Agni and Soma

1.3 - vājapeyabrāhmaṇaṃ - kṛṣṇa yajurveda taittirīya brāhmaṇa pāṭhaḥ - devāsurāḥ saṃ yattā

(Vajapeya Brahmana in English (IAST))

From Krishna Yajurveda Taittiriya Brahmana

The Vajapeya Brahmana, found within the Taittiriya Brahmana of the Krishna Yajurveda, details the profound rituals and philosophical underpinnings of the Vajapeya sacrifice. It recounts the primordial conflict between the Devas and Asuras, highlighting how the Devas sought victory through the power of Agni and Soma. This sacred text serves as a guide for Vedic practitioners, emphasizing the significance of spiritual preparation and the restoration of divine order. Chanting or studying these passages connects the practitioner to ancient Vedic wisdom, fostering internal purification, spiritual strength, and the auspicious energy required to overcome obstacles in life.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe prathamāṣṭake tṛtīyaḥ prapāṭhakaḥ - vājapeyabrāhmaṇaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
anuvākaṃ 1 - punarādheyaśeṣaḥ ājyabhāgayorviśeṣaḥ
devāsurā-ssaṃ-ya~̭ttā āsann | te devā vi̭jaya-mṷpayantaḥ̭ | agnīṣoma̭yo-stejasvinīstanū-ssa-nnya̭dadhata | idamṷ no bhaviṣyati | yadi̭ no jeṣyantīti̭ | tenāgnīṣomā-vapākrāmatām | te devā vijitya̭ | agnīṣomā-vanvaicchann | te-'gni-manva̭vinda-nnṛtuṣū-thsa̭nnam | tasya vibha̭ktībhi-stejasvinīstanū-ravā̭rundhata || 1 ||
te soma-manva̭vindann | tama̭ghnann | tasya̭ yathā-'bhijñāya̭-ntanū-rvya̭gṛhṇata | te grahā̭ abhavann | ta-dgrahā̭ṇā-ṅgrahatvam | yasyaivaṃ-vi~duṣo grahā̭ gṛhyante | tasya tvḙva gṛ̭hītāḥ || nānāgneya-mpunarādheyḙ kuryāt | yadanāgneya-mpunarādheyḙ kuryāt | vyṛ̭ddhameva tat || 2 ||
anāgneyaṃ-vā~ eta-tkri̭yate | ya-thsamidha-stanūnapā̭tamiḍo barhi-rya̭jati || ubhāvāgneyā-vājya̭bhāgau syātām || anājyabhāgau-bhavata ityā̭huḥ | yadubhāvāgneyāvanvañcāviti̭ | agnaye pava̭mānāyotta̭ra-ssyāt | ya-tpava̭mānāya | tenājya̭ bhāgaḥ | tena̭ saumyaḥ || budha̭nvatyāgneya-syājya̭-bhāgasya puro-'nuvākyā̭ bhavati || 3 ||
yathā̭ supta-mbodhaya̭ti | tādṛgeva tat || agninya̭ktāḥ patnī saṃyā~jānāmṛcaḥ̭ syuḥ | tenāgneyagṃ sarva̭-mbhavati || ekadhā tḙjasvinī-ndevatā-mupaitītyā̭huḥ | saina̭mīśvarā pradaha iti̭ || neti̭ brūyāt | prajana̭naṃ-vā~ agniḥ | prajana̭na-mevopaitīti̭ || kṛtaya̭ju-ssambhṛ̭ta sambhāra ityā̭huḥ || 4 ||
