കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ ആരണ്യകേ പ്രഥമഃ പ്രപാഠകഃ - അരുണകേതുകചയനം
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹരിഃ ഓമ് ॥
അനുവാകം 1
ഭദ്ര-ങ്കര്ണേഭി-ശ്ശൃണുയാമ ദേവാഃ ।
ഭദ്ര-മ്പശ്യേമാക്ഷഭി-ര്യജത്രാഃ ।
സ്ഥിരൈരങ്ഗൈസ്തുഷ്ടുവാഗ്ം സസ്തനൂഭിഃ । വ്യശേമ ദേവഹിതം-യഁദായുഃ ॥
സ്വസ്തി ന ഇന്ദ്രോ വൃദ്ധശ്രവാഃ ।
സ്വസ്തി നഃ പൂഷാ വിശ്വവേദാഃ ।
സ്വസ്തി നസ്താര്ക്ഷ്യോ അരിഷ്ടനേമിഃ ।
സ്വസ്തി നോ ബൃഹസ്പതി-ര്ദധാതു ॥
ആപമാപാമപ-സ്സര്വാഃ ।
അസ്മാ-ദസ്മാ-ദിതോ-ഽമുതഃ ॥ 1 ॥
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹരിഃ ഓമ് ॥
അനുവാകം 1
ഭദ്ര-ങ്കര്ണേഭി-ശ്ശൃണുയാമ ദേവാഃ ।
ഭദ്ര-മ്പശ്യേമാക്ഷഭി-ര്യജത്രാഃ ।
സ്ഥിരൈരങ്ഗൈസ്തുഷ്ടുവാഗ്ം സസ്തനൂഭിഃ । വ്യശേമ ദേവഹിതം-യഁദായുഃ ॥
സ്വസ്തി ന ഇന്ദ്രോ വൃദ്ധശ്രവാഃ ।
സ്വസ്തി നഃ പൂഷാ വിശ്വവേദാഃ ।
സ്വസ്തി നസ്താര്ക്ഷ്യോ അരിഷ്ടനേമിഃ ।
സ്വസ്തി നോ ബൃഹസ്പതി-ര്ദധാതു ॥
ആപമാപാമപ-സ്സര്വാഃ ।
അസ്മാ-ദസ്മാ-ദിതോ-ഽമുതഃ ॥ 1 ॥
അഗ്നിര്വായുശ്ച സൂര്യശ്ച । സഹ സഞ്ച-സ്കരര്ധിയാ ॥ വായ്വശ്വാ രശ്മിപതയഃ । മരീച്യാത്മാനോ അദ്രുഹഃ । ദേവീ-ര്ഭുവന സൂവരീഃ । പുത്രവത്ത്വായ മേ സുത ॥ മഹാനാമ്നീ-ര്മഹാമാനാഃ । മഹസോ മഹസ-സ്സ്വഃ ।
ദേവീഃ പര്ജന്യ സൂവരീഃ । പുത്രവത്ത്വായ മേ സുത ॥ 2 ॥
ദേവീഃ പര്ജന്യ സൂവരീഃ । പുത്രവത്ത്വായ മേ സുത ॥ 2 ॥
അപാശ്ന്യുഷ്ണി-മപാ രക്ഷഃ । അപാശ്ന്യുഷ്ണി-മപാ രഘമ് । അപാഘ്രാമപ ചാവര്തിമ് । അപ ദേവീരിതോ ഹിത ॥ വജ്ര-ന്ദേവീരജീതാഗ്ശ്ച ।
ഭുവന-ന്ദേവസൂവരീഃ । ആദിത്യാനദിതി-ന്ദേവീമ് । യോനിനോര്ധ്വ-മുദീഷത ॥ ശിവാ ന-ശ്ശന്തമാ ഭവന്തു । ദിവ്യാ ആപ ഓഷധയഃ( ) ।
സുമൃഡീകാ സരസ്വതി । മാ തേ വ്യോമ സന്ദൃശി ॥ 3 ॥
ഭുവന-ന്ദേവസൂവരീഃ । ആദിത്യാനദിതി-ന്ദേവീമ് । യോനിനോര്ധ്വ-മുദീഷത ॥ ശിവാ ന-ശ്ശന്തമാ ഭവന്തു । ദിവ്യാ ആപ ഓഷധയഃ( ) ।
സുമൃഡീകാ സരസ്വതി । മാ തേ വ്യോമ സന്ദൃശി ॥ 3 ॥
(അമുതഃ - സു - തൌഷധയോ ദ്വേ ച ) (അ. 1)
അനുവാകം 2
സ്മൃതിഃ പ്രത്യക്ഷ-മൈതിഹ്യമ് । അനുമാന-ശ്ചതുഷ്ടയമ് । ഏതൈരാദിത്യ മണ്ഡലമ് ।
സര്വൈരേവ വിധാസ്യതേ ॥ സൂര്യോ മരീചിമാദത്തേ । സര്വസ്മാ-ദ്ഭുവനാദധി । തസ്യാഃ പാക വിശേഷേണ । സ്മൃത-ങ്കാല വിശേഷണമ് ॥
നദീവ പ്രഭവാ-ത്കാചിത് । അക്ഷയ്യാ-ഥ്സ്യന്ദതേ യഥാ ॥ 4 ॥
അനുവാകം 2
സ്മൃതിഃ പ്രത്യക്ഷ-മൈതിഹ്യമ് । അനുമാന-ശ്ചതുഷ്ടയമ് । ഏതൈരാദിത്യ മണ്ഡലമ് ।
സര്വൈരേവ വിധാസ്യതേ ॥ സൂര്യോ മരീചിമാദത്തേ । സര്വസ്മാ-ദ്ഭുവനാദധി । തസ്യാഃ പാക വിശേഷേണ । സ്മൃത-ങ്കാല വിശേഷണമ് ॥
നദീവ പ്രഭവാ-ത്കാചിത് । അക്ഷയ്യാ-ഥ്സ്യന്ദതേ യഥാ ॥ 4 ॥
താന്നദ്യോ-ഽഭി സമായന്തി । സോരു-സ്സതീ ന നിവര്തതേ ॥
ഏവന്നാനാ സമുത്ഥാനാഃ । കാലാ-സ്സംവഁഥ്സരഗ്ഗ് ശ്രിതാഃ । അണുശശ്ച മഹശശ്ച । സര്വേ സമവയന്ത്രി തമ് ॥ സ തൈ-സ്സര്വൈ-സ്സമാവിഷ്ടഃ । ഊരു-സ്സന്ന നിവര്തതേ । അധി സംവഁഥ്സരം-വിഁദ്യാത് ।
തദേവ ലക്ഷണേ ॥ 5 ॥
ഏവന്നാനാ സമുത്ഥാനാഃ । കാലാ-സ്സംവഁഥ്സരഗ്ഗ് ശ്രിതാഃ । അണുശശ്ച മഹശശ്ച । സര്വേ സമവയന്ത്രി തമ് ॥ സ തൈ-സ്സര്വൈ-സ്സമാവിഷ്ടഃ । ഊരു-സ്സന്ന നിവര്തതേ । അധി സംവഁഥ്സരം-വിഁദ്യാത് ।
തദേവ ലക്ഷണേ ॥ 5 ॥
അണുഭിശ്ച മഹദ്ഭിശ്ച । സമാരൂഢഃ പ്രദൃശ്യതേ । സംവഁഥ്സരഃ പ്രത്യക്ഷേണ ।
നാധിസത്ത്വഃ പ്രദൃശ്യതേ ॥ പടരോ വിക്ലിധഃ പിങ്ഗഃ । ഏത-ദ്വരുണ ലക്ഷണമ് । യത്രൈത-ദുപദൃശ്യതേ । സഹസ്ര-ന്തത്ര നീയതേ ॥
ഏകഗ്ം ഹി ശിരോ നാനാ മുഖേ । കൃഥ്സ്ന-ന്തദൃത ലക്ഷണമ് ॥ 6 ॥
നാധിസത്ത്വഃ പ്രദൃശ്യതേ ॥ പടരോ വിക്ലിധഃ പിങ്ഗഃ । ഏത-ദ്വരുണ ലക്ഷണമ് । യത്രൈത-ദുപദൃശ്യതേ । സഹസ്ര-ന്തത്ര നീയതേ ॥
ഏകഗ്ം ഹി ശിരോ നാനാ മുഖേ । കൃഥ്സ്ന-ന്തദൃത ലക്ഷണമ് ॥ 6 ॥
ഉഭയത-സ്സപ്തേന്ദ്രിയാണി । ജല്പിത-ന്ത്വേവ ദിഹ്യതേ ॥
ശുക്ലകൃഷ്ണേ സംവഁഥ്സരസ്യ । ദക്ഷിണ വാമയോഃ പാര്ശ്വയോഃ । തസ്യൈഷാ ഭവതി ॥ ശുക്ര-ന്തേ അന്യദ്യജത-ന്തേ അന്യത് ।
വിഷുരൂപേ അഹനീ ദ്യൌരിവാസി । വിശ്വാ ഹി മായാ അവസി സ്വധാവഃ । ഭദ്രാ തേ പൂഷന്നിഹ രാതിരസ്ത്വിതി ॥
നാത്ര ഭുവനമ് । ന പൂഷാ । ന പശവഃ ।
നാദിത്യ-സ്സംവഁഥ്സര ഏവ പ്രത്യക്ഷേണ പ്രിയതമം-വിഁദ്യാത് । ഏതദ്വൈ സംവഁഥ്സരസ്യ പ്രിയതമഗ്ം രൂപമ് । യോ-ഽസ്യ മഹാനര്ഥ ഉത്പഥ്സ്യമാനോ ഭവതി । ഇദ-മ്പുണ്യ-ങ്കുരുഷ്വേതി । തമാഹരണ-ന്ദദ്യാത് ॥ 7 ॥
ശുക്ലകൃഷ്ണേ സംവഁഥ്സരസ്യ । ദക്ഷിണ വാമയോഃ പാര്ശ്വയോഃ । തസ്യൈഷാ ഭവതി ॥ ശുക്ര-ന്തേ അന്യദ്യജത-ന്തേ അന്യത് ।
വിഷുരൂപേ അഹനീ ദ്യൌരിവാസി । വിശ്വാ ഹി മായാ അവസി സ്വധാവഃ । ഭദ്രാ തേ പൂഷന്നിഹ രാതിരസ്ത്വിതി ॥
നാത്ര ഭുവനമ് । ന പൂഷാ । ന പശവഃ ।
നാദിത്യ-സ്സംവഁഥ്സര ഏവ പ്രത്യക്ഷേണ പ്രിയതമം-വിഁദ്യാത് । ഏതദ്വൈ സംവഁഥ്സരസ്യ പ്രിയതമഗ്ം രൂപമ് । യോ-ഽസ്യ മഹാനര്ഥ ഉത്പഥ്സ്യമാനോ ഭവതി । ഇദ-മ്പുണ്യ-ങ്കുരുഷ്വേതി । തമാഹരണ-ന്ദദ്യാത് ॥ 7 ॥
(യഥാ - ലക്ഷണ - ഋതുലക്ഷണം - ഭുവനഗ്ം സപ്ത ച) (അ. 2)
അനുവാകം 3
സാകഞ്ജാനാഗ്ം സപ്തഥമാഹു-രേകജമ് । ഷഡുദ്യമാ ഋഷയോ ദേവജാ ഇതി ।
തേഷാമിഷ്ടാനി വിഹിതാനി ധാമശഃ । സ്ഥാത്രേ രേജന്തേ വികൃതാനി രൂപശഃ ॥ കോനു മര്യാ അമിഥിതഃ । സഖാ സഖായമബ്രവീത് । ജഹാകോ അസ്മദീഷതേ ॥
യസ്തിത്യാജ സഖിവിദഗ്ം സഖായമ് ।
ന തസ്യ വാച്യപി ഭാഗോ അസ്തി ।
യദീഗ്ം ശൃണോത്യലകഗ്ം ശൃണോതി ॥ 8 ॥
അനുവാകം 3
സാകഞ്ജാനാഗ്ം സപ്തഥമാഹു-രേകജമ് । ഷഡുദ്യമാ ഋഷയോ ദേവജാ ഇതി ।
തേഷാമിഷ്ടാനി വിഹിതാനി ധാമശഃ । സ്ഥാത്രേ രേജന്തേ വികൃതാനി രൂപശഃ ॥ കോനു മര്യാ അമിഥിതഃ । സഖാ സഖായമബ്രവീത് । ജഹാകോ അസ്മദീഷതേ ॥
യസ്തിത്യാജ സഖിവിദഗ്ം സഖായമ് ।
ന തസ്യ വാച്യപി ഭാഗോ അസ്തി ।
യദീഗ്ം ശൃണോത്യലകഗ്ം ശൃണോതി ॥ 8 ॥
ന ഹി പ്രവേദ സുകൃതസ്യ പന്ഥാമിതി ॥
ഋതുര്-ഋതുനാ നുദ്യമാനഃ ।
വിനനാദാഭിധാവഃ । ഷഷ്ടിശ്ച ത്രിഗ്ംശകാ വല്ഗാഃ ।
ശുക്ലകൃഷ്ണൌ ച ഷാഷ്ടികൌ ॥
സാരാഗവസ്ത്രൈ-ര്ജരദക്ഷഃ ।
വസന്തോ വസുഭി-സ്സഹ । സംവഁഥ്സരസ്യ സവിതുഃ । പ്രൈഷകൃ-ത്പ്രഥമ-സ്സ്മൃതഃ ॥ അമൂനാദയ-തേത്യന്യാന് ॥ 9 ॥
ഋതുര്-ഋതുനാ നുദ്യമാനഃ ।
വിനനാദാഭിധാവഃ । ഷഷ്ടിശ്ച ത്രിഗ്ംശകാ വല്ഗാഃ ।
ശുക്ലകൃഷ്ണൌ ച ഷാഷ്ടികൌ ॥
സാരാഗവസ്ത്രൈ-ര്ജരദക്ഷഃ ।
വസന്തോ വസുഭി-സ്സഹ । സംവഁഥ്സരസ്യ സവിതുഃ । പ്രൈഷകൃ-ത്പ്രഥമ-സ്സ്മൃതഃ ॥ അമൂനാദയ-തേത്യന്യാന് ॥ 9 ॥
അമൂഗ്ശ്ച പരിരക്ഷതഃ । ഏതാ വാചഃ പ്രയുജ്യന്തേ । യത്രൈ തദുപദൃശ്യതേ ॥ ഏതദേവ വിജാനീയാത് । പ്രമാണ-ങ്കാലപര്യയേ । വിശേഷണ-ന്തു വക്ഷ്യാമഃ । ഋതൂനാ-ന്തന്നിബോധത ॥ ശുക്ലവാസാ രുദ്രഗണഃ । ഗ്രീഷ്മേണാവര്തതേ സഹ ।
നിജഹ-ന്പൃഥിവീഗ്ം സര്വാമ് ॥ 10 ॥
നിജഹ-ന്പൃഥിവീഗ്ം സര്വാമ് ॥ 10 ॥
ജ്യോതിഷാ ഽപ്രതിഖ്യേന സഃ ॥ വിശ്വരൂപാണി വാസാഗ്ംസി । ആദിത്യാനാ-ന്നിബോധത । സംവഁഥ്സരീണ-ങ്കര്മഫലമ് । വര്ഷാഭി-ര്ദദതാഗ്ം സഹ ॥ അദുഃഖോ ദുഃഖ ചക്ഷുരിവ । തദ്മാ പീത ഇവ ദൃശ്യതേ । ശീതേനാ വ്യഥയന്നിവ । രുരുദക്ഷ ഇവ ദൃശ്യതേ ॥ ഹ്ലാദയതേ ജ്വലതശ്ചൈവ ।
ശാമ്യതശ്ചാസ്യ ചക്ഷുഷീ । യാവൈ പ്രജാ ഭ്രഗ്ഗ്ശ്യന്തേ । സംവഁഥ്സരാത്താ ഭ്രഗ്ഗ്ശ്യന്തേ ॥ യാഃ പ്രതിതിഷ്ഠന്തി । സംവഁഥ്സരേ താഃ പ്രതിതിഷ്ഠന്തി । വര്ഷാഭ്യ ഇത്യര്ഥഃ ॥ 11 ॥
ശാമ്യതശ്ചാസ്യ ചക്ഷുഷീ । യാവൈ പ്രജാ ഭ്രഗ്ഗ്ശ്യന്തേ । സംവഁഥ്സരാത്താ ഭ്രഗ്ഗ്ശ്യന്തേ ॥ യാഃ പ്രതിതിഷ്ഠന്തി । സംവഁഥ്സരേ താഃ പ്രതിതിഷ്ഠന്തി । വര്ഷാഭ്യ ഇത്യര്ഥഃ ॥ 11 ॥
(ശൃണോ - ത്യന്യാന്ഥ് - സര്വാ - മേവ ഷട്ച) (അ. 3)
അനുവാകം 4
അക്ഷിദുഃഖോത്ഥിതസ്യൈവ । വിപ്രസന്നേ കനീനികേ । ആങ്ക്തേ ചാദ്ഗണ-ന്നാസ്തി । ഋഭൂണാ-ന്തന്നിബോധത ॥ കനകാഭാനി വാസാഗ്ംസി । അഹതാനി നിബോധത ।
അന്നമശ്ര്നീത മൃജ്മീത । അഹം-വോഁ ജീവനപ്രദഃ ॥ ഏതാ വാചഃ പ്രയുജ്യന്തേ ।
ശരദ്യത്രോപ ദൃശ്യതേ ॥ 12 ॥
അനുവാകം 4
അക്ഷിദുഃഖോത്ഥിതസ്യൈവ । വിപ്രസന്നേ കനീനികേ । ആങ്ക്തേ ചാദ്ഗണ-ന്നാസ്തി । ഋഭൂണാ-ന്തന്നിബോധത ॥ കനകാഭാനി വാസാഗ്ംസി । അഹതാനി നിബോധത ।
അന്നമശ്ര്നീത മൃജ്മീത । അഹം-വോഁ ജീവനപ്രദഃ ॥ ഏതാ വാചഃ പ്രയുജ്യന്തേ ।
ശരദ്യത്രോപ ദൃശ്യതേ ॥ 12 ॥
അഭിധൂന്വന്തോ-ഽഭിഘ്നന്ത ഇവ । വാതവന്തോ മരുദ്ഗണാഃ ॥ അമുതോ ജേതുമിഷുമുഖമിവ । സന്നദ്ധാ-സ്സഹ ദദൃശേ ഹ । അപദ്ധ്വസ്തൈ-ര്വസ്തിവര്ണൈരിവ । വിശിഖാസഃ കപര്ദിനഃ ॥ അക്രുദ്ധസ്യ യോഥ്സ്യമാനസ്യ । കൃദ്ധസ്യേവ ലോഹിനീ । ഹേമതശ്ചക്ഷുഷീ വിദ്യാത് । അക്ഷ്ണയോഃ, ക്ഷിപണോരിവ ॥ 13 ॥
ദുര്ഭിക്ഷ-ന്ദേവലോകേഷു । മനൂനാമുദക-ങ്ഗൃഹേ । ഏതാ വാചഃ പ്രവദന്തീഃ । വൈദ്യുതോ യാന്തി ശൈശിരീഃ ॥ താ അഗ്നിഃ പവമാനാ അന്വൈക്ഷത । ഇഹ ജീവികാമ-പരിപശ്യന്ന് । തസ്യൈഷാ ഭവതി ॥ ഇഹേഹ വഃ സ്വതപസഃ । മരുത-സ്സൂര്യത്വചഃ । ശര്മ സപ്രഥാ ആവൃണേ ॥ 14 ॥
(ദൃശ്യത - ഇവാ - വൃണേ) (അ. 4)
അനുവാകം 5
അതി താമ്രാണി വാസാഗ്ംസി । അഷ്ടിവജ്രി ശതഘ്നി ച ।
വിശ്വേ ദേവാ വിപ്രഹരന്തി । അഗ്നിജിഹ്വാ അസശ്ചത ॥ നൈവ ദേവോ ന മര്ത്യഃ । ന രാജാ വരുണോ വിഭുഃ । നാഗ്നി-ര്നേന്ദ്രോ ന പവമാനഃ । മാതൃക്കച്ച ന വിദ്യതേ ॥ ദിവ്യസ്യൈകാ ധനുരാര്ത്നിഃ ।
പൃഥിവ്യാമപരാ ശ്രിതാ ॥ 15 ॥
അനുവാകം 5
അതി താമ്രാണി വാസാഗ്ംസി । അഷ്ടിവജ്രി ശതഘ്നി ച ।
വിശ്വേ ദേവാ വിപ്രഹരന്തി । അഗ്നിജിഹ്വാ അസശ്ചത ॥ നൈവ ദേവോ ന മര്ത്യഃ । ന രാജാ വരുണോ വിഭുഃ । നാഗ്നി-ര്നേന്ദ്രോ ന പവമാനഃ । മാതൃക്കച്ച ന വിദ്യതേ ॥ ദിവ്യസ്യൈകാ ധനുരാര്ത്നിഃ ।
പൃഥിവ്യാമപരാ ശ്രിതാ ॥ 15 ॥
തസ്യേന്ദ്രോ വമ്രിരൂപേണ । ധനുര്ജ്യാ-മഛിനഥ്സ്വയമ് ॥ തദിന്ദ്രധനുരിത്യജ്യമ് । അഭ്രവര്ണേഷു ചക്ഷതേ । ഏതദേവ ശംയോഁ-ര്ബാര്ഹസ്പത്യസ്യ । ഏത-ദ്രുദ്രസ്യ ധനുഃ ॥ രുദ്രസ്യ ത്വേവ ധനുരാര്ത്നിഃ । ശിര ഉത്പിപേഷ ।
സ പ്രവര്ഗ്യോ-ഽഭവത് । തസ്മാ-ദ്യ-സ്സപ്രവര്ഗ്യേണ യജ്ഞേന യജതേ ।
രുദ്രസ്യ സ ശിരഃ പ്രതിദധാതി । നൈനഗ്ം രുദ്ര ആരുകോ ഭവതി । യ ഏവം-വേഁദ ॥ 16 ॥
സ പ്രവര്ഗ്യോ-ഽഭവത് । തസ്മാ-ദ്യ-സ്സപ്രവര്ഗ്യേണ യജ്ഞേന യജതേ ।
രുദ്രസ്യ സ ശിരഃ പ്രതിദധാതി । നൈനഗ്ം രുദ്ര ആരുകോ ഭവതി । യ ഏവം-വേഁദ ॥ 16 ॥
(ശ്രിതാ - യജതേ ത്രീണി ച) (അ. 5)
അനുവാകം 6
അത്യൂര്ധ്വാക്ഷോ-ഽതിരശ്ചാത് । ശിശിരഃ പ്രദൃശ്യതേ ।
നൈവ രൂപ-ന്ന വാസാഗ്ംസി । ന ചക്ഷുഃ പ്രതിദൃശ്യതേ ॥ അന്യോന്യ-ന്തു ന ഹിഗ്ഗ്സ്രാതഃ । സത സ്ത-ദ്ദേവലക്ഷണമ് । ലോഹിതോ-ഽക്ഷ്ണി ശാരശീര്ഷ്ണിഃ ।
സൂര്യസ്യോദയന-മ്പ്രതി ॥ ത്വ-ങ്കരോഷി ന്യഞ്ജലികാമ് । ത്വ-ങ്കരോഷി നിജാനുകാമ് ॥ 17 ॥
അനുവാകം 6
അത്യൂര്ധ്വാക്ഷോ-ഽതിരശ്ചാത് । ശിശിരഃ പ്രദൃശ്യതേ ।
നൈവ രൂപ-ന്ന വാസാഗ്ംസി । ന ചക്ഷുഃ പ്രതിദൃശ്യതേ ॥ അന്യോന്യ-ന്തു ന ഹിഗ്ഗ്സ്രാതഃ । സത സ്ത-ദ്ദേവലക്ഷണമ് । ലോഹിതോ-ഽക്ഷ്ണി ശാരശീര്ഷ്ണിഃ ।
സൂര്യസ്യോദയന-മ്പ്രതി ॥ ത്വ-ങ്കരോഷി ന്യഞ്ജലികാമ് । ത്വ-ങ്കരോഷി നിജാനുകാമ് ॥ 17 ॥
നിജാനുകാമേ ന്യഞ്ജലികാ । അമീ വാച-മുപാസതാമിതി ॥
തസ്മൈ സര്വ ഋതവോ നമന്തേ । മര്യാദാ കരത്വാ-ത്പ്രപുരോധാമ് । ബ്രാഹ്മണ ആപ്നോതി । യ ഏവം-വേഁദ ।
സ ഖലു സംവഁഥ്സര ഏതൈ-സ്സേനാനീഭി-സ്സഹ ।
ഇന്ദ്രായ സര്വാന്-കാമാനഭിവഹതി । സ ദ്രഫ്സഃ ।
തസ്യൈഷാ ഭവതി ॥ 18 ॥
തസ്മൈ സര്വ ഋതവോ നമന്തേ । മര്യാദാ കരത്വാ-ത്പ്രപുരോധാമ് । ബ്രാഹ്മണ ആപ്നോതി । യ ഏവം-വേഁദ ।
സ ഖലു സംവഁഥ്സര ഏതൈ-സ്സേനാനീഭി-സ്സഹ ।
ഇന്ദ്രായ സര്വാന്-കാമാനഭിവഹതി । സ ദ്രഫ്സഃ ।
തസ്യൈഷാ ഭവതി ॥ 18 ॥
അവ ദ്രഫ്സോ അഗ്ംശമതീമതിഷ്ഠത് । ഇയാനഃ കൃഷ്ണോ ദശഭിഃ സഹസ്രൈഃ ।
ആവര്ത-മിന്ദ്ര-ശ്ശച്യാ ധമന്തമ് । ഉപസ്നുഹി ത-ന്നൃമണാ-മഥദ്രാമിതി ॥ ഏതയൈ വേന്ദ്ര-സ്സലാ വൃക്യാ സഹ । അസുരാ-ന്പരിവൃശ്ചതി । പൃഥിവ്യഗ്ം ശുമതീ । താമന്വ-വസ്ഥിത-സ്സംവഁഥ്സരോ ദിവഞ്ച ।
നൈവം-വിഁദുഷാ-ഽഽചാര്യാ-ന്തേവാസിനൌ । അന്യോന്യസ്മൈ ദ്രുഹ്യാതാമ് । യോ ദ്രുഹ്യതി । ഭ്രശ്യതേ സ്വര്ഗാ-ല്ലോകാത് । ഇത്യതു മണ്ഡലാനി । സൂര്യ മണ്ഡലാ ന്യാഖ്യായികാഃ । അത ഊര്ധ്വഗ്ംസനിര്വചനാഃ ॥ 19 ॥
ആവര്ത-മിന്ദ്ര-ശ്ശച്യാ ധമന്തമ് । ഉപസ്നുഹി ത-ന്നൃമണാ-മഥദ്രാമിതി ॥ ഏതയൈ വേന്ദ്ര-സ്സലാ വൃക്യാ സഹ । അസുരാ-ന്പരിവൃശ്ചതി । പൃഥിവ്യഗ്ം ശുമതീ । താമന്വ-വസ്ഥിത-സ്സംവഁഥ്സരോ ദിവഞ്ച ।
നൈവം-വിഁദുഷാ-ഽഽചാര്യാ-ന്തേവാസിനൌ । അന്യോന്യസ്മൈ ദ്രുഹ്യാതാമ് । യോ ദ്രുഹ്യതി । ഭ്രശ്യതേ സ്വര്ഗാ-ല്ലോകാത് । ഇത്യതു മണ്ഡലാനി । സൂര്യ മണ്ഡലാ ന്യാഖ്യായികാഃ । അത ഊര്ധ്വഗ്ംസനിര്വചനാഃ ॥ 19 ॥
(നിജാനുകാം - ഭവതി - ദ്രുഹ്യാതാ-മ്പഞ്ച ച) (അ. 6)
അനുവാകം 7
ആരോഗോ ഭ്രാജഃ പടരഃ പതങ്ഗഃ । സ്വര്ണരോ ജ്യോതിഷീമാന്. വിഭാസഃ । തേ അസ്മൈ സര്വേ ദിവമാതപന്തി । ഊര്ജ-ന്ദുഹാനാ അനപസ്ഫുരന്ത ഇതി ॥ കശ്യപോ-ഽഷ്ടമഃ । സ മഹാമേരു-ന്ന ജഹാതി । തസ്യൈഷാ ഭവതി ॥ യത്തേ ശില്പ-ങ്കശ്യപ രോചനാവത് । ഇന്ദ്രിയാവ-ത്പുഷ്കല-ഞ്ചിത്രഭാനു ।
യസ്മി-ന്ഥ്സൂര്യാ അര്പിതാ-സ്സപ്ത സാകമ് ॥ 20 ॥
അനുവാകം 7
ആരോഗോ ഭ്രാജഃ പടരഃ പതങ്ഗഃ । സ്വര്ണരോ ജ്യോതിഷീമാന്. വിഭാസഃ । തേ അസ്മൈ സര്വേ ദിവമാതപന്തി । ഊര്ജ-ന്ദുഹാനാ അനപസ്ഫുരന്ത ഇതി ॥ കശ്യപോ-ഽഷ്ടമഃ । സ മഹാമേരു-ന്ന ജഹാതി । തസ്യൈഷാ ഭവതി ॥ യത്തേ ശില്പ-ങ്കശ്യപ രോചനാവത് । ഇന്ദ്രിയാവ-ത്പുഷ്കല-ഞ്ചിത്രഭാനു ।
യസ്മി-ന്ഥ്സൂര്യാ അര്പിതാ-സ്സപ്ത സാകമ് ॥ 20 ॥
തസ്മി-ന്രാജാന-മധിവിശ്രയേമമിതി ॥ തേ അസ്മൈ സര്വേ കശ്യപാ-ജ്ജ്യോതി--ര്ലഭന്തേ । താന്ഥ്സോമഃ കശ്യപാദധി നിര്ധമതി । ഭ്രസ്താ കര്മ കൃദിവൈവമ് ॥
പ്രാണോ ജീവാനീന്ദ്രിയ ജീവാനി । സപ്ത ശീര്ഷണ്യാഃ പ്രാണാഃ ।
സൂര്യാ ഇത്യാചാര്യാഃ ॥ അപശ്യമഹ മേതാന്-ഥ്സപ്ത സൂര്യാനിതി । പഞ്ചകര്ണോ വാഥ്സ്യായനഃ । സപ്തകര്ണശ്ച പ്ലാക്ഷിഃ ॥ 21 ॥
പ്രാണോ ജീവാനീന്ദ്രിയ ജീവാനി । സപ്ത ശീര്ഷണ്യാഃ പ്രാണാഃ ।
സൂര്യാ ഇത്യാചാര്യാഃ ॥ അപശ്യമഹ മേതാന്-ഥ്സപ്ത സൂര്യാനിതി । പഞ്ചകര്ണോ വാഥ്സ്യായനഃ । സപ്തകര്ണശ്ച പ്ലാക്ഷിഃ ॥ 21 ॥
ആനുശ്രവിക ഏവ നൌ കശ്യപ ഇതി । ഉഭൌ വേദയിതേ ।
ന ഹി ശേകുമിവ മഹാമേരു-ങ്ഗന്തുമ് ॥
അപശ്യമഹമേത-ഥ്സൂര്യമണ്ഡല-മ്പരിവര്തമാനമ് ।
ഗാര്ഗ്യഃ പ്രാണത്രാതഃ । ഗച്ഛന്ത മഹാമേരുമ് । ഏകഞ്ചാജഹതമ് ॥ ഭ്രാജപടര പതങ്ഗാ നിഹനേ । തിഷ്ഠന്നാതപന്തി । തസ്മാദിഹ തപ്ത്രി തപാഃ ॥ 22 ॥
ന ഹി ശേകുമിവ മഹാമേരു-ങ്ഗന്തുമ് ॥
അപശ്യമഹമേത-ഥ്സൂര്യമണ്ഡല-മ്പരിവര്തമാനമ് ।
ഗാര്ഗ്യഃ പ്രാണത്രാതഃ । ഗച്ഛന്ത മഹാമേരുമ് । ഏകഞ്ചാജഹതമ് ॥ ഭ്രാജപടര പതങ്ഗാ നിഹനേ । തിഷ്ഠന്നാതപന്തി । തസ്മാദിഹ തപ്ത്രി തപാഃ ॥ 22 ॥
അമുത്രേതരേ । തസ്മാദിഹാ തപ്ത്രി തപാഃ ॥ തേഷാമേഷാ ഭവതി ॥ സപ്ത സൂര്യാ ദിവ-മനു പ്രവിഷ്ടാഃ । താനന്വേതി പഥിഭി-ര്ദക്ഷിണാവാന് । തേ അസ്മൈ സര്വേ ഘൃതമാതപന്തി । ഊര്ജ-ന്ദുഹാനാ അനപസ്ഫുരന്ത ഇതി ॥
സപ്തര്ത്വിജ-സ്സൂര്യാ ഇത്യാചാര്യാഃ ॥ തേഷാമേഷാ ഭവതി ॥
സപ്ത ദിശോ നാനാ സൂര്യാഃ ॥ 23 ॥
സപ്തര്ത്വിജ-സ്സൂര്യാ ഇത്യാചാര്യാഃ ॥ തേഷാമേഷാ ഭവതി ॥
സപ്ത ദിശോ നാനാ സൂര്യാഃ ॥ 23 ॥
സപ്ത ഹോതാര ഋത്വിജഃ । ദേവാ ആദിത്യാ യേ സപ്ത ।
തേഭി-സ്സോമാഭീ രക്ഷണ ഇതി ॥ തദപ്യാമ്നായഃ । ദിഗ്ഭ്രാജ ഋതൂന് കരോതി ॥ ഏതയൈവാവൃതാ ഽഽസഹസ്രസൂര്യതായാ ഇതി വൈശമ്പായനഃ ॥ തസ്യൈഷാ ഭവതി ॥
യദ്ദ്യാവ ഇന്ദ്ര തേ ശതഗ്ം ശത-മ്ഭൂമീഃ । ഉത സ്യുഃ ।
ന ത്വാ വജ്രിന്-ഥ്സഹസ്രഗ്ം സൂര്യാഃ ॥ 24 ॥
തേഭി-സ്സോമാഭീ രക്ഷണ ഇതി ॥ തദപ്യാമ്നായഃ । ദിഗ്ഭ്രാജ ഋതൂന് കരോതി ॥ ഏതയൈവാവൃതാ ഽഽസഹസ്രസൂര്യതായാ ഇതി വൈശമ്പായനഃ ॥ തസ്യൈഷാ ഭവതി ॥
യദ്ദ്യാവ ഇന്ദ്ര തേ ശതഗ്ം ശത-മ്ഭൂമീഃ । ഉത സ്യുഃ ।
ന ത്വാ വജ്രിന്-ഥ്സഹസ്രഗ്ം സൂര്യാഃ ॥ 24 ॥
അനു ന ജാതമഷ്ട രോദസീ ഇതി ॥ നാനാ ലിങ്ഗത്വാ-ദൃതൂനാ-ന്നാനാ സൂര്യത്വമ് ॥ അഷ്ടൌ തു വ്യവസിതാ ഇതി ॥ സൂര്യമണ്ഡലാ-ന്യഷ്ടാത ഊര്ധ്വമ് ॥
തേഷാമേഷാ ഭവതി ॥ ചിത്ര-ന്ദേവാനാ-മുദഗാദനീകമ് । ചക്ഷു-ര്മിത്രസ്യ വരുണസ്യാഗ്നേഃ । ആ-ഽപ്രാ ദ്യാവാ പൃഥിവീ അന്തരിക്ഷമ് ।
സൂര്യ ആത്മാ ജഗതസ്തസ്ഥുഷശ്ചേതി ॥ 25 ॥
തേഷാമേഷാ ഭവതി ॥ ചിത്ര-ന്ദേവാനാ-മുദഗാദനീകമ് । ചക്ഷു-ര്മിത്രസ്യ വരുണസ്യാഗ്നേഃ । ആ-ഽപ്രാ ദ്യാവാ പൃഥിവീ അന്തരിക്ഷമ് ।
സൂര്യ ആത്മാ ജഗതസ്തസ്ഥുഷശ്ചേതി ॥ 25 ॥
(സാകം - പ്ലാക്ഷി - സ്തപ്ത്രിതപാ - നാനാസൂര്യാഃ - സൂര്യാ - +നവ ച) (അ. 7)
അനുവാകം 8
ക്വേദമഭ്ര-ന്നിവിശതേ । ക്വായഗ്ം സംവഁഥ്സരോ മിഥഃ । ക്വാഹഃ ക്വേയ-ന്ദേവ രാത്രീ । ക്വ മാസാ ഋതവ-ശ്ശ്രിതാഃ ॥ അര്ധമാസാ മുഹൂര്താഃ । നിമേഷാസ്തുടിഭിഃ (നിമേഷാസ്ത്രടിഭിഃ) സഹ । ക്വേമാ ആപോ നിവിശന്തേ । യദീതോ യാന്തി സമ്പ്രതി ॥ കാലാ അഫ്സു നിവിശന്തേ । ആപ-സ്സൂര്യേ സമാഹിതാഃ ॥ 26 ॥
അനുവാകം 8
ക്വേദമഭ്ര-ന്നിവിശതേ । ക്വായഗ്ം സംവഁഥ്സരോ മിഥഃ । ക്വാഹഃ ക്വേയ-ന്ദേവ രാത്രീ । ക്വ മാസാ ഋതവ-ശ്ശ്രിതാഃ ॥ അര്ധമാസാ മുഹൂര്താഃ । നിമേഷാസ്തുടിഭിഃ (നിമേഷാസ്ത്രടിഭിഃ) സഹ । ക്വേമാ ആപോ നിവിശന്തേ । യദീതോ യാന്തി സമ്പ്രതി ॥ കാലാ അഫ്സു നിവിശന്തേ । ആപ-സ്സൂര്യേ സമാഹിതാഃ ॥ 26 ॥
അഭ്രാണ്യപഃ പ്രപദ്യന്തേ । വിദ്യുഥ്സൂര്യേ സമാഹിതാ ॥ അനവര്ണേ ഇമേ ഭൂമീ । ഇയഞ്ചാസൌ ച രോദസീ ॥ കിഗ്ഗ് സ്വിദത്രാന്തരാ ഭൂതമ് । യേനേമേ വിധൃതേ ഉഭേ ।
വിഷ്ണുനാ വിധൃതേ ഭൂമീ । ഇതി വഥ്സസ്യ വേദനാ ॥
ഇരാവതീ ധേനുമതീ ഹി ഭൂതമ് । സൂയവസിനീ മനുഷേ ദശസ്യേ ॥ 27 ॥
വിഷ്ണുനാ വിധൃതേ ഭൂമീ । ഇതി വഥ്സസ്യ വേദനാ ॥
ഇരാവതീ ധേനുമതീ ഹി ഭൂതമ് । സൂയവസിനീ മനുഷേ ദശസ്യേ ॥ 27 ॥
വ്യഷ്ടഭ്നാ-ദ്രോദസീ വിഷ്ണവേതേ । ദാധര്ഥ പൃഥിവീ-മഭിതോ മയൂഖൈഃ ॥
കിന്ത-ദ്വിഷ്ണോ ര്ബലമാഹുഃ । കാ ദീപ്തിഃ കി-മ്പരായണമ് ।
ഏകോ യദ്ധാ-രയ ദ്ദേവഃ । രേജതീ രോദസീ ഉഭേ ॥ വാതാദ്വിഷ്ണോ-ര്ബല മാഹുഃ । അക്ഷരാ-ദ്ദീപ്തി രുച്യതേ । ത്രിപദാദ്ധാരയ-ദ്ദേവഃ । യദ്വിഷ്ണോരേക-മുത്തമമ് ॥ 28 ॥
കിന്ത-ദ്വിഷ്ണോ ര്ബലമാഹുഃ । കാ ദീപ്തിഃ കി-മ്പരായണമ് ।
ഏകോ യദ്ധാ-രയ ദ്ദേവഃ । രേജതീ രോദസീ ഉഭേ ॥ വാതാദ്വിഷ്ണോ-ര്ബല മാഹുഃ । അക്ഷരാ-ദ്ദീപ്തി രുച്യതേ । ത്രിപദാദ്ധാരയ-ദ്ദേവഃ । യദ്വിഷ്ണോരേക-മുത്തമമ് ॥ 28 ॥
അഗ്നയോ വായവശ്ചൈവ । ഏതദസ്യ പരായണമ് ॥ പൃച്ഛാമി ത്വാ പര-മ്മൃത്യുമ് । അവമ-മ്മദ്ധ്യമഞ്ചതുമ് । ലോകഞ്ച പുണ്യപാപാനാമ് ।
ഏത-ത്പൃച്ഛാമി സമ്പ്രതി ॥ അമുമാഹുഃ പര-മ്മൃത്യുമ് । പവമാന-ന്തു മദ്ധ്യമമ് । അഗ്നിരേവാവമോ മൃത്യുഃ । ചന്ദ്രമാ-ശ്ചതുരുച്യതേ ॥ 29 ॥
ഏത-ത്പൃച്ഛാമി സമ്പ്രതി ॥ അമുമാഹുഃ പര-മ്മൃത്യുമ് । പവമാന-ന്തു മദ്ധ്യമമ് । അഗ്നിരേവാവമോ മൃത്യുഃ । ചന്ദ്രമാ-ശ്ചതുരുച്യതേ ॥ 29 ॥
അനാഭോഗാഃ പര-മ്മൃത്യുമ് । പാപാ-സ്സംയഁന്തി സര്വദാ । ആഭോഗാസ്ത്വേവ സംയഁന്തി । യത്ര പുണ്യകൃതോ ജനാഃ ॥ തതോ മദ്ധ്യമമായന്തി । ചതുമഗ്നിഞ്ച സമ്പ്രതി ॥ പൃച്ഛാമി ത്വാ പാപകൃതഃ । യത്ര യാതയതേ യമഃ । ത്വന്നസ്ത--ദ്ബ്രഹ്മ-ന്പ്രബ്രൂഹി । യദി വേത്ഥാ-ഽസതോ ഗൃഹാന് ॥ 30 ॥
കശ്യപാ ദുദിതാ-സ്സൂര്യാഃ । പാപാന്നിര്ഘ്നന്തി സര്വദാ ।
രോദസ്യോരന്ത-ര്ദേശേഷു । തത്ര ന്യസ്യന്തേ വാസവൈഃ ॥
തേ ഽശരീരാഃ പ്രപദ്യന്തേ ।
യഥാ ഽപുണ്യസ്യ കര്മണഃ । അപാണ്യപാദ കേശാസഃ । തത്ര തേ-ഽയോനിജാ ജനാഃ ॥ മൃത്വാ പുനര്മൃത്യു-മാപദ്യന്തേ । അദ്യമാനാ-സ്സ്വകര്മഭിഃ ॥ 31 ॥
രോദസ്യോരന്ത-ര്ദേശേഷു । തത്ര ന്യസ്യന്തേ വാസവൈഃ ॥
തേ ഽശരീരാഃ പ്രപദ്യന്തേ ।
യഥാ ഽപുണ്യസ്യ കര്മണഃ । അപാണ്യപാദ കേശാസഃ । തത്ര തേ-ഽയോനിജാ ജനാഃ ॥ മൃത്വാ പുനര്മൃത്യു-മാപദ്യന്തേ । അദ്യമാനാ-സ്സ്വകര്മഭിഃ ॥ 31 ॥
ആശാതികാഃ ക്രിമയ ഇവ । തതഃ പൂയന്തേ വാസവൈഃ ॥
അപൈത-മ്മൃത്യു-ഞ്ജയതി । യ ഏവം-വേഁദ । സ ഖല്വൈവം-വിഁദ്ബ്രാഹ്മണഃ । ദീര്ഘശ്രുത്തമോ ഭവതി । കശ്യപസ്യാതിഥി-സ്സിദ്ധഗമന-സ്സിദ്ധാഗമനഃ ॥
തസ്യൈഷാ ഭവതി ॥ ആയസ്മിന-ഥ്സപ്ത വാസവാഃ ।
രോഹന്തി പൂര്വ്യാ രുഹഃ ॥ 32 ॥
അപൈത-മ്മൃത്യു-ഞ്ജയതി । യ ഏവം-വേഁദ । സ ഖല്വൈവം-വിഁദ്ബ്രാഹ്മണഃ । ദീര്ഘശ്രുത്തമോ ഭവതി । കശ്യപസ്യാതിഥി-സ്സിദ്ധഗമന-സ്സിദ്ധാഗമനഃ ॥
തസ്യൈഷാ ഭവതി ॥ ആയസ്മിന-ഥ്സപ്ത വാസവാഃ ।
രോഹന്തി പൂര്വ്യാ രുഹഃ ॥ 32 ॥
ഋഷിര്ഹ ദീര്ഘശ്രുത്തമഃ । ഇന്ദ്രസ്യ ഘര്മോ അതിഥിരിതി ॥
കശ്യപഃ പശ്യകോ ഭവതി । യഥ്സര്വ-മ്പരിപശ്യതീതി സൌക്ഷ്മ്യാത് ॥ അഥാഗ്നേരഷ്ടപുരുഷസ്യ । തസ്യൈഷാ ഭവതി ॥ അഗ്നേ നയ സുപഥാ രായേ അസ്മാന് ।
വിശ്വാനി ദേവ വയുനാനി വിദ്വാന് । യുയോദ്ധ്യസ്മ-ജ്ജുഹുരാണമേനഃ । ഭൂയിഷ്ഠാന്തേ നമ ഉക്തിം-വിഁധേമേതി ॥ 33 ॥
കശ്യപഃ പശ്യകോ ഭവതി । യഥ്സര്വ-മ്പരിപശ്യതീതി സൌക്ഷ്മ്യാത് ॥ അഥാഗ്നേരഷ്ടപുരുഷസ്യ । തസ്യൈഷാ ഭവതി ॥ അഗ്നേ നയ സുപഥാ രായേ അസ്മാന് ।
വിശ്വാനി ദേവ വയുനാനി വിദ്വാന് । യുയോദ്ധ്യസ്മ-ജ്ജുഹുരാണമേനഃ । ഭൂയിഷ്ഠാന്തേ നമ ഉക്തിം-വിഁധേമേതി ॥ 33 ॥
സമാഹിതാ - ദശസ്യേ - ഉത്തമ-മുച്യതേ-ഗൃഹാന്-ഥ്സ്വകര്മഭിഃ-പൂര്വ്യാ രുഹ-ഇതി) (അ. 8)
അനുവാകം 9
അഗ്നിശ്ച ജാതവേദാശ്ച । സഹോജാ അജിരാപ്രഭുഃ । വൈശ്വാനരോ നര്യാപാശ്ച । പങ്ക്തിരാധാശ്ച സപ്തമഃ ।
വിസര്പേ വാഷ്ടമോ-ഽഗ്നീനാമ് । ഏതേ-ഽഷ്ടൌ വസവഃ, ക്ഷിതാ ഇതി ॥ യഥര്ത്വേ-വാഗ്നേ-രര്ചിര്വര്ണ വിശേഷാഃ ।
നീലാര്ചിശ്ച പീതകാര്ചിശ്ചേതി ॥ അഥ വായോ-രേകാദശ-പുരുഷസ്യൈകാദശസ്ത്രീകസ്യ ॥
പ്രഭ്രാജമാനാ വ്യവദാതാഃ ॥ 34 ॥
അനുവാകം 9
അഗ്നിശ്ച ജാതവേദാശ്ച । സഹോജാ അജിരാപ്രഭുഃ । വൈശ്വാനരോ നര്യാപാശ്ച । പങ്ക്തിരാധാശ്ച സപ്തമഃ ।
വിസര്പേ വാഷ്ടമോ-ഽഗ്നീനാമ് । ഏതേ-ഽഷ്ടൌ വസവഃ, ക്ഷിതാ ഇതി ॥ യഥര്ത്വേ-വാഗ്നേ-രര്ചിര്വര്ണ വിശേഷാഃ ।
നീലാര്ചിശ്ച പീതകാര്ചിശ്ചേതി ॥ അഥ വായോ-രേകാദശ-പുരുഷസ്യൈകാദശസ്ത്രീകസ്യ ॥
പ്രഭ്രാജമാനാ വ്യവദാതാഃ ॥ 34 ॥
യാശ്ച വാസുകി വൈദ്യുതാഃ । രജതാഃ പരുഷാ-ശ്ശ്യാമാഃ ।
കപിലാ അതിലോഹിതാഃ । ഊര്ധ്വാ അവപതന്താശ്ച । വൈദ്യുത ഇത്യേകാദശ ॥ നൈനം-വൈഁദ്യുതോ ഹിനസ്തി । യ ഏവം-വേഁദ ॥ സ ഹോവാച വ്യാസഃ പാരാശര്യഃ ।
വിദ്യുദ്വധമേവാഹ-മ്മൃത്യുമൈച്ഛമിതി ॥
ന ത്വകാമഗ്ം ഹന്തി ॥ 35 ॥
കപിലാ അതിലോഹിതാഃ । ഊര്ധ്വാ അവപതന്താശ്ച । വൈദ്യുത ഇത്യേകാദശ ॥ നൈനം-വൈഁദ്യുതോ ഹിനസ്തി । യ ഏവം-വേഁദ ॥ സ ഹോവാച വ്യാസഃ പാരാശര്യഃ ।
വിദ്യുദ്വധമേവാഹ-മ്മൃത്യുമൈച്ഛമിതി ॥
ന ത്വകാമഗ്ം ഹന്തി ॥ 35 ॥
യ ഏവം-വേഁദ ॥ അഥ ഗന്ധര്വഗണാഃ । സ്വാന ഭ്രാട് । അങ്ഘാരി-ര്ബമ്ഭാരിഃ । ഹസ്ത-സ്സുഹസ്തഃ । കൃശാനു-ര്വിശ്വാവസുഃ । മൂര്ധന്വാന്-ഥ്സൂര്യവര്ചാഃ ।
കൃതിരിത്യേകാദശ ഗന്ധര്വഗണാഃ ॥ ദേവാശ്ച മഹാദേവാഃ । രശ്മയശ്ച ദേവാ ഗരഗിരഃ ॥ 36 ॥
കൃതിരിത്യേകാദശ ഗന്ധര്വഗണാഃ ॥ ദേവാശ്ച മഹാദേവാഃ । രശ്മയശ്ച ദേവാ ഗരഗിരഃ ॥ 36 ॥
നൈന-ങ്ഗരോ ഹിനസ്തി । യ ഏവം-വേഁദ ॥ ഗൌരീ മിമായ സലിലാനി തക്ഷതീ । ഏകപദീ ദ്വിപദീ സാ ചതുഷ്പദീ । അഷ്ടാപദീ നവപദീ ബഭൂവുഷീ । സഹസ്രാക്ഷരാ പരമേ വ്യോമന്നിതി ॥ വാചോ വിശേഷണമ് ॥
അഥ നിഗദവ്യാഖ്യാതാഃ । താനനുക്രമിഷ്യാമഃ ॥
വരാഹവഃ-സ്വതപസഃ ॥ 37 ॥
അഥ നിഗദവ്യാഖ്യാതാഃ । താനനുക്രമിഷ്യാമഃ ॥
വരാഹവഃ-സ്വതപസഃ ॥ 37 ॥
വിദ്യു-ന്മഹസോ ധൂപയഃ । ശ്വാപയോ ഗൃഹമേധാശ്ചേത്യേതേ । യേ ചേമേ-ഽശിമിവിദ്വിഷഃ ॥ പര്ജന്യാ-സ്സപ്ത പൃഥിവീമഭിവര്ഷന്തി ।
വൃഷ്ടിഭിരിതി । ഏതയൈവ വിഭക്തി വിപരീതാഃ । സപ്തഭിര്വാതൈ രുദീരിതാഃ । അമൂം-ലോഁകാ-നഭിവര്ഷന്തി । തേഷാമേഷാ ഭവതി ॥ സമാന-മേതദുദകമ് ॥ 38 ॥
വൃഷ്ടിഭിരിതി । ഏതയൈവ വിഭക്തി വിപരീതാഃ । സപ്തഭിര്വാതൈ രുദീരിതാഃ । അമൂം-ലോഁകാ-നഭിവര്ഷന്തി । തേഷാമേഷാ ഭവതി ॥ സമാന-മേതദുദകമ് ॥ 38 ॥
ഉച്ചൈത്യവ ചാഹഭിഃ । ഭൂമി-മ്പര്ജന്യാ ജിന്വന്തി ।
ദിവ-ഞ്ജിന്വന്-ത്യഗ്നയ ഇതി ॥ യദക്ഷര-മ്ഭൂതകൃതമ് ।
വിശ്വേ ദേവാ ഉപാസതേ । മഹര്ഷിമസ്യ ഗോപ്താരമ് । ജമദഗ്നി-മകുര്വത ॥ ജമദഗ്നി-രാപ്യായതേ । ഛന്ദോഭി-ശ്ചതുരുത്തരൈഃ । രാജ്ഞ-സ്സോമസ്യ തൃപ്താസഃ ॥ 39 ॥
ദിവ-ഞ്ജിന്വന്-ത്യഗ്നയ ഇതി ॥ യദക്ഷര-മ്ഭൂതകൃതമ് ।
വിശ്വേ ദേവാ ഉപാസതേ । മഹര്ഷിമസ്യ ഗോപ്താരമ് । ജമദഗ്നി-മകുര്വത ॥ ജമദഗ്നി-രാപ്യായതേ । ഛന്ദോഭി-ശ്ചതുരുത്തരൈഃ । രാജ്ഞ-സ്സോമസ്യ തൃപ്താസഃ ॥ 39 ॥
ബ്രഹ്മണാ വീര്യാവതാ । ശിവാ നഃ പ്രദിശോ ദിശഃ ॥ തച്ഛംയോഁരാ വൃണീമഹേ । ഗാതും-യഁജ്ഞായ । ഗാതും-യഁജ്ഞപതയേ । ദൈവീ സ്വസ്തിരസ്തു നഃ ।
സ്വസ്തി-ര്മാനുഷേഭ്യഃ । ഊര്ധ്വ-ഞ്ജിഗാതു ഭേഷജമ് ।
ശന്നോ അസ്തു ദ്വിപദേ । ശഞ്ചതുഷ്പദേ ॥
സോമപാ(3) അസോമപാ(3) ഇതി നിഗദവ്യാഖ്യാതാഃ ॥ 40 ॥
സ്വസ്തി-ര്മാനുഷേഭ്യഃ । ഊര്ധ്വ-ഞ്ജിഗാതു ഭേഷജമ് ।
ശന്നോ അസ്തു ദ്വിപദേ । ശഞ്ചതുഷ്പദേ ॥
സോമപാ(3) അസോമപാ(3) ഇതി നിഗദവ്യാഖ്യാതാഃ ॥ 40 ॥
(വ്യവദാതാ - ഹന്തി - ഗരഗിര - സ്തപസ - ഉദകം - തൃപ്താസ - ശ്വതുഷ്പദ ഏക-ഞ്ച) (അ. 9)
അനുവാകം 10
സഹസ്രവൃദിയ-മ്ഭൂമിഃ । പരം-വ്യോഁമ സഹസ്രവൃത് । അശ്വിനാ ഭുജ്യൂ നാസത്യാ । വിശ്വസ്യ ജഗതസ്പതീ ॥ ജായാ ഭൂമിഃ പതിര്വ്യോമ । മിഥുനന്താ അതുര്യഥുഃ । പുത്രോ ബൃഹസ്പതീ രുദ്രഃ । സരമാ ഇതി സ്ത്രീപുമമ് ॥ ശുക്രം-വാഁമന്യദ്യജതം-വാഁമന്യത് । വിഷുരൂപേ അഹനീ ദ്യൌരിവ സ്ഥഃ ॥ 41 ॥
അനുവാകം 10
സഹസ്രവൃദിയ-മ്ഭൂമിഃ । പരം-വ്യോഁമ സഹസ്രവൃത് । അശ്വിനാ ഭുജ്യൂ നാസത്യാ । വിശ്വസ്യ ജഗതസ്പതീ ॥ ജായാ ഭൂമിഃ പതിര്വ്യോമ । മിഥുനന്താ അതുര്യഥുഃ । പുത്രോ ബൃഹസ്പതീ രുദ്രഃ । സരമാ ഇതി സ്ത്രീപുമമ് ॥ ശുക്രം-വാഁമന്യദ്യജതം-വാഁമന്യത് । വിഷുരൂപേ അഹനീ ദ്യൌരിവ സ്ഥഃ ॥ 41 ॥
വിശ്വാ ഹി മായാ അവഥ-സ്സ്വധാവന്തൌ । ഭദ്രാ വാ-മ്പൂഷണാവിഹ രാതിരസ്തു ॥ വാസാത്യൌ ചിത്രൌ ജഗതോ നിധാനൌ । ദ്യാവാഭൂമീ ചരഥഃ സഗ്ം സഖായൌ ।
താവശ്വിനാ രാസഭാശ്വാ ഹവ-മ്മേ । ശുഭസ്പതീ ആഗതഗ്ം സൂര്യയാ സഹ ॥ ത്യുഗ്രോ ഹ ഭുജ്യു-മശ്വിനോദ മേഘേ । രയിന്ന കശ്ചി-ന്മമൃവാഁ(2) അവാഹാഃ । തമൂഹഥു-ര്നൌഭിരാത്മന്-വതീഭിഃ ।
അന്തരിക്ഷ പ്രുഡ്ഭിര-പോദകാഭിഃ ॥ 42 ॥
താവശ്വിനാ രാസഭാശ്വാ ഹവ-മ്മേ । ശുഭസ്പതീ ആഗതഗ്ം സൂര്യയാ സഹ ॥ ത്യുഗ്രോ ഹ ഭുജ്യു-മശ്വിനോദ മേഘേ । രയിന്ന കശ്ചി-ന്മമൃവാഁ(2) അവാഹാഃ । തമൂഹഥു-ര്നൌഭിരാത്മന്-വതീഭിഃ ।
അന്തരിക്ഷ പ്രുഡ്ഭിര-പോദകാഭിഃ ॥ 42 ॥
തിസ്രഃ, ക്ഷപസ്ത്രിരഹാ ഽതിവ്രജദ്ഭിഃ । നാസത്യാ ഭുജ്യുമൂഹഥുഃ പതങ്ഗൈഃ । സമുദ്രസ്യ ധന്വന്നാര്ദ്രസ്യ പാരേ । ത്രിഭീ രഥൈ-ശ്ശതപദ്ഭി-ഷ്ഷഡശ്വൈഃ ॥ സവിതാരം-വിഁതന്വന്തമ് । അനുബദ്ധ്നാതി ശാമ്ബരഃ । ആപപൂര്ഷം-ബരശ്ചൈവ ।
സവിതാ ഽരേപസോ ഽഭവത് ॥ ത്യഗ്ം സുതൃപ്തം-വിഁദിത്വൈവ । ബഹുസോമ ഗിരം-വഁശീ ॥ 43 ॥
സവിതാ ഽരേപസോ ഽഭവത് ॥ ത്യഗ്ം സുതൃപ്തം-വിഁദിത്വൈവ । ബഹുസോമ ഗിരം-വഁശീ ॥ 43 ॥
അന്വേതി തുഗ്രോ വക്രിയാന്തമ് । ആയസൂയാന്-ഥ്സോമതൃഫ്സുഷു ॥
സ സങ്ഗ്രാമ-സ്തമോദ്യോ-ഽത്യോതഃ । വാചോ ഗാഃ പിപാതി തത് ।
സ തദ്ഗോഭി-സ്സ്തവാ ഽത്യേത്യന്യേ । രക്ഷസാ ഽനന്വിതാശ്ച യേ ॥ അന്വേതി പരിവൃത്ത്യാ-ഽസ്തഃ । ഏവമേതൌ സ്ഥോ അശ്വിനാ । തേ ഏതേ ദ്യുഃ പൃഥിവ്യോഃ । അഹരഹ-ര്ഗര്ഭന്ദധാഥേ ॥ 44 ॥
സ സങ്ഗ്രാമ-സ്തമോദ്യോ-ഽത്യോതഃ । വാചോ ഗാഃ പിപാതി തത് ।
സ തദ്ഗോഭി-സ്സ്തവാ ഽത്യേത്യന്യേ । രക്ഷസാ ഽനന്വിതാശ്ച യേ ॥ അന്വേതി പരിവൃത്ത്യാ-ഽസ്തഃ । ഏവമേതൌ സ്ഥോ അശ്വിനാ । തേ ഏതേ ദ്യുഃ പൃഥിവ്യോഃ । അഹരഹ-ര്ഗര്ഭന്ദധാഥേ ॥ 44 ॥
തയോ രേതൌ വഥ്സാ വഹോരാത്രേ । പൃഥിവ്യാ അഹഃ । ദിവോ രാത്രിഃ । താ അവിസൃഷ്ടൌ । ദമ്പതീ ഏവ ഭവതഃ ॥ തയോ രേതൌ വഥ്സൌ । അഗ്നിശ്ചാ-ദിത്യശ്ച । രാത്രേര്വഥ്സഃ । ശ്വേത ആദിത്യഃ । അഹ്നോ-ഽഗ്നിഃ ॥ 45 ॥
താമ്രോ അരുണഃ । താ അവിസൃഷ്ടൌ । ദമ്പതീ ഏവ ഭവതഃ ॥ തയോ രേതൌ വഥ്സൌ । വൃത്രശ്ച വൈദ്യുതശ്ച । അഗ്നേര്വൃത്രഃ । വൈദ്യുത ആദിത്യസ്യ ।
താ അവിസൃഷ്ടൌ । ദമ്പതീ ഏവ ഭവതഃ ॥ തയോ രേതൌ വഥ്സൌ ॥ 46 ॥
താ അവിസൃഷ്ടൌ । ദമ്പതീ ഏവ ഭവതഃ ॥ തയോ രേതൌ വഥ്സൌ ॥ 46 ॥
ഉഷ്മാ ച നീഹാരശ്ച । വൃത്രസ്യോഷ്മാ । വൈദ്യുതസ്യ നീഹാരഃ । തൌ താവേവ പ്രതിപദ്യേതേ ॥ സേയഗ്ം രാത്രീ ഗര്ഭിണീ പുത്രേണ സംവഁസതി ।
തസ്യാ വാ ഏതദുല്ബണമ് । യദ്രാത്രൌ രശ്മയഃ । യഥാ ഗോര്ഗര്ഭിണ്യാ ഉല്ബണമ് । ഏവമേതസ്യാ ഉല്ബണമ് ॥ പ്രജയിഷ്ണുഃ പ്രജയാ ച പശുഭിശ്ച ഭവതി ।
യ ഏവം-വേഁദ । ഏതമുദ്യന്ത-മപിയന്തഞ്ചേതി । ആദിത്യഃ പുണ്യസ്യ വഥ്സഃ । അഥ പവിത്രാങ്ഗിരസഃ ॥ 47 ॥
തസ്യാ വാ ഏതദുല്ബണമ് । യദ്രാത്രൌ രശ്മയഃ । യഥാ ഗോര്ഗര്ഭിണ്യാ ഉല്ബണമ് । ഏവമേതസ്യാ ഉല്ബണമ് ॥ പ്രജയിഷ്ണുഃ പ്രജയാ ച പശുഭിശ്ച ഭവതി ।
യ ഏവം-വേഁദ । ഏതമുദ്യന്ത-മപിയന്തഞ്ചേതി । ആദിത്യഃ പുണ്യസ്യ വഥ്സഃ । അഥ പവിത്രാങ്ഗിരസഃ ॥ 47 ॥
(സ്ഥോ - ഽപോദകാഭി--ര് വശീ - ദധാഥേ - അഗ്നി - സ്തയോ രേതൌ വഥ്സൌ - ഭവതി ചത്വാരി ച) (അ. 10)
അനുവാകം 11
പവിത്രവന്തഃ പരിവാജമാസതേ । പിതൈഷാ-മ്പ്രത്നോ അഭിരക്ഷതി വ്രതമ് । മഹസ്സമുദ്രം-വഁരുണ സ്തിരോദധേ । ധീരാ ഇച്ഛേകുര്ധരുണേഷ്വാരഭമ് ॥
പവിത്ര-ന്തേ വിതത-മ്ബ്രഹ്മണസ്പതേ । പ്രഭുര്ഗാത്രാണി പര്യേഷി വിശ്വതഃ ।
അതപ്തതനൂ-ര്ന തദാമോ അശ്നുതേ । ശൃതാസ ഇദ്വഹന്-തസ്ത-ഥ്സമാശത ॥ ബ്രഹ്മാ ദേവാനാ-മ്പദവീഃ കവീനാമൃഷിര്വിപ്രാണാ-മ്മഹിഷോ മൃഗാണാമ് । ശ്യേനോ ഗൃധ്രാണാഗ് സ്വധിതി-ര്വനാനാഗ്ം സോമഃ പവിത്രമത്യേതി രേഭന്ന് ॥ അസത-സ്സദ്യേ തതക്ഷുഃ ॥ 48 ॥
അനുവാകം 11
പവിത്രവന്തഃ പരിവാജമാസതേ । പിതൈഷാ-മ്പ്രത്നോ അഭിരക്ഷതി വ്രതമ് । മഹസ്സമുദ്രം-വഁരുണ സ്തിരോദധേ । ധീരാ ഇച്ഛേകുര്ധരുണേഷ്വാരഭമ് ॥
പവിത്ര-ന്തേ വിതത-മ്ബ്രഹ്മണസ്പതേ । പ്രഭുര്ഗാത്രാണി പര്യേഷി വിശ്വതഃ ।
അതപ്തതനൂ-ര്ന തദാമോ അശ്നുതേ । ശൃതാസ ഇദ്വഹന്-തസ്ത-ഥ്സമാശത ॥ ബ്രഹ്മാ ദേവാനാ-മ്പദവീഃ കവീനാമൃഷിര്വിപ്രാണാ-മ്മഹിഷോ മൃഗാണാമ് । ശ്യേനോ ഗൃധ്രാണാഗ് സ്വധിതി-ര്വനാനാഗ്ം സോമഃ പവിത്രമത്യേതി രേഭന്ന് ॥ അസത-സ്സദ്യേ തതക്ഷുഃ ॥ 48 ॥
ഋഷയ-സ്സപ്താത്രിശ്ച യത് । സര്വേ-ഽത്രയോ അഗസ്ത്യശ്ച ।
നക്ഷത്രൈ-ശ്ശങ്കൃതോ ഽവസന്ന് ॥ അഥ സവിതു-ശ്ശ്യാവാശ്വസ്യാ ഽവര്തികാമസ്യ ॥ അമീ യ ഋക്ഷാ നിഹിതാ സ ഉച്ചാ । നക്ത-ന്ദദൃശ്രേ കുഹചിദ്ദിവേയുഃ ।
അദബ്ധാനി വരുണസ്യ വ്രതാനി । വിചാകശ-ച്ചന്ദ്രമാ നക്ഷത്രമേതി ॥
ത-ഥ്സവിതു-ര്വരേണ്യമ് । ഭര്ഗോ ദേവസ്യ ധീമഹി ॥ 49 ॥
നക്ഷത്രൈ-ശ്ശങ്കൃതോ ഽവസന്ന് ॥ അഥ സവിതു-ശ്ശ്യാവാശ്വസ്യാ ഽവര്തികാമസ്യ ॥ അമീ യ ഋക്ഷാ നിഹിതാ സ ഉച്ചാ । നക്ത-ന്ദദൃശ്രേ കുഹചിദ്ദിവേയുഃ ।
അദബ്ധാനി വരുണസ്യ വ്രതാനി । വിചാകശ-ച്ചന്ദ്രമാ നക്ഷത്രമേതി ॥
ത-ഥ്സവിതു-ര്വരേണ്യമ് । ഭര്ഗോ ദേവസ്യ ധീമഹി ॥ 49 ॥
ധിയോ യോ നഃ പ്രചോദയാത് ॥ തഥ്സവിതു-ര്വൃണീമഹേ ।
വയ-ന്ദേവസ്യ ഭോജനമ് । ശ്രേഷ്ഠഗ്ം സര്വധാതമമ് । തുര-മ്ഭഗസ്യ ധീമഹി ॥
അപാഗൂഹത സവിതാ തൃഭീന് । സര്വാ-ന്ദിവോ അന്ധസഃ ।
നക്ത006ഛ്;താന്യഭവ-ന്ദൃശേ । അസ്ഥ്യസ്ഥ്നാ സമ്ഭവിഷ്യാമഃ ॥ നാമ നാമൈവ നാമ മേ ॥ 50 ॥
വയ-ന്ദേവസ്യ ഭോജനമ് । ശ്രേഷ്ഠഗ്ം സര്വധാതമമ് । തുര-മ്ഭഗസ്യ ധീമഹി ॥
അപാഗൂഹത സവിതാ തൃഭീന് । സര്വാ-ന്ദിവോ അന്ധസഃ ।
നക്ത006ഛ്;താന്യഭവ-ന്ദൃശേ । അസ്ഥ്യസ്ഥ്നാ സമ്ഭവിഷ്യാമഃ ॥ നാമ നാമൈവ നാമ മേ ॥ 50 ॥
നപുഗ്ംസക-മ്പുമാഗ്സ്ത്ര്യസ്മി । സ്ഥാവരോ-ഽസ്മ്യഥ ജങ്ഗമഃ ।
യജേ-ഽയക്ഷി യഷ്ടാഹേ ച ॥ മയാ ഭൂതാന്യയക്ഷത । പശവോ മമ ഭൂതാനി । അനൂബന്ധ്യോ ഽസ്മ്യഹം-വിഁഭുഃ ॥ സ്ത്രിയഃ സതീഃ । താ ഉ മേ പുഗ്ംസ ആഹുഃ ।
പശ്യദക്ഷണ്വാന്ന-വിചേതദന്ധഃ । കവിര്യഃ പുത്ര-സ്സ ഇമാ ചികേത ॥ 51 ॥
യജേ-ഽയക്ഷി യഷ്ടാഹേ ച ॥ മയാ ഭൂതാന്യയക്ഷത । പശവോ മമ ഭൂതാനി । അനൂബന്ധ്യോ ഽസ്മ്യഹം-വിഁഭുഃ ॥ സ്ത്രിയഃ സതീഃ । താ ഉ മേ പുഗ്ംസ ആഹുഃ ।
പശ്യദക്ഷണ്വാന്ന-വിചേതദന്ധഃ । കവിര്യഃ പുത്ര-സ്സ ഇമാ ചികേത ॥ 51 ॥
യസ്താ വിജാനാ-ഥ്സവിതുഃ പിതാ-ഽസത് ॥ അന്ധോ മണിമവിന്ദത് । തമനങ്ഗുലി-രാവയത് । അഗ്രീവഃ പ്രത്യമുഞ്ചത് । തമജിഹ്വ അസശ്ചത ॥
ഊര്ധ്വമൂല-മവാക്ഛാഖമ് । വൃക്ഷം-യാഁ വേദ സമ്പ്രതി । ന സ ജാതു ജനഃ ശ്രദ്ദദ്ധ്യാത് । മൃത്യുര്മാ മാരയാദിതിഃ ॥ ഹസിതഗ്ം രുദിതങ്ഗീതമ് ॥ 52 ॥
ഊര്ധ്വമൂല-മവാക്ഛാഖമ് । വൃക്ഷം-യാഁ വേദ സമ്പ്രതി । ന സ ജാതു ജനഃ ശ്രദ്ദദ്ധ്യാത് । മൃത്യുര്മാ മാരയാദിതിഃ ॥ ഹസിതഗ്ം രുദിതങ്ഗീതമ് ॥ 52 ॥
വീണാ പണ വലാസിതമ് । മൃതഞ്ജീവഞ്ച യത്കിഞ്ചിത് ।
അങ്ഗാനി സ്നേവ വിദ്ധി തത് ॥ അതൃഷ്യഗ്ഗ്സ്തൃഷ്യ ധ്യായത് । അസ്മാജ്ജാതാ മേ മിഥൂ ചരന്ന് । പുത്രോ നിര്-ഋത്യാ വൈദേഹഃ । അചേതാ യശ്ച ചേതനഃ ॥ സ ത-മ്മണിമവിന്ദത് । സോ-ഽനങ്ഗുലിരാവയത് ।
സോ-ഽഗ്രീവഃ പ്രത്യമുന്ചത് ॥ 53 ॥
അങ്ഗാനി സ്നേവ വിദ്ധി തത് ॥ അതൃഷ്യഗ്ഗ്സ്തൃഷ്യ ധ്യായത് । അസ്മാജ്ജാതാ മേ മിഥൂ ചരന്ന് । പുത്രോ നിര്-ഋത്യാ വൈദേഹഃ । അചേതാ യശ്ച ചേതനഃ ॥ സ ത-മ്മണിമവിന്ദത് । സോ-ഽനങ്ഗുലിരാവയത് ।
സോ-ഽഗ്രീവഃ പ്രത്യമുന്ചത് ॥ 53 ॥
സോ-ഽജിഹ്വോ അസശ്ചത ॥ നൈതമൃഷിം-വിഁദിത്വാ നഗര-മ്പ്രവിശേത് । യദി പ്രവിശേത് । മിഥൌ ചരിത്വാ പ്രവിശേത് । തഥ്സമ്ഭവസ്യ വ്രതമ് ॥ ആ തമഗ്നേ രഥന്തിഷ്ഠ । ഏകാശ്വമേക യോജനമ് । ഏകചക്ര-മേകധുരമ് ।
വാത ധ്രാജി ഗതിം-വിഁഭോ ॥ ന രിഷ്യതി ന വ്യഥതേ ॥ 54 ॥
വാത ധ്രാജി ഗതിം-വിഁഭോ ॥ ന രിഷ്യതി ന വ്യഥതേ ॥ 54 ॥
നാസ്യാക്ഷോ യാതു സജ്ജതി । യച്ഛ്വേതാ-ന്രോഹിതാഗ്ശ്ചാഗ്നേഃ । രഥേ യുക്ത്വാ-ഽധിതിഷ്ഠതി ॥ ഏകയാ ച ദശഭിശ്ച സ്വഭൂതേ । ദ്വാഭ്യാ മിഷ്ടയേ വിഗ്ംശത്യാ ച । തിസൃഭിശ്ച വഹസേ ത്രിഗ്ംശതാ ച ।
നിയുദ്ഭി-ര്വായവിഹ താ വിമുഞ്ച ॥ 55 ॥
നിയുദ്ഭി-ര്വായവിഹ താ വിമുഞ്ച ॥ 55 ॥
(തതക്ഷു--ര് ധീമഹി - നാമ മേ - ചികേത - ഗീതം - പ്രത്യമുഞ്ച-ദ്- വ്യഥതേ - +സപ്ത ച) (അ. 11)
അനുവാകം 12
ആതനുഷ്വ പ്രതനുഷ്വ । ഉദ്ധമാധമ സന്ധമ । ആദിത്യേ ചന്ദ്രവര്ണാനാമ് । ഗര്ഭ മാ ധേഹി യഃ പുമാന് ॥ ഇത-സ്സിക്തഗ്ം സൂര്യഗതമ് ।
ചന്ദ്രമസേ രസങ്കൃധി ।
വാരാദ-ഞ്ജനയാ-ഗ്രേ-ഽഗ്നിമ് । യ ഏകോ രുദ്ര ഉച്യതേ ॥
അസ-ങ്ഖ്യാതാ-സ്സഹസ്രാണി ।
സ്മര്യതേ ന ച ദൃശ്യതേ ॥ 56 ॥
അനുവാകം 12
ആതനുഷ്വ പ്രതനുഷ്വ । ഉദ്ധമാധമ സന്ധമ । ആദിത്യേ ചന്ദ്രവര്ണാനാമ് । ഗര്ഭ മാ ധേഹി യഃ പുമാന് ॥ ഇത-സ്സിക്തഗ്ം സൂര്യഗതമ് ।
ചന്ദ്രമസേ രസങ്കൃധി ।
വാരാദ-ഞ്ജനയാ-ഗ്രേ-ഽഗ്നിമ് । യ ഏകോ രുദ്ര ഉച്യതേ ॥
അസ-ങ്ഖ്യാതാ-സ്സഹസ്രാണി ।
സ്മര്യതേ ന ച ദൃശ്യതേ ॥ 56 ॥
ഏവമേതന്നിബോധത ॥ ആ മന്ദ്രൈ-രിന്ദ്ര ഹരിഭിഃ । യാ ഹി മയൂര-രോമഭിഃ । മാത്വാ കേചിന്നിയേ മുരിന്ന പാശിനഃ । ദധന്വേവ താ ഇഹി ॥ മാ മന്ദ്രൈ-രിന്ദ്ര ഹരിഭിഃ । യാമി മയൂര രോമഭിഃ । മാ മാ കേചിന്നിയേ മുരിന്ന പാശിനഃ । നിധന്വേവ താഁ(2) ഇമി ॥
അണുഭിശ്ച മഹദ്ഭിശ്ച ॥ 57 ॥
അണുഭിശ്ച മഹദ്ഭിശ്ച ॥ 57 ॥
നിഘൃഷ്വൈ രസമായുതൈഃ । കാലൈര്-ഹരിത്വമാപന്നൈഃ । ഇന്ദ്രായാഹി സഹസ്ര യുക് ॥ അഗ്നി-ര്വിഭ്രാഷ്ടി വസനഃ । വായു-ശ്ശ്വേതസികദ്രുകഃ । സംവഁഥ്സരോ വിഷൂ വര്ണൈഃ । നിത്യാസ്തേ ഽനുചരാസ്തവ ॥
സുബ്രഹ്മണ്യോഗ്ം സുബ്രഹ്മണ്യോഗ്ം സുബ്രഹ്മണ്യോമ് ।
ഇന്ദ്രാഗച്ഛ ഹരിവ ആഗച്ഛ മേധാതിഥേഃ । മേഷ വൃഷണശ്വസ്യ മേനേ ॥ 58 ॥
സുബ്രഹ്മണ്യോഗ്ം സുബ്രഹ്മണ്യോഗ്ം സുബ്രഹ്മണ്യോമ് ।
ഇന്ദ്രാഗച്ഛ ഹരിവ ആഗച്ഛ മേധാതിഥേഃ । മേഷ വൃഷണശ്വസ്യ മേനേ ॥ 58 ॥
ഗൌരാവസ്കന്ദിന്ന-ഹല്യായൈ ജാര । കൌശിക-ബ്രാഹ്മണ ഗൌതമബ്രുവാണ ॥ അരുണാശ്വാ ഇഹാഗതാഃ । വസവഃ പൃഥിവി ക്ഷിതഃ । അഷ്ടൌ ദിഗ്വാസസോ ഽഗ്നയഃ । അഗ്നിശ്ച ജാതവേദാശ്ചേത്യേതേ ॥ താമ്രാശ്വാ-സ്താമ്രരഥാഃ । താമ്രവര്ണാ സ്തഥാ-ഽസിതാഃ । ദണ്ഡഹസ്താഃ ഖാദഗ്ദതഃ । ഇതോ രുദ്രാഃ പരാങ്ഗതാഃ ॥ 59 ॥
ഉക്തഗ്ഗ് സ്ഥാന-മ്പ്രമാണഞ്ച പുര ഇത ॥ ബൃഹസ്പതിശ്ച സവിതാ ച । വിശ്വരൂപൈ-രിഹാഗതാമ് । രഥേനോദകവര്ത്മനാ । അഫ്സുഷാ ഇതി തദ്ദ്വയോഃ ॥
ഉക്തോ വേഷോ വാസാഗ്ംസി ച । കാലാവയവാനാ-മിതഃ പ്രതീജ്യാ । വാസാത്യാ ഇത്യശ്വിനോഃ । കോ-ഽന്തരിക്ഷേ ശബ്ദങ്കരോതീതി । വാസിഷ്ഠോ രൌഹിണോ മീമാഗ്ംസാ-ഞ്ചക്രേ । തസ്യൈഷാ ഭവതി ॥
വാശ്രേവ വിദ്യുന്മിമാതി വഥ്സ-ന്ന മാതാ സിഷക്തി । യദേഷാം-വൃഁഷ്ടിരസര്ജി ॥ ദിതി ॥ ബ്രഹ്മണ ഉദരണമസി । ബ്രഹ്മണ ഉദീരണമസി । ബ്രഹ്മണ ആസ്തരണമസി । ബ്രഹ്മണ ഉപസ്തരണമസി ॥ 60 ॥
ഉക്തോ വേഷോ വാസാഗ്ംസി ച । കാലാവയവാനാ-മിതഃ പ്രതീജ്യാ । വാസാത്യാ ഇത്യശ്വിനോഃ । കോ-ഽന്തരിക്ഷേ ശബ്ദങ്കരോതീതി । വാസിഷ്ഠോ രൌഹിണോ മീമാഗ്ംസാ-ഞ്ചക്രേ । തസ്യൈഷാ ഭവതി ॥
വാശ്രേവ വിദ്യുന്മിമാതി വഥ്സ-ന്ന മാതാ സിഷക്തി । യദേഷാം-വൃഁഷ്ടിരസര്ജി ॥ ദിതി ॥ ബ്രഹ്മണ ഉദരണമസി । ബ്രഹ്മണ ഉദീരണമസി । ബ്രഹ്മണ ആസ്തരണമസി । ബ്രഹ്മണ ഉപസ്തരണമസി ॥ 60 ॥
(ദൃശ്യതേ - ച - മേനേ - പരാ-ങ്ഗതാ - ശ്ചക്രേ ഷട് ച) (അ. 12)
അനുവാകം 13
അഷ്ടയോനീ-മഷ്ടപുത്രാമ് । അഷ്ടപത്നീ-മിമാ-മ്മഹീമ് । അഹം-വേഁദ ന മേ മൃത്യുഃ ।
ന ചാമൃത്യുരഘാഹരത് ॥ അഷ്ടയോന്യഷ്ട പുത്രമ് । അഷ്ടപദിദ-മന്തരിക്ഷമ് । അഹം-വേഁദ ന മേ മൃത്യുഃ । ന ചാമൃത്യുരഘാഹരത് । അഷ്ടയോനീ-മഷ്ടപുത്രാമ് । അഷ്ടപത്നീ-മമൂന്ദിവമ് ॥ 61 ॥
അനുവാകം 13
അഷ്ടയോനീ-മഷ്ടപുത്രാമ് । അഷ്ടപത്നീ-മിമാ-മ്മഹീമ് । അഹം-വേഁദ ന മേ മൃത്യുഃ ।
ന ചാമൃത്യുരഘാഹരത് ॥ അഷ്ടയോന്യഷ്ട പുത്രമ് । അഷ്ടപദിദ-മന്തരിക്ഷമ് । അഹം-വേഁദ ന മേ മൃത്യുഃ । ന ചാമൃത്യുരഘാഹരത് । അഷ്ടയോനീ-മഷ്ടപുത്രാമ് । അഷ്ടപത്നീ-മമൂന്ദിവമ് ॥ 61 ॥
അഹം-വേഁദ ന മേ മൃത്യുഃ ।
ന ചാമൃത്യുരഘാഹരത് ॥ സുത്രാമാണ-മ്പൃഥിവീ-ന്ദ്യാമനേഹസഗ്ം സുശര്മാണ മദിതിഗ്ം സുപ്രണീതിമ് । ദൈവീ-ന്നാവഗ്ഗ് സ്വരിത്രാമനാഗസമസ്രവന്തീമാ രുഹേമാ സ്വസ്തയേ ॥ മഹീമൂഷുമഹീമൂ ഷു മാതരഗ്ം സുവ്രതാനാമൃതസ്യ പത്നീമവസേ ഹുവേമ । തുവിക്ഷത്രാമജരന്തീമുരൂചീഗ്ം സുശര്മാണമദിതിഗ്ം സുപ്രണീതിമ് ॥ അദിതിര്ദ്യൌ-രദിതി-രന്തരിക്ഷമ് ।
അദിതി ര്മാതാ സ പിതാ സ പുത്രഃ । വിശ്വേ ദേവാ അദിതിഃ പഞ്ച ജനാഃ । അദിതി-ര്ജാത-മദിതി-ര്ജനിത്വമ് ॥ അഷ്ടൌ പുത്രാസോ അദിതേഃ । യേ ജാതാ സ്തന്വഃ പരി । ദേവാഁ (2) ഉപപ്രൈ-ഥ്സപ്തഭിഃ ॥ 62 ॥
ന ചാമൃത്യുരഘാഹരത് ॥ സുത്രാമാണ-മ്പൃഥിവീ-ന്ദ്യാമനേഹസഗ്ം സുശര്മാണ മദിതിഗ്ം സുപ്രണീതിമ് । ദൈവീ-ന്നാവഗ്ഗ് സ്വരിത്രാമനാഗസമസ്രവന്തീമാ രുഹേമാ സ്വസ്തയേ ॥ മഹീമൂഷുമഹീമൂ ഷു മാതരഗ്ം സുവ്രതാനാമൃതസ്യ പത്നീമവസേ ഹുവേമ । തുവിക്ഷത്രാമജരന്തീമുരൂചീഗ്ം സുശര്മാണമദിതിഗ്ം സുപ്രണീതിമ് ॥ അദിതിര്ദ്യൌ-രദിതി-രന്തരിക്ഷമ് ।
അദിതി ര്മാതാ സ പിതാ സ പുത്രഃ । വിശ്വേ ദേവാ അദിതിഃ പഞ്ച ജനാഃ । അദിതി-ര്ജാത-മദിതി-ര്ജനിത്വമ് ॥ അഷ്ടൌ പുത്രാസോ അദിതേഃ । യേ ജാതാ സ്തന്വഃ പരി । ദേവാഁ (2) ഉപപ്രൈ-ഥ്സപ്തഭിഃ ॥ 62 ॥
പരാ മാര്താണ്ഡമാസ്യത് ॥ സപ്തഭിഃ പുത്രൈ-രദിതിഃ । ഉപ പ്രൈ-ത്പൂര്വ്യം-യുഁഗമ് । പ്രജായൈ മൃത്യവേ തത് । പരാ മാര്താണ്ഡ-മാഭരദിതി ॥ താനനുക്രമിഷ്യാമഃ ॥ മിത്രശ്ച വരുണശ്ച । ധാതാ ചാര്യമാ ച । അഗ്ംശശ്ച ഭഗശ്ച । ഇന്ദ്രശ്ച വിവസ്വാഗ്ശ്ചേത്യേതേ ॥ ഹിരണ്യഗര്ഭ-സ്സമവര്തതാഗ്രേ ഭൂതസ്യ ജാതഃ പതിരേക ആസീത് । സ ദാധാര പൃഥിവീ-ന്ദ്യാ മുതേമാ-ങ്കസ്മൈ ദേവായ ഹവിഷാ വിധേമ ॥ ഹഗ്ംസ-ശ്ശുചിഷ-ദ്വസുരന്തരിക്ഷ-സദ്ധോതാ വേദിഷദതിഥി ര്ദുരോണസത് । നൃഷ-ദ്വരസദൃതസ-ദ്വ്യോമസദബ്ജാ ഗോജാ ഋതജാ അദ്രിജാ ഋതം-ബൃഹത് ॥
ബ്രഹ്മ ജജ്ഞാന-മ്പ്രഥമ-മ്പുരസ്താദ്വി സീമത-സ്സുരുചോ വേന ആവഃ । സ ബുധ്നിയാ ഉപമാ അസ്യ വിഷ്ഠാ-സ്സതശ്ച യോനിമസതശ്ച വിവഃ ॥ തദിത്പദ-ന്ന വിചികേത വിദ്വാന് । യന്മൃതഃ പുനരപ്യേതി ജീവാന് । ത്രിവൃദ്യ-ദ്ഭുവനസ്യ രഥവൃത് । ജീവോ ഗര്ഭോ ന മൃത-സ്സ ജീവാത് ॥ മിതി ॥
ഗര്ഭഃ പ്രാജാപത്യഃ । അഥ പുരുഷ-സ്സപ്തപുരുഷഃ ॥ 63 ॥
ബ്രഹ്മ ജജ്ഞാന-മ്പ്രഥമ-മ്പുരസ്താദ്വി സീമത-സ്സുരുചോ വേന ആവഃ । സ ബുധ്നിയാ ഉപമാ അസ്യ വിഷ്ഠാ-സ്സതശ്ച യോനിമസതശ്ച വിവഃ ॥ തദിത്പദ-ന്ന വിചികേത വിദ്വാന് । യന്മൃതഃ പുനരപ്യേതി ജീവാന് । ത്രിവൃദ്യ-ദ്ഭുവനസ്യ രഥവൃത് । ജീവോ ഗര്ഭോ ന മൃത-സ്സ ജീവാത് ॥ മിതി ॥
ഗര്ഭഃ പ്രാജാപത്യഃ । അഥ പുരുഷ-സ്സപ്തപുരുഷഃ ॥ 63 ॥
(അമൂ-ന്ദിവഗ്ം - സപ്തഭി - രേതേ ചത്വാരി ച) (അ. 13)
അനുവാകം 14
[ യഥാസ്ഥാന-ങ്ഗര്ഭിണ്യഃ ]
യോ-ഽസൌ തപന്നുദേതി । സ സര്വേഷാ-മ്ഭൂതാനാ-മ്പ്രാണാനാദായോദേതി । മാ മേ പ്രജായാ മാ പശൂനാമ് । മാ മമ പ്രാണാനാദായോദഗാഃ ॥
അസൌ യോ ഽസ്തമേതി । സ സര്വേഷാ-മ്ഭൂതാനാ-മ്പ്രാണാനാദായാസ്തമേതി । മാ മേ പ്രജായാ മാ പശൂനാമ് । മാ മമ പ്രാണാനാദായാ സ്തങ്ഗാഃ ॥
അസൌ യ ആപൂര്യതി । സ സര്വേഷാ-മ്ഭൂതാനാ-മ്പ്രാണൈ രാപൂര്യതി ॥ 64 ॥
അനുവാകം 14
[ യഥാസ്ഥാന-ങ്ഗര്ഭിണ്യഃ ]
യോ-ഽസൌ തപന്നുദേതി । സ സര്വേഷാ-മ്ഭൂതാനാ-മ്പ്രാണാനാദായോദേതി । മാ മേ പ്രജായാ മാ പശൂനാമ് । മാ മമ പ്രാണാനാദായോദഗാഃ ॥
അസൌ യോ ഽസ്തമേതി । സ സര്വേഷാ-മ്ഭൂതാനാ-മ്പ്രാണാനാദായാസ്തമേതി । മാ മേ പ്രജായാ മാ പശൂനാമ് । മാ മമ പ്രാണാനാദായാ സ്തങ്ഗാഃ ॥
അസൌ യ ആപൂര്യതി । സ സര്വേഷാ-മ്ഭൂതാനാ-മ്പ്രാണൈ രാപൂര്യതി ॥ 64 ॥
മാ മേ പ്രജായാ മാ പശൂനാമ് । മാ മമ പ്രാണൈ-രാപൂരിഷ്ഠാഃ ॥ അസൌ യോ-ഽപക്ഷീയതി । സ സര്വേഷാ-മ്ഭൂതാനാ-മ്പ്രാണൈ-രപക്ഷീയതി । മാ മേ പ്രജായാ മാ പശൂനാമ് । മാ മമ പ്രാണൈ-രപക്ഷേഷ്ഠാഃ ॥ അമൂനി നക്ഷത്രാണി । സര്വേഷാ-മ്ഭൂതാനാ-മ്പ്രാണൈരപ പ്രസര്പന്തി ചോഥ്സര്പന്തി ച ।
മാ മേ പ്രജായാ മാ പശൂനാമ് ।
മാ മമ പ്രാണൈരപ പ്രസൃപത മോഥ്സൃപത ॥ 65 ॥
മാ മേ പ്രജായാ മാ പശൂനാമ് ।
മാ മമ പ്രാണൈരപ പ്രസൃപത മോഥ്സൃപത ॥ 65 ॥
ഇമേ മാസാ-ശ്ചാര്ധമാസാശ്ച ।
സര്വേഷാ-മ്ഭൂതാനാ-മ്പ്രാണൈരപ പ്രസര്പന്തി ചോഥ്സര്പന്തി ച । മാ മേ പ്രജായാ മാ പശൂനാമ് ।
മാ മമ പ്രാണൈരപ പ്രസൃപത മോഥ്സൃപത । ഇമ ഋതവഃ । സര്വേഷാ-മ്ഭൂതാനാ-മ്പ്രാണൈരപ പ്രസര്പന്തി ചോഥ്സര്പന്തി ച ।
മാ മേ പ്രജായാ മാ പശൂനാമ് ।
മാ മമ പ്രാണൈരപ പ്രസൃപത മോഥ്സൃപത ॥ അയഗ്ം സംവഁഥ്സരഃ ।
സര്വേഷാ-മ്ഭൂതാനാ-മ്പ്രാണൈരപ പ്രസര്പതി ചോഥ്സര്പതി ച ॥ 66 ॥
സര്വേഷാ-മ്ഭൂതാനാ-മ്പ്രാണൈരപ പ്രസര്പന്തി ചോഥ്സര്പന്തി ച । മാ മേ പ്രജായാ മാ പശൂനാമ് ।
മാ മമ പ്രാണൈരപ പ്രസൃപത മോഥ്സൃപത । ഇമ ഋതവഃ । സര്വേഷാ-മ്ഭൂതാനാ-മ്പ്രാണൈരപ പ്രസര്പന്തി ചോഥ്സര്പന്തി ച ।
മാ മേ പ്രജായാ മാ പശൂനാമ് ।
മാ മമ പ്രാണൈരപ പ്രസൃപത മോഥ്സൃപത ॥ അയഗ്ം സംവഁഥ്സരഃ ।
സര്വേഷാ-മ്ഭൂതാനാ-മ്പ്രാണൈരപ പ്രസര്പതി ചോഥ്സര്പതി ച ॥ 66 ॥
മാ മേ പ്രജായാ മാ പശൂനാമ് । മാ മമ പ്രാണൈരപ പ്രസൃപ മോഥ്സൃപ ॥
ഇദമഹഃ । സര്വേഷാ-മ്ഭൂതാനാ-മ്പ്രാണൈ-രപ പ്രസര്പതി ചോഥ്സര്പതി ച ।
മാ മേ പ്രജായാ മാ പശൂനാമ് । മാ മമ പ്രാണൈരപ പ്രസൃപ മോഥ്സൃപ ।
ഇയഗ്ം രാത്രിഃ । സര്വേഷാ-മ്ഭൂതാനാ-മ്പ്രാണൈ-രപ പ്രസര്പതി ചോഥ്സര്പതി ച ।
മാ മേ പ്രജായാ മാ പശൂനാമ് । മാ മമ പ്രാണൈരപ പ്രസൃപ മോഥ്സൃപ ॥
ഔ-മ്ഭൂര്ഭുവസ്സ്വഃ ॥ ഏതദ്വോ മിഥുന-മ്മാ നോ മിഥുനഗ്ം രീഢ്വമ് ॥ 67 ॥
ഇദമഹഃ । സര്വേഷാ-മ്ഭൂതാനാ-മ്പ്രാണൈ-രപ പ്രസര്പതി ചോഥ്സര്പതി ച ।
മാ മേ പ്രജായാ മാ പശൂനാമ് । മാ മമ പ്രാണൈരപ പ്രസൃപ മോഥ്സൃപ ।
ഇയഗ്ം രാത്രിഃ । സര്വേഷാ-മ്ഭൂതാനാ-മ്പ്രാണൈ-രപ പ്രസര്പതി ചോഥ്സര്പതി ച ।
മാ മേ പ്രജായാ മാ പശൂനാമ് । മാ മമ പ്രാണൈരപ പ്രസൃപ മോഥ്സൃപ ॥
ഔ-മ്ഭൂര്ഭുവസ്സ്വഃ ॥ ഏതദ്വോ മിഥുന-മ്മാ നോ മിഥുനഗ്ം രീഢ്വമ് ॥ 67 ॥
(പ്രാണൈരാപൂര്യതി-മോഥ്സൃപത-ചോഥ്സര്പതി ച - മോഥ്സൃപ ദ്വേ ച) (അ. 14)
(യോസൌ ഷോഡശാമൂനി ദ്വാദശായ-ഞ്ചതുര്ദശ)
(ഉദേത്യസ്തമേത്യാപൂര്യത്യപക്ഷീയത്യമൂനി നക്ഷത്രാണീ മേ മാസാ ഇമ ഋതവോ-ഽയഗ്ം സംവഁഥ്സര ഇദമഹരിയഗ്ം രാത്രിര്ദശ)
അനുവാകം 15
അഥാദിത്യസ്യാഷ്ട പുരുഷസ്യ ॥
വസൂനാ മാദിത്യാനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ॥
രുദ്രാണാ-മാദിത്യാനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ॥
ആദിത്യാനാ-മാദിത്യാനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ॥ സതാഗ്ംസത്യാനാമ് । ആദിത്യാനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ॥ അഭിധൂന്വതാ-മഭിഘ്നതാമ് । വാതവതാ-മ്മരുതാമ് । ആദിത്യാനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ॥
ഋഭൂണാ-മാദിത്യാനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ॥
വിശ്വേഷാ-ന്ദേവാനാമ് । ആദിത്യാനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ॥ സംവഁഥ്സരസ്യ സവിതുഃ । ആദിത്യസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ॥ ഔ-മ്ഭൂര്ഭുവസ്സ്വഃ ।
രശ്മയോ വോ മിഥുന-മ്മാ നോ മിഥുനഗ്ം രീഢ്വമ് ॥ 68 ॥
(യോസൌ ഷോഡശാമൂനി ദ്വാദശായ-ഞ്ചതുര്ദശ)
(ഉദേത്യസ്തമേത്യാപൂര്യത്യപക്ഷീയത്യമൂനി നക്ഷത്രാണീ മേ മാസാ ഇമ ഋതവോ-ഽയഗ്ം സംവഁഥ്സര ഇദമഹരിയഗ്ം രാത്രിര്ദശ)
അനുവാകം 15
അഥാദിത്യസ്യാഷ്ട പുരുഷസ്യ ॥
വസൂനാ മാദിത്യാനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ॥
രുദ്രാണാ-മാദിത്യാനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ॥
ആദിത്യാനാ-മാദിത്യാനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ॥ സതാഗ്ംസത്യാനാമ് । ആദിത്യാനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ॥ അഭിധൂന്വതാ-മഭിഘ്നതാമ് । വാതവതാ-മ്മരുതാമ് । ആദിത്യാനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ॥
ഋഭൂണാ-മാദിത്യാനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ॥
വിശ്വേഷാ-ന്ദേവാനാമ് । ആദിത്യാനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ॥ സംവഁഥ്സരസ്യ സവിതുഃ । ആദിത്യസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ॥ ഔ-മ്ഭൂര്ഭുവസ്സ്വഃ ।
രശ്മയോ വോ മിഥുന-മ്മാ നോ മിഥുനഗ്ം രീഢ്വമ് ॥ 68 ॥
(ഋഭൂണാമാദിത്യാനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ഷട്ച) (അ. 15)
അനുവാകം 16
ആരോഗസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി । ഭ്രാജസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി । പടരസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി । പതങ്ഗസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
സ്വര്ണരസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
ജ്യോതിഷീമതസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
വിഭാസസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
കശ്യപസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി । ഔ-മ്ഭൂര്ഭുവസ്സ്വഃ । ആപോ വോ മിഥുന-മ്മാ നോ മിഥുനഗ്ം രീഢ്വമ് ॥ 69 ॥
അനുവാകം 16
ആരോഗസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി । ഭ്രാജസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി । പടരസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി । പതങ്ഗസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
സ്വര്ണരസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
ജ്യോതിഷീമതസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
വിഭാസസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
കശ്യപസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി । ഔ-മ്ഭൂര്ഭുവസ്സ്വഃ । ആപോ വോ മിഥുന-മ്മാ നോ മിഥുനഗ്ം രീഢ്വമ് ॥ 69 ॥
(ആരോഗസ്യ ദശ) (അ. 16)
അനുവാകം 17
അഥ വായോ-രേകാദശ-പുരുഷസ്യൈകാദശ-സ്ത്രീകസ്യ ॥
പ്രഭ്രാജമാനാനാഗ്ം രുദ്രാണാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
വ്യവദാതാനാഗ്ം രുദ്രാണാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
വാസുകിവൈദ്യുതാനാഗ്ം രുദ്രാണാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
രജതാനാഗ്ം രുദ്രാണാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
പരുഷാണാഗ്ം രുദ്രാണാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
ശ്യാമാനാഗ്ം രുദ്രാണാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
കപിലാനാഗ്ം രുദ്രാണാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
അതിലോഹിതാനാഗ്ം രുദ്രാണാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
ഊര്ധ്വാനാഗ്ം രുദ്രാണാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ॥ 70 ॥
അനുവാകം 17
അഥ വായോ-രേകാദശ-പുരുഷസ്യൈകാദശ-സ്ത്രീകസ്യ ॥
പ്രഭ്രാജമാനാനാഗ്ം രുദ്രാണാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
വ്യവദാതാനാഗ്ം രുദ്രാണാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
വാസുകിവൈദ്യുതാനാഗ്ം രുദ്രാണാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
രജതാനാഗ്ം രുദ്രാണാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
പരുഷാണാഗ്ം രുദ്രാണാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
ശ്യാമാനാഗ്ം രുദ്രാണാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
കപിലാനാഗ്ം രുദ്രാണാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
അതിലോഹിതാനാഗ്ം രുദ്രാണാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
ഊര്ധ്വാനാഗ്ം രുദ്രാണാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ॥ 70 ॥
അവപതന്താനാഗ്ം രുദ്രാണാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
വൈദ്യുതാനാഗ്ം രുദ്രാണാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
പ്രഭ്രാജമാനീനാഗ്ം രുദ്രാണീനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
വ്യവദാതീനാഗ്ം രുദ്രാണീനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
വാസുകിവൈദ്യുതീനാഗ്ം രുദ്രാണീനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
രജതാനാഗ്ം രുദ്രാണീനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
പരുഷാണാഗ്ം രുദ്രാണീനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
ശ്യാമാനാഗ്ം രുദ്രാണീനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
കപിലാനാഗ്ം രുദ്രാണീനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
അതിലോഹിതീനാഗ്ം രുദ്രാണീനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
ഊര്ധ്വാനാഗ്ം രുദ്രാണീനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
അവപതന്തീനാഗ്ം രുദ്രാണീനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
വൈദ്യുതീനാഗ്ം രുദ്രാണീനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
ഔ-മ്ഭൂര്ഭുവസ്സ്വഃ ।
രൂപാണി വോ മിഥുന-മ്മാ നോ മിഥുനഗ്ം രീഢ്വമ് ॥ 71 ॥
വൈദ്യുതാനാഗ്ം രുദ്രാണാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
പ്രഭ്രാജമാനീനാഗ്ം രുദ്രാണീനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
വ്യവദാതീനാഗ്ം രുദ്രാണീനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
വാസുകിവൈദ്യുതീനാഗ്ം രുദ്രാണീനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
രജതാനാഗ്ം രുദ്രാണീനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
പരുഷാണാഗ്ം രുദ്രാണീനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
ശ്യാമാനാഗ്ം രുദ്രാണീനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
കപിലാനാഗ്ം രുദ്രാണീനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
അതിലോഹിതീനാഗ്ം രുദ്രാണീനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
ഊര്ധ്വാനാഗ്ം രുദ്രാണീനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
അവപതന്തീനാഗ്ം രുദ്രാണീനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
വൈദ്യുതീനാഗ്ം രുദ്രാണീനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
ഔ-മ്ഭൂര്ഭുവസ്സ്വഃ ।
രൂപാണി വോ മിഥുന-മ്മാ നോ മിഥുനഗ്ം രീഢ്വമ് ॥ 71 ॥
(ഊര്ധ്വാനാഗ്ം രുദ്രാണാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാ - ന്യതിലോഹിതീനാഗ്ം രുദ്രാണീനാഗ് സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി പഞ്ച ച) (അ. 17)
അനുവാകം 18
അഥാഗ്നേരഷ്ട പുരുഷസ്യ ॥ അഗ്നേഃ പൂര്വ-ദിശ്യസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
ജാതവേദസ ഉപദിശ്യസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
സഹോജസോ ദക്ഷിണ-ദിശ്യസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
അജിരാപ്രഭവ ഉപദിശ്യസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
വൈശ്വാനരസ്യാപരദിശ്യസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
നര്യാപസ ഉപദിശ്യസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
പങ്ക്തിരാധസ ഉദഗ്ദിശ്യസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
വിസര്പിണ ഉപദിശ്യസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
ഔ-മ്ഭൂര്ഭുവസ്സ്വഃ( ) । ദിശോ വോ മിഥുന-മ്മാ നോ മിഥുനഗ്ം രീഢ്വമ് ॥ 72 ॥
അനുവാകം 18
അഥാഗ്നേരഷ്ട പുരുഷസ്യ ॥ അഗ്നേഃ പൂര്വ-ദിശ്യസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
ജാതവേദസ ഉപദിശ്യസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
സഹോജസോ ദക്ഷിണ-ദിശ്യസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
അജിരാപ്രഭവ ഉപദിശ്യസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
വൈശ്വാനരസ്യാപരദിശ്യസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
നര്യാപസ ഉപദിശ്യസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
പങ്ക്തിരാധസ ഉദഗ്ദിശ്യസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
വിസര്പിണ ഉപദിശ്യസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജസാ ഭാനി ।
ഔ-മ്ഭൂര്ഭുവസ്സ്വഃ( ) । ദിശോ വോ മിഥുന-മ്മാ നോ മിഥുനഗ്ം രീഢ്വമ് ॥ 72 ॥
(സ്വരേക-ഞ്ച) (അ. 18)
(ഏത-ദ്രശ്മയ ആപോ രൂപാണി ദിശഃ പഞ്ച)
അനുവാകം 19
ദക്ഷിണപൂര്വ-സ്യാന്ദിശി വിസര്പീ നരകഃ । തസ്മാന്നഃ പരിപാഹി ॥
ദക്ഷിണാ-പരസ്യാ-ന്ദിശ്യ വിസര്പീ നരകഃ ।
തസ്മാന്നഃ പരിപാഹി ॥
ഉത്തര-പൂര്വസ്യാ-ന്ദിശി വിഷാദീ നരകഃ ।
തസ്മാന്നഃ പരിപാഹി ॥
ഉത്തരാ-പരസ്യാ-ന്ദിശ്യ വിഷാദീ നരകഃ ।
തസ്മാന്നഃ പരിപാഹി ॥
ആയസ്മിന് ഥ്സപ്തവാസവാ സ്തിഷ്ഠന്തി സ്വാരുഹോ യഥാ । ഋഷിര്ഹ ദീര്ഘശ്രുത്തമ ഇന്ദ്രസ്യ ഘര്മോ അതിഥിഃ ॥ ഇന്ദ്രിയാണി ശതക്രതോ യാ തേ ജനേഷു പഞ്ചസു । ഇന്ദ്ര താനി ത ആ വൃണേ ॥ വിത്യേതേ ॥ 73 ॥
(ഏത-ദ്രശ്മയ ആപോ രൂപാണി ദിശഃ പഞ്ച)
അനുവാകം 19
ദക്ഷിണപൂര്വ-സ്യാന്ദിശി വിസര്പീ നരകഃ । തസ്മാന്നഃ പരിപാഹി ॥
ദക്ഷിണാ-പരസ്യാ-ന്ദിശ്യ വിസര്പീ നരകഃ ।
തസ്മാന്നഃ പരിപാഹി ॥
ഉത്തര-പൂര്വസ്യാ-ന്ദിശി വിഷാദീ നരകഃ ।
തസ്മാന്നഃ പരിപാഹി ॥
ഉത്തരാ-പരസ്യാ-ന്ദിശ്യ വിഷാദീ നരകഃ ।
തസ്മാന്നഃ പരിപാഹി ॥
ആയസ്മിന് ഥ്സപ്തവാസവാ സ്തിഷ്ഠന്തി സ്വാരുഹോ യഥാ । ഋഷിര്ഹ ദീര്ഘശ്രുത്തമ ഇന്ദ്രസ്യ ഘര്മോ അതിഥിഃ ॥ ഇന്ദ്രിയാണി ശതക്രതോ യാ തേ ജനേഷു പഞ്ചസു । ഇന്ദ്ര താനി ത ആ വൃണേ ॥ വിത്യേതേ ॥ 73 ॥
(ദക്ഷിണപൂര്വസ്യാ-ന്നവ) (അ. 19)
അനുവാകം 20
ഇന്ദ്ര ഘോഷാ വോ വസുഭിഃ പുരസ്താ-ദുപദധതാമ് ।
മനോജവസോ വഃ പിതൃഭി-ര്ദക്ഷിണത ഉപദധതാമ് ।
പ്രചേതാ വോ രുദ്രൈഃ പശ്ചാ-ദുപദധതാമ് ।
വിശ്വകര്മാ വ ആദിത്യൈ-രുത്തരത ഉപദധതാമ് ।
ത്വഷ്ടാ വോ രൂപൈ-രുപരിഷ്ടാ-ദുപദധതാമ് । സഞ്ജ്ഞാനം-വഃ ഁപശ്ചാദിതി ॥ ആദിത്യ-സ്സര്വോ-ഽഗ്നിഃ പൃഥിവ്യാമ് । വായുരന്തരിക്ഷേ । സൂര്യോ ദിവി ।
ചന്ദ്രമാ ദിക്ഷു । നക്ഷത്രാണി സ്വലോകേ ॥ ഏവാ ഹ്യേവ । ഏവാ ഹ്യഗ്നേ । ഏവാ ഹി വായോ । ഏവാ ഹീന്ദ്ര । ഏവാ ഹി പൂഷന്ന് । ഏവാ ഹി ദേവാഃ ॥ 74 ॥
അനുവാകം 20
ഇന്ദ്ര ഘോഷാ വോ വസുഭിഃ പുരസ്താ-ദുപദധതാമ് ।
മനോജവസോ വഃ പിതൃഭി-ര്ദക്ഷിണത ഉപദധതാമ് ।
പ്രചേതാ വോ രുദ്രൈഃ പശ്ചാ-ദുപദധതാമ് ।
വിശ്വകര്മാ വ ആദിത്യൈ-രുത്തരത ഉപദധതാമ് ।
ത്വഷ്ടാ വോ രൂപൈ-രുപരിഷ്ടാ-ദുപദധതാമ് । സഞ്ജ്ഞാനം-വഃ ഁപശ്ചാദിതി ॥ ആദിത്യ-സ്സര്വോ-ഽഗ്നിഃ പൃഥിവ്യാമ് । വായുരന്തരിക്ഷേ । സൂര്യോ ദിവി ।
ചന്ദ്രമാ ദിക്ഷു । നക്ഷത്രാണി സ്വലോകേ ॥ ഏവാ ഹ്യേവ । ഏവാ ഹ്യഗ്നേ । ഏവാ ഹി വായോ । ഏവാ ഹീന്ദ്ര । ഏവാ ഹി പൂഷന്ന് । ഏവാ ഹി ദേവാഃ ॥ 74 ॥
ദിക്ഷു സപ്ത ച) (അ. 20)
അനുവാകം 21
ആപമാപാമപ-സ്സര്വാഃ । അസ്മാ-ദസ്മാദിതോ-ഽമുതഃ ।
അഗ്നിര്വായുശ്ച സൂര്യശ്ച । സഹ സഞ്ചസ്കരര്ധിയാ ॥
വായ്വശ്വാ രശ്മി പതയഃ । മരീച്യാത്മാനോ അദ്രുഹഃ ।
ദേവീ ര്ഭുവന സൂവരീഃ । പുത്രവത്ത്വായ മേ സുത ॥
മഹാനാമ്നീ-ര്മഹാമാനാഃ । മഹസോ മഹസസ്സ്വഃ ॥ 75 ॥
അനുവാകം 21
ആപമാപാമപ-സ്സര്വാഃ । അസ്മാ-ദസ്മാദിതോ-ഽമുതഃ ।
അഗ്നിര്വായുശ്ച സൂര്യശ്ച । സഹ സഞ്ചസ്കരര്ധിയാ ॥
വായ്വശ്വാ രശ്മി പതയഃ । മരീച്യാത്മാനോ അദ്രുഹഃ ।
ദേവീ ര്ഭുവന സൂവരീഃ । പുത്രവത്ത്വായ മേ സുത ॥
മഹാനാമ്നീ-ര്മഹാമാനാഃ । മഹസോ മഹസസ്സ്വഃ ॥ 75 ॥
ദേവീഃ പര്ജന്യ സൂവരീഃ । പുത്രവത്ത്വായ മേ സുത ॥
അപാശ്ന്യുഷ്ണി-മപാ രക്ഷഃ । അപാശ്ന്യുഷ്ണി-മപാ രഘമ് । അപാഘ്രാമപ ചാവര്തിമ് । അപ ദേവീരിതോ ഹിത ॥
വജ്ര-ന്ദേവീരജീതാഗ്ശ്ച । ഭുവന-ന്ദേവ സൂവരീഃ । ആദിത്യാനദിതി-ന്ദേവീമ് । യോനിനോര്ധ്വ-മുദീഷത ॥ 76 ॥
അപാശ്ന്യുഷ്ണി-മപാ രക്ഷഃ । അപാശ്ന്യുഷ്ണി-മപാ രഘമ് । അപാഘ്രാമപ ചാവര്തിമ് । അപ ദേവീരിതോ ഹിത ॥
വജ്ര-ന്ദേവീരജീതാഗ്ശ്ച । ഭുവന-ന്ദേവ സൂവരീഃ । ആദിത്യാനദിതി-ന്ദേവീമ് । യോനിനോര്ധ്വ-മുദീഷത ॥ 76 ॥
ഭദ്ര-ങ്കര്ണേഭി-ശ്ശൃണുയാമ ദേവാഃ ।
ഭദ്ര-മ്പശ്യേമാക്ഷഭി-ര്യജത്രാഃ ।
സ്ഥിരൈരങ്ഗൈ സ്തുഷ്ടുവാഗ്ം സസ്തനൂഭിഃ ।
വ്യശേമ ദേവഹിതം-യഁദായുഃ ॥
സ്വസ്തി ന ഇന്ദ്രോ വൃദ്ധശ്രവാഃ । സ്വസ്തി നഃ പൂഷാ വിശ്വവേദാഃ । സ്വസ്തി നസ്താര്ക്ഷ്യോ അരിഷ്ടനേമിഃ । സ്വസ്തി നോ ബൃഹസ്പതി-ര്ദധാതു ॥ കേതവോ അരുണാസശ്ച । ഋഷയോ വാതരശനാഃ( ) । പ്രതിഷ്ഠാഗ്ം ശതധാ ഹി । സമാഹിതാസോ സഹസ്രധായസമ് ॥ ശിവാ ന-ശ്ശന്തമാ ഭവന്തു । ദിവ്യാ ആപ ഓഷധയഃ ॥ സുമൃഡീകാ സരസ്വതി । മാതേ വ്യോമ സന്ദൃശി ॥ 77 ॥
ഭദ്ര-മ്പശ്യേമാക്ഷഭി-ര്യജത്രാഃ ।
സ്ഥിരൈരങ്ഗൈ സ്തുഷ്ടുവാഗ്ം സസ്തനൂഭിഃ ।
വ്യശേമ ദേവഹിതം-യഁദായുഃ ॥
സ്വസ്തി ന ഇന്ദ്രോ വൃദ്ധശ്രവാഃ । സ്വസ്തി നഃ പൂഷാ വിശ്വവേദാഃ । സ്വസ്തി നസ്താര്ക്ഷ്യോ അരിഷ്ടനേമിഃ । സ്വസ്തി നോ ബൃഹസ്പതി-ര്ദധാതു ॥ കേതവോ അരുണാസശ്ച । ഋഷയോ വാതരശനാഃ( ) । പ്രതിഷ്ഠാഗ്ം ശതധാ ഹി । സമാഹിതാസോ സഹസ്രധായസമ് ॥ ശിവാ ന-ശ്ശന്തമാ ഭവന്തു । ദിവ്യാ ആപ ഓഷധയഃ ॥ സുമൃഡീകാ സരസ്വതി । മാതേ വ്യോമ സന്ദൃശി ॥ 77 ॥
(സ്വ - രുദീഷത - വാതരശനാ-ഷ്ഷട്ച) (അ. 21)
അനുവാകം 22
യോ-ഽപാ-മ്പുഷ്പം-വേഁദ । പുഷ്പവാ-ന്പ്രജാവാ-ന്പശുമാ-ന്ഭവതി । ചന്ദ്രമാ വാ അപാ-മ്പുഷ്പമ് । പുഷ്പവാ-ന്പ്രജാവാ-ന്പശുമാ-ന്ഭവതി ।
യ ഏവം-വേഁദ ॥ യോ-ഽപാമായതനം-വേഁദ । ആയതനവാ-ന്ഭവതി । അഗ്നിര്വാ അപാമായതനമ് । ആയതനവാ-ന്ഭവതി । യോ-ഽഗ്നേരായതനം-വേഁദ ॥ 78 ॥
അനുവാകം 22
യോ-ഽപാ-മ്പുഷ്പം-വേഁദ । പുഷ്പവാ-ന്പ്രജാവാ-ന്പശുമാ-ന്ഭവതി । ചന്ദ്രമാ വാ അപാ-മ്പുഷ്പമ് । പുഷ്പവാ-ന്പ്രജാവാ-ന്പശുമാ-ന്ഭവതി ।
യ ഏവം-വേഁദ ॥ യോ-ഽപാമായതനം-വേഁദ । ആയതനവാ-ന്ഭവതി । അഗ്നിര്വാ അപാമായതനമ് । ആയതനവാ-ന്ഭവതി । യോ-ഽഗ്നേരായതനം-വേഁദ ॥ 78 ॥
ആയതനവാ-ന്ഭവതി । ആപോ വാ അഗ്നേരായതനമ് । ആയതനവാ-ന്ഭവതി । യ ഏവം-വേഁദ ॥ യോ-ഽപാമായതനം-വേഁദ । ആയതനവാ-ന്ഭവതി ।
വായുര്വാ അപാമായതനമ് । ആയതനവാ-ന്ഭവതി ।
യോ വായോരായതനം-വേഁദ । ആയതനവാ-ന്ഭവതി ॥ 79 ॥
വായുര്വാ അപാമായതനമ് । ആയതനവാ-ന്ഭവതി ।
യോ വായോരായതനം-വേഁദ । ആയതനവാ-ന്ഭവതി ॥ 79 ॥
ആപോ വൈ വായോരായതനമ് । ആയതനവാ-ന്ഭവതി । യ ഏവം-വേഁദ ॥ യോ-ഽപാമായതനം-വേഁദ । ആയതനവാ-ന്ഭവതി । അസൌ വൈ തപന്നപാ-മായതനമ് । ആയതനവാ-ന്ഭവതി । യോ-ഽമുഷ്യ-തപത ആയതനം-വേഁദ । ആയതനവാ-ന്ഭവതി । ആപോവാ അമുഷ്യ-തപത ആയതനമ് ॥ 80 ॥
ആയതനവാ-ന്ഭവതി । യ ഏവം-വേഁദ ॥ യോ-ഽപാമായതനം-വേഁദ । ആയതനവാ-ന്ഭവതി । ചന്ദ്രമാ വാ അപാമായതനമ് । ആയതനവാ-ന്ഭവതി ।
യശ്ചന്ദ്രമസ ആയതനം-വേഁദ । ആയതനവാ-ന്ഭവതി । ആപോ വൈ ചന്ദ്രമസ ആയതനമ് । ആയതനവാ-ന്ഭവതി ॥ 81 ॥
യശ്ചന്ദ്രമസ ആയതനം-വേഁദ । ആയതനവാ-ന്ഭവതി । ആപോ വൈ ചന്ദ്രമസ ആയതനമ് । ആയതനവാ-ന്ഭവതി ॥ 81 ॥
യ ഏവം-വേഁദ ॥ യോ-ഽപാമായതനം-വേഁദ । ആയതനവാ-ന്ഭവതി । നക്ഷത്രാണി വാ അപാമായതനമ് । ആയതനവാ-ന്ഭവതി । യോ നക്ഷത്രാണാ-മായതനം-വേഁദ । ആയതനവാ-ന്ഭവതി । ആപോ വൈ നക്ഷത്രാണാ-മായതനമ് । ആയതനവാ-ന്ഭവതി ।
യ ഏവം-വേഁദ ॥ 82 ॥
യ ഏവം-വേഁദ ॥ 82 ॥
യോ-ഽപാമായതനം-വേഁദ । ആയതനവാ-ന്ഭവതി । പര്ജന്യോ വാ അപാമായതനമ് । ആയതനവാ-ന്ഭവതി ।
യഃ പര്ജന്യ-സ്യായതനം-വേഁദ ।
ആയതനവാ-ന്ഭവതി । ആപോ വൈ പര്ജന്യ-സ്യായതനമ് ।
ആയതനവാ-ന്ഭവതി । യ ഏവം-വേഁദ ॥ യോ-ഽപാമായതനം-വേഁദ ॥ 83 ॥
യഃ പര്ജന്യ-സ്യായതനം-വേഁദ ।
ആയതനവാ-ന്ഭവതി । ആപോ വൈ പര്ജന്യ-സ്യായതനമ് ।
ആയതനവാ-ന്ഭവതി । യ ഏവം-വേഁദ ॥ യോ-ഽപാമായതനം-വേഁദ ॥ 83 ॥
ആയതനവാ-ന്ഭവതി । സംവഁഥ്സരോ വാ അപാമായതനമ് । ആയതനവാ-ന്ഭവതി । യ-സ്സംവഁഥ്സര-സ്യായതനം-വേഁദ ।
ആയതനവാ-ന്ഭവതി । ആപോ വൈ സംവഁഥ്സര-സ്യായതനമ് । ആയതനവാ-ന്ഭവതി । യ ഏവം-വേഁദ ॥
യോ-ഽഫ്സു നാവ-മ്പ്രതിഷ്ഠിതാം-വേഁദ । പ്രത്യേവ തിഷ്ഠതി ॥ 84 ॥
ആയതനവാ-ന്ഭവതി । ആപോ വൈ സംവഁഥ്സര-സ്യായതനമ് । ആയതനവാ-ന്ഭവതി । യ ഏവം-വേഁദ ॥
യോ-ഽഫ്സു നാവ-മ്പ്രതിഷ്ഠിതാം-വേഁദ । പ്രത്യേവ തിഷ്ഠതി ॥ 84 ॥
ഇമേ വൈ ലോകാ അഫ്സു പ്രതിഷ്ഠിതാഃ । തദേഷാ-ഽഭ്യനൂക്താ ॥
അപാഗ്ം രസമുദയഗ്ംസന്ന് । സൂര്യേ ശുക്രഗ്ം സമാഭൃതമ് । അപാഗ്ം രസസ്യ യോ രസഃ । തം-വോഁ ഗൃഹ്ണാ-മ്യുത്തമമിതി ॥ ഇമേ വൈ ലോകാ അപാഗ്ം രസഃ । തേ-ഽമുഷ്മി-ന്നാദിത്യേ സമാഭതാഃ ॥
ജാനുദഘ്നീ-മുത്തര-വേദീങ്ഖാത്വാ । അപാ-മ്പൂരയിത്വാ ഗുല്ഫദഘ്നമ് ॥ 85 ॥
അപാഗ്ം രസമുദയഗ്ംസന്ന് । സൂര്യേ ശുക്രഗ്ം സമാഭൃതമ് । അപാഗ്ം രസസ്യ യോ രസഃ । തം-വോഁ ഗൃഹ്ണാ-മ്യുത്തമമിതി ॥ ഇമേ വൈ ലോകാ അപാഗ്ം രസഃ । തേ-ഽമുഷ്മി-ന്നാദിത്യേ സമാഭതാഃ ॥
ജാനുദഘ്നീ-മുത്തര-വേദീങ്ഖാത്വാ । അപാ-മ്പൂരയിത്വാ ഗുല്ഫദഘ്നമ് ॥ 85 ॥
പുഷ്കരപര്ണൈഃ പുഷ്കരദണ്ഡൈഃ പുഷ്കരൈശ്ച സഗ്ഗ്സ്തീര്യ । തസ്മിന് വിഹായസേ । അഗ്നി-മ്പ്രണീയോപ-സമാധായ ॥ ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി ।
കസ്മാ-ത്പ്രണീതേ-ഽയ-മഗ്നിശ്ചീയതേ । സാഃ പ്രണീതേ-ഽയമഫ്സു ഹ്യയഞ്ചീയതേ ।
അസൌ ഭുവനേ-ഽപ്യ-നാഹിതാഗ്നി-രേതാഃ ।
തമഭിത ഏതാ അബീഷ്ടകാ ഉപദധാതി ॥
അഗ്നിഹോത്രേ ദര്ശപൂര്ണ-മാസയോഃ ।
പശുബന്ധേ ചാതുര്മാസ്യേഷു ॥ 86 ॥
കസ്മാ-ത്പ്രണീതേ-ഽയ-മഗ്നിശ്ചീയതേ । സാഃ പ്രണീതേ-ഽയമഫ്സു ഹ്യയഞ്ചീയതേ ।
അസൌ ഭുവനേ-ഽപ്യ-നാഹിതാഗ്നി-രേതാഃ ।
തമഭിത ഏതാ അബീഷ്ടകാ ഉപദധാതി ॥
അഗ്നിഹോത്രേ ദര്ശപൂര്ണ-മാസയോഃ ।
പശുബന്ധേ ചാതുര്മാസ്യേഷു ॥ 86 ॥
അഥോ ആഹുഃ । സര്വേഷു യജ്ഞക്രതുഷ്വിതി ॥
ഏതദ്ധ സ്മ വാ ആഹു-ശ്ശണ്ഡിലാഃ । കമഗ്നിഞ്ചിനുതേ ॥ സത്രിയ-മഗ്നിഞ്ചിന്വാനഃ ।
സംവഁഥ്സര-മ്പ്രത്യക്ഷേണ ॥ കമഗ്നിഞ്ചിനുതേ । സാവിത്ര-മഗ്നിഞ്ചിന്വാനഃ । അമുമാദിത്യ-മ്പ്രത്യക്ഷേണ ॥ കമഗ്നിഞ്ചിനുതേ ॥ 87 ॥
ഏതദ്ധ സ്മ വാ ആഹു-ശ്ശണ്ഡിലാഃ । കമഗ്നിഞ്ചിനുതേ ॥ സത്രിയ-മഗ്നിഞ്ചിന്വാനഃ ।
സംവഁഥ്സര-മ്പ്രത്യക്ഷേണ ॥ കമഗ്നിഞ്ചിനുതേ । സാവിത്ര-മഗ്നിഞ്ചിന്വാനഃ । അമുമാദിത്യ-മ്പ്രത്യക്ഷേണ ॥ കമഗ്നിഞ്ചിനുതേ ॥ 87 ॥
നാചികേത-മഗ്നിഞ്ചിന്വാനഃ । പ്രാണാ-ന്പ്രത്യക്ഷേണ ॥ കമഗ്നിഞ്ചിനുതേ । ചാതുര്ഹോത്രിയ-മഗ്നിഞ്ചിന്വാനഃ । ബ്രഹ്മ പ്രത്യക്ഷേണ ॥ കമഗ്നിഞ്ചിനുതേ ।
വൈശ്വസൃജ-മഗ്നിഞ്ചിന്വാനഃ । ശരീര-മ്പ്രത്യക്ഷേണ ॥ കമഗ്നിഞ്ചിനുതേ ।
ഉപാനുവാക്യമാശു-മഗ്നിഞ്ചിന്വാനഃ ॥ 88 ॥
വൈശ്വസൃജ-മഗ്നിഞ്ചിന്വാനഃ । ശരീര-മ്പ്രത്യക്ഷേണ ॥ കമഗ്നിഞ്ചിനുതേ ।
ഉപാനുവാക്യമാശു-മഗ്നിഞ്ചിന്വാനഃ ॥ 88 ॥
ഇമാന് ഁലോകാ-ന്പ്രത്യക്ഷേണ ॥ കമഗ്നിഞ്ചിനുതേ ।
ഇമമാരുണ-കേതുക-മഗ്നിഞ്ചിന്വാന ഇതി । യ ഏവാസൌ ।
ഇതശ്ചാ-മുതശ്ചാ-വ്യതീപാതീ । തമിതി ॥ യോ-ഽഗ്നേര്മിഥൂയാ വേദ । മിഥുനവാ-ന്ഭവതി । ആപോ വാ അഗ്നേര്മിഥൂയാഃ ।
മിഥുനവാ-ന്ഭവതി । യ ഏവം-വേഁദ ॥ 89 ॥
ഇമമാരുണ-കേതുക-മഗ്നിഞ്ചിന്വാന ഇതി । യ ഏവാസൌ ।
ഇതശ്ചാ-മുതശ്ചാ-വ്യതീപാതീ । തമിതി ॥ യോ-ഽഗ്നേര്മിഥൂയാ വേദ । മിഥുനവാ-ന്ഭവതി । ആപോ വാ അഗ്നേര്മിഥൂയാഃ ।
മിഥുനവാ-ന്ഭവതി । യ ഏവം-വേഁദ ॥ 89 ॥
(വേദ - ഭവ - ത്യായതനം - ഭവതി - വേദ - വേദ - തിഷ്ഠതി - ഗുല്ഫദഘ്നം - ചാതുര്മാസ്യേ - ഷ്വമുമാദിത്യ-മ്പ്രത്യക്ഷേണ കമഗ്നി-ഞ്ചിനുത - ഉപാനുവാക്യമാശുമഗ്നി-ഞ്ചിന്വാനോ - മിഥൂയാ മിഥുനവാ-ന്ഭവത്യേക-ഞ്ച) (അ. 22)
(പുഷ്പമഗ്നിര്വായുരസൌ വൈ തപഞ്ചന്ദ്രമാ നക്ഷത്രാണി പര്ജന്യഃ സംവഁഥ്സരോ യോ-ഽഫ്സു നാവമേതദ്ധ സ്മ വൈ സത്രിയഗ്ം സംവഁഥ്സരഗ്ം സാവിത്രമമു-ന്നാചികേത-മ്പ്രാണാഗ്ശ്ചാതുര്ഹോത്രിയ-മ്ബ്രഹ്മ വൈശ്വസൃജഗ്ം ശരീരമുപാനുവാക്യമാശുമിമാന് ഁലോകാനിമമാരുണകേതുകം-യഁ ഏവാസൌ)
അനുവാകം 23
ആപോ വാ ഇദമാസന്-ഥ്സലിലമേവ ।
സ പ്രജാപതിരേകഃ പുഷ്കരപര്ണേ സമഭവത് ।
തസ്യാന്ത-ര്മനസി കാമ-സ്സമവര്തത । ഇദഗ്ം സൃജേയമിതി । തസ്മാദ്യ-ത്പുരുഷോ മനസാ-ഽഭിഗച്ഛതി । തദ്വാചാ വദതി ।
തത്കര്മണാ കരോതി । തദേഷാ ഽഭ്യനൂക്താ ॥ കാമസ്തദഗ്രേ സമവര്തതാധി । മനസോ രേതഃ പ്രഥമം-യഁദാസീത് ॥ 90 ॥
(പുഷ്പമഗ്നിര്വായുരസൌ വൈ തപഞ്ചന്ദ്രമാ നക്ഷത്രാണി പര്ജന്യഃ സംവഁഥ്സരോ യോ-ഽഫ്സു നാവമേതദ്ധ സ്മ വൈ സത്രിയഗ്ം സംവഁഥ്സരഗ്ം സാവിത്രമമു-ന്നാചികേത-മ്പ്രാണാഗ്ശ്ചാതുര്ഹോത്രിയ-മ്ബ്രഹ്മ വൈശ്വസൃജഗ്ം ശരീരമുപാനുവാക്യമാശുമിമാന് ഁലോകാനിമമാരുണകേതുകം-യഁ ഏവാസൌ)
അനുവാകം 23
ആപോ വാ ഇദമാസന്-ഥ്സലിലമേവ ।
സ പ്രജാപതിരേകഃ പുഷ്കരപര്ണേ സമഭവത് ।
തസ്യാന്ത-ര്മനസി കാമ-സ്സമവര്തത । ഇദഗ്ം സൃജേയമിതി । തസ്മാദ്യ-ത്പുരുഷോ മനസാ-ഽഭിഗച്ഛതി । തദ്വാചാ വദതി ।
തത്കര്മണാ കരോതി । തദേഷാ ഽഭ്യനൂക്താ ॥ കാമസ്തദഗ്രേ സമവര്തതാധി । മനസോ രേതഃ പ്രഥമം-യഁദാസീത് ॥ 90 ॥
സതോ ബന്ധുമസതി നിരവിന്ദന്ന് । ഹൃദി പ്രതീഷ്യാ കവയോ മനീഷേതി ॥ ഉപൈനന്തദുപനമതി । യ-ത്കാമോ ഭവതി । യ ഏവം-വേഁദ ॥ സ തപോ-ഽതപ്യത ।
സ തപസ്തപ്ത്വാ । ശരീരമധൂനുത । തസ്യ യ-ന്മാഗ്ംസമാസീത് । തതോ-ഽരുണാഃ കേതവോ വാതരശനാ ഋഷയ ഉദതിഷ്ഠന്ന് ॥ 91 ॥
സ തപസ്തപ്ത്വാ । ശരീരമധൂനുത । തസ്യ യ-ന്മാഗ്ംസമാസീത് । തതോ-ഽരുണാഃ കേതവോ വാതരശനാ ഋഷയ ഉദതിഷ്ഠന്ന് ॥ 91 ॥
യേ നഖാഃ । തേ വൈഖാനസാഃ । യേ വാലാഃ । തേ വാലഖില്യാഃ । യോ രസഃ । സോ-ഽപാമ് ॥ അന്തരതഃ കൂര്മ-മ്ഭൂതഗ്ം സര്പന്തമ് । തമബ്രവീത് । മമ വൈ ത്വം-മാഗ്ംസാ । സമഭൂത് ॥ 92 ॥
നേത്യബ്രവീത് । പൂര്വമേവാഹ-മിഹാസമിതി । തത്പുരുഷസ്യ പുരുഷത്വമ് । സ സഹസ്രശീര്ഷാ പുരുഷഃ । സഹസ്രാക്ഷ-സ്സഹസ്രപാത് । ഭൂത്വോദതിഷ്ഠത് । തമബ്രവീത് । ത്വം-വൈഁ പൂര്വഗ്ം സമഭൂഃ ।
ത്വമിദ-മ്പൂര്വഃ കുരുഷ്വേതി ॥ സ ഇത ആദായാപഃ ॥ 93 ॥
ത്വമിദ-മ്പൂര്വഃ കുരുഷ്വേതി ॥ സ ഇത ആദായാപഃ ॥ 93 ॥
അഞ്ജലിനാ പുരസ്താ-ദുപാദധാത് । ഏവാ ഹ്യേവേതി ।
തത ആദിത്യ ഉദതിഷ്ഠത് । സാ പ്രാചീ ദിക് ॥
അഥാരുണഃ കേതു-ര്ദക്ഷിണത ഉപാദധാത് । ഏവാ ഹ്യഗ്ന ഇതി । തതോ വാ അഗ്നിരുദതിഷ്ഠത് । സാ ദക്ഷിണാ ദിക് । അഥാരുണഃ കേതുഃ പശ്ചാദുപാദധാത് ।
ഏവാ ഹി വായോ ഇതി ॥ 94 ॥
തത ആദിത്യ ഉദതിഷ്ഠത് । സാ പ്രാചീ ദിക് ॥
അഥാരുണഃ കേതു-ര്ദക്ഷിണത ഉപാദധാത് । ഏവാ ഹ്യഗ്ന ഇതി । തതോ വാ അഗ്നിരുദതിഷ്ഠത് । സാ ദക്ഷിണാ ദിക് । അഥാരുണഃ കേതുഃ പശ്ചാദുപാദധാത് ।
ഏവാ ഹി വായോ ഇതി ॥ 94 ॥
തതോ വായുരുദതിഷ്ഠത് । സാ പ്രതീചീ ദിക് ।
അഥാരുണഃ കേതു-രുത്തരത ഉപാദധാത് । ഏവാ ഹീന്ദ്രേതി ।
തതോ വാ ഇന്ദ്ര ഉദതിഷ്ഠത് । സോദീചീ ദിക് ।
അഥാരുണഃ കേതു-ര്മദ്ധ്യ ഉപാദധാത് । ഏവാ ഹി പൂഷന്നിതി । തതോ വൈ പൂഷോദതിഷ്ഠത് । സേയന്ദിക് ॥ 95 ॥
അഥാരുണഃ കേതു-രുത്തരത ഉപാദധാത് । ഏവാ ഹീന്ദ്രേതി ।
തതോ വാ ഇന്ദ്ര ഉദതിഷ്ഠത് । സോദീചീ ദിക് ।
അഥാരുണഃ കേതു-ര്മദ്ധ്യ ഉപാദധാത് । ഏവാ ഹി പൂഷന്നിതി । തതോ വൈ പൂഷോദതിഷ്ഠത് । സേയന്ദിക് ॥ 95 ॥
അഥാരുണഃ കേതുരുപരിഷ്ടാ-ദുപാദധാത് । ഏവാ ഹി ദേവാ ഇതി । തതോ ദേവ മനുഷ്യാഃ പിതരഃ । ഗന്ധര്വാ-ഫ്സരസ ശ്ചോദ-തിഷ്ഠന്ന് ।
സോര്ധ്വാ ദിക് ॥ യാ വിപ്രുഷോ വിപരാപതന്ന് ।
താഭ്യോ-ഽസുരാ രക്ഷാഗ്ംസി പിശാചാശ്ചോ-ദതിഷ്ഠന്ന് । തസ്മാത്തേ പരാഭവന്ന് । വിപ്രുഡ്ഭ്യോ ഹി തേ സമഭവന്ന് ॥ തദേഷാ-ഽഭ്യനൂക്താ ॥ 96 ॥
സോര്ധ്വാ ദിക് ॥ യാ വിപ്രുഷോ വിപരാപതന്ന് ।
താഭ്യോ-ഽസുരാ രക്ഷാഗ്ംസി പിശാചാശ്ചോ-ദതിഷ്ഠന്ന് । തസ്മാത്തേ പരാഭവന്ന് । വിപ്രുഡ്ഭ്യോ ഹി തേ സമഭവന്ന് ॥ തദേഷാ-ഽഭ്യനൂക്താ ॥ 96 ॥
ആപോ ഹ യ-ദ്ബൃഹതീ-ര്ഗര്ഭമായന്ന് । ദക്ഷ-ന്ദധാനാ ജനയന്തീ-സ്സ്വയമ്ഭുമ് । തത ഇമേ-ഽദ്ധ്യ-സൃജ്യന്ത സര്ഗാഃ । അദ്ഭ്യോ വാ ഇദഗ്ം സമഭൂത് ।
തസ്മാദിദഗ്ം സര്വ-മ്ബ്രഹ്മ സ്വയഭ്വിന്തി ॥
തസ്മാദിദഗ്ം സര്വഗ്ം ശിഥില-മിവാ ധ്രുവ-മിവാഭവത് ॥ പ്രജാപതി-ര്വാവ തത് । ആത്മനാ-ഽഽത്മാനം-വിഁധായ ।
തദേവാനു പ്രാവിശത് ॥ തദേഷാ-ഽഭ്യനൂക്താ ॥ 97 ॥
തസ്മാദിദഗ്ം സര്വ-മ്ബ്രഹ്മ സ്വയഭ്വിന്തി ॥
തസ്മാദിദഗ്ം സര്വഗ്ം ശിഥില-മിവാ ധ്രുവ-മിവാഭവത് ॥ പ്രജാപതി-ര്വാവ തത് । ആത്മനാ-ഽഽത്മാനം-വിഁധായ ।
തദേവാനു പ്രാവിശത് ॥ തദേഷാ-ഽഭ്യനൂക്താ ॥ 97 ॥
വിധായ ലോകാന്. വിധായ ഭൂതാനി । വിധായ സര്വാഃ പ്രദിശോ ദിശശ്ച । പ്രജാപതിഃ പ്രഥമജാ ഋതസ്യ । ആത്മനാ-ഽഽത്മാ-നമഭി-സംവിഁവേശേതി ॥
സര്വമേവേദമാപ്ത്വാ । സര്വ-മവരുദ്ധ്യ । തദേവാനു പ്രവിശതി । യ ഏവം-വേഁദ ॥ 98 ॥
സര്വമേവേദമാപ്ത്വാ । സര്വ-മവരുദ്ധ്യ । തദേവാനു പ്രവിശതി । യ ഏവം-വേഁദ ॥ 98 ॥
(ആസീ - ദതിഷ്ഠന് - നഭൂ - ദപോ - വായോ ഇതി - സേയ-ന്ദിഗ - ഭ്യനൂക്താ - ഽഭ്യനൂക്താ -+-ഽഷ്ടൌ ച) (അ. 23)
അനുവാകം 24
ചതുഷ്ടയ്യ ആപോ ഗൃഹ്ണാതി । ചത്വാരി വാ അപാഗ്ം രൂപാണി । മേഘോ വിദ്യുത് । സ്തനയിത്നു-ര്വൃഷ്ടിഃ । താന്യേവാ വരുന്ധേ ॥ ആതപതി വര്ഷ്യാ ഗൃഹ്ണാതി ।
താഃ പുരസ്താ-ദുപദധാതി । ഏതാ വൈ ബ്രഹ്മവര്ചസ്യാ ആപഃ । മുഖത ഏവ ബ്രഹ്മവര്ചസ-മവരുന്ധേ ।
തസ്മാ-ന്മുഖതോ ബ്രഹ്മവര്ചസിതരഃ ॥ 99 ॥
അനുവാകം 24
ചതുഷ്ടയ്യ ആപോ ഗൃഹ്ണാതി । ചത്വാരി വാ അപാഗ്ം രൂപാണി । മേഘോ വിദ്യുത് । സ്തനയിത്നു-ര്വൃഷ്ടിഃ । താന്യേവാ വരുന്ധേ ॥ ആതപതി വര്ഷ്യാ ഗൃഹ്ണാതി ।
താഃ പുരസ്താ-ദുപദധാതി । ഏതാ വൈ ബ്രഹ്മവര്ചസ്യാ ആപഃ । മുഖത ഏവ ബ്രഹ്മവര്ചസ-മവരുന്ധേ ।
തസ്മാ-ന്മുഖതോ ബ്രഹ്മവര്ചസിതരഃ ॥ 99 ॥
കൂപ്യാ ഗൃഹ്ണാതി । താ ദക്ഷിണത ഉപദധാതി । ഏതാ വൈ തേജസ്വിനീരാപഃ । തേജ ഏവാസ്യ ദക്ഷിണതോ ദധാതി । തസ്മാ-ദ്ദക്ഷിണോര്ധ ഽസ്തേജസ്വിതരഃ ॥
സ്ഥാവരാ ഗൃഹ്ണാതി । താഃ പശ്ചാദുപദധാതി । പ്രതിഷ്ഠിതാ വൈ സ്ഥാവരാഃ ।
പശ്ചാദേവ പ്രതിതിഷ്ഠതി ॥ വഹന്തീ-ര്ഗൃഹ്ണാതി ॥ 100 ॥
സ്ഥാവരാ ഗൃഹ്ണാതി । താഃ പശ്ചാദുപദധാതി । പ്രതിഷ്ഠിതാ വൈ സ്ഥാവരാഃ ।
പശ്ചാദേവ പ്രതിതിഷ്ഠതി ॥ വഹന്തീ-ര്ഗൃഹ്ണാതി ॥ 100 ॥
താ ഉത്തരത ഉപദധാതി । ഓജസാ വാ ഏതാ വഹന്തീരിവോ-ദ്ഗതീരിവ ആകൂജതീരിവ ധാവന്തീഃ । ഓജ ഏവാസ്യോത്തരതോ ദധാതി । തസ്മാദുത്തരോ-ഽദ്ധ ഓജസ്വിതരഃ ॥ സഭാംര്യാ ഗൃഹ്ണാതി ।
താ മദ്ധ്യ ഉപദധാതി । ഇയം-വൈഁ സഭാംര്യാഃ । അസ്യാമേവ പ്രതിതിഷ്ഠതി ॥ പല്വല്യാ ഗൃഹ്ണാതി । താ ഉപരിഷ്ടാ-ദുപാദധാതി ॥ 101 ॥
താ മദ്ധ്യ ഉപദധാതി । ഇയം-വൈഁ സഭാംര്യാഃ । അസ്യാമേവ പ്രതിതിഷ്ഠതി ॥ പല്വല്യാ ഗൃഹ്ണാതി । താ ഉപരിഷ്ടാ-ദുപാദധാതി ॥ 101 ॥
അസൌ വൈ പല്വല്യാഃ । അമുഷ്യാമേവ പ്രതിതിഷ്ഠതി ॥ ദിക്ഷൂപദധാതി । ദിക്ഷു വാ ആപഃ । അന്നം-വാഁ ആപഃ । അദ്ഭ്യോ വാ അന്നഞ്ജായതേ । യദേവാദ്ഭ്യോ-ഽന്ന-ഞ്ജായതേ । തദവരുന്ധേ ॥ തം-വാഁ ഏതമരുണാഃ കേതവോ വാതരശനാ ഋഷയോ-ഽചിന്വന്ന് । തസ്മാ-ദാരുണ കേതുകഃ ॥ തദേഷാ-ഽഭ്യനൂക്താ ॥ കേതവോ അരുണാസശ്ച । ഋഷയോ വാതരശനാഃ ।
പ്രതിഷ്ഠാഗ്ം ശതധാ ഹി । സമാഹിതാസോ സഹസ്രധായസമിതി ॥ ശതശശ്ചൈവ ഽസഹസ്രശശ്ച പ്രതിതിഷ്ഠതി । യ ഏതമഗ്നിഞ്ചിനുതേ ।
യ ഉചൈനമേവം-വേഁദ ॥ 102 ॥
പ്രതിഷ്ഠാഗ്ം ശതധാ ഹി । സമാഹിതാസോ സഹസ്രധായസമിതി ॥ ശതശശ്ചൈവ ഽസഹസ്രശശ്ച പ്രതിതിഷ്ഠതി । യ ഏതമഗ്നിഞ്ചിനുതേ ।
യ ഉചൈനമേവം-വേഁദ ॥ 102 ॥
(ബ്രഹ്മവര്ചസിതരോ - വഹന്തീ-ര്ഗൃഹ്ണാതി - താ ഉപരിഷ്ടാദുപാദധാ - ത്യാരുണകേതുകോ-ഽഷ്ടൌ ച) (അ. 24)
അനുവാകം 25
ജാനുദഘ്നീ-മുത്തരവേദീങ്ഖാത്വാ । അപാ-മ്പൂരയതി । അപാഗ്ം സര്വത്വായ । പുഷ്കരപര്ണഗ്ം രുക്മ-മ്പുരുഷ-മിത്യുപദധാതി । തപോ വൈ പുഷ്കരപര്ണമ് ।
സത്യഗ്ം രുക്മഃ । അമൃത-മ്പുരുഷഃ । ഏതാവദ്വാ വാസ്തി । യാവദേതത് । യാവദേവാസ്തി ॥ 103 ॥
അനുവാകം 25
ജാനുദഘ്നീ-മുത്തരവേദീങ്ഖാത്വാ । അപാ-മ്പൂരയതി । അപാഗ്ം സര്വത്വായ । പുഷ്കരപര്ണഗ്ം രുക്മ-മ്പുരുഷ-മിത്യുപദധാതി । തപോ വൈ പുഷ്കരപര്ണമ് ।
സത്യഗ്ം രുക്മഃ । അമൃത-മ്പുരുഷഃ । ഏതാവദ്വാ വാസ്തി । യാവദേതത് । യാവദേവാസ്തി ॥ 103 ॥
തദവരുന്ധേ ॥ കൂര്മമുപദധാതി । അപാമേവ മേധമവരുന്ധേ । അഥോ സ്വര്ഗസ്യ ലോകസ്യ സമഷ്ട്യൈ ॥ ആപമാപാമപ-സ്സര്വാഃ ।
അസ്മാദസ്മാ ദിതോ-ഽമുതഃ । അഗ്നിര്വായുശ്ച സൂര്യശ്ച ।
സഹ സഞ്ചസ്കരര്ധിയാ ഇതി । വായ്വശ്വാ രശ്മിപതയഃ । മരീച്യാത്മാനോ അദ്രുഹഃ । ദേവീ-ര്ഭുവന സൂവരീഃ । പുത്രവത്വായ മേ സുത ॥ ലോക-മ്പൃണച്ഛിദ്ര-മ്പൃണ ॥ 104 ॥
അസ്മാദസ്മാ ദിതോ-ഽമുതഃ । അഗ്നിര്വായുശ്ച സൂര്യശ്ച ।
സഹ സഞ്ചസ്കരര്ധിയാ ഇതി । വായ്വശ്വാ രശ്മിപതയഃ । മരീച്യാത്മാനോ അദ്രുഹഃ । ദേവീ-ര്ഭുവന സൂവരീഃ । പുത്രവത്വായ മേ സുത ॥ ലോക-മ്പൃണച്ഛിദ്ര-മ്പൃണ ॥ 104 ॥
യാസ്തിസ്രഃ പരമജാഃ ॥ ) (ശോര്ത് അന്-ദ്ലോന്ഗ്fഒരം അരേ ഥേ സമെ ഇ-ന്തി ॥ പഞ്ച ചിതയ ഉപദധാതി । പാങ്ക്ത-ഽഗ്നിഃ । യാവാനേവാഗ്നിഃ । തഞ്ചിനുതേ ॥
ലോക-മ്പൃണയാ ദ്വിതീയാ-മുപദധാതി ।
പഞ്ചപദാ വൈ വിരാട് । തസ്യാ വാ ഇയ-മ്പാദഃ । അന്തരിക്ഷ-മ്പാദഃ । ദ്യൌഃ പാദഃ । ദിശഃ പാദഃ । പരോരജാഃ പാദഃ ॥ വിരാജ്യേവ പ്രതിതിഷ്ഠതി ।
യ ഏതമഗ്നിഞ്ചിനുതേ । യ ഉചൈനമേവം-വേഁദ ॥ 105 ॥
ലോക-മ്പൃണയാ ദ്വിതീയാ-മുപദധാതി ।
പഞ്ചപദാ വൈ വിരാട് । തസ്യാ വാ ഇയ-മ്പാദഃ । അന്തരിക്ഷ-മ്പാദഃ । ദ്യൌഃ പാദഃ । ദിശഃ പാദഃ । പരോരജാഃ പാദഃ ॥ വിരാജ്യേവ പ്രതിതിഷ്ഠതി ।
യ ഏതമഗ്നിഞ്ചിനുതേ । യ ഉചൈനമേവം-വേഁദ ॥ 105 ॥
(അസ്തി - പൃണാ - ന്തരിക്ഷ-മ്പാദ-ഷ്ഷട്ച) (അ. 25)
അനുവാകം 26
അഗ്നി-മ്പ്രണീയോപ-സമാധായ । തമഭിത ഏതാ അബീഷ്ടകാ ഉപദധാതി । അഗ്നിഹോത്രേ ദര്ശപൂര്ണ-മാസയോഃ । പശുബന്ധേ ചാതുര്മാസ്യേഷു ।
അഥോ ആഹുഃ । സര്വേഷു യജ്ഞക്രതുഷ്വിതി ॥
അഥ ഹസ്മാ ഹാരുണ-സ്സ്വായമ്ഭുവഃ ।
സാവിത്ര-സ്സര്വോ-ഽഗ്നി-രിത്യനനുഷങ്ഗ-മ്മന്യാമഹേ ।
നാനാ വാ ഏതേഷാം-വീഁര്യാണി ॥ കമഗ്നിഞ്ചിനുതേ ॥ 106 ॥
അനുവാകം 26
അഗ്നി-മ്പ്രണീയോപ-സമാധായ । തമഭിത ഏതാ അബീഷ്ടകാ ഉപദധാതി । അഗ്നിഹോത്രേ ദര്ശപൂര്ണ-മാസയോഃ । പശുബന്ധേ ചാതുര്മാസ്യേഷു ।
അഥോ ആഹുഃ । സര്വേഷു യജ്ഞക്രതുഷ്വിതി ॥
അഥ ഹസ്മാ ഹാരുണ-സ്സ്വായമ്ഭുവഃ ।
സാവിത്ര-സ്സര്വോ-ഽഗ്നി-രിത്യനനുഷങ്ഗ-മ്മന്യാമഹേ ।
നാനാ വാ ഏതേഷാം-വീഁര്യാണി ॥ കമഗ്നിഞ്ചിനുതേ ॥ 106 ॥
സത്രിയ മഗ്നിഞ്ചിന്വാനഃ । കമഗ്നിഞ്ചിനുതേ ।
സാവിത്ര മഗ്നിഞ്ചിന്വാനഃ । കമഗ്നിഞ്ചിനുതേ । നാചികേത മഗ്നിഞ്ചിന്വാനഃ । കമഗ്നിഞ്ചിനുതേ ।
ചാതുര് ഹോത്രിയ-മഗ്നിഞ്ചിന്വാനഃ । കമഗ്നിഞ്ചിനുതേ ।
വൈശ്വസൃജ മഗ്നിഞ്ചിന്വാനഃ । കമഗ്നിഞ്ചിനുതേ ॥ 107 ॥
സാവിത്ര മഗ്നിഞ്ചിന്വാനഃ । കമഗ്നിഞ്ചിനുതേ । നാചികേത മഗ്നിഞ്ചിന്വാനഃ । കമഗ്നിഞ്ചിനുതേ ।
ചാതുര് ഹോത്രിയ-മഗ്നിഞ്ചിന്വാനഃ । കമഗ്നിഞ്ചിനുതേ ।
വൈശ്വസൃജ മഗ്നിഞ്ചിന്വാനഃ । കമഗ്നിഞ്ചിനുതേ ॥ 107 ॥
ഉപാനുവാക്യ-മാശു മഗ്നിഞ്ചിന്വാനഃ । കമഗ്നിഞ്ചിനുതേ । ഇമമാരുണ-കേതുക മഗ്നിഞ്ചിന്വാന ഇതി ॥ വൃഷാ വാ അഗ്നിഃ । വൃഷാണൌ സഗ്ഗ്സ്ഫാലയേത് । ഹന്യേതാസ്യ യജ്ഞഃ । തസ്മാന്നാനുഷജ്യഃ ॥
സോത്തരവേദിഷു ക്രതുഷു ചിന്വീത । ഉത്തരവേദ്യാഗ് ഹ്യഗ്നിശ്ചീയതേ ॥ പ്രജാകാമശ്ചിന്വീത ॥ 108 ॥
സോത്തരവേദിഷു ക്രതുഷു ചിന്വീത । ഉത്തരവേദ്യാഗ് ഹ്യഗ്നിശ്ചീയതേ ॥ പ്രജാകാമശ്ചിന്വീത ॥ 108 ॥
പ്രാജാപത്യോ വാ ഏഷോ-ഽഗ്നിഃ । പ്രാജാപത്യാഃ പ്രജാഃ । പ്രജാവാ-ന്ഭവതി । യ ഏവം-വേഁദ ॥ പശുകാമശ്ചിന്വീത । സഞ്ജ്ഞാനം-വാഁ ഏത-ത്പശൂനാമ് । യദാപഃ ।
പശൂനാമേവ സജ്ഞാന്നേ ഽഗ്നിഞ്ചിനുതേ । പശുമാ-ന്ഭവതി । യ ഏവം-വേഁദ ॥ 109 ॥
പശൂനാമേവ സജ്ഞാന്നേ ഽഗ്നിഞ്ചിനുതേ । പശുമാ-ന്ഭവതി । യ ഏവം-വേഁദ ॥ 109 ॥
വൃഷ്ടികാമശ്ചിന്വീത । ആപോ വൈ വൃഷ്ടിഃ । പര്ജന്യോ വര്ഷുകോ ഭവതി । യ ഏവം-വേഁദ ॥ ആമയാവീ ചിന്വീത । ആപോ വൈ ഭേഷജമ് । ഭേഷജ-മേവാസ്മൈ കരോതി । സര്വമായുരേതി ॥ അഭിചരഗ്ഗ് ശ്ചിന്വീത । വജ്രോ വാ ആപഃ ॥ 110 ॥
വജ്രമേവ ഭ്രാതൃവ്യേഭ്യഃ പ്രഹരതി । സ്തൃണുത ഏനമ് ॥ തേജസ്കാമോ യശസ്കാമഃ ।
ബ്രഹ്മവര്ചസകാമ-സ്സ്വര്ഗകാമശ്ചിന്വീത । ഏതാ വദ്വാ വാസ്തി । യാവദേതത് । യാവദേവാസ്തി । തദവരുന്ധേ ॥ തസ്യൈ തദ്വ്രതമ് । വര്ഷതി ന ധാവേത് ॥ 111 ॥
ബ്രഹ്മവര്ചസകാമ-സ്സ്വര്ഗകാമശ്ചിന്വീത । ഏതാ വദ്വാ വാസ്തി । യാവദേതത് । യാവദേവാസ്തി । തദവരുന്ധേ ॥ തസ്യൈ തദ്വ്രതമ് । വര്ഷതി ന ധാവേത് ॥ 111 ॥
അമൃതം-വാഁ ആപഃ । അമൃതസ്യാ-നന്തരിത്യൈ ॥
നാഫ്സു-മൂത്രപുരീഷങ്കുര്യാത് । ന നിഷ്ഠീവേത് । ന വിവസന-സ്സ്നായാത് । ഗുഹ്യോ വാ ഏഷോ-ഽഗ്നിഃ ।
ഏതസ്യാഗ്നേ രനതി ദാഹായ ॥ ന പുഷ്കരപര്ണാനി ഹിരണ്യം-വാഁ-ഽധിതിഷ്ഠേത് । ഏതസ്യാഗ്നേ-രനഭ്യാരോഹായ ॥ ന കൂര്മസ്യാശ്ഞീയാത് ।
നോദകസ്യാ-ഘാതുകാന്യേന-മോദകാനി ഭവന്തി । അഘാതുകാ ആപഃ । യ ഏതമഗ്നിഞ്ചിനുതേ । യ ഉചൈനമേവം-വേഁദ ॥ 112 ॥
നാഫ്സു-മൂത്രപുരീഷങ്കുര്യാത് । ന നിഷ്ഠീവേത് । ന വിവസന-സ്സ്നായാത് । ഗുഹ്യോ വാ ഏഷോ-ഽഗ്നിഃ ।
ഏതസ്യാഗ്നേ രനതി ദാഹായ ॥ ന പുഷ്കരപര്ണാനി ഹിരണ്യം-വാഁ-ഽധിതിഷ്ഠേത് । ഏതസ്യാഗ്നേ-രനഭ്യാരോഹായ ॥ ന കൂര്മസ്യാശ്ഞീയാത് ।
നോദകസ്യാ-ഘാതുകാന്യേന-മോദകാനി ഭവന്തി । അഘാതുകാ ആപഃ । യ ഏതമഗ്നിഞ്ചിനുതേ । യ ഉചൈനമേവം-വേഁദ ॥ 112 ॥
(ചിനുതേ - ചിനുതേ - പ്രജാകാമശ്ചിന്വീത - യ ഏവം-വേഁദാ - പോ - ധാവേ - ദശ്ഞീയാച്ചത്വാരി ച) (അ. 26)
അനുവാകം 27
ഇമാ നുക-മ്ഭുവനാ സീഷധേമ । ഇന്ദ്രശ്ച വിശ്വേച ദേവാഃ ॥ യജ്ഞഞ്ച നസ്തന്വഞ്ച പ്രജാഞ്ച । ആദിത്യൈരിന്ദഃ സഹ സീഷധാതു ॥
ആദിത്യൈരിന്ദ്ര-സ്സഗണോ-മരുദ്ഭിഃ । അസ്മാക-മ്ഭൂത്വവിതാ തനൂനാമ് ॥ ആപ്ലവസ്വ പ്രപ്ലവസ്വ । ആണ്ഡീ ഭവ ജ മാ മുഹുഃ । സുഖാദീന്ദുഃ ഖനിധനാമ് । പ്രതിമുഞ്ചസ്വ സ്വാ-മ്പുരമ് ॥ 113 ॥
അനുവാകം 27
ഇമാ നുക-മ്ഭുവനാ സീഷധേമ । ഇന്ദ്രശ്ച വിശ്വേച ദേവാഃ ॥ യജ്ഞഞ്ച നസ്തന്വഞ്ച പ്രജാഞ്ച । ആദിത്യൈരിന്ദഃ സഹ സീഷധാതു ॥
ആദിത്യൈരിന്ദ്ര-സ്സഗണോ-മരുദ്ഭിഃ । അസ്മാക-മ്ഭൂത്വവിതാ തനൂനാമ് ॥ ആപ്ലവസ്വ പ്രപ്ലവസ്വ । ആണ്ഡീ ഭവ ജ മാ മുഹുഃ । സുഖാദീന്ദുഃ ഖനിധനാമ് । പ്രതിമുഞ്ചസ്വ സ്വാ-മ്പുരമ് ॥ 113 ॥
മരീചയ-സ്സ്വായമ്ഭുവാഃ । യേ ശരീരാണ്യ കല്പയന്ന് ।
തേ തേ ദേഹങ്കല്പയന്തു । മാ ച തേ ഖ്യാ സ്മ തീരിഷത് ॥ ഉത്തിഷ്ഠത മാ സ്വപ്ത । അഗ്നി-മിച്ഛദ്ധ്വ-മ്ഭാരതാഃ । രാജ്ഞ-സ്സോമസ്യ തൃപ്താസഃ । സൂര്യേണ സയുജോഷസഃ ॥ യുവാ സുവാസാഃ പരിവീത ആഗാത് । സ ഉ ശ്രേയാ-ന്ഭവതി ജായമാനഃ । ത-ന്ധീരാസഃ കവയ ഉന്നയന്തി । സ്വാധിയോ മനസാ ദേവയന്തഃ ॥
അഷ്ടാചക്രാ നവദ്വാരാ ॥ 114 ॥
തേ തേ ദേഹങ്കല്പയന്തു । മാ ച തേ ഖ്യാ സ്മ തീരിഷത് ॥ ഉത്തിഷ്ഠത മാ സ്വപ്ത । അഗ്നി-മിച്ഛദ്ധ്വ-മ്ഭാരതാഃ । രാജ്ഞ-സ്സോമസ്യ തൃപ്താസഃ । സൂര്യേണ സയുജോഷസഃ ॥ യുവാ സുവാസാഃ പരിവീത ആഗാത് । സ ഉ ശ്രേയാ-ന്ഭവതി ജായമാനഃ । ത-ന്ധീരാസഃ കവയ ഉന്നയന്തി । സ്വാധിയോ മനസാ ദേവയന്തഃ ॥
അഷ്ടാചക്രാ നവദ്വാരാ ॥ 114 ॥
ദേവാനാ-മ്പൂരയോദ്ധ്യാ । തസ്യാഗ്ം ഹിരണ്മയഃ കോശഃ । സ്വര്ഗോ ലോകോ ജ്യോതിഷാ ഽഽവൃതഃ ॥ യോ വൈ താ-മ്ബ്രഹ്മണോ വേദ । അമൃതേനാവൃതാ-മ്പുരീമ് । തസ്മൈ ബ്രഹ്മ ച ബ്രഹ്മാ ച । ആയുഃ കീര്തി-മ്പ്രജാന്ദദുഃ ॥ വിഭ്രാജമാനാഗ്ം ഹരിണീമ് । യശസാ സമ്പരീവൃതാമ് । പുരഗ്ം ഹിരണ്മയീ-മ്ബ്രഹ്മാ ॥ 115 ॥
വിവേശാപരാജിതാ ॥ പരാങ്ഗേത്യ (പരാംഅത്യ) ജ്യാമയീ ।
പരാങ്ഗേത്യ (പരാംഅത്യ) നാശകീ । ഇഹ ചാമുത്ര ചാന്വേതി । വിദ്വാ-ന്ദേവാസുരാനുഭയാന് ॥
യത്കുമാരീ മന്ദ്രയതേ । യദ്യോഷിദ്യ-ത്പതിവ്രതാ । അരിഷ്ടം-യഁത്കിഞ്ച ക്രിയതേ ।
അഗ്നി-സ്തദനു വേധതി ॥ അശൃതാസ-ശ്ശൃതാസശ്ച ॥ 116 ॥
പരാങ്ഗേത്യ (പരാംഅത്യ) നാശകീ । ഇഹ ചാമുത്ര ചാന്വേതി । വിദ്വാ-ന്ദേവാസുരാനുഭയാന് ॥
യത്കുമാരീ മന്ദ്രയതേ । യദ്യോഷിദ്യ-ത്പതിവ്രതാ । അരിഷ്ടം-യഁത്കിഞ്ച ക്രിയതേ ।
അഗ്നി-സ്തദനു വേധതി ॥ അശൃതാസ-ശ്ശൃതാസശ്ച ॥ 116 ॥
യജ്വാനോ യേ-ഽപ്യയജ്വനഃ । സ്വര്യന്തോ നാപേക്ഷന്തേ ।
ഇന്ദ്ര-മഗ്നിഞ്ച യേ വിദുഃ ॥ സികതാ ഇവ സംയഁന്തി ।
രശ്മിഭിഃ-സമുദീരിതാഃ । അസ്മാ-ല്ലോകാദ-മുഷ്മാച്ച । ഋഷിഭി-രദാത്-പൃശ്നിഭിഃ ॥ അപേത വീത വി ച സര്പതാതഃ । യേ-ഽത്ര സ്ഥ പുരാണാ യേ ച നൂതനാഃ ।
അഹോഭി-രദ്ഭി-രക്തുഭി-ര്വ്യക്തമ് ॥ 117 ॥
ഇന്ദ്ര-മഗ്നിഞ്ച യേ വിദുഃ ॥ സികതാ ഇവ സംയഁന്തി ।
രശ്മിഭിഃ-സമുദീരിതാഃ । അസ്മാ-ല്ലോകാദ-മുഷ്മാച്ച । ഋഷിഭി-രദാത്-പൃശ്നിഭിഃ ॥ അപേത വീത വി ച സര്പതാതഃ । യേ-ഽത്ര സ്ഥ പുരാണാ യേ ച നൂതനാഃ ।
അഹോഭി-രദ്ഭി-രക്തുഭി-ര്വ്യക്തമ് ॥ 117 ॥
യമോ ദദാത്വ-വസാനമസ്മൈ ॥ നൃ മുണന്തു നൃ പാത്വര്യഃ । അകൃഷ്ടാ യേ ച കൃഷ്ടജാഃ । കുമാരീഷു കനീനീഷു । ജാരിണീഷു ച യേ ഹിതാഃ ॥ രേതഃ പീതാ ആണ്ഡപീതാഃ । അങ്ഗാരേഷു ച യേ ഹുതാഃ । ഉഭയാ-ന്പുത്ര പൌത്രകാന് । യുവേ-ഽഹം-യഁമരാജഗാന് ॥ ശതമിന്നു ശരദോ അന്തി ദേവാ യത്രാ നശ്ചക്രാ ജരസ-ന്തനൂനാമ് । പുത്രാസോ യത്ര പിതരോ ഭവന്തി മാ നോ മധ്യാ രീരിഷതായുര്ഗന്തോഃ ॥
അദോ യദ്ബ്രഹ്മ വിലബമ് । പിതൃണാഞ്ച യമസ്യ ച ।
വരുണ-സ്യാശ്വിനോ-രഗ്നേഃ । മരുതാഞ്ച വിഹായസാമ് ॥
കാമപ്രയവണ-മ്മേ അസ്തു । സ ഹ്യേവാസ്മി സനാതനഃ । ഇതി നാകോ ബ്രഹ്മിശ്രവോ രായോ ധനമ് । പുത്രാനാപോ ദേവീരിഹാഹിതാ ॥ 118 ॥
അദോ യദ്ബ്രഹ്മ വിലബമ് । പിതൃണാഞ്ച യമസ്യ ച ।
വരുണ-സ്യാശ്വിനോ-രഗ്നേഃ । മരുതാഞ്ച വിഹായസാമ് ॥
കാമപ്രയവണ-മ്മേ അസ്തു । സ ഹ്യേവാസ്മി സനാതനഃ । ഇതി നാകോ ബ്രഹ്മിശ്രവോ രായോ ധനമ് । പുത്രാനാപോ ദേവീരിഹാഹിതാ ॥ 118 ॥
(പുരം - നവദ്വാരാ - ബ്രഹ്മാ - ച - വ്യക്തഗ്ം - ശരദോ-ഽഷ്ടൌ ച) (അ. 27)
അനുവാകം 28
വിശീര്ഷ്ണീ-ങ്ഗൃദ്ധ്ര-ശീര്ഷ്ണീഞ്ച । അപേതോ നിര്-ഋതിഗ്ം ഹഥഃ । പരിബാധഗ്ഗ് ശ്വേതകുക്ഷമ് । നിജങ്ഘഗ്ം ശബലോദരമ് ॥ സ താന്. വാച്യായയാ സഹ । അഗ്നേ നാശയ സന്ദൃശഃ । ഈര്ഷ്യാസൂയേ ബുഭുക്ഷാമ് । മന്യു-ങ്കൃത്യാ-ഞ്ച ദീധിരേ । രഥേന കിഗ്ംശുകാവതാ । അഗ്നേ നാശയ സന്ദൃശഃ ॥ 119 ॥
അനുവാകം 28
വിശീര്ഷ്ണീ-ങ്ഗൃദ്ധ്ര-ശീര്ഷ്ണീഞ്ച । അപേതോ നിര്-ഋതിഗ്ം ഹഥഃ । പരിബാധഗ്ഗ് ശ്വേതകുക്ഷമ് । നിജങ്ഘഗ്ം ശബലോദരമ് ॥ സ താന്. വാച്യായയാ സഹ । അഗ്നേ നാശയ സന്ദൃശഃ । ഈര്ഷ്യാസൂയേ ബുഭുക്ഷാമ് । മന്യു-ങ്കൃത്യാ-ഞ്ച ദീധിരേ । രഥേന കിഗ്ംശുകാവതാ । അഗ്നേ നാശയ സന്ദൃശഃ ॥ 119 ॥
(വിശീര്ഷ്ണീ-ന്ദശ) (അ. 28)
അനുവാകം 29
പര്ജന്യായ പ്രഗായത । ദിവസ്പുത്രായ മീഢുഷേ । സ നോ യവസമിച്ഛതു ॥ ഇദം-വഁചഃ പര്ജന്യായ സ്വരാജേ । ഹൃദോ അസ്ത്വന്തരന്ത-ദ്യുയോത ।
മയോഭൂര്വാതോ വിശ്വകൃഷ്ടയ-സ്സന്ത്വസ്മേ । സുപിപ്പലാ ഓഷധീ-ര്ദേവഗോപാഃ ॥
യോ ഗര്ഭ-മോഷധീനാമ് । ഗവാങ്കൃണോത്യര്വതാമ് । പര്ജന്യഃ പുരുഷീണാമ് ॥ 120 ॥
അനുവാകം 29
പര്ജന്യായ പ്രഗായത । ദിവസ്പുത്രായ മീഢുഷേ । സ നോ യവസമിച്ഛതു ॥ ഇദം-വഁചഃ പര്ജന്യായ സ്വരാജേ । ഹൃദോ അസ്ത്വന്തരന്ത-ദ്യുയോത ।
മയോഭൂര്വാതോ വിശ്വകൃഷ്ടയ-സ്സന്ത്വസ്മേ । സുപിപ്പലാ ഓഷധീ-ര്ദേവഗോപാഃ ॥
യോ ഗര്ഭ-മോഷധീനാമ് । ഗവാങ്കൃണോത്യര്വതാമ് । പര്ജന്യഃ പുരുഷീണാമ് ॥ 120 ॥
(പര്ജന്യായ ദശ) (അ. 29)
അനുവാകം 30
പുനര്മാമൈത്വിന്ദ്രിയമ് । പുനരായുഃ പുനര്ഭഗഃ । പുന-ര്ബ്രാഹ്മണ-മൈതു മാ । പുന-ര്ദ്രവിണ മൈതു മാ ॥ യന്മേ-ഽദ്യ രേതഃ പൃഥിവീമസ്കാന് ।
യദോഷധീരപ്യസര-ദ്യദാപഃ । ഇദന്ത-ത്പുനരാദദേ । ദീര്ഘായുത്വായ വര്ചസേ ॥ യന്മേ രേതഃ പ്രസിച്യതേ । യന്മ ആജായതേ പുനഃ( ) । തേന മാമമൃത-ങ്കുരു । തേന സുപ്രജസങ്കുരു ॥ 121 ॥
അനുവാകം 30
പുനര്മാമൈത്വിന്ദ്രിയമ് । പുനരായുഃ പുനര്ഭഗഃ । പുന-ര്ബ്രാഹ്മണ-മൈതു മാ । പുന-ര്ദ്രവിണ മൈതു മാ ॥ യന്മേ-ഽദ്യ രേതഃ പൃഥിവീമസ്കാന് ।
യദോഷധീരപ്യസര-ദ്യദാപഃ । ഇദന്ത-ത്പുനരാദദേ । ദീര്ഘായുത്വായ വര്ചസേ ॥ യന്മേ രേതഃ പ്രസിച്യതേ । യന്മ ആജായതേ പുനഃ( ) । തേന മാമമൃത-ങ്കുരു । തേന സുപ്രജസങ്കുരു ॥ 121 ॥
(പുനര്ദ്വേ ച) (അ. 30)
അനുവാകം 31
അദ്ഭയ-സ്തിരോധാ ജായത । തവ വൈശ്രവണ-സ്സദാ । തിരോ ധേഹി സപത്നാന്നഃ । യേ അപോ-ഽശ്നന്തി കേചന ॥ ത്വാഷ്ട്രീ-മ്മായാം-വഁശ്രവണഃ ।
രഥഗ്ം സഹസ്ര വന്ധുരമ് । പുരുശ്ചക്രഗ്ം സഹസ്രാശ്വമ് । ആസ്ഥാ യായാഹി നോ ബലിമ് ॥ യസ്മൈ ഭൂതാനി ബലിമാവഹന്തി । ധനങ്ഗാവോ ഹസ്തി ഹിരണ്യമശ്വാന് ॥ 122 ॥
അനുവാകം 31
അദ്ഭയ-സ്തിരോധാ ജായത । തവ വൈശ്രവണ-സ്സദാ । തിരോ ധേഹി സപത്നാന്നഃ । യേ അപോ-ഽശ്നന്തി കേചന ॥ ത്വാഷ്ട്രീ-മ്മായാം-വഁശ്രവണഃ ।
രഥഗ്ം സഹസ്ര വന്ധുരമ് । പുരുശ്ചക്രഗ്ം സഹസ്രാശ്വമ് । ആസ്ഥാ യായാഹി നോ ബലിമ് ॥ യസ്മൈ ഭൂതാനി ബലിമാവഹന്തി । ധനങ്ഗാവോ ഹസ്തി ഹിരണ്യമശ്വാന് ॥ 122 ॥
അസാമ സുമതൌ യജ്ഞിയസ്യ । ശ്രിയ-മ്ബിഭ്രതോ ഽന്നമുഖീം-വിഁരാജമ് ॥ സുദര്ശനേ ച ക്രൌഞ്ചേ ച । മൈനാഗേ ച മഹാഗിരൌ । ശതദ്വാട്ടരഗമന്താ (സതദ്വാട്ടരഗമന്താ) ।
സഗ്ംഹാര്യ-ന്നഗര-ന്തവ ॥
ഇതി മന്ത്രാഃ । കല്പോ-ഽത ഊര്ധ്വമ് ॥
യദി ബലിഗ്ം ഹരേത് । ഹിരണ്യനാഭയേ വിതുദയേ കൌബേരായായ-മ്ബലിഃ ॥ 123 ॥
സഗ്ംഹാര്യ-ന്നഗര-ന്തവ ॥
ഇതി മന്ത്രാഃ । കല്പോ-ഽത ഊര്ധ്വമ് ॥
യദി ബലിഗ്ം ഹരേത് । ഹിരണ്യനാഭയേ വിതുദയേ കൌബേരായായ-മ്ബലിഃ ॥ 123 ॥
സര്വഭൂതാധിപതയേ നമ ഇതി । അഥ ബലിഗ്ം ഹൃത്വോപതിഷ്ഠേത ॥ ക്ഷത്ര-ങ്ക്ഷത്രം-വൈഁശ്രവണഃ । ബ്രാഹ്മണാ വയഗ്ഗ് സ്മഃ ।
നമസ്തേ അസ്തു മാ മാ ഹിഗ്ംസീഃ । അസ്മാ-ത്പ്രവിശ്യാന്നമദ്ധീതി ॥ അഥ തമഗ്നി-മാദധീത । യസ്മിന്നേ തത്കര്മ പ്രയുഞ്ജീത ॥
തിരോധാ ഭൂഃ । തിരോധാ ഭുവഃ ॥ 124 ॥
നമസ്തേ അസ്തു മാ മാ ഹിഗ്ംസീഃ । അസ്മാ-ത്പ്രവിശ്യാന്നമദ്ധീതി ॥ അഥ തമഗ്നി-മാദധീത । യസ്മിന്നേ തത്കര്മ പ്രയുഞ്ജീത ॥
തിരോധാ ഭൂഃ । തിരോധാ ഭുവഃ ॥ 124 ॥
തിരോധാ-സ്സ്വഃ । തിരോധാ ഭൂര്ഭുവസ്സ്വഃ ।
സര്വേഷാം-ലോഁകാനാ-മാധിപത്യേ സീദേതി ॥ അഥ തമഗ്നി-മിന്ധീത । യസ്മിന്നേ തത്കര്മ പ്രയുഞ്ജീത ॥ തിരോധാ ഭൂ-സ്സ്വാഹാ । തിരോധാ ഭുവ-സ്സ്വാഹാ । തിരോധാ-സ്സ്വഃ സ്വാഹാ । തിരോധാ ഭൂര്ഭുവസ്സ്വസ്സ്വാഹാ ॥
യസ്മിന്നസ്യ കാലേ സര്വാ ആഹുതീര്-ഹുതാ ഭവേയുഃ ॥ 125 ॥
സര്വേഷാം-ലോഁകാനാ-മാധിപത്യേ സീദേതി ॥ അഥ തമഗ്നി-മിന്ധീത । യസ്മിന്നേ തത്കര്മ പ്രയുഞ്ജീത ॥ തിരോധാ ഭൂ-സ്സ്വാഹാ । തിരോധാ ഭുവ-സ്സ്വാഹാ । തിരോധാ-സ്സ്വഃ സ്വാഹാ । തിരോധാ ഭൂര്ഭുവസ്സ്വസ്സ്വാഹാ ॥
യസ്മിന്നസ്യ കാലേ സര്വാ ആഹുതീര്-ഹുതാ ഭവേയുഃ ॥ 125 ॥
അപി ബ്രാഹ്മണമുഖീനാഃ । തസ്മിന്നഹ്നഃ കാലേ പ്രയുഞ്ജീത ।
പരഃ സുപ്തജനാദ്വേപി ॥ മാ സ്മ പ്രമാദ്യന്ത മാദ്ധ്യാപയേത് । സര്വാര്ഥാ-സ്സിദ്ധ്യന്തേ । യ ഏവം-വേഁദ । ക്ഷുദ്ധ്യ-ന്നിദമജാനതാമ് ।
സര്വാര്ഥാ ന സിദ്ധ്യന്തേ ॥ യസ്തേ വിഘാതുകോ ഭ്രാതാ ।
മമാന്തര്-ഹൃദയേ ശ്രിതഃ ॥ 126 ॥
പരഃ സുപ്തജനാദ്വേപി ॥ മാ സ്മ പ്രമാദ്യന്ത മാദ്ധ്യാപയേത് । സര്വാര്ഥാ-സ്സിദ്ധ്യന്തേ । യ ഏവം-വേഁദ । ക്ഷുദ്ധ്യ-ന്നിദമജാനതാമ് ।
സര്വാര്ഥാ ന സിദ്ധ്യന്തേ ॥ യസ്തേ വിഘാതുകോ ഭ്രാതാ ।
മമാന്തര്-ഹൃദയേ ശ്രിതഃ ॥ 126 ॥
തസ്മാ ഇമമഗ്ര പിണ്ഡഞ്ജുഹോമി । സ മേ-ഽര്ഥാ-ന്മാ വിവധീത് । മയി സ്വാഹാ ॥ രാജാധിരാജായ പ്രസഹ്യ സാഹിനേ । നമോ വയം-വൈഁശ്രവണായ കുര്മഹേ ।
സ മേ കാമാന് കാമ കാമായ മഹ്യമ് । കാമേശ്വരോ വൈശ്രവണോ ദദാതു । കുബേരായ വൈശ്രവണായ । മഹാരാജായ നമഃ । കേതവോ അരുണാസശ്ച ।
ഋഷയോ വാതരശനാഃ । പ്രതിഷ്ഠാഗ്ം ശതധാ ഹി ।
സമാഹിതാസോ സഹസ്രധായസമ് । ശിവാ ന-ശ്ശന്തമാ ഭവന്തു । ദിവ്യാ ആപ ഓഷധയഃ । സുമൃഡീകാ സരസ്വതി । മാ തേ വ്യോമ സന്ദൃശി ॥ 127 ॥
സ മേ കാമാന് കാമ കാമായ മഹ്യമ് । കാമേശ്വരോ വൈശ്രവണോ ദദാതു । കുബേരായ വൈശ്രവണായ । മഹാരാജായ നമഃ । കേതവോ അരുണാസശ്ച ।
ഋഷയോ വാതരശനാഃ । പ്രതിഷ്ഠാഗ്ം ശതധാ ഹി ।
സമാഹിതാസോ സഹസ്രധായസമ് । ശിവാ ന-ശ്ശന്തമാ ഭവന്തു । ദിവ്യാ ആപ ഓഷധയഃ । സുമൃഡീകാ സരസ്വതി । മാ തേ വ്യോമ സന്ദൃശി ॥ 127 ॥
(അശ്വാന്-ബലി-ര്ഭുവോ - ഭവേയുഃ - ശ്രിത - ശ്ച സപ്ത ച) (അ. 31)
അനുവാകം 32
സംവഁഥ്സരമേത-ദ്വ്രതഞ്ചരേത് । ദ്വൌ വാ മാസൌ ॥ നിയമ-സ്സമാസേന ॥ തസ്മി-ന്നിയമ വിശേഷാഃ । ത്രിഷവണ-മുദകോപസ്പര്ശീ । ചതുര്ഥ കാലപാനഭക്ത-സ്സ്യാത് । അഹരഹര്വാ ഭൈക്ഷമശ്നയാത് ।
ഔദുമ്ബരീഭി-സ്സമിദ്ഭി-രഗ്നി-മ്പരിചരേത് ।
പുനര്മാ മൈത്വിന്ദ്രിയ-മിത്യേതേനാ-ഽനുവാകേന ।
ഉദ്ധൃത പരിപൂതാഭിരദ്ഭിഃ കാര്യ-ങ്കുര്വീത ॥ 128 ॥
അനുവാകം 32
സംവഁഥ്സരമേത-ദ്വ്രതഞ്ചരേത് । ദ്വൌ വാ മാസൌ ॥ നിയമ-സ്സമാസേന ॥ തസ്മി-ന്നിയമ വിശേഷാഃ । ത്രിഷവണ-മുദകോപസ്പര്ശീ । ചതുര്ഥ കാലപാനഭക്ത-സ്സ്യാത് । അഹരഹര്വാ ഭൈക്ഷമശ്നയാത് ।
ഔദുമ്ബരീഭി-സ്സമിദ്ഭി-രഗ്നി-മ്പരിചരേത് ।
പുനര്മാ മൈത്വിന്ദ്രിയ-മിത്യേതേനാ-ഽനുവാകേന ।
ഉദ്ധൃത പരിപൂതാഭിരദ്ഭിഃ കാര്യ-ങ്കുര്വീത ॥ 128 ॥
അസഞ്ചയവാന് । അഗ്നയേ വായവേ സൂര്യായ । ബ്രഹ്മണേ പ്രജാപതയേ । ചന്ദ്രമസേ നക്ഷത്രേഭ്യഃ । ഋതുഭ്യ-സ്സംവഁഥ്സരായ । വരുണാ-യാരുണായേതി വ്രതഹോമാഃ । പ്രവര്ഗ്യവദാദേശഃ । അരുണാഃ കാണ്ഡ ഋഷയഃ ॥ അരണ്യേ-ഽധീയീരന്ന് । ഭദ്രങ്കര്ണേഭിരിതി ദ്വേ ജപിത്വാ ॥ 129 ॥
മഹാനാമ്നീഭി-രുദകഗ്ം സഗ്ഗ്സ്പര്ശ്യ । തമാചാര്യോ ദദ്യാത് । ശിവാന-ശ്ശന്തമേ-ത്യോഷധീരാലഭതേ । സുമൃഡീകേതി ഭൂമിമ് । ഏവമപവര്ഗേ ।
ധേനു-ര്ദക്ഷിണാ । കഗ്ം സംവാഁസശ്ച ക്ഷൌമമ് । അന്യദ്വാ ശുക്ലമ് । യഥാ ശക്തി വാ । ഏവഗ്ഗ് സ്വാദ്ധ്യായ ധര്മേണ । അരണ്യേ-ഽധീയീത । തപസ്വീ പുണ്യോ ഭവതി തപസ്വീ പുണ്യോ ഭവതി ॥ 130 ॥
(കുര്വീത - ജപിത്വാ - സ്വാദ്ധ്യായധര്മേണ ദ്വേ ച) (അ. 32)
(ഭദ്രഗ്ഗ് - സ്മൃതിഃ - സാകജാന്നാ - മക്ഷ്യ- തിതാമ്രാ - ണ്യത്യുര്ധ്വാക്ഷ - ആരോഗഃ - ക്വേദ - മഗ്നിശ്ച - സഹസ്രവൃത് - പവിത്രവന്ത -ആതനുഷ്വാ -ഷ്ടയോനീം - ഁയോ-ഽസാ - വഥാദിത്യ - സ്യാരോഗ-സ്യാഥ വായോ- രഥാഗ്നേ--ര് ദക്ഷിണപൂര്വസ്യാ - മിന്ദ്രഘോഷാ വ-ആപമാപാംയോഁ-ഽപാ - മാപോ വൈ - ചതുഷ്ടയ്യോ - ജാനുദഘ്നീ - മഗ്നി-മ്പ്രണീയേ - മാ നു കം - ഁവിശീര്ഷ്ണീം - പര്ജന്യായ - പുന - രദ്ഭ്യഃ -സംവഁഥ്സര-ന്ദ്വാത്രിഗ്ംശത്)
(ഭദ്രം - ജ്യോതിഷാ - തസ്മി-ന്രാജാനം - കശ്യപാ-ഥ്സഹസ്രവൃദിയം- നപുഗ്ംസക - മഷ്ടയോനീ - മവപതന്താനാ - മായതനവാ-ന്ഭവതി - സതോ ബന്ധും - താ ഉത്തരതോ - വജ്രമേവ - പുനര്മാമൈതു
ത്രിഗ്ംശദുത്തരശതമ്)
(ഭദ്രം - തപസ്വീ പുണ്യോ ഭവതി തപസ്വീ പുണ്യോ ഭവതി)
॥ ഹരിഃ ഓമ് ॥
॥ കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ ആരണ്യകേ പ്രഥമഃ പ്രപാഠക-സ്സമാപ്തഃ ॥
ധേനു-ര്ദക്ഷിണാ । കഗ്ം സംവാഁസശ്ച ക്ഷൌമമ് । അന്യദ്വാ ശുക്ലമ് । യഥാ ശക്തി വാ । ഏവഗ്ഗ് സ്വാദ്ധ്യായ ധര്മേണ । അരണ്യേ-ഽധീയീത । തപസ്വീ പുണ്യോ ഭവതി തപസ്വീ പുണ്യോ ഭവതി ॥ 130 ॥
(കുര്വീത - ജപിത്വാ - സ്വാദ്ധ്യായധര്മേണ ദ്വേ ച) (അ. 32)
(ഭദ്രഗ്ഗ് - സ്മൃതിഃ - സാകജാന്നാ - മക്ഷ്യ- തിതാമ്രാ - ണ്യത്യുര്ധ്വാക്ഷ - ആരോഗഃ - ക്വേദ - മഗ്നിശ്ച - സഹസ്രവൃത് - പവിത്രവന്ത -ആതനുഷ്വാ -ഷ്ടയോനീം - ഁയോ-ഽസാ - വഥാദിത്യ - സ്യാരോഗ-സ്യാഥ വായോ- രഥാഗ്നേ--ര് ദക്ഷിണപൂര്വസ്യാ - മിന്ദ്രഘോഷാ വ-ആപമാപാംയോഁ-ഽപാ - മാപോ വൈ - ചതുഷ്ടയ്യോ - ജാനുദഘ്നീ - മഗ്നി-മ്പ്രണീയേ - മാ നു കം - ഁവിശീര്ഷ്ണീം - പര്ജന്യായ - പുന - രദ്ഭ്യഃ -സംവഁഥ്സര-ന്ദ്വാത്രിഗ്ംശത്)
(ഭദ്രം - ജ്യോതിഷാ - തസ്മി-ന്രാജാനം - കശ്യപാ-ഥ്സഹസ്രവൃദിയം- നപുഗ്ംസക - മഷ്ടയോനീ - മവപതന്താനാ - മായതനവാ-ന്ഭവതി - സതോ ബന്ധും - താ ഉത്തരതോ - വജ്രമേവ - പുനര്മാമൈതു
ത്രിഗ്ംശദുത്തരശതമ്)
(ഭദ്രം - തപസ്വീ പുണ്യോ ഭവതി തപസ്വീ പുണ്യോ ഭവതി)
॥ ഹരിഃ ഓമ് ॥
॥ കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ ആരണ്യകേ പ്രഥമഃ പ്രപാഠക-സ്സമാപ്തഃ ॥