Universal Divine (Brahman)

1 - aruṇaketukacayanaṃ - kṛṣṇa yajurveda taittirīya āraṇyaka pāṭhaḥ - bhadraṃ karṇebhiḥ

(Arunaketuka Chayanam in English (IAST))

From Taittiriya Aranyaka, Krishna Yajurveda

This sacred text is the opening chapter of the Taittiriya Aranyaka belonging to the Krishna Yajurveda. It begins with the profound Shanti Patha, Bhadram Karnebhih, a universal prayer for harmony, longevity, and divine protection. The Arunaketuka Chayanam specifically outlines the esoteric ritualistic procedures and spiritual contemplation required for establishing the fire altar. Reciting these Vedic verses is believed to purify the mind, cultivate inner tranquility, and harmonize the practitioner with cosmic laws. It serves as a foundational meditative practice for those seeking spiritual wisdom, mental clarity, and the blessings of the Supreme Being.

#of 130
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake prathamaḥ prapāṭhakaḥ - aruṇaketukacayanaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
anuvākaṃ 1
bhadra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇuyāma̭ devāḥ |
bhadra-mpa̭śyemākṣabhi-ryaja̭trāḥ |
sthirairaṅgaistuṣṭuvāgṃ sa̭stanūbhiḥ̭ | vyaśḙma devahi̭taṃ-ya~dāyuḥ̭ ||
svasti na indro̭ vṛddhaśra̭vāḥ |
svasti naḥ̭ pūṣā viśvavḙdāḥ |
svasti nastārkṣyo ari̭ṣṭanemiḥ |
svasti no bṛhaspati̭-rdadhātu ||
āpa̭māpāmapa-ssarvāḥ |
asmā-dasmā-dito-'mutaḥ̭ || 1 ||
agnirvāyuśca sūrya̭śca | saha sa̭ñca-skarardhi̭yā || vāyvaśvā̭ raśmipata̭yaḥ | marīcyātmāno adrṷhaḥ | devī-rbhṷvana sūva̭rīḥ | putravattvāya̭ me suta || mahānāmnī-rma̭hāmānāḥ | mahaso ma̭hasa-ssvaḥ̭ |
devīḥ pa̭rjanya sūva̭rīḥ | putravattvāya̭ me suta || 2 ||
apāśnyṷṣṇi-mapā rakṣaḥ̭ | apāśnyṷṣṇi-mapā ragham | apāghrāmapa̭ cāvartim | apa̭ devīrito hi̭ta || vajra̭-ndevīrajī̭tāgśca |
bhuva̭na-ndevasūva̭rīḥ | ādityānadi̭ti-ndevīm | yoni̭nordhva-mudīṣa̭ta || śivā na-śśanta̭mā bhavantu | divyā āpa oṣa̭dhayaḥ( ) |
sumṛḍīkā sara̭svati | mā te vyo̭ma sandṛśi̭ || 3 ||
(amutaḥ̭ - su - tauṣa̭dhayo dve ca̭ ) (a. 1)
anuvākaṃ 2
smṛtiḥ̭ pratyakṣa̭-maitihyam | anṷmāna-ścatuṣṭayam | etairādi̭tya maṇḍalam |
sarvai̭reva vidhāsyate || sūryo marī̭cimāda̭tte | sarvasmā-dbhuva̭nādadhi | tasyāḥ pāka vi̭śeṣeṇa | smṛta-ṅkā̭la viśeṣa̭ṇam ||
nadīva prabha̭vā-tkācit | akṣayyā-thsyandate ya̭thā || 4 ||
tānnadyo-'bhi sa̭māyanti | soru-ssatī̭ na nivarta̭te ||
evannānā sa̭mutthānāḥ | kālā-ssaṃ̭va~thsaragg śri̭tāḥ | aṇuśaśca ma̭haśaśca | sarvḙ samavayantri̭ tam || sa tai-ssarvai-ssa̭māviṣṭaḥ | ūru-ssa̭nna nivarta̭te | adhi saṃva~thsa̭raṃ-vi~dyāt |
tadeva̭ lakṣaṇe || 5 ||
aṇubhiśca ma̭hadbhiśca | samārṷ̄ḍhaḥ pradṛśya̭te | saṃva~thsaraḥ pra̭tyakṣeṇa |
nādhisa̭ttvaḥ pradṛśya̭te || paṭaro̭ vikli̭dhaḥ piṅgaḥ | eta-dva̭ruṇa lakṣa̭ṇam | yatraita̭-dupadṛśya̭te | sahasra̭-ntatra nīya̭te ||
ekagṃ hi śiro nā̭nā mukhe | kṛthsna-nta̭dṛta lakṣa̭ṇam || 6 ||
ubhayata-ssaptendriyāṇi | jalpita̭-ntveva dihya̭te ||
śuklakṛṣṇe saṃva~̭thsarasya | dakṣiṇa vāma̭yoḥ pārśvayoḥ | tasyaiṣā bhava̭ti || śukra-ntḙ anyadya̭jata-ntḙ anyat |
viṣṷrūpe aha̭nī dyauri̭vāsi | viśvā hi māyā ava̭si svadhāvaḥ | bhadrā tḙ pūṣanniha rātirastviti̭ ||
nātra bhuva̭nam | na pūṣā | na paśavaḥ̭ |
nāditya-ssaṃva~thsara eva pratyakṣeṇa priyata̭maṃ-vi~dyāt | etadvai saṃva~thsarasya priyata̭magṃ rūpam | yo-'sya mahānartha utpathsyamā̭no bhavati | ida-mpuṇya-ṅkṷruṣveti | tamāhara̭ṇa-ndadyāt || 7 ||
(yathā - lakṣaṇa - ṛ̭tulakṣa̭ṇaṃ - bhuva̭nagṃ sapta ca̭) (a. 2)
anuvākaṃ 3
sākañjānāgṃ̭ saptatha̭māhu-rekajam | ṣaḍṷdyamā ṛṣa̭yo devajā iti̭ |
teṣā̭miṣṭāni vihi̭tāni dhāmaśaḥ | sthātre rḙjante vikṛ̭tāni rūpaśaḥ || konṷ maryā ami̭thitaḥ | sakhā sakhā̭yamabravīt | jahā̭ko asmadī̭ṣate ||
yastityāja̭ sakhividagṃ sakhā̭yam |
na tasya̭ vācyapi̭ bhāgo a̭sti |
yadīgṃ̭ śṛṇotyalakagṃ̭ śṛṇoti || 8 ||
na hi praveda̭ sukṛtasya panthāmiti̭ ||
ṛtur-ṛ̭tunā nudyamā̭naḥ |
vina̭nādābhidhā̭vaḥ | ṣaṣṭiśca trigṃśa̭kā valgāḥ |
śuklakṛ̭ṣṇau ca ṣāṣṭi̭kau ||
sārāgavastrai-rjarada̭kṣaḥ |
vasanto vasṷbhi-ssaha | saṃva~thsarasya̭ savituḥ | praiṣakṛ-tpra̭thama-ssmṛ̭taḥ || amūnādaya̭-tetyanyān || 9 ||
amūgśca̭ parirakṣa̭taḥ | etā vācaḥ pra̭yujyante | yatrai ta̭dupadṛśya̭te || etadeva vi̭jānīyāt | pramāṇa̭-ṅkālaparya̭ye | viśeṣaṇa-ntṷ vakṣyāmaḥ | ṛtūnā-ntannibodha̭ta || śuklavāsā̭ rudragaṇaḥ | grīṣmeṇā̭vartate sa̭ha |
nijaha̭-npṛthi̭vīgṃ sarvām || 10 ||
jyotiṣā 'pratikhyena̭ saḥ || viśvarūpāṇi̭ vāsāgṃsi | ādityānā-nnibodha̭ta | saṃva~thsarīṇa̭-ṅkarmaphalam | varṣābhi-rda̭datāgṃ saha || aduḥkho̭ duḥkha ca̭kṣuriva | tadmā̭ pīta iva dṛśya̭te | śītenā vyatha̭yanniva | ruruda̭kṣa iva dṛśya̭te || hlādayate jvala̭taścaiva |
śāmyata̭ścāsya cakṣṷṣī | yāvai prajā bhragg̭śyante | saṃva~thsarāttā bhragg̭śyante || yāḥ prati̭tiṣṭhanti | saṃva~thsare tāḥ prati̭tiṣṭhanti | varṣābhya̭ ityarthaḥ || 11 ||
(śṛṇo - tyanyānth - sarvā - meva ṣaṭca̭) (a. 3)
anuvākaṃ 4
akṣi̭duḥkhotthi̭tasyaiva | viprasa̭nne kanīni̭ke | āṅkte cādga̭ṇa-nnāsti | ṛbhūṇā-ntannibodha̭ta || kanakābhāni̭ vāsāgṃsi | ahatā̭ni nibodha̭ta |
annamaśrnīta̭ mṛjmīta | ahaṃ-vo~̭ jīvanapra̭daḥ || etā vācaḥ pra̭yujyante |
śaradya̭tropa dṛśya̭te || 12 ||
abhidhūnvanto-'bhighna̭nta iva | vātava̭nto marudga̭ṇāḥ || amuto jetumiṣumṷkhamiva | sannaddhā-ssaha da̭dṛśe ha | apaddhvastai-rvastiva̭rṇairiva | viśikhāsaḥ̭ kapardinaḥ || akruddhasya yothsya̭mānasya | kṛddhasyḙva lohi̭nī | hemataścakṣṷṣī vidyāt | akṣṇayoḥ, kṣipaṇori̭va || 13 ||
durbhikṣa-ndeva̭lokeṣu | manūnā̭mudaka-ṅgṛ̭he | etā vācaḥ pra̭vadantīḥ | vaidyuto̭ yānti śaiśi̭rīḥ || tā agniḥ pava̭mānā anvaikṣata | iha jī̭vikāma-pa̭ripaśyann | tasyaiṣā bhava̭ti || iheha vaḥ̭ svatapasaḥ | marṷta-ssūrya̭tvacaḥ | śarma̭ saprathā āvṛ̭ṇe || 14 ||
(dṛśya̭ta - ivā - vṛ̭ṇe) (a. 4)
anuvākaṃ 5
ati̭ tāmrāṇi̭ vāsāgṃsi | aṣṭiva̭jri śataghni̭ ca |
viśve devā vipra̭haranti | agniji̭hvā asaśca̭ta || naiva devo̭ na martyaḥ | na rājā va̭ruṇo vibhuḥ | nāgni-rnendro na pa̭vamānaḥ | mātṛkka̭cca na vidya̭te || divyasyaikā dhanṷrārtniḥ |
pṛthivyāmapa̭rā śritā || 15 ||
tasyendro vamri̭rūpeṇa | dhanurjyā̭-machinathsva̭yam || tadi̭ndradhanṷrityajyam | abhrava̭rṇeṣu cakṣa̭te | etadeva śaṃyo~-rbārha̭spatyasya | eta-drṷdrasya dhanuḥ || rudrasya̭ tveva dhanṷrārtniḥ | śira utpi̭peṣa |
sa pra̭vargyo̭-'bhavat | tasmā-dya-ssapra̭vargyeṇa̭ yajñena yaja̭te |
rudrasya sa śiraḥ prati̭dadhāti | nainagṃ̭ rudra ārṷko bhavati | ya evaṃ-ve~da̭ || 16 ||
(śritā - yaja̭te trīṇi̭ ca) (a. 5)
anuvākaṃ 6
atyūrdhvākṣo-'ti̭raścāt | śiśi̭raḥ pradṛśya̭te |
naiva rūpa-nna̭ vāsāgṃsi | na cakṣuḥ̭ pratidṛśya̭te || anyonya-ntu na̭ higgsrātaḥ | sata sta̭-ddevalakṣa̭ṇam | lohito-'kṣṇi śā̭raśīrṣṇiḥ |
sūryasyo̭dayana-mpra̭ti || tva-ṅkaroṣi̭ nyañjalikām | tva-ṅkaro̭ṣi nijānṷkām || 17 ||
nijānukāme nyañjalikā | amī vāca-mupāsa̭tāmiti ||
tasmai sarva ṛtavo̭ namante | maryādā karatvā-tpra̭purodhām | brāhmaṇa̭ āpnoti | ya ḙvaṃ-ve~da |
sa khalu saṃva~thsara etai-ssenānī̭bhi-ssaha |
indrāya sarvān-kāmāna̭bhivahati | sa draphsaḥ |
tasyaiṣā bhava̭ti || 18 ||
ava̭ draphso agṃ̭śamatī̭matiṣṭhat | iyānaḥ kṛṣṇo daśabhiḥ̭ sahasraiḥ |
āvarta-mindra-śśacyā dhama̭ntam | upasnuhi ta-nnṛmaṇā-matha̭drāmiti || etayai vendra-ssalā vṛ̭kyā saha | asurā-npa̭rivṛścati | pṛthi̭vyagṃ śuma̭tī | tāmanva-va̭sthita-ssaṃva~thsaro divañca̭ |
naivaṃ-vi~duṣā-''cāryā-ntevāsinau | anyonyasmai druhyātām | yo druhyati | bhraśyate sva̭rgā-llokāt | ityatu ma̭ṇḍalāni | sūrya maṇḍalā nyākhyāyikāḥ | ata ūrdhvagṃsa̭nirvacanāḥ || 19 ||
(nijānṷkāṃ - bhava̭ti - druhyātā-mpañca̭ ca) (a. 6)
anuvākaṃ 7
ārogo bhrājaḥ paṭaraḥ̭ pataṅgaḥ | svarṇaro jyotiṣīmāṋ. vibhāsaḥ | te asmai sarve divamā̭tapanti | ūrja-nduhānā anapasphura̭nta iti || kaśya̭po-'ṣṭamaḥ | sa mahāmeru-nna̭ jahāti | tasyaiṣā bhava̭ti || yatte śilpa̭-ṅkaśyapa rocanāva̭t | indriyāva̭-tpuṣkala-ñcitrabhā̭nu |
yasmi-nthsūryā arpi̭tā-ssapta sākam || 20 ||
tasmi-nrājāna-madhiviśrayḙmamiti || te asmai sarve kaśyapā-jjyoti̭--rlabhante | tānthsomaḥ kaśyapādadhi̭ nirdhamati | bhrastā karma kṛ̭divaivam ||
prāṇo jīvānīndriya̭ jīvāni | sapta śīrṣa̭ṇyāḥ prāṇāḥ |
sūryā i̭tyācāryāḥ || apaśyamaha metān-thsapta sūryāniti | pañcakarṇo̭ vāthsyāyanaḥ | saptakarṇa̭śca plākṣiḥ || 21 ||
ānuśravika eva nau kaśya̭pa iti | ubhaṷ vedayite |
na hi śekumiva mahāmḙru-ṅgantum ||
apaśyamahameta-thsūryamaṇḍala-mpariva̭rtamānam |
gārgyaḥ prā̭ṇatrātaḥ | gacchanta ma̭hāmerum | eka̭ñcājahatam || bhrājapaṭara pata̭ṅgā nihane | tiṣṭhannā̭tapanti | tasmā̭diha taptri̭ tapāḥ || 22 ||
amutretare | tasmā̭dihā taptri̭ tapāḥ || teṣā̭meṣā bhava̭ti || sapta sūryā diva-manu pravi̭ṣṭāḥ | tānanveti̭ pathibhi̭-rdakṣiṇāvāṋ | te asmai sarve ghṛtamā̭tapanti | ūrja-nduhānā anapasphura̭nta iti ||
saptartvija-ssūryā i̭tyācāryāḥ || teṣā̭meṣā bhava̭ti ||
sapta diśo nānā̭ sūryāḥ || 23 ||
sapta hotā̭ra ṛtvijaḥ̭ | devā ādityā̭ ye sapta |
tebhi-ssomābhī rakṣa̭ṇa iti || tada̭pyāmnāyaḥ | digbhrāja ṛtūn karoti || eta̭yaivāvṛtā ''sahasrasūryatāyā iti vai̭śampāyanaḥ || tasyaiṣā bhava̭ti ||
yaddyāva̭ indra te śatagṃ śata-mbhūmīḥ | uta syuḥ |
na tvā̭ vajrin-thsahasragṃ sūryāḥ || 24 ||
anu na jātamaṣṭa roda̭sī iti || nānā liṅgatvā-dṛtūnā-nnānā̭ sūryatvam || aṣṭau tu vyavasi̭tā iti || sūryamaṇḍalā-nyaṣṭā̭ta ūrdhvam ||
teṣā̭meṣā bhava̭ti || citra-ndevānā-muda̭gādanī̭kam | cakṣṷ-rmitrasya varṷṇasyāgneḥ | ā-'prā dyāvā̭ pṛthivī antari̭kṣam |
sūrya ātmā jagatastasthṷṣaśceti || 25 ||
(sākaṃ - plākṣi - staptri̭tapā - nānā̭sūryāḥ - sūryā - +nava̭ ca) (a. 7)
anuvākaṃ 8
kvedamabhra̭-nniviśate | kvāyagṃ̭ saṃva~thsaro mi̭thaḥ | kvāhaḥ kveya-ndḙva rātrī | kva māsā ṛ̭tava-śśritāḥ || ardhamāsā̭ muhūrtāḥ | nimeṣāstṷṭibhiḥ (nimeṣāstra̭ṭibhiḥ) saha | kvemā āpo ni̭viśante | yadīto̭ yānti sampra̭ti || kālā aphsu ni̭viśante | āpa-ssūryḙ samāhi̭tāḥ || 26 ||
abhrāṇyapaḥ pra̭padyante | vidyuthsūryḙ samāhi̭tā || anavarṇe i̭me bhūmī | iyañcā̭sau ca roda̭sī || kigg svidatrānta̭rā bhūtam | yeneme vi̭dhṛte ubhe |
viṣṇunā̭ vidhṛ̭te bhūmī | iti va̭thsasya veda̭nā ||
irā̭vatī dhenumatī hi bhūtam | sūyavasinī manṷṣe daśasye || 27 ||
vya̭ṣṭabhnā-droda̭sī viṣṇa̭vete | dādhartha̭ pṛthivī-mabhito̭ mayūkhaiḥ ||
kinta-dviṣṇo rbala̭māhuḥ | kā dīptiḥ̭ ki-mparāya̭ṇam |
eko̭ yaddhā-ra̭ya ddevaḥ | rejatī̭ rodasī ṷbhe || vātādviṣṇo-rba̭la māhuḥ | akṣarā-ddīpti rucya̭te | tripadāddhāra̭ya-ddevaḥ | yadviṣṇo̭reka-mutta̭mam || 28 ||
agnayo̭ vāya̭vaścaiva | etada̭sya parāya̭ṇam || pṛcchāmi tvā pa̭ra-mmṛtyum | avama̭-mmaddhyamañca̭tum | lokañca puṇya̭pāpānām |
eta-tpṛ̭cchāmi sampra̭ti || amumā̭huḥ pa̭ra-mmṛtyum | pavamā̭na-ntu maddhya̭mam | agnirevāva̭mo mṛtyuḥ | candramā-ścaturucya̭te || 29 ||
anābhogāḥ pa̭ra-mmṛtyum | pāpā-ssaṃ̭ya~nti sarva̭dā | ābhogāstveva̭ saṃya~nti | yatra pṷṇyakṛto ja̭nāḥ || tato̭ maddhyama̭māyanti | catuma̭gniñca sampra̭ti || pṛcchāmi tvā̭ pāpakṛtaḥ | yatra yā̭tayate ya̭maḥ | tvannasta--dbrahma̭-nprabrūhi | yadi vetthā-'sato gṛ̭hān || 30 ||
kaśyapā̭ dudi̭tā-ssūryāḥ | pāpānni̭rghnanti sarva̭dā |
rodasyoranta̭-rdeśeṣu | tatra nyasyantḙ vāsavaiḥ ||
te 'śarīrāḥ pra̭padyante |
yathā 'pṷṇyasya karma̭ṇaḥ | apāṇyapāda̭ keśāsaḥ | tatra tḙ-'yonijā ja̭nāḥ || mṛtvā punarmṛtyu-mā̭padyante | adyamā̭nā-ssvakarma̭bhiḥ || 31 ||
āśātikāḥ krima̭ya iva | tataḥ pūyantḙ vāsavaiḥ ||
apai̭ta-mmṛtyu-ñja̭yati | ya evaṃ-ve~da̭ | sa khalvaivaṃ̭-vi~dbrāhmaṇaḥ | dīrghaśrṷttamo bhava̭ti | kaśya̭pasyāti̭thi-ssiddhaga̭mana-ssiddhāga̭manaḥ ||
tasyaiṣā bhava̭ti || āyasmina-thsapta vā̭savāḥ |
roha̭nti pūrvyā̭ ruhaḥ̭ || 32 ||
ṛṣi̭rha dīrghaśrutta̭maḥ | indrasya gharmo ati̭thiriti ||
kaśyapaḥ paśya̭ko bhavati | yathsarva-mparipaśyatī̭ti saukṣmyāt || athāgnḙraṣṭapṷruṣasya | tasyaiṣā bhava̭ti || agne naya̭ supathā̭ rāye asmān |
viśvā̭ni deva vayunā̭ni vidvān | yuyoddhya̭sma-jjṷhurāṇamenaḥ̭ | bhūyiṣṭhānte nama uktiṃ-vi~̭dhemeti || 33 ||
samāhi̭tā - daśasyḙ - utta̭ma-mucya̭te-gṛhān-thsvakarma̭bhiḥ-pūrvyā̭ ruha̭-iti) (a. 8)
anuvākaṃ 9
agniśca jāta̭vedāśca | sahojā a̭jirāprabhuḥ | vaiśvānaro na̭ryāpāśca | paṅktirā̭dhāśca sapta̭maḥ |
visarpe vāṣṭa̭mo-'gnīnām | ete-'ṣṭau vasavaḥ, kṣi̭tā iti || yathartve-vāgne-rarcirvarṇa̭ viśeṣāḥ |
nīlārciśca pītakārciśceti || atha vāyo-rekādaśa-puruṣasyaikādaśa̭strīkasya ||
prabhrājamānā vya̭vadātāḥ || 34 ||
yāśca vāsṷki vaidyutāḥ | rajatāḥ parṷṣā-śśyāmāḥ |
kapilā a̭tilohitāḥ | ūrdhvā avapa̭tantāśca | vaidyuta i̭tyekādaśa || nainaṃ-vai~dyuto̭ hinasti | ya ḙvaṃ-ve~da || sa hovāca vyāsaḥ pā̭rāśaryaḥ |
vidyudvadhamevāha-mmṛtyumaicchamiti ||
na tvakā̭magṃ hanti || 35 ||
ya ḙvaṃ-ve~da || atha ga̭ndharvagaṇāḥ | svāna bhrāṭ | aṅghā̭ri-rbambhā̭riḥ | hasta-ssuha̭staḥ | kṛśā̭nu-rviśvāva̭suḥ | mūrdhanvān-thsūryavarcāḥ |
kṛtirityekādaśa ga̭ndharvagaṇāḥ || devāśca ma̭hādevāḥ | raśmayaśca devā̭ garagiraḥ || 36 ||
naina-ṅgaro̭ hinasti | ya ḙvaṃ-ve~da || gaurī mi̭māya salilāni takṣa̭tī | eka̭padī dvipadī sā catṷṣpadī | aṣṭāpa̭dī nava̭padī babhūvuṣī | sahasrākṣarā parame vyo̭manniti || vāco̭ viśeṣaṇam ||
atha nigada̭vyākhyātāḥ | tānanukra̭miṣyāmaḥ ||
varāhavaḥ̭-svatapasaḥ || 37 ||
vidyu-nma̭haso dhūpa̭yaḥ | śvāpayo gṛhamedhāścetyete | ye ceme-'śi̭mividviṣaḥ || parjanyā-ssapta pṛthivīmabhiva̭rṣanti |
vṛṣṭi̭bhiriti | etayaiva vibhakti vi̭parītāḥ | saptabhirvātai̭ rudīritāḥ | amūṃ-lo~kā-nabhiva̭rṣanti | teṣā̭meṣā bhava̭ti || samāna-metaduda̭kam || 38 ||
uccaitya̭va cāha̭bhiḥ | bhūmi̭-mparjanyā jinva̭nti |
diva-ñjinvan-tyagna̭ya iti || yadakṣa̭ra-mbhūtakṛ̭tam |
viśvḙ devā upāsa̭te | maharṣi̭masya goptāram | jamada̭gni-makṷrvata || jamada̭gni-rāpyā̭yate | chando̭bhi-ścaturuttaraiḥ | rājña-ssoma̭sya tṛptāsaḥ̭ || 39 ||
brahma̭ṇā vīryā̭vatā | śivā naḥ̭ pradiśo diśaḥ̭ || tacchaṃyo~rā vṛ̭ṇīmahe | gātuṃ-ya~jñāya̭ | gātuṃ-ya~jñapa̭taye | daivī svastira̭stu naḥ |
svasti-rmānṷṣebhyaḥ | ūrdhva-ñji̭gātu bheṣajam |
śanno̭ astu dvipade | śañcatṷṣpade ||
somapā(3) asomapā(3) iti nigada̭vyākhyātāḥ || 40 ||
(vyavadātā - hanti - ga̭ragira - stapasa - uda̭kaṃ - tṛptāsa - śvatṷṣpada eka̭-ñca) (a. 9)
anuvākaṃ 10
sahasravṛdi̭ya-mbhūmiḥ | paraṃ-vyo~̭ma sahasra̭vṛt | aśvinā̭ bhujyṷ̄ nāsatyā | viśvasya̭ jagataspa̭tī || jāyā bhūmiḥ pa̭tirvyoma | mithuna̭ntā aturya̭thuḥ | putro bṛhaspa̭tī rudraḥ | saramā̭ iti̭ strīpumam || śukraṃ-vā~̭manyadya̭jataṃ-vā~̭manyat | viṣṷrūpe aha̭nī dyauri̭va sthaḥ || 41 ||
viśvā hi māyā ava̭tha-ssvadhāvantau | bhadrā vā-mpūṣaṇāviha rātira̭stu || vāsātyau citrau jaga̭to nidhānau | dyāvā̭bhūmī carathaḥ̭ sagṃ sakhā̭yau |
tāvaśvinā̭ rāsabhāśvā hava̭-mme | śubhaspatī āgatagṃ̭ sūryayā̭ saha || tyugro̭ ha bhujyu-ma̭śvinoda meghe | rayinna kaści̭-nmamṛvā~(2) avā̭hāḥ | tamṷ̄hathu-rnaubhirātman-vatī̭bhiḥ |
antarikṣa pruḍbhira-po̭dakābhiḥ || 42 ||
tisraḥ, kṣapastrirahā̭ 'tivraja̭dbhiḥ | nāsa̭tyā bhujyumṷ̄hathuḥ pataṅgaiḥ | samudrasya dhanva̭nnārdrasya̭ pāre | tribhī rathai-śśatapa̭dbhi-ṣṣaḍa̭śvaiḥ || savitāraṃ-vi~ta̭nvantam | anṷbaddhnāti śāmbaraḥ | āpapūrṣaṃ-ba̭raścaiva |
savitā̭ 'repaso̭ 'bhavat || tyagṃ sutṛptaṃ-vi~̭ditvaiva | bahuso̭ma giraṃ-va~̭śī || 43 ||
anveti tugro va̭kriyāntam | āyasūyān-thsoma̭tṛphsuṣu ||
sa saṅgrāma-stamodyo-'tyotaḥ | vāco gāḥ pi̭pāti tat |
sa tadgobhi-sstavā 'tyetyanye | rakṣasā̭ 'nanvitāśca̭ ye || anveti pari̭vṛttyā-'staḥ | evametau stho̭ aśvinā | te ete dyuḥ̭ pṛthivyoḥ | aha̭raha-rgarbha̭ndadhāthe || 44 ||
tayo̭ retau vathsā va̭horātre | pṛthivyā ahaḥ̭ | divo rātriḥ̭ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī eva bha̭vataḥ || tayo̭ retau vathsau | agniścā̭-dityaśca̭ | rātrervathsaḥ | śveta ā̭dityaḥ | ahno-'gniḥ || 45 ||
tāmro a̭ruṇaḥ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī eva bha̭vataḥ || tayo̭ retau vathsau | vṛtraśca̭ vaidyutaśca̭ | agnervṛtraḥ | vaidyuta̭ ādityasya̭ |
tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī eva bha̭vataḥ || tayo̭ retau vathsau || 46 ||
uṣmā ca̭ nīhāraśca̭ | vṛtrasyoṣmā | vaidyutasya̭ nīhāraḥ | tau tāveva prati̭padyete || seyagṃ rātrī̭ garbhiṇī̭ putreṇa saṃva~̭sati |
tasyā vā etadulbaṇam | yadrātraṷ raśmayaḥ̭ | yathā gorgarbhiṇyā̭ ulbaṇam | evametasyā̭ ulbaṇam || prajayiṣṇuḥ prajayā ca paśubhi̭śca bhavati |
ya ḙvaṃ-ve~da | etamudyanta-mapiya̭ntañceti | ādityaḥ puṇya̭sya vathsaḥ | atha pavi̭trāṅgirasaḥ || 47 ||
(stho - 'po̭dakābhi--r vaśī - dadhāthe - agni - stayo̭ retau vathsau - bhavati catvāri̭ ca) (a. 10)
anuvākaṃ 11
pavitra̭vantaḥ parivājamāsa̭te | pitaiṣā-mpratno abhira̭kṣati vratam | mahassa̭mudraṃ-va~rṷṇa stiroda̭dhe | dhīrā̭ icchekurdharṷṇeṣvārabham ||
pavitra̭-nte vita̭ta-mbrahma̭ṇaspate | prabhurgātrā̭ṇi paryḙṣi viśvataḥ̭ |
ata̭ptatanū-rna tadāmo a̭śnute | śṛtāsa idvaha̭n-tasta-thsamā̭śata || brahmā devānā-mpadavīḥ ka̭vīnāmṛṣirviprā̭ṇā-mmahiṣo mṛgāṇām | śyeno gṛdhrā̭ṇāg svadhi̭ti-rvanā̭nāgṃ somaḥ̭ pavitramatyḙti rebhanṋ || asa̭ta-ssadye tata̭kṣuḥ || 48 ||
ṛṣa̭ya-ssaptātri̭śca yat | sarve-'trayo a̭gastyaśca |
nakṣa̭trai-śśaṅkṛ̭to 'vasann || atha̭ savitu-śśyāvāśvasyā 'varti̭kāmasya || amī ya ṛkṣā nihi̭tā sa uccā | nakta-ndadṛ̭śre kuha̭ciddivḙyuḥ |
ada̭bdhāni varṷṇasya vratāni̭ | vicākaśa̭-ccandramā nakṣa̭trameti ||
ta-thsa̭vitu-rvareṇyam | bhargo̭ devasya̭ dhīmahi || 49 ||
dhiyo yo naḥ̭ pracodayāt || tathsa̭vitu-rvṛ̭ṇīmahe |
vaya-ndevasya bhoja̭nam | śreṣṭhagṃ̭ sarvadhāta̭mam | tura-mbhaga̭sya dhīmahi ||
apā̭gūhata savitā tṛbhīṋ | sarvā-ndivo andha̭saḥ |
nakta̭006ch;tānya̭bhava-ndṛśe | asthyasthnā sambha̭viṣyāmaḥ || nāma nāmaiva nāma me || 50 ||
napugṃsa̭ka-mpumāgstrya̭smi | sthāva̭ro-'smyatha jaṅga̭maḥ |
yaje-'yakṣi yaṣṭāhe ca̭ || mayā̭ bhūtānya̭yakṣata | paśavo̭ mama̭ bhūtāni | anūbandhyo 'smya̭haṃ-vi~bhuḥ || striyaḥ̭ satīḥ | tā ṷ me pugṃsa ā̭huḥ |
paśya̭dakṣaṇvānna-vicḙtadandhaḥ | kaviryaḥ putra-ssa imā ci̭keta || 51 ||
yastā vi̭jānā-thsa̭vituḥ pitā-'sa̭t || andho maṇima̭vindat | tama̭naṅguli-rāva̭yat | agrīvaḥ pratya̭muñcat | tamaji̭hva asaśca̭ta ||
ūrdhvamūla-ma̭vākchākham | vṛkṣaṃ-yā~̭ veda sampra̭ti | na sa jātu janaḥ̭ śraddaddhyāt | mṛtyurmā̭ mārayādi̭tiḥ || hasitagṃ rudi̭taṅgītam || 52 ||
vīṇā̭ paṇa valāsi̭tam | mṛtañjīvañca̭ yatkiñcit |
aṅgāni̭ sneva viddhi̭ tat || atṛ̭ṣyaggstṛṣya̭ dhyāyat | asmājjātā mḙ mithū caranṋ | putro nir-ṛtyā̭ vaidehaḥ | acetā̭ yaśca ceta̭naḥ || sa ta-mmaṇima̭vindat | so̭-'naṅgulirāva̭yat |
so-'grīvaḥ pratya̭muncat || 53 ||
so-'ji̭hvo asaśca̭ta || naitamṛṣiṃ-vi~ditvā naga̭ra-mpraviśet | ya̭di praviśet | mithau cari̭tvā praviśet | tathsambhava̭sya vratam || ā tama̭gne rathanti̭ṣṭha | ekāśvameka yoja̭nam | ekacakra̭-mekadhuram |
vāta dhrā̭ji gatiṃ-vi~̭bho || na riṣyati̭ na vyathate || 54 ||
nāsyākṣo̭ yātu sajja̭ti | yacchvetā-nrohi̭tāgścāgneḥ | rathe yṷktvā-'dhitiṣṭha̭ti || ekayā ca daśabhiśca̭ svabhūte | dvābhyā miṣṭaye vigṃ̭śatyā ca | tisṛbhiśca vahase trigṃ̭śatā ca |
niyudbhi-rvāyaviha tā̭ vimuñca || 55 ||
(tata̭kṣu--r dhīmahi - nāma mḙ - ciketa - gītaṃ - pratya̭muñca-d- vyathate - +sapta ca̭) (a. 11)
anuvākaṃ 12
āta̭nuṣva prata̭nuṣva | uddhamādha̭ma sandha̭ma | āditye candra̭varṇānām | garbha mā dhḙhi yaḥ pumāṋ || ita-ssiktagṃ sūrya̭gatam |
candrama̭se rasa̭ṅkṛdhi |
vārāda-ñjana̭yā-gre-'gnim | ya eko̭ rudra ucya̭te ||
asa-ṅkhyātā-ssa̭hasrāṇi |
smaryatḙ na ca dṛśya̭te || 56 ||
evametanni̭bodhata || ā mandrai-ri̭ndra hari̭bhiḥ | yā hi mayūra̭-romabhiḥ | mātvā kecinniye muri̭nna pāśinaḥ | dadhanveva tā i̭hi || mā mandrai-ri̭ndra hari̭bhiḥ | yāmi mayūra̭ romabhiḥ | mā mā kecinniye muri̭nna pāśinaḥ | nidhanveva tā~(2) i̭mi ||
aṇubhiśca ma̭hadbhiśca || 57 ||
nighṛṣvai̭ rasamāyṷtaiḥ | kālair-haritva̭māpannaiḥ | indrāyā̭hi sahasra̭ yuk || agni-rvibhrāṣṭi̭ vasanaḥ | vāyu-śśveta̭sikadrukaḥ | saṃva~thsaro vi̭ṣū varṇaiḥ | nityāste 'nuca̭rāstava ||
subrahmaṇyogṃ subrahmaṇyogṃ sṷbrahmaṇyom |
indrāgaccha hariva āgaccha mḙdhātitheḥ | meṣa vṛṣaṇaśva̭sya mene || 58 ||
gaurāvaskandinna-halyā̭yai jāra | kauśika-brāhmaṇa gautama̭bruvāṇa || aruṇāśvā̭ ihāga̭tāḥ | vasa̭vaḥ pṛthivi kṣitaḥ̭ | aṣṭau digvāsa̭so 'gnayaḥ̭ | agniśca jātavedāścetyete || tāmrāśvā-stāmrarathāḥ | tāmravarṇā stathā-'sitāḥ | daṇḍahastāḥ khādagdataḥ | ito rudrāḥ parāṅgatāḥ || 59 ||
uktagg sthāna-mpramāṇañca̭ pura ita || bṛhaspati̭śca savitā ca̭ | viśvarṷ̄pai-rihāga̭tām | rathḙnodakavartma̭nā | aphsuṣā̭ iti taddva̭yoḥ ||
ukto veṣo̭ vāsāgṃsi ca | kālāvayavānā-mitaḥ̭ pratījyā | vāsātyā̭ ityaśvinoḥ | ko-'ntarikṣe śabdaṅka̭rotīti | vāsiṣṭho rauhiṇo mīmāgṃ̭sā-ñcakre | tasyaiṣā bhava̭ti ||
vāśreva̭ vidyunmi̭māti vathsa-nna mātā si̭ṣakti | yadḙṣāṃ-vṛ~ṣṭirasa̭rji || diti̭ || brahma̭ṇa udara̭ṇamasi | brahma̭ṇa udīraṇa̭masi | brahma̭ṇa āstara̭ṇamasi | brahma̭ṇa upastara̭ṇamasi || 60 ||
(dṛśya̭te - ca - mene - pa̭rā-ṅgatā - ścakre ṣaṭ ca̭) (a. 12)
anuvākaṃ 13
aṣṭayo̭nī-maṣṭapṷtrām | aṣṭapa̭tnī-mimā-mmahīm | ahaṃ-ve~da na mḙ mṛtyuḥ |
na cāmṛ̭tyuraghāha̭rat || aṣṭayonyaṣṭa pṷtram | aṣṭapa̭dida-mantari̭kṣam | ahaṃ-ve~da na mḙ mṛtyuḥ | na cāmṛ̭tyuraghāha̭rat | aṣṭayo̭nī-maṣṭapṷtrām | aṣṭapa̭tnī-mamūndivam || 61 ||
ahaṃ-ve~da na mḙ mṛtyuḥ |
na cāmṛ̭tyuraghāha̭rat || sutrāmā̭ṇa-mpṛthivī-ndyāma̭nehasagṃ̭ suśarmā̭ṇa madi̭tigṃ supraṇī̭tim | daivī-nnāvagg̭ svaritrāmanā̭gasamasra̭vantīmā rṷhemā svastaye || mahīmūṣumahīmū ṣu mātaragṃ̭ suvratānā̭mṛtasya patnīmava̭se huvema | tuvikṣatrāmajara̭ntīmurūcīgṃ suśarmā̭ṇamadi̭tigṃ supraṇī̭tim || adi̭tirdyau-radi̭ti-rantari̭kṣam |
adi̭ti rmātā sa pitā sa putraḥ | viśvḙ devā adi̭tiḥ pañca janāḥ | adi̭ti-rjāta-madi̭ti-rjani̭tvam || aṣṭau putrāso adi̭teḥ | ye jātā stanvaḥ̭ pari̭ | devā~ (2) upa̭prai-thsaptabhiḥ̭ || 62 ||
parā mārtāṇḍamāsya̭t || saptabhiḥ̭ putrai-radi̭tiḥ | upa prai-tpūrvyaṃ̭-yu~gam | prajāyai̭ mṛtyave ta̭t | parā mārtāṇḍa-mābha̭raditi̭ || tānanukra̭miṣyāmaḥ || mitraśca varṷṇaśca | dhātā cāryamā ca̭ | agṃśa̭śca bhaga̭śca | indraśca vivasvāg̭ścetyete || hiraṇyagarbha-ssama̭vartatāgrḙ bhūtasya̭ jātaḥ patireka̭ āsīt | sa dā̭dhāra pṛthivī-ndyā mutemā-ṅkasmai̭ devāya̭ haviṣā̭ vidhema || hagṃsa-śśṷciṣa-dvasṷrantarikṣa-saddhotā̭ vediṣadati̭thi rduroṇasat | nṛṣa-dva̭rasadṛ̭tasa-dvyo̭masadabjā gojā ṛ̭tajā a̭drijā ṛtaṃ-bṛhat ||
brahma̭ jajñāna-mpra̭thama-mpurastādvi sī̭mata-ssuruco̭ vena ā̭vaḥ | sa budhniyā̭ upamā a̭sya viṣṭhā-ssataśca yonimasa̭taśca vivaḥ̭ || taditpada-nna vici̭keta vidvān | yanmṛtaḥ puna̭rapyeti̭ jīvān | trivṛdya-dbhuva̭nasya rathavṛt | jīvo garbho na mṛta-ssa jī̭vāt || miti̭ ||
garbhaḥ prā̭jāpatyaḥ | atha purṷṣa-ssaptapurṷṣaḥ || 63 ||
(amū-ndivagṃ̭ - saptabhi̭ - rete catvāri̭ ca) (a. 13)
anuvākaṃ 14
[ yathāsthāna-ṅga̭rbhiṇyaḥ̭ ]
yo-'saṷ tapannudeti̭ | sa sarvḙṣā-mbhūtānā-mprāṇānādāyodeti̭ | mā me prajāyā mā pa̭śūnām | mā mama̭ prāṇānādāyoda̭gāḥ ||
asau yo 'stameti̭ | sa sarvḙṣā-mbhūtānā-mprāṇānādāyāstameti̭ | mā me prajāyā mā pa̭śūnām | mā mama̭ prāṇānādāyā sta̭ṅgāḥ ||
asau ya āpūrya̭ti | sa sarvḙṣā-mbhūtānā-mprāṇai rāpūrya̭ti || 64 ||
mā me prajāyā mā pa̭śūnām | mā mama̭ prāṇai-rāpūri̭ṣṭhāḥ || asau yo̭-'pakṣīya̭ti | sa sarvḙṣā-mbhūtānā-mprāṇai-rapa̭kṣīyati | mā me prajāyā mā pa̭śūnām | mā mama̭ prāṇai-rapa̭kṣeṣṭhāḥ || amūni nakṣa̭trāṇi | sarvḙṣā-mbhūtānā-mprāṇairapa̭ prasarpanti cothsa̭rpanti ca |
mā me prajāyā mā pa̭śūnām |
mā mama̭ prāṇairapa̭ prasṛpata mothsṛ̭pata || 65 ||
ime māsā-ścārdhamāsāśca̭ |
sarvḙṣā-mbhūtānā-mprāṇairapa̭ prasarpanti cothsa̭rpanti ca | mā me prajāyā mā pa̭śūnām |
mā mama̭ prāṇairapa̭ prasṛpata mothsṛ̭pata | ima ṛtavaḥ̭ | sarvḙṣā-mbhūtānā-mprāṇairapa̭ prasarpanti cothsa̭rpanti ca |
mā me prajāyā mā pa̭śūnām |
mā mama̭ prāṇairapa̭ prasṛpata mothsṛ̭pata || ayagṃ saṃ̭va~thsaraḥ |
sarvḙṣā-mbhūtānā-mprāṇairapa̭ prasarpati cothsa̭rpati ca || 66 ||
mā me prajāyā mā pa̭śūnām | mā mama̭ prāṇairapa̭ prasṛpa mothsṛ̭pa ||
idamahaḥ̭ | sarvḙṣā-mbhūtānā-mprāṇai-rapa̭ prasarpati cothsa̭rpati ca |
mā me prajāyā mā pa̭śūnām | mā mama̭ prāṇairapa̭ prasṛpa mothsṛ̭pa |
iyagṃ rātriḥ̭ | sarvḙṣā-mbhūtānā-mprāṇai-rapa̭ prasarpati cothsa̭rpati ca |
mā me prajāyā mā pa̭śūnām | mā mama̭ prāṇairapa̭ prasṛpa mothsṛ̭pa ||
au-mbhūrbhuvassvaḥ̭ || etadvo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rīḍhvam || 67 ||
(prāṇairāpūrya̭ti-mothsṛ̭pata-cothsa̭rpati ca - mothsṛ̭pa dve ca̭) (a. 14)
(yosau ṣoḍa̭śāmūni dvāda̭śāya-ñcatṷrdaśa)
(udetya̭stametyāpūrya̭tyapakṣīya̭tyamūni nakṣa̭trāṇī me māsā̭ ima ṛtavo-'yagṃ saṃ̭va~thsara idamaha̭riyagṃ rātrirdaśa̭)
anuvākaṃ 15
athādityasyāṣṭa pṷruṣasya ||
vasūnā mādityānāg sthāne svateja̭sā bhāni ||
rudrāṇā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhāni ||
ādityānā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhāni || satāgṃ̭satyānām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhāni || abhidhūnvatā̭-mabhighnatām | vātava̭tā-mmarutām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhāni ||
ṛbhūṇā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhāni ||
viśveṣā-ndevānām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhāni || saṃva~thsara̭sya savituḥ | ādityasya sthāne svateja̭sā bhāni || au-mbhūrbhuvassvaḥ̭ |
raśmayo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rīḍhvam || 68 ||
(ṛbhūṇāmādityānāg sthāne svateja̭sā bhāni ṣaṭca̭) (a. 15)
anuvākaṃ 16
ārogasya sthāne svateja̭sā bhāni | bhrājasya sthāne svateja̭sā bhāni | paṭarasya sthāne svateja̭sā bhāni | pataṅgasya sthāne svateja̭sā bhāni |
svarṇarasya sthāne svateja̭sā bhāni |
jyotiṣīmatasya sthāne svateja̭sā bhāni |
vibhāsasya sthāne svateja̭sā bhāni |
kaśyapasya sthāne svateja̭sā bhāni | au-mbhūrbhuvassvaḥ̭ | āpo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rīḍhvam || 69 ||
(ārogasya daśa̭) (a. 16)
anuvākaṃ 17
atha vāyo-rekādaśa-puruṣasyaikādaśa̭-strīkasya ||
prabhrājamānānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhāni |
vyavadātānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhāni |
vāsukivaidyutānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhāni |
rajatānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhāni |
paruṣāṇāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhāni |
śyāmānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhāni |
kapilānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhāni |
atilohitānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhāni |
ūrdhvānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhāni || 70 ||
avapatantānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhāni |
vaidyutānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhāni |
prabhrājamānīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhāni |
vyavadātīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhāni |
vāsukivaidyutīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhāni |
rajatānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhāni |
paruṣāṇāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhāni |
śyāmānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhāni |
kapilānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhāni |
atilohitīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhāni |
ūrdhvānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhāni |
avapatantīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhāni |
vaidyutīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhāni |
au-mbhūrbhuvassvaḥ̭ |
rūpāṇi vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rīḍhvam || 71 ||
(ūrdhvānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā - nyatilohitīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhāni pañca̭ ca) (a. 17)
anuvākaṃ 18
athāgnḙraṣṭa pṷruṣasya || agneḥ pūrva-diśyasya sthāne svateja̭sā bhāni |
jātavedasa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhāni |
sahojaso dakṣiṇa-diśyasya sthāne svateja̭sā bhāni |
ajirāprabhava upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhāni |
vaiśvānarasyāparadiśyasya sthāne svateja̭sā bhāni |
naryāpasa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhāni |
paṅktirādhasa udagdiśyasya sthāne svateja̭sā bhāni |
visarpiṇa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhāni |
au-mbhūrbhuvassvaḥ̭( ) | diśo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rīḍhvam || 72 ||
(sva̭reka̭-ñca) (a. 18)
(eta-draśmaya āpo rūpāṇi diśaḥ pañca̭)
anuvākaṃ 19
dakṣiṇapūrva-syāndiśi visa̭rpī narakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripāhi ||
dakṣiṇā-parasyā-ndiśya visa̭rpī narakaḥ |
tasmānnaḥ pa̭ripāhi ||
uttara-pūrvasyā-ndiśi viṣā̭dī narakaḥ |
tasmānnaḥ pa̭ripāhi ||
uttarā-parasyā-ndiśya viṣā̭dī narakaḥ |
tasmānnaḥ pa̭ripāhi ||
āyasmin thsaptavā̭savā stiṣṭha̭nti svāruho̭ yathā | ṛṣi̭rha dīrghaśrutta̭ma indra̭sya gharmo ati̭thiḥ || indriyāṇi̭ śatakrato yā te janḙṣu pañcasṷ | indra tāni̭ ta ā vṛ̭ṇe || vityete || 73 ||
(dakṣiṇapūrvasyā-nnava̭) (a. 19)
anuvākaṃ 20
indra ghoṣā vo vasṷbhiḥ purastā-dupa̭dadhatām |
mano̭javaso vaḥ pitṛbhi̭-rdakṣiṇata upa̭dadhatām |
pracḙtā vo rudraiḥ paścā-dupa̭dadhatām |
viśvaka̭rmā va ādityai-rṷttarata upa̭dadhatām |
tvaṣṭā̭ vo rūpai-rupari̭ṣṭā-dupa̭dadhatām | sañjñānaṃ-vaḥ ~pa̭ścāditi || āditya-ssarvo-'gniḥ pṛ̭thivyām | vāyurantari̭kṣe | sūryo̭ divi |
candramā̭ dikṣu | nakṣa̭trāṇi svaloke || evā hyḙva | evā hya̭gne | evā hi vā̭yo | evā hīndra | evā hi pṷ̄ṣann | evā hi dḙvāḥ || 74 ||
dikṣu sapta ca̭) (a. 20)
anuvākaṃ 21
āpa̭māpāmapa-ssarvāḥ | asmā-dasmādito-'mutaḥ̭ |
agnirvāyuśca sūrya̭śca | saha sa̭ñcaskarardhi̭yā ||
vāyvaśvā̭ raśmi pata̭yaḥ | marīcyātmāno adrṷhaḥ |
devī rbhṷvana sūva̭rīḥ | putravattvāya̭ me suta ||
mahānāmnī-rma̭hāmānāḥ | mahaso ma̭hasassvaḥ̭ || 75 ||
devīḥ pa̭rjanya sūva̭rīḥ | putravattvāya̭ me suta ||
apāśnyṷṣṇi-mapā rakṣaḥ̭ | apāśnyṷṣṇi-mapā ragham | apāghrāmapa̭ cāvartim | apa̭ devīrito hi̭ta ||
vajra̭-ndevīrajī̭tāgśca | bhuva̭na-ndeva sūva̭rīḥ | ādityānadi̭ti-ndevīm | yoni̭nordhva-mudīṣa̭ta || 76 ||
bhadra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇuyāma̭ devāḥ |
bhadra-mpa̭śyemākṣabhi-ryaja̭trāḥ |
sthirairaṅgai stuṣṭuvāgṃ sa̭stanūbhiḥ̭ |
vyaśḙma devahi̭taṃ-ya~dāyuḥ̭ ||
svasti na indro̭ vṛddhaśra̭vāḥ | svasti naḥ̭ pūṣā viśvavḙdāḥ | svasti nastārkṣyo ari̭ṣṭanemiḥ | svasti no bṛhaspati̭-rdadhātu || ketavo arṷṇāsaśca | ṛṣayo vāta̭raśanāḥ( ) | pratiṣṭhāgṃ śatadhā̭ hi | samāhi̭tāso sahasradhāya̭sam || śivā na-śśanta̭mā bhavantu | divyā āpa oṣa̭dhayaḥ || sumṛḍīkā sara̭svati | māte vyo̭ma sandṛśi̭ || 77 ||
(sva̭ - rudīṣa̭ta - vāta̭raśanā-ṣṣaṭca̭) (a. 21)
anuvākaṃ 22
yo̭-'pā-mpuṣpaṃ-ve~da̭ | puṣpa̭vā-nprajāvā-npaśumā-nbha̭vati | candramā vā apā-mpuṣpam | puṣpa̭vā-nprajāvā-npaśumā-nbha̭vati |
ya evaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmāyata̭naṃ-ve~da̭ | āyata̭navā-nbhavati | agnirvā apāmāyata̭nam | āyata̭navā-nbhavati | yo-'gnerāyata̭naṃ-ve~da̭ || 78 ||
āyata̭navā-nbhavati | āpo vā agnerāyata̭nam | āyata̭navā-nbhavati | ya evaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmāyata̭naṃ-ve~da̭ | āyata̭navā-nbhavati |
vāyurvā apāmāyata̭nam | āyata̭navā-nbhavati |
yo vāyorāyata̭naṃ-ve~da̭ | āyata̭navā-nbhavati || 79 ||
āpo vai vāyorāyata̭nam | āyata̭navā-nbhavati | ya evaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmāyata̭naṃ-ve~da̭ | āyata̭navā-nbhavati | asau vai tapa̭nnapā-māyata̭nam | āyata̭navā-nbhavati | yo̭-'muṣya-tapa̭ta āyata̭naṃ-ve~da̭ | āyata̭navā-nbhavati | āpovā amuṣya-tapa̭ta āyata̭nam || 80 ||
āyata̭navā-nbhavati | ya evaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmāyata̭naṃ-ve~da̭ | āyata̭navā-nbhavati | candramā vā apāmāyata̭nam | āyata̭navā-nbhavati |
yaścandrama̭sa āyata̭naṃ-ve~da̭ | āyata̭navā-nbhavati | āpo vai candrama̭sa āyata̭nam | āyata̭navā-nbhavati || 81 ||
ya evaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmāyata̭naṃ-ve~da̭ | āyata̭navā-nbhavati | nakṣa̭trāṇi vā apāmāyata̭nam | āyata̭navā-nbhavati | yo nakṣa̭trāṇā-māyata̭naṃ-ve~da̭ | āyata̭navā-nbhavati | āpo vai nakṣa̭trāṇā-māyata̭nam | āyata̭navā-nbhavati |
ya evaṃ-ve~da̭ || 82 ||
yo̭-'pāmāyata̭naṃ-ve~da̭ | āyata̭navā-nbhavati | parjanyo vā apāmāyata̭nam | āyata̭navā-nbhavati |
yaḥ parjanya̭-syāyata̭naṃ-ve~da̭ |
āyata̭navā-nbhavati | āpo vai parjanya̭-syāyata̭nam |
āyata̭navā-nbhavati | ya evaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmāyata̭naṃ-ve~da̭ || 83 ||
āyata̭navā-nbhavati | saṃva~thsaro vā apāmāyata̭nam | āyata̭navā-nbhavati | ya-ssaṃ̭va~thsara-syāyata̭naṃ-ve~da̭ |
āyata̭navā-nbhavati | āpo vai saṃ̭va~thsara-syāyata̭nam | āyata̭navā-nbhavati | ya evaṃ-ve~da̭ ||
yo-'phsu nāva-mprati̭ṣṭhitāṃ-ve~da̭ | pratyeva ti̭ṣṭhati || 84 ||
ime vai lokā aphsu prati̭ṣṭhitāḥ | tadeṣā-'bhyanūktā ||
apāgṃ rasamuda̭yagṃsann | sūryḙ śukragṃ samābhṛ̭tam | apāgṃ rasa̭sya yo rasaḥ̭ | taṃ-vo~̭ gṛhṇā-myuttamamiti̭ || ime vai lokā apāgṃ rasaḥ̭ | tḙ-'muṣmi̭-nnāditye samābha̭tāḥ ||
jānudaghnī-mṷttara-vedīṅkhātvā | apā-mpṷ̄rayitvā gṷlphadaghnam || 85 ||
puṣkaraparṇaiḥ puṣkaradaṇḍaiḥ puṣkaraiśca̭ saggstīrya | tasmi̭n vihāyase | agni-mpraṇīyo̭pa-samādhāya̭ || brahmavādino̭ vadanti |
kasmā-tpraṇīte-'ya-magniścīyate | sāḥ pra̭ṇīte-'yamaphsu hyaya̭ñcīyate |
asau bhuva̭ne-'pya-nā̭hitāgni-retāḥ |
tamabhita̭ etā abīṣṭa̭kā upa̭dadhāti ||
agnihotre da̭rśapūrṇa-māsayoḥ |
paśubandhe cā̭turmāsyeṣṷ || 86 ||
atho̭ āhuḥ | sarvḙṣu yajñakratuṣviti̭ ||
etaddha̭ sma vā ā̭hu-śśaṇḍilāḥ | kamagniñci̭nute || satriya-magniñci̭nvānaḥ |
saṃva~thsara-mpratyakṣḙṇa || kamagniñci̭nute | sāvitra-magniñci̭nvānaḥ | amumā̭ditya-mpratyakṣḙṇa || kamagniñci̭nute || 87 ||
nāciketa-magniñci̭nvānaḥ | prāṇā-npratyakṣḙṇa || kamagniñci̭nute | cāturhotriya-magniñci̭nvānaḥ | brahma̭ pratyakṣḙṇa || kamagniñci̭nute |
vaiśvasṛja-magniñci̭nvānaḥ | śarī̭ra-mpratyakṣḙṇa || kamagniñci̭nute |
upānuvākya̭māśu-magniñci̭nvānaḥ || 88 ||
imān ~lokā-npratyakṣḙṇa || kamagniñci̭nute |
imamā̭ruṇa-ketuka-magniñci̭nvāna iti̭ | ya evāsau |
itaścā-muta̭ścā-vyatīpātī | tamiti̭ || yo-'gnermi̭thūyā veda̭ | mithunavā-nbha̭vati | āpo vā agnermi̭thūyāḥ |
mithunavā-nbha̭vati | ya evaṃ-ve~da̭ || 89 ||
(veda̭ - bhava - tyāyata̭naṃ - bhavati - veda - veda̭ - tiṣṭhati - gulphadaghnaṃ - cā̭turmāsye - ṣvamumā̭ditya-mpratyakṣḙṇa kamagni-ñci̭nuta - upānuvākya̭māśumagni-ñci̭nvāno - mi̭thūyā mi̭thunavā-nbha̭vatyeka̭-ñca) (a. 22)
(puṣpa̭magnirvāyurasau vai tapa̭ñcandramā nakṣa̭trāṇi parjanyaḥ̭ saṃva~thsaro yo-'phsu nāva̭metaddha̭ sma vai sa̭triyagṃ saṃ̭va~thsaragṃ sā̭vitramamu-nnā̭ciketa-mprāṇāgścā̭turhotriya-mbrahma̭ vaiśvasṛjagṃ śarī̭ramupānuvākya̭māśumimān ~lokānimamā̭ruṇaketukaṃ-ya~ evāsau)
anuvākaṃ 23
āpo vā idamā̭san-thsalilameva |
sa prajāpa̭tirekaḥ̭ puṣkaraparṇe sama̭bhavat |
tasyānta-rmana̭si kāma-ssama̭vartata | idagṃ sṛ̭jeyamiti̭ | tasmādya-tpurṷṣo mana̭sā-'bhigaccha̭ti | tadvācā va̭dati |
tatkarma̭ṇā karoti | tadeṣā 'bhyanūktā || kāmastadagre sama̭vartatādhi̭ | mana̭so retaḥ̭ prathamaṃ-ya~dāsīt || 90 ||
sato bandhumasa̭ti nira̭vindann | hṛdi pratīṣyā̭ kavayo̭ manīṣeti̭ || upai̭nantadupa̭namati | ya-tkā̭mo bhava̭ti | ya evaṃ-ve~da̭ || sa tapo̭-'tapyata |
sa tapa̭staptvā | śarī̭ramadhūnuta | tasya ya-nmāgṃsamāsīt | tato̭-'ruṇāḥ ketavo vāta̭raśanā ṛṣa̭ya uda̭tiṣṭhann || 91 ||
ye nakhāḥ | te vai̭khānasāḥ | ye vālāḥ | te vā̭lakhilyāḥ | yo rasaḥ̭ | so̭-'pām || antarataḥ kūrma-mbhūtagṃ sarpa̭ntam | tama̭bravīt | mama vai tvaṃ-māgṃsā | sama̭bhūt || 92 ||
netya̭bravīt | pūrva̭mevāha-mihāsamiti̭ | tatpurṷṣasya puruṣatvam | sa sahasra̭śīrṣā purṷṣaḥ | sahasrākṣa-ssahasra̭pāt | bhūtvoda̭tiṣṭhat | tama̭bravīt | tvaṃ-vai~ pūrvagṃ̭ sama̭bhūḥ |
tvamida-mpūrvaḥ̭ kuruṣveti̭ || sa ita ādāyāpaḥ̭ || 93 ||
añjalinā̭ purastā̭-dupāda̭dhāt | evā hyeveti̭ |
tata̭ āditya uda̭tiṣṭhat | sā prācī dik ||
athā̭ruṇaḥ ketu-rda̭kṣiṇata upāda̭dhāt | evā hyagna iti̭ | tato vā agniruda̭tiṣṭhat | sā da̭kṣiṇā dik | athā̭ruṇaḥ ketuḥ paścādupāda̭dhāt |
evā hi vāyo iti̭ || 94 ||
tato̭ vāyuruda̭tiṣṭhat | sā pratīcī dik |
athā̭ruṇaḥ ketu-rṷttarata upāda̭dhāt | evā hīndreti̭ |
tato vā indra uda̭tiṣṭhat | sodī̭cī dik |
athā̭ruṇaḥ ketu-rmaddhya̭ upāda̭dhāt | evā hi pūṣanniti̭ | tato vai pūṣoda̭tiṣṭhat | seyandik || 95 ||
athā̭ruṇaḥ keturupari̭ṣṭā-dupāda̭dhāt | evā hi devā iti̭ | tato̭ deva manuṣyāḥ pitaraḥ̭ | gandharvā-phsarasa ścoda̭-tiṣṭhann |
sordhvā dik || yā vipruṣo̭ viparā̭patann |
tābhyo-'sṷrā rakṣāgṃ̭si piśācāśco-da̭tiṣṭhann | tasmātte parā̭bhavann | vipruḍbhyo hi te sama̭bhavann || tadeṣā-'bhyanūktā || 96 ||
āpo̭ ha ya-dbṛ̭hatī-rgarbhamāyanṋ | dakṣa-ndadhā̭nā janaya̭ntī-ssvayambhum | tata̭ ime-'ddhya-sṛ̭jyanta sargāḥ | adbhyo vā idagṃ sama̭bhūt |
tasmā̭didagṃ sarva-mbrahma̭ svayabhvinti̭ ||
tasmā̭didagṃ sarvagṃ śithi̭la-mivā dhruva̭-mivābhavat || prajāpa̭ti-rvāva tat | ātmanā-''tmānaṃ̭-vi~dhāya̭ |
tadevānu prāvi̭śat || tadeṣā-'bhyanūktā || 97 ||
vidhāya̭ lokān. vidhāya̭ bhūtāni̭ | vidhāya sarvāḥ pradiśo diśa̭śca | prajāpa̭tiḥ prathamajā ṛtasya̭ | ātmanā-''tmā-na̭mabhi-saṃvi~̭veśeti̭ ||
sarva̭mevedamāptvā | sarva̭-mavaruddhya̭ | tadevānu pravi̭śati | ya evaṃ-ve~da̭ || 98 ||
(āsī̭ - datiṣṭhan - nabhū - dapo - vāyo iti - seya-ndiga - bhyanūktā - 'bhyanūktā -+-'ṣṭau ca̭) (a. 23)
anuvākaṃ 24
catṷṣṭayya āpo̭ gṛhṇāti | catvāri vā apāgṃ rūpāṇi̭ | megho̭ vidyut | stanayitnu-rvṛṣṭiḥ | tānyevā va̭rundhe || ātapa̭ti varṣyā̭ gṛhṇāti |
tāḥ purastā-dupa̭dadhāti | etā vai bra̭hmavarcasyā āpaḥ̭ | mukhata eva bra̭hmavarcasa-mava̭rundhe |
tasmā-nmukhato bra̭hmavarcasita̭raḥ || 99 ||
kūpyā̭ gṛhṇāti | tā da̭kṣiṇata upa̭dadhāti | etā vai tḙjasvinīrāpaḥ̭ | teja̭ evāsya̭ dakṣiṇato da̭dhāti | tasmā-ddakṣiṇordha̭ 'stejasvita̭raḥ ||
sthāvarā gṛ̭hṇāti | tāḥ paścādupa̭dadhāti | prati̭ṣṭhitā vai sthā̭varāḥ |
paścādeva prati̭tiṣṭhati || vaha̭ntī-rgṛhṇāti || 100 ||
tā ṷttarata upa̭dadhāti | oja̭sā vā etā vaha̭ntīrivo-dga̭tīriva ākūja̭tīriva dhāva̭ntīḥ | oja̭ evāsyottarato da̭dhāti | tasmāduttaro-'ddha̭ ojasvita̭raḥ || sabhāṃryā gṛ̭hṇāti |
tā maddhya upa̭dadhāti | iyaṃ-vai~ sa̭bhāṃryāḥ | asyāmeva prati̭tiṣṭhati || palvalyā gṛ̭hṇāti | tā upari̭ṣṭā-dupāda̭dhāti || 101 ||
asau vai pa̭lvalyāḥ | amuṣyā̭meva prati̭tiṣṭhati || dikṣūpa̭dadhāti | dikṣu vā āpaḥ̭ | annaṃ-vā~ āpaḥ̭ | adbhyo vā anna̭ñjāyate | yadevādbhyo-'nna-ñjāya̭te | tadava̭rundhe || taṃ-vā~ etama̭ruṇāḥ ketavo vāta̭raśanā ṛṣa̭yo-'cinvann | tasmā̭-dāruṇa ketukaḥ̭ || tadeṣā-'bhyanūktā || ketavo arṷṇāsaśca | ṛṣayo vāta̭raśanāḥ |
pratiṣṭhāgṃ śatadhā̭ hi | samāhi̭tāso sahasradhāya̭samiti̭ || śataśa̭ścaiva 'sahasra̭śaśca prati̭tiṣṭhati | ya etamagniñci̭nute |
ya ṷcainamevaṃ-ve~da̭ || 102 ||
(brahmavarcasita̭ro - vaha̭ntī-rgṛhṇāti - tā upari̭ṣṭādupāda̭dhā - tyāruṇaketuko-'ṣṭau ca̭) (a. 24)
anuvākaṃ 25
jānudaghnī-mṷttaravedīṅkhātvā | apā-mpṷ̄rayati | apāgṃ sa̭rvatvāya̭ | puṣkaraparṇagṃ rukma-mpurṷṣa-mityupa̭dadhāti | tapo vai pṷṣkaraparṇam |
satyagṃ rukmaḥ | amṛta-mpurṷṣaḥ | etāvadvā vāsti | yāva̭detat | yāva̭devāsti̭ || 103 ||
tadava̭rundhe || kūrmamupa̭dadhāti | apāmeva medhamava̭rundhe | atho svargasya̭ lokasya sama̭ṣṭyai || āpa̭māpāmapa-ssarvāḥ |
asmādasmā dito-'mutaḥ̭ | agnirvāyuśca sūrya̭śca |
saha sa̭ñcaskarardhi̭yā iti̭ | vāyvaśvā̭ raśmipata̭yaḥ | marīcyātmāno adrṷhaḥ | devī-rbhṷvana sūva̭rīḥ | putravatvāya̭ me suta || loka-mpṛ̭ṇacchidra-mpṛ̭ṇa || 104 ||
yāstisraḥ pa̭ramajāḥ || ) (śort an-dlongfòraṃ are the samè i-nti̭ || pañca cita̭ya upa̭dadhāti | pāṅkta-'gniḥ | yāvā̭nevāgniḥ | tañci̭nute ||
loka-mpṛ̭ṇayā dvitīyā-mupa̭dadhāti |
pañca̭padā vai virāṭ | tasyā vā iya-mpādaḥ̭ | antari̭kṣa-mpādaḥ̭ | dyauḥ pādaḥ̭ | diśaḥ pādaḥ̭ | parora̭jāḥ pādaḥ̭ || virājyeva prati̭tiṣṭhati |
ya etamagniñci̭nute | ya ṷcainamevaṃ-ve~da̭ || 105 ||
(asti̭ - pṛṇā - ntari̭kṣa-mpāda-ṣṣaṭca̭) (a. 25)
anuvākaṃ 26
agni-mpraṇīyo̭pa-samādhāya̭ | tamabhita̭ etā abīṣṭa̭kā upa̭dadhāti | agnihotre da̭rśapūrṇa-māsayoḥ | paśubandhe cā̭turmāsyeṣṷ |
atho̭ āhuḥ | sarvḙṣu yajñakratuṣviti̭ ||
atha̭ hasmā hāruṇa-ssvā̭yambhuvaḥ̭ |
sāvitra-ssarvo-'gni-rityana̭nuṣaṅga-mmanyāmahe |
nānā vā eteṣāṃ-vī~ryā̭ṇi || kamagniñci̭nute || 106 ||
satriya magniñci̭nvānaḥ | kamagniñci̭nute |
sāvitra magniñci̭nvānaḥ | kamagniñci̭nute | nāciketa magniñci̭nvānaḥ | kamagniñci̭nute |
cātur hotriya-magniñci̭nvānaḥ | kamagniñci̭nute |
vaiśvasṛja magniñci̭nvānaḥ | kamagniñci̭nute || 107 ||
upānuvākya̭-māśu magniñci̭nvānaḥ | kamagniñci̭nute | imamā̭ruṇa-ketuka magniñci̭nvāna iti̭ || vṛṣā vā agniḥ | vṛṣā̭ṇau saggsphā̭layet | hanyetāsya yajñaḥ | tasmānnānuṣajyaḥ̭ ||
sotta̭ravediṣṷ kratuṣṷ cinvīta | uttaravedyāg hya̭gniścīyate || prajākā̭maścinvīta || 108 ||
prājāpatyo vā eṣo-'gniḥ | prājāpatyāḥ prajāḥ | prajāvā-nbhavati | ya evaṃ-ve~da̭ || paśukā̭maścinvīta | sañjñānaṃ-vā~ eta-tpa̭śūnām | yadāpaḥ̭ |
paśūnāmeva sajñānne 'gniñci̭nute | paśumā-nbha̭vati | ya evaṃ-ve~da̭ || 109 ||
vṛṣṭi̭kāmaścinvīta | āpo vai vṛṣṭiḥ̭ | parjanyo varṣṷko bhavati | ya evaṃ-ve~da̭ || āmayāvī ci̭nvīta | āpo vai bhḙṣajam | bheṣaja-mevāsmai̭ karoti | sarvamāyṷreti || abhicaragg̭ ścinvīta | vajro vā āpaḥ̭ || 110 ||
vajra̭meva bhrātṛ̭vyebhyaḥ praha̭rati | stṛṇuta ḙnam || teja̭skāmo yaśa̭skāmaḥ |
brahmavarcasakā̭ma-ssvargakā̭maścinvīta | etā vadvā vāsti | yāva̭detat | yāva̭devāsti̭ | tadava̭rundhe || tasyai tadvratam | varṣa̭ti na dhā̭vet || 111 ||
amṛtaṃ-vā~ āpaḥ̭ | amṛtasyā-na̭ntarityai ||
nāphsu-mūtra̭purīṣaṅkṷryāt | na niṣṭhī̭vet | na vivasa̭na-ssnāyāt | guhyo vā eṣo-'gniḥ |
etasyāgne rana̭ti dāhāya || na pṷṣkaraparṇāni hira̭ṇyaṃ-vā~-'dhitiṣṭhet | etasyāgne-rana̭bhyārohāya || na kūrmasyāśñī̭yāt |
nodakasyā-ghātṷkānyena̭-modakāni̭ bhavanti | aghātṷkā āpaḥ̭ | ya etamagniñci̭nute | ya ṷcainamevaṃ-ve~da̭ || 112 ||
(cinute - cinute - prajākā̭maścinvīta - ya evaṃ-ve~dā - po̭ - dhāve - daśñī̭yāccatvāri̭ ca) (a. 26)
anuvākaṃ 27
imā nṷka-mbhuva̭nā sīṣadhema | indra̭śca viśvḙca devāḥ || yajñañca̭ nastanvañca̭ prajāñca̭ | ādityairindaḥ̭ saha sī̭ṣadhātu ||
ādityairindra-ssaga̭ṇo-marudbhiḥ̭ | asmāka̭-mbhūtvavitā tanūnām || āpla̭vasva prapla̭vasva | āṇḍī bha̭va ja mā muhuḥ | sukhādīnduḥ̭ khanidhanām | prati̭muñcasva svā-mpuram || 113 ||
marī̭caya-ssvāyambhuvāḥ | ye śa̭rīrāṇya̭ kalpayann |
te tḙ dehaṅka̭lpayantu | mā ca̭ te khyā sma̭ tīriṣat || utti̭ṣṭhata mā sva̭pta | agni-mi̭cchaddhva-mbhāra̭tāḥ | rājña-ssoma̭sya tṛptāsaḥ̭ | sūryḙṇa sayujo̭ṣasaḥ || yuvā̭ suvāsāḥ pari̭vīta āgāt | sa u śreyā-nbhavati jāya̭mānaḥ | ta-ndhīrā̭saḥ kavaya unna̭yanti | svādhiyo mana̭sā devayantaḥ̭ ||
aṣṭāca̭krā nava̭dvārā || 114 ||
devānā-mpūra̭yoddhyā | tasyāgṃ̭ hiraṇma̭yaḥ kośaḥ | svargo loko jyotiṣā ''vṛ̭taḥ || yo vai tā-mbrahma̭ṇo veda | amṛtḙnāvṛtā-mpṷrīm | tasmai brahma ca̭ brahmā ca | āyuḥ kīrti̭-mprajānda̭duḥ || vibhrāja̭mānāgṃ hari̭ṇīm | yaśasā̭ samparīvṛ̭tām | puragṃ̭ hiraṇma̭yī-mbrahmā || 115 ||
viveśā̭parāji̭tā || parāṅgetya̭ (parāṃatya̭) jyāmayī |
parāṅgetya̭ (parāṃatya̭) nāśakī | iha cā̭mutra̭ cānveti | vidvā-ndḙvāsurānṷbhayān ||
yatkṷmārī mandraya̭te | yadyoṣidya-tpa̭tivratā | ari̭ṣṭaṃ-ya~tkiñca̭ kriyate |
agni-stadanṷ vedhati || aśṛtā̭sa-śśṛ̭tāsaśca || 116 ||
yajvāno ye-'pya̭yajvanaḥ̭ | sva̭ryanto nāpekṣante |
indra̭-magniñca̭ ye viduḥ || sika̭tā iva saṃya~nti̭ |
raśmibhiḥ̭-samudīri̭tāḥ | asmā-llokāda̭-muṣmācca | ṛṣibhi̭-radāt-pṛśnibhiḥ̭ || apḙta vīta vi ca̭ sarpatātaḥ̭ | ye-'tra stha pṷrāṇā ye ca nūta̭nāḥ |
aho̭bhi-radbhi-raktubhi-rvya̭ktam || 117 ||
yamo da̭dātva-vasāna̭masmai || nṛ mṷṇantu nṛ pātvaryaḥ̭ | akṛṣṭā ye ca kṛṣṭa̭jāḥ | kumārī̭ṣu kanīnī̭ṣu | jāriṇī̭ṣu ca ye hitāḥ || retaḥ̭ pītā āṇḍa̭pītāḥ | aṅgā̭reṣu ca ye hutāḥ | ubhayā-nputra̭ pautrakān | yuve-'haṃ-ya~marāja̭gān || śataminnu śarado anti̭ devā yatrā̭ naścakrā jarasa̭-ntanūnām | putrāso yatra̭ pitaro bhava̭nti mā no̭ madhyā rī̭riṣatāyurgantoḥ ||
ado yadbrahma̭ vilabam | pitṛṇāñca̭ yamasya̭ ca |
varṷṇa-syāśvi̭no-ragneḥ | marutāñca vihāya̭sām ||
kāmaprayava̭ṇa-mme astu | sa hyḙvāsmi̭ sanāta̭naḥ | iti nāko brahmiśravo̭ rāyo dhanam | putrānāpo̭ devīrihāhi̭tā || 118 ||
(puraṃ - nava̭dvārā - brahmā - ca - vya̭ktagṃ - śarado-'ṣṭau ca̭) (a. 27)
anuvākaṃ 28
viśīrṣṇī-ṅgṛddhra̭-śīrṣṇīñca | apeto̭ nir-ṛtigṃ ha̭thaḥ | paribādhagg śvḙtakukṣam | nijaṅghagṃ̭ śabaloda̭ram || sa tān. vācyāya̭yā saha | agne nāśa̭ya sandṛśaḥ̭ | īrṣyāsūye bṷbhukṣām | manyu-ṅkṛtyā-ñca̭ dīdhire | rathḙna kigṃśukāva̭tā | agne nāśa̭ya sandṛśaḥ̭ || 119 ||
(viśīrṣṇī-ndaśa̭) (a. 28)
anuvākaṃ 29
parjanyā̭ya pragā̭yata | divasputrāya̭ mīḍhuṣe | sa no̭ yavasa̭micchatu || idaṃ-va~caḥ̭ parjanyā̭ya svarāje | hṛdo astvanta̭ranta-dyṷyota |
mayobhūrvāto̭ viśvakṛ̭ṣṭaya-ssantvasme | supippalā oṣa̭dhī-rdevago̭pāḥ ||
yo garbha-moṣa̭dhīnām | gavāṅkṛṇotyarva̭tām | parjanyaḥ̭ puruṣīṇām || 120 ||
(parjanyā̭ya daśa̭) (a. 29)
anuvākaṃ 30
puna̭rmāmaitvindriyam | punarāyuḥ punarbhagaḥ̭ | puna-rbrāhma̭ṇa-maitu mā | puna-rdravi̭ṇa maitu mā || yanme-'dya retaḥ̭ pṛthivīmaskāṋ |
yadoṣa̭dhīrapyasa̭ra-dyadāpaḥ̭ | idanta-tpunarāda̭de | dīrghāyutvāya varca̭se || yanme retaḥ prasi̭cyate | yanma ājā̭yate punaḥ̭( ) | tena̭ māmamṛta̭-ṅkuru | tena̭ suprajasa̭ṅkuru || 121 ||
(punardve ca̭) (a. 30)
anuvākaṃ 31
adbhaya-stirodhā jā̭yata | tava̭ vaiśravaṇa-ssa̭dā | tiro̭ dhehi sapatnānnaḥ̭ | ye apo-'śnanti̭ kecana || tvāṣṭrī-mmāyāṃ-va~śravaṇaḥ |
rathagṃ̭ sahasra vandhṷram | puruścakragṃ saha̭srāśvam | āsthā yāyā̭hi no balim || yasmai̭ bhūtāni̭ balimāva̭hanti | dhanaṅgāvo hasti hira̭ṇyamaśvāṋ || 122 ||
asā̭ma sumatau yajñiya̭sya | śriya-mbibhrato 'nna̭mukhīṃ-vi~rājam || sudarśane ca̭ krauñce ca̭ | maināge ca̭ mahāgi̭rau | śatadvāṭṭara̭gamantā (satadvāṭṭara̭gamantā) |
sagṃhārya-nnaga̭ra-ntava̭ ||
iti mantrāḥ | kalpo̭-'ta ūrdhvam ||
yadi baligṃ haret | hiraṇyanābhayḙ vitudayḙ kauberāyāya-mba̭liḥ || 123 ||
sarvabhūtādhipataye na̭ma iti | atha baligṃ hṛtvopa̭tiṣṭheta || kṣatra-ṅkṣatraṃ-vai~śravaṇaḥ | brāhmaṇā̭ vayagg smaḥ |
nama̭ste astu mā mā̭ higṃsīḥ | asmā-tpraviśyānna̭maddhīti || atha tamagni-mā̭dadhīta | yasminne tatkarma pra̭yuñjīta ||
tirodhā bhūḥ | tirodhā bhuvaḥ̭ || 124 ||
tirodhā-ssvaḥ̭ | tirodhā bhūrbhuvassvaḥ̭ |
sarveṣāṃ-lo~kānā-mādhipatyḙ sīdeti || atha tamagni̭-mindhīta | yasminne tatkarma pra̭yuñjīta || tirodhā bhū-ssvāhā | tirodhā bhuva-ssvāhā | tirodhā-ssvaḥ̭ svāhā | tirodhā bhūrbhuvassva̭ssvāhā ||
yasminnasya kāle sarvā āhutīr-hutā̭ bhaveyuḥ || 125 ||
api brāhmaṇa̭mukhīnāḥ | tasminnahnaḥ kāle pra̭yuñjīta |
paraḥ̭ suptaja̭nādvepi || mā sma pramādyanta̭ māddhyāpayet | sarvārthā-ssiddhyante | ya ḙvaṃ-ve~da | kṣuddhya-nnida̭majānatām |
sarvārthā na̭ siddhyante || yastḙ vighātṷko bhrātā |
mamāntar-hṛ̭daye śritaḥ || 126 ||
tasmā̭ imamagra piṇḍa̭ñjuhomi | sa me-'rthā-nmā viva̭dhīt | mayi svāhā || rājādhirājāya̭ prasahya sāhine | namo̭ vayaṃ-vai~śravaṇāya̭ kurmahe |
sa me kāmān kāma kāmā̭ya mahyam | kāmeśvaro vaiśravaṇo da̭dātu | kuberāya̭ vaiśravaṇāya̭ | mahārājāya namaḥ̭ | ketavo arṷṇāsaśca |
ṛṣayo vāta̭raśanāḥ | pratiṣṭhāgṃ śatadhā̭ hi |
samāhi̭tāso sahasradhāya̭sam | śivā na-śśanta̭mā bhavantu | divyā āpa oṣa̭dhayaḥ | sumṛḍīkā sara̭svati | mā te vyo̭ma sandṛśi̭ || 127 ||
(aśvān-bali-rbhuvo̭ - bhaveyuḥ - śrita - śca̭ sapta ca̭) (a. 31)
anuvākaṃ 32
saṃva~thsarameta̭-dvratañcaret | dvaṷ vā māsau || niyama-ssa̭māsena || tasmi-nniyama̭ viśeṣāḥ | triṣavaṇa-mudako̭pasparśī | caturtha kālapāna̭bhakta-ssyāt | aharaharvā bhaikṣa̭maśnayāt |
audumbarībhi-ssamidbhi-ragni̭-mparicaret |
punarmā maitvindriya-mityetenā-'nṷvākena |
uddhṛta paripūtābhiradbhiḥ kārya̭-ṅkurvīta || 128 ||
a̭sañcayavān | agnaye vāyavḙ sūryāya | brahmaṇe pra̭jāpataye | candramase na̭kṣatrebhyaḥ | ṛtubhya-ssaṃva~̭thsarāya | varuṇā-yāruṇāyeti vra̭tahomāḥ | pravargyava̭dādeśaḥ | aruṇāḥ kāṇḍa ṛṣayaḥ || araṇyḙ-'dhīyīrann | bhadraṅkarṇebhiriti dvḙ japitvā || 129 ||
mahānāmnībhi-rudakagṃ sagg̭sparśya | tamācāryo dadyāt | śivāna-śśantame-tyoṣadhī̭rālabhate | sumṛḍīkḙti bhūmim | evama̭pavarge |
dhḙnu-rdakṣiṇā | kagṃ saṃvā~sa̭śca kṣaumam | anya̭dvā śuklam | ya̭thā śakti vā | evagg svāddhyāya̭ dharmeṇa | araṇyḙ-'dhīyīta | tapasvī puṇyo bhavati tapasvī pṷṇyo bhavati || 130 ||
(kurvīta - ja̭pitvā - svāddhyāya̭dharmeṇa dve ca̭) (a. 32)
(bhadragg - smṛtiḥ̭ - sākajānnā - makṣya- ti̭tāmrā - ṇya̭tyurdhvākṣa - ārogaḥ - kveda - magniśca - sa̭hasravṛt - pavitra̭vanta -āta̭nuṣvā -ṣṭayo̭nīṃ - ~yo-'sā - vathāditya - syāroga-syātha vāyo- rathāgne--r dakṣiṇapūrvasyā - mi̭ndraghoṣā va-āpa̭māpāṃyo~̭-'pā - māpo vai - catṷṣṭayyo - jānudaghnī - magni-mpraṇīye - mā nṷ kaṃ - ~viśīrṣṇīṃ - parjanyā̭ya - puna̭ - radbhyaḥ -saṃva~thsara-ndvātrigṃ̭śat)
(bhadraṃ - jyotiṣā - tasmi-nrājānaṃ - kaśyapā-thsahasravṛdi̭yaṃ- napugṃsa̭ka - maṣṭayo̭nī - mavapatantānā - māyata̭navā-nbhavati - sato bandhuṃ - tā ṷttarato - vajra̭meva - puna̭rmāmaitu
trigṃśadṷttaraśatam)
(bhadraṃ - tapasvī puṇyo bhavati tapasvī pṷṇyo bhavati)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake prathamaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||

Explore More