନଂ ପ୍ରତ୍ଯଗସ୍ଯତି ।
ମଧ୍ଯେ ଵାମନମାସୀନଂ ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵା ଉପାସତେ ॥ ୩॥
ଅସ୍ଯ ଵିସ୍ରଂସମାନସ୍ଯ ଶରୀରସ୍ଥସ୍ଯ ଦେହିନଃ ।
ଦେହାଦ୍ଵିମୁଚ୍ଯମାନସ୍ଯ କିମତ୍ର ପରିଶିଷ୍ଯତେ । ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍ ॥ ୪॥
ନ ପ୍ରାଣେନ ନାପାନେନ ମର୍ତ୍ଯୋ ଜୀଵତି କଶ୍ଚନ ।
ଇତରେଣ ତୁ ଜୀଵନ୍ତି ଯସ୍ମିନ୍ନେତାଵୁପାଶ୍ରିତୌ ॥ ୫॥
ହନ୍ତ ତ ଇଦଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଗୁହ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ସନାତନମ୍ ।
ଯଥା ଚ ମରଣଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଆତ୍ମା ଭଵତି ଗୌତମ ॥ ୬॥
ଯୋନିମନ୍ଯେ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ ଶରୀରତ୍ଵାଯ ଦେହିନଃ ।
ସ୍ଥାଣୁମନ୍ଯେଽନୁସଂଯନ୍ତି ଯଥାକର୍ମ ଯଥାଶ୍ରୁତମ୍ ॥ ୭॥
ଯ ଏଷ ସୁପ୍ତେଷୁ ଜାଗର୍ତି କାମଂ କାମଂ ପୁରୁଷୋ ନିର୍ମିମାଣଃ ।
ତଦେଵ ଶୁକ୍ରଂ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ତଦେଵାମୃତମୁଚ୍ଯତେ ।
ତସ୍ମିଁଲ୍ଲୋକାଃ ଶ୍ରିତାଃ ସର୍ଵେ ତଦୁ ନାତ୍ଯେତି କଶ୍ଚନ । ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍ ॥ ୮॥
ଅଗ୍ନିର୍ଯଥୈକୋ ଭୁଵନଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ
ରୂପଂ ରୂପଂ ପ୍ରତିରୂପୋ ବଭୂଵ ।
ଏକସ୍ତଥା ସର୍ଵଭୂତାନ୍ତରାତ୍ମା
ରୂପଂ ରୂପଂ ପ୍ରତିରୂପୋ ବହିଶ୍ଚ ॥ ୯॥
ଵାଯୁର୍ଯଥୈକୋ ଭୁଵନଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ
ରୂପଂ ରୂପଂ ପ୍ରତିରୂପୋ ବଭୂଵ ।
ଏକସ୍ତଥା ସର୍ଵଭୂତାନ୍ତରାତ୍ମା
ରୂପଂ ରୂପଂ ପ୍ରତିରୂପୋ ବହିଶ୍ଚ ॥ ୧୦॥
ସୂର୍ଯୋ ଯଥା ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ଚକ୍ଷୁଃ
ନ ଲିପ୍ଯତେ ଚାକ୍ଷୁଷୈର୍ବାହ୍ଯଦୋଷୈଃ ।
ଏକସ୍ତଥା ସର୍ଵଭୂତାନ୍ତରାତ୍ମା
ନ ଲିପ୍ଯତେ ଲୋକଦୁଃଖେନ ବାହ୍ଯଃ ॥ ୧୧॥
ଏକୋ ଵଶୀ ସର୍ଵଭୂତାନ୍ତରାତ୍ମା
ଏକଂ ରୂପଂ ବହୁଧା ଯଃ କରୋତି ।
ତମାତ୍ମସ୍ଥଂ ଯେଽନୁପଶ୍ଯନ୍ତି ଧୀରାଃ
ତେଷାଂ ସୁଖଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ନେତରେଷାମ୍ ॥ ୧୨॥
ନିତ୍ଯୋଽନିତ୍ଯାନାଂ ଚେତନଶ୍ଚେତନାନାମ୍
ଏକୋ ବହୂନାଂ ଯୋ ଵିଦଧାତି କାମାନ୍ ।
ତମାତ୍ମସ୍ଥଂ ଯେଽନୁପଶ୍ଯନ୍ତି ଧୀରାଃ
ତେଷାଂ ଶାନ୍ତିଃ ଶାଶ୍ଵତୀ ନେତରେଷାମ୍ ॥ ୧୩॥
ତଦେତଦିତି ମନ୍ଯନ୍ତେଽନିର୍ଦେଶ୍ଯଂ ପରମଂ ସୁଖମ୍ ।
କଥଂ ନୁ ତଦ୍ଵିଜାନୀଯାଂ କିମୁ ଭାତି ଵିଭାତି ଵା ॥ ୧୪॥
ନ ତତ୍ର ସୂର୍ଯୋ ଭାତି ନ ଚନ୍ଦ୍ରତାରକଂ
ନେମା ଵିଦ୍ଯୁତୋ ଭାନ୍ତି କୁତୋଽଯମଗ୍ନିଃ ।
ତମେଵ ଭାନ୍ତମନୁଭାତି ସର୍ଵଂ
ତସ୍ଯ ଭାସା ସର୍ଵମିଦଂ ଵିଭାତି ॥ ୧୫॥
ଇତି କାଠକୋପନିଷଦି ଦ୍ଵିତୀଯାଧ୍ଯାଯେ ଦ୍ଵିତୀଯା ଵଲ୍ଲୀ ॥
ଊର୍ଧ୍ଵମୂଲୋଽଵାକ୍ଶାଖ ଏଷୋଽଶ୍ଵତ୍ଥଃ ସନାତନଃ ।
ତଦେଵ ଶୁକ୍ରଂ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ତଦେଵାମୃତମୁଚ୍ଯତେ ।
ତସ୍ମିଁଲ୍ଲୋକାଃ ଶ୍ରିତାଃ ସର୍ଵେ ତଦୁ ନାତ୍ଯେତି କଶ୍ଚନ । ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍ ॥ ୧॥
ଯଦିଦଂ କିଂ ଚ ଜଗତ୍ ସର୍ଵଂ ପ୍ରାଣ ଏଜତି ନିଃସୃତମ୍ ।
ମହଦ୍ଭଯଂ ଵଜ୍ରମୁଦ୍ଯତଂ ଯ ଏତଦ୍ଵିଦୁରମୃତାସ୍ତେ ଭଵନ୍ତି ॥ ୨॥
ଭଯାଦସ୍ଯାଗ୍ନିସ୍ତପତି ଭଯାତ୍ତପତି ସୂର୍ଯଃ ।
ଭଯାଦିନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଵାଯୁଶ୍ଚ ମୃତ୍ଯୁର୍ଧାଵତି ପଞ୍ଚମଃ ॥ ୩॥
ଇହ ଚେଦଶକଦ୍ବୋଦ୍ଧୁଂ ପ୍ରାକ୍ଷରୀରସ୍ଯ ଵିସ୍ରସଃ ।
ତତଃ ସର୍ଗେଷୁ ଲୋକେଷୁ ଶରୀରତ୍ଵାଯ କଲ୍ପତେ ॥ ୪॥
ଯଥାଽଽଦର୍ଶେ ତଥାଽଽତ୍ମନି ଯଥା ସ୍ଵପ୍ନେ ତଥା ପିତୃଲୋକେ ।
ଯଥାଽପ୍ସୁ ପରୀଵ ଦଦୃଶେ ତଥା ଗନ୍ଧର୍ଵଲୋକେ
ଛାଯାତପଯୋରିଵ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ॥ ୫॥
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ପୃଥଗ୍ଭାଵମୁଦଯାସ୍ତମଯୌ ଚ ଯତ୍ ।
ପୃଥଗୁତ୍ପଦ୍ଯମାନାନାଂ ମତ୍ଵା ଧୀରୋ ନ ଶୋଚତି ॥ ୬॥
ଇନ୍ଦ୍ରିଯେଭ୍ଯଃ ପରଂ ମନୋ ମନସଃ ସତ୍ତ୍ଵମୁତ୍ତମମ୍ ।
ସତ୍ତ୍ଵାଦଧି ମହାନାତ୍ମା ମହତୋଽଵ୍ଯକ୍ତମୁତ୍ତମମ୍ ॥ ୭॥
ଅଵ୍ଯକ୍ତାତ୍ତୁ ପରଃ ପୁରୁଷୋ ଵ୍ଯାପକୋଽଲିଙ୍ଗ ଏଵ ଚ ।
ଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ଜନ୍ତୁରମୃତତ୍ଵଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି ॥ ୮॥
ନ ସଂଦୃଶେ ତିଷ୍ଠତି ରୂପମସ୍ଯ
ନ ଚକ୍ଷୁଷା ପଶ୍ଯତି କଶ୍ଚନୈନମ୍ ।
ହୃଦା ମନୀଷା ମନସାଽଭିକ୍ଲୃପ୍ତୋ
ଯ ଏତଦ୍ଵିଦୁରମୃତାସ୍ତେ ଭଵନ୍ତି ॥ ୯॥
ଯଦା ପଞ୍ଚାଵତିଷ୍ଠନ୍ତେ ଜ୍ଞାନାନି ମନସା ସହ ।
ବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ନ ଵିଚେଷ୍ଟତେ ତାମାହୁଃ ପରମାଂ ଗତିମ୍ ॥ ୧୦॥
ତାଂ ଯୋଗମିତି ମନ୍ଯନ୍ତେ ସ୍ଥିରାମିନ୍ଦ୍ରିଯଧାରଣାମ୍ ।
ଅପ୍ରମତ୍ତସ୍ତଦା ଭଵତି ଯୋଗୋ ହି ପ୍ରଭଵାପ୍ଯଯୌ ॥ ୧୧॥
ନୈଵ ଵାଚା ନ ମନସା ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ଶକ୍ଯୋ ନ ଚକ୍ଷୁଷା ।
ଅସ୍ତୀତି ବ୍ରୁଵତୋଽନ୍ଯତ୍ର କଥଂ ତଦୁପଲଭ୍ଯତେ ॥ ୧୨॥
ଅସ୍ତୀତ୍ଯେଵୋପଲବ୍ଧଵ୍ଯସ୍ତତ୍ତ୍ଵଭାଵେନ ଚୋଭଯୋଃ ।
ଅସ୍ତୀତ୍ଯେଵୋପଲବ୍ଧସ୍ଯ ତତ୍ତ୍ଵଭାଵଃ ପ୍ରସୀଦତି ॥ ୧୩॥
ଯଦା ସର୍ଵେ ପ୍ରମୁଚ୍ଯନ୍ତେ କାମା ଯେଽସ୍ଯ ହୃଦି ଶ୍ରିତାଃ ।
ଅଥ ମର୍ତ୍ଯୋଽମୃତୋ ଭଵତ୍ଯତ୍ର ବ୍ରହ୍ମ ସମଶ୍ନୁତେ ॥ ୧୪॥
ଯଦା ସର୍ଵେ ପ୍ରଭିଦ୍ଯନ୍ତେ ହୃଦଯସ୍ଯେହ ଗ୍ରନ୍ଥଯଃ ।
ଅଥ ମର୍ତ୍ଯୋଽମୃତୋ ଭଵତ୍ଯେତାଵଦ୍ଧ୍ଯନୁଶାସନମ୍ ॥ ୧୫॥
ଶତଂ ଚୈକା ଚ ହୃଦଯସ୍ଯ ନାଡ୍ଯ-
ସ୍ତାସାଂ ମୂର୍ଧାନମଭିନିଃସୃତୈକା ।
ତଯୋର୍ଧ୍ଵମାଯନ୍ନମୃତତ୍ଵମେତି
ଵିଷ୍ଵଙ୍ଙନ୍ଯା ଉତ୍କ୍ରମଣେ ଭଵନ୍ତି ॥ ୧୬॥
ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରଃ ପୁରୁଷୋଽନ୍ତରାତ୍ମା
ସଦା ଜନାନାଂ ହୃଦଯେ ସଂନିଵିଷ୍ଟଃ ।
ତଂ ସ୍ଵାଚ୍ଛରୀରାତ୍ପ୍ରଵୃହେନ୍ମୁଞ୍ଜାଦିଵେଷୀକାଂ ଧୈର୍ଯେଣ ।
ତଂ ଵିଦ୍ଯାଚ୍ଛୁକ୍ରମମୃତଂ ତଂ ଵିଦ୍ଯାଚ୍ଛୁକ୍ରମମୃତମିତି ॥ ୧୭॥
ମୃତ୍ଯୁପ୍ରୋକ୍ତାଂ ନଚିକେତୋଽଥ ଲବ୍ଧ୍ଵା
ଵିଦ୍ଯାମେତାଂ ଯୋଗଵିଧିଂ ଚ କୃତ୍ସ୍ନମ୍ ।
ବ୍ରହ୍ମପ୍ରାପ୍ତୋ ଵିରଜୋଽଭୂଦ୍ଵିମୃତ୍ଯୁ-
ରନ୍ଯୋଽପ୍ଯେଵଂ ଯୋ ଵିଦଧ୍ଯାତ୍ମମେଵ ॥ ୧୮॥
ଓଁ ସହ ନାଵଵତୁ । ସହ ନୌ ଭୁନକ୍ତୁ । ସହଵୀର୍ଯଂ କରଵାଵହୈ ।
ତେଜସ୍ଵିନାଵଧୀତମସ୍ତୁ ମା ଵିଦ୍ଵିଷାଵହୈ ॥ ୧୯॥
ଓଁ ଶାନ୍ତିଃ ଶାନ୍ତିଃ ଶାନ୍ତିଃ ॥
ଇତି କାଠକୋପନିଷଦି ଦ୍ଵିତୀଯାଧ୍ଯାଯେ ତୃତୀଯା ଵଲ୍ଲୀ ॥

Explore More