na sabhṛntyā-ssambhārāḥ | na yajuḥ̭ kārya̭miti̭ || atho khalṷ | sabhṛntyā̭ eva sa̭bhāṃrāḥ | kāryaṃ̭-ya~juḥ̭ | punarādheya̭sya samṛ̭ddhyai || teno̭pāgṃśu praca̭rati | eṣya̭ iva vā eṣaḥ | ya-tpṷna-rādheyaḥ̭ | yatho̭pāgṃśu naṣṭamicchati̭ || 5 ||
tādṛgeva tat || uccai-ssvi̭ṣṭakṛtamu-thsṛ̭jati | yathā̭ naṣṭaṃ-vi~tvā prāhāyamiti̭ | tādṛgeva tat || ekadhā tḙjasvinī-ndevatāmupaitītyā̭huḥ | saina̭mīśvarā pradaha iti̭ | tattathā nopai̭ti | prayājānūyājeṣveva vibha̭ktīḥ kuryāt | yathāpūrva-mājya̭bhāgau syātām | eva-mpa̭tnī saṃyā~jāḥ || 6 ||
ta-dvaiśvānarava̭t-prajana̭navattara-mupaitīti̭ || tadā̭huḥ | vyṛ̭ddhaṃ-vā~ etat | anāgneyaṃ-vā~ eta-tkri̭yata iti̭ || neti̭ brūyāt | agni-mpra̭thamaṃ-vi~bha̭ktīnāṃ-ya~jati | agnimṷttama-mpa̭tnī saṃyā~jānām | tenāgneyam | tena samṛ̭ddha-ṅkriyata iti̭ || 7 ||
(arundha - taiva ta-d- bha̭vati - sambhṛ̭tasambhāra ityā̭hu - ricchati̭ - patnīsaṃyā~jā - +nava̭ ca) ( ā1)
anuvākaṃ 2 - vājapeyasya vidhiḥ
devā vai yathādarśaṃ̭-ya~jñānāha̭ranta | yo-'gniṣṭomam | ya ukthyam | yo̭-'tirātram | te sahaiva sarvḙ vājapeya̭-mapaśyann | te | anyonyasmai nāti̭ṣṭhanta | ahamanena̭ yajā iti̭ | te-'bruvann | ājimasya dhā̭vāmeti̭ || 8 ||
tasmi̭-nnājima̭dhāvann | ta-mbṛhaspati-ruda̭jayat | tenā̭yajata | sa svārājya-magacchat | tamindro-'bravīt | māmanena̭ yājayeti̭ | tenendra̭-mayājayat | so-'gra̭-ndevatā̭nā-mparyait | aga̭ccha-thsvārājyam | ati̭ṣṭhantāsmai jyaiṣṭhyā̭ya || 9 ||
ya evaṃ-vi~dvān. vā̭japeyḙna yaja̭te | gaccha̭ti svārājyam | agragṃ̭ samānānā-mparyḙti | tiṣṭha̭nte-'smai jyaiṣṭhyā̭ya || sa vā eṣa brāhmaṇasya̭ caiva rā̭janya̭sya ca yajñaḥ || taṃ-vā~ etaṃ-vā~̭japeya ityā̭huḥ | vājāpyo vā eṣaḥ | vājagg hyḙtena̭ devā aiphsanṋ || somo vai vā̭japeyaḥ̭ | yo vai somaṃ̭-vā~japeyaṃ-ve~da̭ || 10 ||
vājyḙvaina̭-mpītvā bha̭vati | ā-'sya̭ vājī jā̭yate || annaṃ-vai~ vā̭japeyaḥ̭ | ya evaṃ-ve~da̭ | attyannam | ā-'syānnādo jā̭yate || brahma vai vā̭japeyaḥ̭ | ya evaṃ-ve~da̭ | atti brahmaṇā-'nnam | ā-'sya̭ brahmā jā̭yate || 11 ||
vāgvai vāja̭sya prasavaḥ | ya evaṃ-ve~da̭ | karoti̭ vācā vīryam | ainaṃ̭-vā~cā ga̭cchati | api̭vatīṃ-vā~caṃ̭-va~dati || prajāpa̭ti-rdevebhyo̭ yajñān vyādi̭śat | sa ātman vā̭japeya̭-madhatta | ta-ndevā a̭bruvann | eṣa vāva yajñaḥ | ya-dvā̭japeyaḥ̭ || 12 ||
apyeva no-'trāstviti̭ | tebhya̭ etā ujji̭tīḥ prāya̭cchat || tā vā etā ujji̭tayo vyākhyā̭yante | yajñasya̭ sarvatvāya̭ | devatā̭nā-mani̭rbhāgāya || devā vai brahma̭ṇaścānna̭sya ca śama̭lamapāghnann | ya-dbrahma̭ṇa-śśama̭lamāsīt | sā gāthā̭ nārāśaggsya̭ bhavat | yadanna̭sya | sā surā || 13 ||
tasmā-dgāya̭taśca mattasya̭ ca na pra̭tigṛhyam | ya-tpra̭tigṛhṇīyāt | śama̭la-mprati̭gṛhṇīyāt || sarvā vā etasya vāco 'va̭ruddhāḥ | yo vā̭japeyayājī | yā pṛ̭thivyāṃ-yā~-'gnau yā ra̭thantare | yā-'ntari̭kṣe yā vāyau yā vā̭madevye | yā divi yā-''ditye yā bṛ̭hati | yā-'phsu yauṣa̭dhīṣu yā vanaspati̭ṣu || tasmā-dvājapeyayājyārtvi̭jīnaḥ | sarvā hya̭sya vāco 'va̭ruddhāḥ || 14 ||
(dhāvāmeti - jyaiṣṭhyā̭ya - veda̭ - brahmā jā̭yate-vājapeyaḥ-surā-''rtvi̭jīna ekaṃ̭ ca ) (a. 2)
anuvākaṃ 3 - tasyagrahaviśeṣāḥ
devā vai yadanyai-rgrahai-ryajñasya nāvārṷndhata | tada̭tigrāhyai̭-ratigṛhyā-vā̭rundhata | tada̭tigrāhyā̭ṇā-matigrāhyatvam || yada̭tigrāhyā̭ gṛhyante | yadevānyai-rgrahai-ryajñasya nāva̭rundhe | tadeva taira̭tigṛhyā-va̭rundhe || pañca̭ gṛhyante | pāṅkto̭ yajñaḥ | yāvā̭neva yajñaḥ | tamāptvā 'va̭rundhe || 15 ||
sarva̭ aindrā bha̭vanti | ekadhaiva yaja̭māna indriya-nda̭dhati || saptada̭śa prājāpatyā grahā̭ gṛhyante | saptadaśaḥ prajāpa̭tiḥ | prajāpa̭te-rāptyai || eka̭yarcā gṛ̭hṇāti | ekadhaiva yaja̭māne vīrya̭-ndadhāti || somagrahāgśca̭ surāgrahāgśca̭ gṛhṇāti | eta-dvai devānā-mparamamannam | ya-thsomaḥ̭ || 16 ||
eta-nma̭nuṣyā̭ṇām | ya-thsurā | parameṇaivāsmā̭ annādyenāva̭ra-mannādya-mava̭rundhe || somagrahā-ngṛ̭hṇāti | brahma̭ṇo vā eta-ttejaḥ̭ | ya-thsomaḥ̭ | brahma̭ṇa eva teja̭sā tejo yaja̭māne dadhāti | surāgrahā-ngṛ̭hṇāti | anna̭sya vā etacchama̭lam | ya-thsurā || 17 ||
anna̭syaiva śama̭lena śama̭laṃ-ya~ja̭mānā-dapa̭hanti || somagrahāgśca̭ surāgrahāgśca̭ gṛhṇāti | pumān. vai somaḥ̭ | strī surā | ta-nmi̭thunam | mithunamevāsya ta-dyajñe ka̭roti prajana̭nāya | ātmāna̭meva so̭magrahai-sspṛ̭ṇoti | jāyāgṃ sṷrā grahaiḥ | tasmā-dvājapeyayājya̭muṣmi̭~lloke striyagṃ sambha̭vati | vājapeyā̭-bhijitagg hya̭sya || 18 ||
pūrvḙ somagrahā gṛ̭hyante | apa̭re surāgrahāḥ | purokṣagṃ so̭magrahānth- sā̭dayati | paścādakṣagṃ sṷrāgrahān | pāpavasyasasya vidhṛ̭tyai || eṣa vai yaja̭mānaḥ | ya-thsomaḥ̭ | annagṃ surā | somagrahāgśca̭ surāgrahāgśca vyati̭ṣajati | annādyḙnaivainaṃ-vya~ti̭ṣajati || 19 ||
sapṛñcaḥ̭ stha sa-mmā̭ bhadreṇa̭ pṛṅktetyā̭ha | annaṃ-vai~ bhadram | annādyḙnaivainagṃ sagṃsṛ̭jati || anna̭sya vā etacchama̭lam | ya-thsurā | pāpmèva khalu vai śama̭lam | pāpmanā vā ḙnametacchama̭lena vyati̭ṣajati | ya-thso̭magrahāgśca̭ surāgrahāgśca̭ vyatiṣaja̭ti || vipṛcaḥ̭ stha vi mā̭ pāpmanā̭ pṛṅktetyā̭ha | pāpmanaivainagṃ śama̭lena vyāva̭rtayati || 20 ||
tasmā-dvājapeyayājī pūto meddhyo̭ dakṣiṇyaḥ̭ || prāṃu-ddra̭vati somagrahaiḥ | amumeva tai-rloka-mabhija̭yati | pratyaṅkhsṷrā grahaiḥ | imameva tai-rloka-mabhija̭yati || prati̭ṣṭhanti somagrahaiḥ | yāva̭deva satyam | tena̭ sūyate || vājasṛdbhyaḥ̭ surāgrahān. ha̭ranti | anṛ̭tenaiva viśagṃ sagṃsṛ̭jati || hiraṇyapātra-mmadhoḥ pūrṇa-nda̭dāti | madhavyo̭-'sānīti̭ || ekadhā brahmaṇa upa̭ harati | ekadhaiva yaja̭māna āyustejo̭ dadhāti || 21 ||
(āptvā-'va̭rundhe - somaḥ - śama̭laṃ-ya~-thsurā - hya̭-syainaṃ-vya~ti̭ṣajati - vyāva̭rtayati - sṛjati catvāri̭ ca ) (a. 3)
anuvākaṃ 4 - paśava-ssaptadaśa
brahmavādino̭ vadanti | nāgni̭ṣṭomo nokthyaḥ̭ | na ṣo̭ḍaśī nāti̭rātraḥ | atha kasmā-dvājapeye sarvḙ yajñakratavo-'va̭ruddhyanta iti̭ | paśubhiriti̭ brūyāt || āgneya-mpaśumāla̭bhate | agniṣṭomameva tenāva̭rundhe | aindrāgnenokthyam | aindreṇa̭ ṣoḍaśinaḥ̭ stotram | sārasvatyā-'ti̭rātram || 22 ||
mārutyā bṛ̭hata-sstotram | etāva̭nto vai ya̭jñakratavaḥ̭ | tā-npaśubhi̭revā-va̭rundhe || ātmāna̭meva spṛ̭ṇo-tyagniṣṭomena̭ | prāṇāpānā-vukthyḙna | vīryagṃ̭ ṣoḍaśinaḥ̭ stotreṇa̭ | vāca̭-matirātreṇa̭ | prajā-mbṛ̭hata-sstotreṇa̭ | imameva lokamabhi ja̭yatyagniṣṭomena̭ | antari̭kṣa-mukthyḙna || 23 ||
suvargaṃ-lo~kagṃ ṣo̭ḍaśinaḥ̭ stotreṇa̭ | devayānā̭neva patha āro̭ha-tyatirātreṇa̭ | nākagṃ̭ rohati bṛhata-sstotreṇa̭ | teja̭ evātma-ndha̭tta āgneyena̭ paśunā | ojo bala̭maindrāgnena̭ | indriya-maindreṇa̭ | vācagṃ̭ sārasvatyā | ubhāveva dḙvaloka-ñca̭ manuṣyaloka-ñcābhija̭yati mārutyā vaśayā || saptada̭śa prājāpatyā-npaśūnāla̭bhate | saptadaśaḥ prajāpa̭tiḥ || 24 ||
prajāpa̭terāptyai || śyāmā eka̭rūpā bhavanti | evami̭va hi prajāpa̭ti-ssamṛ̭ddhyai || tā-nparya̭gnikṛtā-nuthsṛ̭jati || maruto̭ yajñama̭jighāgṃsa-nprajāpa̭teḥ | tebhya̭ etā-mmā̭rutīṃ-va~śāmāla̭bhata | tayaivainā̭-naśamayat || mārutyā pracarya̭ | etān-thsañjña̭payet | maruta̭ eva śa̭mayitvā || 25 ||
etaiḥ praca̭rati | yajñasyāghā̭tāya || ekadhā vapā jṷhoti | ekadevatyā̭ hi | ete | atho̭ ekadhaiva yaja̭māne vīrya̭-ndadhāti || naivāreṇa̭ saptada̭śaśarāve-ṇaitarhi praca̭rati | eta-tpṷroḍāśā hyḙte | atho̭ paśūnāmeva chidramapi̭dadhāti || sārasvatyottamayā praca̭rati | vāg vai sara̭svatī | tasmā-tprāṇānāṃ-vā~gṷttamā | atho prajāpa̭tāveva yajña-mprati̭ṣṭhāpayati | prajāpa̭tir hi vāk || apa̭nnadatī bhavati | tasmā-nmanuṣyā-ssarvāṃ-vā~caṃ̭-va~danti || 26 ||
(atirātra - mantari̭kṣamukthyḙna - prajāpa̭tiḥ - śamayitvot - tamayā praca̭rati ṣaṭ ca̭) (a. 4)
anuvākaṃ 5 - rathayājanam
sāvitra-ñjṷhoti karma̭ṇaḥ karmaṇaḥ purastāt || kasta-dvedetyā̭huḥ | ya-dvā̭japeya̭sya pūrvaṃ-ya~dapa̭ramiti̭ | savitṛpra̭sūta eva ya̭thāpūrva-ṅkarmā̭ṇi karoti || sava̭ne savane juhoti | ākrama̭ṇameva ta-thsetuṃ-ya~ja̭mānaḥ kurute | suvargasya̭ lokasya sama̭ṣṭyai || vācaspati-rvāca̭madya sva̭dāti na ityā̭ha | vāgvai devānā-mpurā-'nna̭māsīt | vāca̭mevāsmā annagg̭ svadayati || 27 ||
indra̭sya vajro̭-'si vārtra̭ghna iti ratha̭mupāva̭harati viji̭tyai || vāja̭sya nu pra̭save mātara̭-mmahīmityā̭ha | yaccaiveyam | yaccāsyāmadhi̭ | tadevā-va̭rundhe | atho tasmi̭nnevobhaye-'bhiṣi̭cyate || aphsva̭ntara-mṛta̭maphsu bhḙṣajamityaśvā-npalpūlayati | aphsu vā aśva̭sya tṛtī̭ya-mpravi̭ṣṭam | tada̭nuvenanvava̭plavate | yadaphsu pa̭lpūlaya̭ti || 28 ||
yadevāsyāphsu pravi̭ṣṭam | tadevāva̭rundhe || bahu vā aśvo̭-'meddhya-mupa̭gacchati | yadaphsu pa̭lpūlaya̭ti | meddhyā̭nevainān karoti || vāyurvā tvā manṷrvā tvetyā̭ha | etā vā eta-ndevatā agre aśva̭mayuñjann | tābhi̭revaināṋ. yunakti | savasyojji̭tyai || yajṷṣā yunakti vyāvṛ̭ttyai || 29 ||
apā-nna pādāśuhemanniti sammārṣṭi | meddhyā̭nevainān karoti | atho stautyevainā̭nājigṃ sa̭riṣyataḥ || viṣṇu kramān kra̭mate | viṣṇṷreva bhūtvemā~llokā-nabhija̭yati || vaiśvadevo vai rathaḥ̭ | aṅkau nyaṅkāvabhito rathaṃ-yā~vityā̭ha | yā eva devatā rathe pravi̭ṣṭāḥ | tābhya̭ eva nama̭skaroti | ātmano-'nārtyai || aśa̭maratha-mbhāvuko-'sya ratho̭ bhavati | ya evaṃ-ve~da̭ || 30 ||
(svadayati - palpūlaya̭ti - vyāvṛ̭ttyā - anārtyai dve ca̭) (a. 5)
anuvākaṃ 6 - rathadhāvanam
devasyāhagṃ sa̭vituḥ pra̭save bṛhaspati̭nā vājajitā vāja̭-ñjeṣamityā̭ha | savitṛpra̭sūta eva brahma̭ṇā vājamujja̭yati || devasyāhagṃ sa̭vituḥ pra̭save bṛhaspati̭nā vājajitā varṣi̭ṣṭha-nnākagṃ̭ ruheyamityā̭ha | savitṛpra̭sūta eva brahma̭ṇā varṣi̭ṣṭha-nnākagṃ̭ rohati || cātvā̭le rathacakra-nnimi̭tagṃ rohati | ato vā aṅgi̭rasa uttamā-ssṷvargaṃ-lo~kamā̭yann | sākṣādeva yaja̭māna-ssuvargaṃ-lo~kamḙti || āveṣṭayati | vajro vai rathaḥ̭ | vajrḙṇaiva diśo-'bhija̭yati || 31 ||
vājināgṃ sāma̭ gāyate | annaṃ-vai~ vājaḥ̭ | anna̭me-vāva̭rundhe || vāco varṣma̭ devebhyo-'pākrāmat | ta-dvanaspatī-nprāvi̭śat | saiṣā vāg-vanaspati̭ṣu vadati | yā dṷndubhau | tasmā-ddundubhi-ssarvā vācoti̭ vadati || dundubhīn-thsamāghna̭nti | paramā vā eṣā vāk || 32 ||
yā dṷndubhau | paramayaiva vācā-'va̭rāṃ-vā~cama-va̭rundhe | atho̭ vāca eva varṣma yaja̭māno 'va̭rundhe || indrā̭ya vācaṃ̭-va~datendraṃ-vā~ja̭-ñjāpayatendro vāja̭majayi-dityā̭ha | eṣa vā etarhīndraḥ̭ | yo yaja̭te | yaja̭māna eva vājamujja̭yati || saptada̭śa pravyādhānāji-ndhā̭vanti | saptadaśagg stotra-mbha̭vati | saptada̭śa saptadaśa dīyante || 33 ||
saptadaśaḥ prajāpa̭tiḥ | prajāpa̭te-rāptyai || arvā̭-'si sapti̭rasi vājya̭sītyā̭ha | agnirvā arvā | vāyu-ssaptiḥ̭ | ādityo vājī | etābhi̭revāsmai̭ devatā̭bhi-rdevarathaṃ-yu~̭nakti || praṣṭivāhinaṃ̭-yu~nakti | praṣṭivāhī vai dḙvarathaḥ | devarathamevāsmai̭ yunakti || 34 ||
vāji̭no vāja̭-ndhāvata kāṣṭhā-ṅgacchatetyā̭ha | suvargo vai lokaḥ kāṣṭhā | suvargameva lokaṃ-ya~̭nti || suvargaṃ-vā~ ete lokaṃ-ya~̭nti | ya āji-ndhāva̭nti || prāñco̭ dhāvanti | prāṃi̭va hi sṷvargo lokaḥ || catasṛbhiranṷ mantrayate | catvāri chandāgṃ̭si | chando̭bhirevainān-thsuvargaṃ-lo~ka-ṅga̭mayati || 35 ||
pra vā ete-'smāl-lokāccya̭vante | ya āji-ndhāva̭nti | uda̭ñca āva̭rtante | asmādeva tena̭ lokānnaya̭nti || rathavimocanīya̭-ñjuhoti prati̭ṣṭhityai || ā mā vāja̭sya prasavo ja̭gamyādityā̭ha | annaṃ-vai~ vājaḥ̭ | anna̭mevāva̭rundhe || yathālokaṃ-vā~ eta ujja̭yanti | ya āji-ndhāva̭nti || 36 ||
kṛṣṇala̭-ṅkṛṣṇalaṃ-vā~jasṛdbhyaḥ praya̭cchati | yameva te vājaṃ̭-lo~kamujjaya̭nti | ta-mpa̭rikrīyā-va̭rundhe || ekadhā brahmaṇa upa̭harati | ekadhaiva yaja̭māne vīrya̭-ndadhāti || devā vā oṣa̭dhīṣvājima̭yuḥ | tā bṛhaspati-ruda̭jayat | sa nīvārānnira̭vṛṇīta | tannīvārā̭ṇā-nnīvāratvam || naivāraścaru-rbha̭vati || 37 ||
etadvai devānā-mparamamannam | yannīvārāḥ | parameṇaivāsmā̭ annādye-nāva̭ra-mannādyamava̭rundhe || saptada̭śaśarāvo bhavati | saptadaśaḥ prajāpa̭tiḥ | prajāpa̭te-rāptyai || kṣīre bha̭vati | ruca̭mevāsmi̭n-dadhāti || sarpiṣvā-nbhavati meddhyatvāya̭ || bārhaspatyo vā eṣa devata̭yā || 38 ||
yo vā̭japeyḙna yaja̭te | bārhaspatya eṣa caruḥ || aśvān-thsariṣyata-ssasruṣaścāva̭-ghrāpayati | yameva te vājaṃ̭-lo~kamujjaya̭nti | tamevāva̭rundhe || ajī̭jipata vanaspataya indraṃ-vā~jaṃ-vi~mṷcyaddhvamiti̭ dundubhīn. vimṷñcati | yameva te vājaṃ̭-lo~kami̭ndriya-ndṷndubhaya̭ ujjaya̭nti | tamevā-va̭rundhe || 39 ||
(abhija̭yati - vā eṣā vāg - dī̭yante - 'smai yunakti - gamayati - ya āji-ndhāva̭nti - bhavati - devata̭yā - +-'ṣṭau ca̭) (a. 6)
anuvākaṃ 7 - yūpārohaṇam
tārpyaṃ-ya~ja̭māna-mpari̭dhāpayati | yajño vai tārpyam | yajñenaivainagṃ sama̭rdhayati | darbhamaya-mpari̭dhāpayati | pavitraṃ-vai~ darbhāḥ | punātyevainam | vājaṃ-vā~ eṣo-'va̭ruruthsate | yo vā̭japeyḙna yaja̭te | oṣa̭dhayaḥ khalu vai vājaḥ̭ | ya-dda̭rbhamaya̭-mparidhāpaya̭ti || 40 ||
vājasyāva̭-ruddhyai || jāya ehi suvo rohāvetyā̭ha | patni̭yā evaiṣa yajñasyān-vārambho-'na̭vacchityai || saptada̭śā-ratniryūpo̭ bhavati | saptadaśaḥ prajāpa̭tiḥ | prajāpa̭terāptyai || tūpara-ścatṷraśri-rbhavati || gaudhūma-ñcaṣālam | na vā ete vrīhayo na yavāḥ | ya-dgodhūmāḥ || 41 ||
evami̭va hi prajāpa̭ti-ssamṛ̭ddhyai | atho̭ amumevāsmai̭ lokamanna̭vanta-ṅkaroti || vāso̭bhi-rveṣṭayati | eṣa vai yaja̭mānaḥ | yadyūpaḥ̭ | sarvadevatyaṃ̭-vā~saḥ̭ | sarvā̭bhirevaina̭-ndevatā̭bhi-ssama̭rdhayati | atho̭ ākrama̭ṇameva tathsetuṃ-ya~ja̭mānaḥ kurute | suvargasya̭ lokasya sama̭ṣṭyai || dvāda̭śa vājaprasavīyā̭ni juhoti || 42 ||
dvāda̭śa māsā-ssaṃva~thsaraḥ | saṃva~thsarameva prī̭ṇāti | atho̭ saṃva~thsaramevāsmā upa̭ dadhāti | suvargasya̭ lokasya sama̭ṣṭyai || daśabhiḥ kalpai̭ rohati | nava vai purṷṣe prāṇāḥ | nābhi̭rdaśamī | prāṇāneva ya̭thāsthāna-ṅka̭lpayitvā | suvargaṃ-lo~kamḙti | etāvadvai purṷṣasya svam || 43 ||
yāva̭t-prāṇāḥ | yāva̭devāsyāsti̭ | tena̭ saha sṷvargaṃ-lo~kamḙti || suva̭rdevāgṃ a̭ganmetyā̭ha | suvargameva lokamḙti | amṛtā̭ abhūmetyā̭ha | amṛta̭miva hi sṷvargo lokaḥ | prajāpa̭teḥ prajā a̭bhūmetyā̭ha | prājāpatyo vā ayaