Brahman

സമ്പൂര്ണ കഠോപനിഷദ്

(Complete Kathopanishad in Malayalam)

The Kathopanishad (Katha Upanishad) is embedded in the last 8 sections of the Krishna Yajurveda. It has two chapters divided into three Vallis each. It is a Mukhya upanishad and listed as #3 in the Muktika canon of 108 Upanishads. The Katha Upanishad (Kathopanishad) is the legendary story of a little boy, Nachiketa – the son of Sage Vajasravasa, who meets Yama (the deity of death). Their conversation evolves to a discussion of the nature of man, knowledge, Atman (Soul, Self) and Moksha (liberation). This Upanishad is one of the most popular Upanishads for its simplicity and clarity in making the subject matter regarding the Highest truth easily comprehensible.

Reading depth
Lyrics
#of 121

Table of Contents

Invocation

ഓം
॥ അഥ കഠോപനിഷദ് ॥
ഓം സഹ നാവവതു । സഹ നൌ ഭുനക്തു । സഹവീര്യം കരവാവഹൈ ।
തേജസ്വി നാവധീതമസ്തു । മാ വിദ്വിഷാവഹൈ ॥
ഓം ശാന്തിഃ ശാന്തിഃ ശാന്തിഃ ॥
ഓം ഉശന് ഹ വൈ വാജശ്രവസഃ സര്വവേദസം ദദൌ ।
തസ്യ ഹ നചികേതാ നാമ പുത്ര ആസ ॥ ൧॥
തഁ ഹ കുമാരഁ സന്തം ദക്ഷിണാസു
നീയമാനാസു ശ്രദ്ധാവിവേശ സോഽമന്യത ॥ ൨॥
പീതോദകാ ജഗ്ധതൃണാ ദുഗ്ധദോഹാ നിരിന്ദ്രിയാഃ ।
അനന്ദാ നാമ തേ ലോകാസ്താന് സ ഗച്ഛതി താ ദദത് ॥ ൩॥
സ ഹോവാച പിതരം തത കസ്മൈ മാം ദാസ്യസീതി ।
ദ്വിതീയം തൃതീയം തഁ ഹോവാച മൃത്യവേ ത്വാ ദദാമീതി ॥ ൪॥
ബഹൂനാമേമി പ്രഥമോ ബഹൂനാമേമി മധ്യമഃ ।
കിഁ സ്വിദ്യമസ്യ കര്തവ്യം യന്മയാഽദ്യ കരിഷ്യതി ॥ ൫॥
അനുപശ്യ യഥാ പൂര്വേ പ്രതിപശ്യ തഥാഽപരേ ।
സസ്യമിവ മര്ത്യഃ പച്യതേ സസ്യമിവാജായതേ പുനഃ ॥ ൬॥
വൈശ്വാനരഃ പ്രവിശത്യതിഥിര്ബ്രാഹ്മണോ ഗൃഹാന് ।
തസ്യൈതാഁ ശാന്തിം കുര്വന്തി ഹര വൈവസ്വതോദകമ് ॥ ൭॥
ആശാപ്രതീക്ഷേ സംഗതഁ സൂനൃതാം
ചേഷ്ടാപൂര്തേ പുത്രപശൂഁശ്ച സര്വാന് ।
ഏതദ്വൃങ്ക്തേ പുരുഷസ്യാല്പമേധസോ
യസ്യാനശ്നന്വസതി ബ്രാഹ്മണോ ഗൃഹേ ॥ ൮॥
തിസ്രോ രാത്രീര്യദവാത്സീര്ഗൃഹേ മേ-
ഽനശ്നന് ബ്രഹ്മന്നതിഥിര്നമസ്യഃ ।
നമസ്തേഽസ്തു ബ്രഹ്മന് സ്വസ്തി മേഽസ്തു
തസ്മാത്പ്രതി ത്രീന്വരാന്വൃണീഷ്വ ॥ ൯॥
ശാന്തസംകല്പഃ സുമനാ യഥാ സ്യാദ്
വീതമന്യുര്ഗൌതമോ മാഽഭി മൃത്യോ ।
ത്വത്പ്രസൃഷ്ടം മാഽഭിവദേത്പ്രതീത
ഏതത് ത്രയാണാം പ്രഥമം വരം വൃണേ ॥ ൧൦॥
യഥാ പുരസ്താദ് ഭവിതാ പ്രതീത
ഔദ്ദാലകിരാരുണിര്മത്പ്രസൃഷ്ടഃ ।
സുഖഁ രാത്രീഃ ശയിതാ വീതമന്യുഃ
ത്വാം ദദൃശിവാന്മൃത്യുമുഖാത് പ്രമുക്തമ് ॥ ൧൧॥
സ്വര്ഗേ ലോകേ ന ഭയം കിംചനാസ്തി
ന തത്ര ത്വം ന ജരയാ ബിഭേതി ।
ഉഭേ തീര്ത്വാഽശനായാപിപാസേ
ശോകാതിഗോ മോദതേ സ്വര്ഗലോകേ ॥ ൧൨॥
സ ത്വമഗ്നിഁ സ്വര്ഗ്യമധ്യേഷി മൃത്യോ
പ്രബ്രൂഹി ത്വഁ ശ്രദ്ദധാനായ മഹ്യമ് ।
സ്വര്ഗലോകാ അമൃതത്വം ഭജന്ത
ഏതദ് ദ്വിതീയേന വൃണേ വരേണ ॥ ൧൩॥
പ്ര തേ ബ്രവീമി തദു മേ നിബോധ
സ്വര്ഗ്യമഗ്നിം നചികേതഃ പ്രജാനന് ।
അനന്തലോകാപ്തിമഥോ പ്രതിഷ്ഠാം
വിദ്ധി ത്വമേതം നിഹിതം ഗുഹായാമ് ॥ ൧൪॥
ലോകാദിമഗ്നിം തമുവാച തസ്മൈ
യാ ഇഷ്ടകാ യാവതീര്വാ യഥാ വാ ।
സ ചാപി തത്പ്രത്യവദദ്യഥോക്തം
അഥാസ്യ മൃത്യുഃ പുനരേവാഹ തുഷ്ടഃ ॥ ൧൫॥
തമബ്രവീത് പ്രീയമാണോ മഹാത്മാ
വരം തവേഹാദ്യ ദദാമി ഭൂയഃ ।
തവൈവ നാമ്നാ ഭവിതാഽയമഗ്നിഃ
സൃങ്കാം ചേമാമനേകരൂപാം ഗൃഹാണ ॥ ൧൬॥
ത്രിണാചികേതസ്ത്രിഭിരേത്യ സന്ധിം
ത്രികര്മകൃത്തരതി ജന്മമൃത്യൂ ।
ബ്രഹ്മജജ്ഞം ദേവമീഡ്യം വിദിത്വാ
നിചായ്യേമാഁ ശാന്തിമത്യന്തമേതി ॥ ൧൭॥
ത്രിണാചികേതസ്ത്രയമേതദ്വിദിത്വാ
യ ഏവം വിദ്വാഁശ്ചിനുതേ നാചികേതമ് ।
സ മൃത്യുപാശാന് പുരതഃ പ്രണോദ്യ
ശോകാതിഗോ മോദതേ സ്വര്ഗലോകേ ॥ ൧൮॥
ഏഷ തേഽഗ്നിര്നചികേതഃ സ്വര്ഗ്യോ
യമവൃണീഥാ ദ്വിതീയേന വരേണ ।
ഏതമഗ്നിം തവൈവ പ്രവക്ഷ്യന്തി ജനാസഃ
തൃതീയം വരം നചികേതോ വൃണീഷ്വ ॥ ൧൯॥
യേയം പ്രേതേ വിചികിത്സാ മനുഷ്യേ-
ഽസ്തീത്യേകേ നായമസ്തീതി ചൈകേ ।
ഏതദ്വിദ്യാമനുശിഷ്ടസ്ത്വയാഽഹം
വരാണാമേഷ വരസ്തൃതീയഃ ॥ ൨൦॥
ദേവൈരത്രാപി വിചികിത്സിതം പുരാ
ന ഹി സുവിജ്ഞേയമണുരേഷ ധര്മഃ ।
അന്യം വരം നചികേതോ വൃണീഷ്വ
മാ മോപരോത്സീരതി മാ സൃജൈനമ് ॥ ൨൧॥
ദേവൈരത്രാപി വിചികിത്സിതം കില
ത്വം ച മൃത്യോ യന്ന സുജ്ഞേയമാത്ഥ ।
വക്താ ചാസ്യ ത്വാദൃഗന്യോ ന ലഭ്യോ
നാന്യോ വരസ്തുല്യ ഏതസ്യ കശ്ചിത് ॥ ൨൨॥
ശതായുഷഃ പുത്രപൌത്രാന്വൃണീഷ്വാ
ബഹൂന്പശൂന് ഹസ്തിഹിരണ്യമശ്വാന് ।
ഭൂമേര്മഹദായതനം വൃണീഷ്വ
സ്വയം ച ജീവ ശരദോ യാവദിച്ഛസി ॥ ൨൩॥
ഏതത്തുല്യം യദി മന്യസേ വരം
വൃണീഷ്വ വിത്തം ചിരജീവികാം ച ।
മഹാഭൂമൌ നചികേതസ്ത്വമേധി
കാമാനാം ത്വാ കാമഭാജം കരോമി ॥ ൨൪॥
യേ യേ കാമാ ദുര്ലഭാ മര്ത്യലോകേ
സര്വാന് കാമാഁശ്ഛന്ദതഃ പ്രാര്ഥയസ്വ ।
ഇമാ രാമാഃ സരഥാഃ സതൂര്യാ
ന ഹീദൃശാ ലമ്ഭനീയാ മനുഷ്യൈഃ ।
ആഭിര്മത്പ്രത്താഭിഃ പരിചാരയസ്വ
നചികേതോ മരണം മാഽനുപ്രാക്ഷീഃ ॥ ൨൫॥
ശ്വോഭാവാ മര്ത്യസ്യ യദന്തകൈതത്
സര്വേംദ്രിയാണാം ജരയംതി തേജഃ ।
അപി സര്വം ജീവിതമല്പമേവ
തവൈവ വാഹാസ്തവ നൃത്യഗീതേ ॥ ൨൬॥
ന വിത്തേന തര്പണീയോ മനുഷ്യോ
ലപ്സ്യാമഹേ വിത്തമദ്രാക്ഷ്മ ചേത്ത്വാ ।
ജീവിഷ്യാമോ യാവദീശിഷ്യസി ത്വം
വരസ്തു മേ വരണീയഃ സ ഏവ ॥ ൨൭॥
അജീര്യതാമമൃതാനാമുപേത്യ
ജീര്യന്മര്ത്യഃ ക്വധഃസ്ഥഃ പ്രജാനന് ।
അഭിധ്യായന് വര്ണരതിപ്രമോദാന്
അതിദീര്ഘേ ജീവിതേ കോ രമേത ॥ ൨൮॥
യസ്മിന്നിദം വിചികിത്സന്തി മൃത്യോ
യത്സാമ്പരായേ മഹതി ബ്രൂഹി നസ്തത് ।
യോഽയം വരോ ഗൂഢമനുപ്രവിഷ്ടോ
നാന്യം തസ്മാന്നചികേതാ വൃണീതേ ॥ ൨൯॥
॥ ഇതി കാഠകോപനിഷദി പ്രഥമാധ്യായേ പ്രഥമാ വല്ലീ ॥
അന്യച്ഛ്രേയോഽന്യദുതൈവ പ്രേയ-
സ്തേ ഉഭേ നാനാര്ഥേ പുരുഷഁ സിനീതഃ ।
തയോഃ ശ്രേയ ആദദാനസ്യ സാധു
ഭവതി ഹീയതേഽര്ഥാദ്യ ഉ പ്രേയോ വൃണീതേ ॥ ൧॥
ശ്രേയശ്ച പ്രേയശ്ച മനുഷ്യമേതഃ
തൌ സമ്പരീത്യ വിവിനക്തി ധീരഃ ।
ശ്രേയോ ഹി ധീരോഽഭി പ്രേയസോ വൃണീതേ
പ്രേയോ മന്ദോ യോഗക്ഷേമാദ്വൃണീതേ ॥ ൨॥
സ ത്വം പ്രിയാന്പ്രിയരൂപാംശ്ച കാമാന്
അഭിധ്യായന്നചികേതോഽത്യസ്രാക്ഷീഃ ।
നൈതാം സൃങ്കാം വിത്തമയീമവാപ്തോ
യസ്യാം മജ്ജന്തി ബഹവോ മനുഷ്യാഃ ॥ ൩॥
ദൂരമേതേ വിപരീതേ വിഷൂചീ
അവിദ്യാ യാ ച വിദ്യേതി ജ്ഞാതാ ।
വിദ്യാഭീപ്സിനം നചികേതസം മന്യേ
ന ത്വാ കാമാ ബഹവോഽലോലുപന്ത ॥ ൪॥
അവിദ്യായാമന്തരേ വര്തമാനാഃ
സ്വയം ധീരാഃ പണ്ഡിതംമന്യമാനാഃ ।
ദന്ദ്രമ്യമാണാഃ പരിയന്തി മൂഢാ
അന്ധേനൈവ നീയമാനാ യഥാന്ധാഃ ॥ ൫॥
ന സാമ്പരായഃ പ്രതിഭാതി ബാലം
പ്രമാദ്യന്തം വിത്തമോഹേന മൂഢമ് ।
അയം ലോകോ നാസ്തി പര ഇതി മാനീ
പുനഃ പുനര്വശമാപദ്യതേ മേ ॥ ൬॥
ശ്രവണായാപി ബഹുഭിര്യോ ന ലഭ്യഃ
ശൃണ്വന്തോഽപി ബഹവോ യം ന വിദ്യുഃ ।
ആശ്ചര്യോ വക്താ കുശലോഽസ്യ ലബ്ധാ
ആശ്ചര്യോ ജ്ഞാതാ കുശലാനുശിഷ്ടഃ ॥ ൭॥
ന നരേണാവരേണ പ്രോക്ത ഏഷ
സുവിജ്ഞേയോ ബഹുധാ ചിന്ത്യമാനഃ ।
അനന്യപ്രോക്തേ ഗതിരത്ര നാസ്തി
അണീയാന് ഹ്യതര്ക്യമണുപ്രമാണാത് ॥ ൮॥
നൈഷാ തര്കേണ മതിരാപനേയാ
പ്രോക്താന്യേനൈവ സുജ്ഞാനായ പ്രേഷ്ഠ ।
യാം ത്വമാപഃ സത്യധൃതിര്ബതാസി
ത്വാദൃങ്നോ ഭൂയാന്നചികേതഃ പ്രഷ്ടാ ॥ ൯॥
ജാനാമ്യഹം ശേവധിരിത്യനിത്യം
ന ഹ്യധ്രുവൈഃ പ്രാപ്യതേ ഹി ധ്രുവം തത് ।
തതോ മയാ നാചികേതശ്ചിതോഽഗ്നിഃ
അനിത്യൈര്ദ്രവ്യൈഃ പ്രാപ്തവാനസ്മി നിത്യമ് ॥ ൧൦॥
കാമസ്യാപ്തിം ജഗതഃ പ്രതിഷ്ഠാം
ക്രതോരാനന്ത്യമഭയസ്യ പാരമ് ।
സ്തോമമഹദുരുഗായം പ്രതിഷ്ഠാം ദൃഷ്ട്വാ
ധൃത്യാ ധീരോ നചികേതോഽത്യസ്രാക്ഷീഃ ॥ ൧൧॥
തം ദുര്ദര്ശം ഗൂഢമനുപ്രവിഷ്ടം
ഗുഹാഹിതം ഗഹ്വരേഷ്ഠം പുരാണമ് ।
അധ്യാത്മയോഗാധിഗമേന ദേവം
മത്വാ ധീരോ ഹര്ഷശോകൌ ജഹാതി ॥ ൧൨॥
ഏതച്ഛ്രുത്വാ സമ്പരിഗൃഹ്യ മര്ത്യഃ
പ്രവൃഹ്യ ധര്മ്യമണുമേതമാപ്യ ।
സ മോദതേ മോദനീയഁ ഹി ലബ്ധ്വാ
വിവൃതഁ സദ്മ നചികേതസം മന്യേ ॥ ൧൩॥
അന്യത്ര ധര്മാദന്യത്രാധര്മാ-
ദന്യത്രാസ്മാത്കൃതാകൃതാത് ।
അന്യത്ര ഭൂതാച്ച ഭവ്യാച്ച
യത്തത്പശ്യസി തദ്വദ ॥ ൧൪॥
സര്വേ വേദാ യത്പദമാമനന്തി
തപാസി സര്വാണി ച യദ്വദന്തി ।
യദിച്ഛന്തോ ബ്രഹ്മചര്യം ചരന്തി
തത്തേ പദ സംഗ്രഹേണ ബ്രവീമ്യോമിത്യേതത് ॥ ൧൫॥
ഏതദ്ധ്യേവാക്ഷരം ബ്രഹ്മ ഏതദ്ധ്യേവാക്ഷരം പരമ് ।
ഏതദ്ധ്യേവാക്ഷരം ജ്ഞാത്വാ യോ യദിച്ഛതി തസ്യ തത് ॥ ൧൬॥
ഏതദാലമ്ബനഁ ശ്രേഷ്ഠമേതദാലമ്ബനം പരമ് ।
ഏതദാലമ്ബനം ജ്ഞാത്വാ ബ്രഹ്മലോകേ മഹീയതേ ॥ ൧൭॥
ന ജായതേ മ്രിയതേ വാ വിപശ്ചിന്
നായം കുതശ്ചിന്ന ബഭൂവ കശ്ചിത് ।
അജോ നിത്യഃ ശാശ്വതോഽയം പുരാണോ
ന ഹന്യതേ ഹന്യമാനേ ശരീരേ ॥ ൧൮॥
ഹന്താ ചേന്മന്യതേ ഹന്തുഁ ഹതശ്ചേന്മന്യതേ ഹതമ് ।
ഉഭൌ തൌ ന വിജാനീതോ നായഁ ഹന്തി ന ഹന്യതേ ॥ ൧൯॥
അണോരണീയാന്മഹതോ മഹീയാ-
നാത്മാഽസ്യ ജന്തോര്നിഹിതോ ഗുഹായാമ് ।
തമക്രതുഃ പശ്യതി വീതശോകോ
ധാതുപ്രസാദാന്മഹിമാനമാത്മനഃ ॥ ൨൦॥
ആസീനോ ദൂരം വ്രജതി ശയാനോ യാതി സര്വതഃ ।
കസ്തം മദാമദം ദേവം മദന്യോ ജ്ഞാതുമര്ഹതി ॥ ൨൧॥
അശരീരഁ ശരീരേഷ്വനവസ്ഥേഷ്വവസ്ഥിതമ് ।
മഹാന്തം വിഭുമാത്മാനം മത്വാ ധീരോ ന ശോചതി ॥ ൨൨॥
നായമാത്മാ പ്രവചനേന ലഭ്യോ
ന മേധയാ ന ബഹുനാ ശ്രുതേന ।
യമേവൈഷ വൃണുതേ തേന ലഭ്യഃ
തസ്യൈഷ ആത്മാ വിവൃണുതേ തനൂ സ്വാമ് ॥ ൨൩॥
നാവിരതോ ദുശ്ചരിതാന്നാശാന്തോ നാസമാഹിതഃ ।
നാശാന്തമാനസോ വാഽപി പ്രജ്ഞാനേനൈനമാപ്നുയാത് ॥ ൨൪॥
യസ്യ ബ്രഹ്മ ച ക്ഷത്രം ച ഉഭേ ഭവത ഓദനഃ ।
മൃത്യുര്യസ്യോപസേചനം ക ഇത്ഥാ വേദ യത്ര സഃ ॥ ൨൫॥
ഇതി കാഠകോപനിഷദി പ്രഥമാധ്യായേ ദ്വിതീയാ വല്ലീ ॥
ഋതം പിബന്തൌ സുകൃതസ്യ ലോകേ
ഗുഹാം പ്രവിഷ്ടൌ പരമേ പരാര്ധേ ।
ഛായാതപൌ ബ്രഹ്മവിദോ വദന്തി
പഞ്ചാഗ്നയോ യേ ച ത്രിണാചികേതാഃ ॥ ൧॥
യഃ സേതുരീജാനാനാമക്ഷരം ബ്രഹ്മ യത് പരമ് ।
അഭയം തിതീര്ഷതാം പാരം നാചികേതഁ ശകേമഹി ॥ ൨॥
ആത്മാനഁ രഥിതം വിദ്ധി ശരീരഁ രഥമേവ തു ।
ബുദ്ധിം തു സാരഥിം വിദ്ധി മനഃ പ്രഗ്രഹമേവ ച ॥ ൩॥
ഇന്ദ്രിയാണി ഹയാനാഹുര്വിഷയാഁ സ്തേഷു ഗോചരാന് ।
ആത്മേന്ദ്രിയമനോയുക്തം ഭോക്തേത്യാഹുര്മനീഷിണഃ ॥ ൪॥
യസ്ത്വവിജ്ഞാനവാന്ഭവത്യയുക്തേന മനസാ സദാ ।
തസ്യേന്ദ്രിയാണ്യവശ്യാനി ദുഷ്ടാശ്വാ ഇവ സാരഥേഃ ॥ ൫॥
യസ്തു വിജ്ഞാനവാന്ഭവതി യുക്തേന മനസാ സദാ ।
തസ്യേന്ദ്രിയാണി വശ്യാനി സദശ്വാ ഇവ സാരഥേഃ ॥ ൬॥
യസ്ത്വവിജ്ഞാനവാന്ഭവത്യമനസ്കഃ സദാഽശുചിഃ ।
ന സ തത്പദമാപ്നോതി സംസാരം ചാധിഗച്ഛതി ॥ ൭॥
യസ്തു വിജ്ഞാനവാന്ഭവതി സമനസ്കഃ സദാ ശുചിഃ ।
സ തു തത്പദമാപ്നോതി യസ്മാദ്ഭൂയോ ന ജായതേ ॥ ൮॥
വിജ്ഞാനസാരഥിര്യസ്തു മനഃ പ്രഗ്രഹവാന്നരഃ ।
സോഽധ്വനഃ പാരമാപ്നോതി തദ്വിഷ്ണോഃ പരമം പദമ് ॥ ൯॥
ഇന്ദ്രിയേഭ്യഃ പരാ ഹ്യര്ഥാ അര്ഥേഭ്യശ്ച പരം മനഃ ।
മനസസ്തു പരാ ബുദ്ധിര്ബുദ്ധേരാത്മാ മഹാന്പരഃ ॥ ൧൦॥
മഹതഃ പരമവ്യക്തമവ്യക്താത്പുരുഷഃ പരഃ ।
പുരുഷാന്ന പരം കിംചിത്സാ കാഷ്ഠാ സാ പരാ ഗതിഃ ॥ ൧൧॥
ഏഷ സര്വേഷു ഭൂതേഷു ഗൂഢോഽഽത്മാ ന പ്രകാശതേ ।
ദൃശ്യതേ ത്വഗ്ര്യയാ ബുദ്ധ്യാ സൂക്ഷ്മയാ സൂക്ഷ്മദര്ശിഭിഃ ॥ ൧൨॥
യച്ഛേദ്വാങ്മനസീ പ്രാജ്ഞസ്തദ്യച്ഛേജ്ജ്ഞാന ആത്മനി ।
ജ്ഞാനമാത്മനി മഹതി നിയച്ഛേത്തദ്യച്ഛേച്ഛാന്ത ആത്മനി ॥ ൧൩॥
ഉത്തിഷ്ഠത ജാഗ്രത
പ്രാപ്യ വരാന്നിബോധത ।
ക്ഷുരസ്യ ധാരാ നിശിതാ ദുരത്യയാ
ദുര്ഗം പഥസ്തത്കവയോ വദന്തി ॥ ൧൪॥
അശബ്ദമസ്പര്ശമരൂപമവ്യയം
തഥാഽരസം നിത്യമഗന്ധവച്ച യത് ।
അനാദ്യനന്തം മഹതഃ പരം ധ്രുവം
നിചായ്യ തന്മൃത്യുമുഖാത് പ്രമുച്യതേ ॥ ൧൫॥
നാചികേതമുപാഖ്യാനം മൃത്യുപ്രോക്തഁ സനാതനമ് ।
ഉക്ത്വാ ശ്രുത്വാ ച മേധാവീ ബ്രഹ്മലോകേ മഹീയതേ ॥ ൧൬॥
യ ഇമം പരമം ഗുഹ്യം ശ്രാവയേദ് ബ്രഹ്മസംസദി ।
പ്രയതഃ ശ്രാദ്ധകാലേ വാ തദാനന്ത്യായ കല്പതേ ।
തദാനന്ത്യായ കല്പത ഇതി ॥ ൧൭॥
ഇതി കാഠകോപനിഷദി പ്രഥമാധ്യായേ തൃതീയാ വല്ലീ ॥
പരാഞ്ചി ഖാനി വ്യതൃണത് സ്വയമ്ഭൂ-
സ്തസ്മാത്പരാങ്പശ്യതി നാന്തരാത്മന് ।
കശ്ചിദ്ധീരഃ പ്രത്യഗാത്മാനമൈക്ഷ-
ദാവൃത്തചക്ഷുരമൃതത്വമിച്ഛന് ॥ ൧॥
പരാചഃ കാമാനനുയന്തി ബാലാ-
സ്തേ മൃത്യോര്യന്തി വിതതസ്യ പാശമ് ।
അഥ ധീരാ അമൃതത്വം വിദിത്വാ
ധ്രുവമധ്രുവേഷ്വിഹ ന പ്രാര്ഥയന്തേ ॥ ൨॥
യേന രൂപം രസം ഗന്ധം ശബ്ദാന് സ്പര്ശാശ്ച മൈഥുനാന് ।
ഏതേനൈവ വിജാനാതി കിമത്ര പരിശിഷ്യതേ । ഏതദ്വൈ തത് ॥ ൩॥
സ്വപ്നാന്തം ജാഗരിതാന്തം ചോഭൌ യേനാനുപശ്യതി ।
മഹാന്തം വിഭുമാത്മാനം മത്വാ ധീരോ ന ശോചതി ॥ ൪॥
യ ഇമം മധ്വദം വേദ ആത്മാനം ജീവമന്തികാത് ।
ഈശാനം ഭൂതഭവ്യസ്യ ന തതോ വിജുഗുപ്സതേ । ഏതദ്വൈ തത് ॥ ൫॥
യഃ പൂര്വം തപസോ ജാതമദ്ഭ്യഃ പൂര്വമജായത ।
ഗുഹാം പ്രവിശ്യ തിഷ്ഠന്തം യോ ഭൂതേഭിര്വ്യപശ്യത । ഏതദ്വൈ തത് ॥ ൬॥
യാ പ്രാണേന സംഭവത്യദിതിര്ദേവതാമയീ ।
ഗുഹാം പ്രവിശ്യ തിഷ്ഠന്തീം യാ ഭൂതേഭിര്വ്യജായത । ഏതദ്വൈ തത് ॥ ൭॥
അരണ്യോര്നിഹിതോ ജാതവേദാ ഗര്ഭ ഇവ സുഭൃതോ ഗര്ഭിണീഭിഃ ।
ദിവേ ദിവേ ഈഡ്യോ ജാഗൃവദ്ഭിര്ഹവിഷ്മദ്ഭിര്മനുഷ്യേഭിരഗ്നിഃ । ഏതദ്വൈ തത് ॥ ൮॥
യതശ്ചോദേതി സൂര്യോഽസ്തം യത്ര ച ഗച്ഛതി ।
തം ദേവാഃ സര്വേഽര്പിതാസ്തദു നാത്യേതി കശ്ചന । ഏതദ്വൈ തത് ॥ ൯॥
യദേവേഹ തദമുത്ര യദമുത്ര തദന്വിഹ ।
മൃത്യോഃ സ മൃത്യുമാപ്നോതി യ ഇഹ നാനേവ പശ്യതി ॥ ൧൦॥
മനസൈവേദമാപ്തവ്യം നേഹ നാനാഽസ്തി കിംചന ।
മൃത്യോഃ സ മൃത്യും ഗച്ഛതി യ ഇഹ നാനേവ പശ്യതി ॥ ൧൧॥
അങ്ഗുഷ്ഠമാത്രഃ പുരുഷോ മധ്യ ആത്മനി തിഷ്ഠതി ।
ഈശാനം ഭൂതഭവ്യസ്യ ന തതോ വിജുഗുപ്സതേ । ഏതദ്വൈ തത് ॥ ൧൨॥
അങ്ഗുഷ്ഠമാത്രഃ പുരുഷോ ജ്യോതിരിവാധൂമകഃ ।
ഈശാനോ ഭൂതഭവ്യസ്യ സ ഏവാദ്യ സ ഉ ശ്വഃ । ഏതദ്വൈ തത് ॥ ൧൩॥
യഥോദകം ദുര്ഗേ വൃഷ്ടം പര്വതേഷു വിധാവതി ।
ഏവം ധര്മാന് പൃഥക് പശ്യംസ്താനേവാനുവിധാവതി ॥ ൧൪॥
യഥോദകം ശുദ്ധേ ശുദ്ധമാസിക്തം താദൃഗേവ ഭവതി ।
ഏവം മുനേര്വിജാനത ആത്മാ ഭവതി ഗൌതമ ॥ ൧൫॥
ഇതി കാഠകോപനിഷദി ദ്വിതീയാധ്യായേ പ്രഥമാ വല്ലീ ॥
പുരമേകാദശദ്വാരമജസ്യാവക്രചേതസഃ ।
അനുഷ്ഠായ ന ശോചതി വിമുക്തശ്ച വിമുച്യതേ । ഏതദ്വൈ തത് ॥ ൧॥
ഹഁസഃ ശുചിഷദ്വസുരാന്തരിക്ഷസദ്-
ഹോതാ വേദിഷദതിഥിര്ദുരോണസത് ।
നൃഷദ്വരസദൃതസദ്വ്യോമസദ്
അബ്ജാ ഗോജാ ഋതജാ അദ്രിജാ ഋതം ബൃഹത് ॥ ൨॥
ഊര്ധ്വം പ്രാണമുന്നയത്യപാനം പ്രത്യഗസ്യതി ।
മധ്യേ വാമനമാസീനം വിശ്വേ ദേവാ ഉപാസതേ ॥ ൩॥
അസ്യ വിസ്രംസമാനസ്യ ശരീരസ്ഥസ്യ ദേഹിനഃ ।
ദേഹാദ്വിമുച്യമാനസ്യ കിമത്ര പരിശിഷ്യതേ । ഏതദ്വൈ തത് ॥ ൪॥
ന പ്രാണേന നാപാനേന മര്ത്യോ ജീവതി കശ്ചന ।
ഇതരേണ തു ജീവന്തി യസ്മിന്നേതാവുപാശ്രിതൌ ॥ ൫॥
ഹന്ത ത ഇദം പ്രവക്ഷ്യാമി ഗുഹ്യം ബ്രഹ്മ സനാതനമ് ।
യഥാ ച മരണം പ്രാപ്യ ആത്മാ ഭവതി ഗൌതമ ॥ ൬॥
യോനിമന്യേ പ്രപദ്യന്തേ ശരീരത്വായ ദേഹിനഃ ।
സ്ഥാണുമന്യേഽനുസംയന്തി യഥാകര്മ യഥാശ്രുതമ് ॥ ൭॥
യ ഏഷ സുപ്തേഷു ജാഗര്തി കാമം കാമം പുരുഷോ നിര്മിമാണഃ ।
തദേവ ശുക്രം തദ്ബ്രഹ്മ തദേവാമൃതമുച്യതേ ।
തസ്മിഁല്ലോകാഃ ശ്രിതാഃ സര്വേ തദു നാത്യേതി കശ്ചന । ഏതദ്വൈ തത് ॥ ൮॥
അഗ്നിര്യഥൈകോ ഭുവനം പ്രവിഷ്ടോ
രൂപം രൂപം പ്രതിരൂപോ ബഭൂവ ।
ഏകസ്തഥാ സര്വഭൂതാന്തരാത്മാ
രൂപം രൂപം പ്രതിരൂപോ ബഹിശ്ച ॥ ൯॥
വായുര്യഥൈകോ ഭുവനം പ്രവിഷ്ടോ
രൂപം രൂപം പ്രതിരൂപോ ബഭൂവ ।
ഏകസ്തഥാ സര്വഭൂതാന്തരാത്മാ
രൂപം രൂപം പ്രതിരൂപോ ബഹിശ്ച ॥ ൧൦॥
സൂര്യോ യഥാ സര്വലോകസ്യ ചക്ഷുഃ
ന ലിപ്യതേ ചാക്ഷുഷൈര്ബാഹ്യദോഷൈഃ ।
ഏകസ്തഥാ സര്വഭൂതാന്തരാത്മാ
ന ലിപ്യതേ ലോകദുഃഖേന ബാഹ്യഃ ॥ ൧൧॥
ഏകോ വശീ സര്വഭൂതാന്തരാത്മാ
ഏകം രൂപം ബഹുധാ യഃ കരോതി ।
തമാത്മസ്ഥം യേഽനുപശ്യന്തി ധീരാഃ
തേഷാം സുഖം ശാശ്വതം നേതരേഷാമ് ॥ ൧൨॥
നിത്യോഽനിത്യാനാം ചേതനശ്ചേതനാനാമ്
ഏകോ ബഹൂനാം യോ വിദധാതി കാമാന് ।
തമാത്മസ്ഥം യേഽനുപശ്യന്തി ധീരാഃ
തേഷാം ശാന്തിഃ ശാശ്വതീ നേതരേഷാമ് ॥ ൧൩॥
തദേതദിതി മന്യന്തേഽനിര്ദേശ്യം പരമം സുഖമ് ।
കഥം നു തദ്വിജാനീയാം കിമു ഭാതി വിഭാതി വാ ॥ ൧൪॥
ന തത്ര സൂര്യോ ഭാതി ന ചന്ദ്രതാരകം
നേമാ വിദ്യുതോ ഭാന്തി കുതോഽയമഗ്നിഃ ।
തമേവ ഭാന്തമനുഭാതി സര്വം
തസ്യ ഭാസാ സര്വമിദം വിഭാതി ॥ ൧൫॥
ഇതി കാഠകോപനിഷദി ദ്വിതീയാധ്യായേ ദ്വിതീയാ വല്ലീ ॥
ഊര്ധ്വമൂലോഽവാക്ശാഖ ഏഷോഽശ്വത്ഥഃ സനാതനഃ ।
തദേവ ശുക്രം തദ്ബ്രഹ്മ തദേവാമൃതമുച്യതേ ।
തസ്മിഁല്ലോകാഃ ശ്രിതാഃ സര്വേ തദു നാത്യേതി കശ്ചന । ഏതദ്വൈ തത് ॥ ൧॥
യദിദം കിം ച ജഗത് സര്വം പ്രാണ ഏജതി നിഃസൃതമ് ।
മഹദ്ഭയം വജ്രമുദ്യതം യ ഏതദ്വിദുരമൃതാസ്തേ ഭവന്തി ॥ ൨॥
ഭയാദസ്യാഗ്നിസ്തപതി ഭയാത്തപതി സൂര്യഃ ।
ഭയാദിന്ദ്രശ്ച വായുശ്ച മൃത്യുര്ധാവതി പഞ്ചമഃ ॥ ൩॥
ഇഹ ചേദശകദ്ബോദ്ധും പ്രാക്ഷരീരസ്യ വിസ്രസഃ ।
തതഃ സര്ഗേഷു ലോകേഷു ശരീരത്വായ കല്പതേ ॥ ൪॥
യഥാഽഽദര്ശേ തഥാഽഽത്മനി യഥാ സ്വപ്നേ തഥാ പിതൃലോകേ ।
യഥാഽപ്സു പരീവ ദദൃശേ തഥാ ഗന്ധര്വലോകേ
ഛായാതപയോരിവ ബ്രഹ്മലോകേ ॥ ൫॥
ഇന്ദ്രിയാണാം പൃഥഗ്ഭാവമുദയാസ്തമയൌ ച യത് ।
പൃഥഗുത്പദ്യമാനാനാം മത്വാ ധീരോ ന ശോചതി ॥ ൬॥
ഇന്ദ്രിയേഭ്യഃ പരം മനോ മനസഃ സത്ത്വമുത്തമമ് ।
സത്ത്വാദധി മഹാനാത്മാ മഹതോഽവ്യക്തമുത്തമമ് ॥ ൭॥
അവ്യക്താത്തു പരഃ പുരുഷോ വ്യാപകോഽലിങ്ഗ ഏവ ച ।
യം ജ്ഞാത്വാ മുച്യതേ ജന്തുരമൃതത്വം ച ഗച്ഛതി ॥ ൮॥
ന സംദൃശേ തിഷ്ഠതി രൂപമസ്യ
ന ചക്ഷുഷാ പശ്യതി കശ്ചനൈനമ് ।
ഹൃദാ മനീഷാ മനസാഽഭിക്ലൃപ്തോ
യ ഏതദ്വിദുരമൃതാസ്തേ ഭവന്തി ॥ ൯॥
യദാ പഞ്ചാവതിഷ്ഠന്തേ ജ്ഞാനാനി മനസാ സഹ ।
ബുദ്ധിശ്ച ന വിചേഷ്ടതേ താമാഹുഃ പരമാം ഗതിമ് ॥ ൧൦॥
താം യോഗമിതി മന്യന്തേ സ്ഥിരാമിന്ദ്രിയധാരണാമ് ।
അപ്രമത്തസ്തദാ ഭവതി യോഗോ ഹി പ്രഭവാപ്യയൌ ॥ ൧൧॥
നൈവ വാചാ ന മനസാ പ്രാപ്തും ശക്യോ ന ചക്ഷുഷാ ।
അസ്തീതി ബ്രുവതോഽന്യത്ര കഥം തദുപലഭ്യതേ ॥ ൧൨॥
അസ്തീത്യേവോപലബ്ധവ്യസ്തത്ത്വഭാവേന ചോഭയോഃ ।
അസ്തീത്യേവോപലബ്ധസ്യ തത്ത്വഭാവഃ പ്രസീദതി ॥ ൧൩॥
യദാ സര്വേ പ്രമുച്യന്തേ കാമാ യേഽസ്യ ഹൃദി ശ്രിതാഃ ।
അഥ മര്ത്യോഽമൃതോ ഭവത്യത്ര ബ്രഹ്മ സമശ്നുതേ ॥ ൧൪॥
യദാ സര്വേ പ്രഭിദ്യന്തേ ഹൃദയസ്യേഹ ഗ്രന്ഥയഃ ।
അഥ മര്ത്യോഽമൃതോ ഭവത്യേതാവദ്ധ്യനുശാസനമ് ॥ ൧൫॥
ശതം ചൈകാ ച ഹൃദയസ്യ നാഡ്യ-
സ്താസാം മൂര്ധാനമഭിനിഃസൃതൈകാ ।
തയോര്ധ്വമായന്നമൃതത്വമേതി
വിഷ്വങ്ങന്യാ ഉത്ക്രമണേ ഭവന്തി ॥ ൧൬॥
അങ്ഗുഷ്ഠമാത്രഃ പുരുഷോഽന്തരാത്മാ
സദാ ജനാനാം ഹൃദയേ സംനിവിഷ്ടഃ ।
തം സ്വാച്ഛരീരാത്പ്രവൃഹേന്മുഞ്ജാദിവേഷീകാം ധൈര്യേണ ।
തം വിദ്യാച്ഛുക്രമമൃതം തം വിദ്യാച്ഛുക്രമമൃതമിതി ॥ ൧൭॥
മൃത്യുപ്രോക്താം നചികേതോഽഥ ലബ്ധ്വാ
വിദ്യാമേതാം യോഗവിധിം ച കൃത്സ്നമ് ।
ബ്രഹ്മപ്രാപ്തോ വിരജോഽഭൂദ്വിമൃത്യു-
രന്യോഽപ്യേവം യോ വിദധ്യാത്മമേവ ॥ ൧൮॥
ഓം സഹ നാവവതു । സഹ നൌ ഭുനക്തു । സഹവീര്യം കരവാവഹൈ ।
തേജസ്വിനാവധീതമസ്തു മാ വിദ്വിഷാവഹൈ ॥ ൧൯॥
ഓം ശാന്തിഃ ശാന്തിഃ ശാന്തിഃ ॥
ഇതി കാഠകോപനിഷദി ദ്വിതീയാധ്യായേ തൃതീയാ വല്ലീ ॥

Explore More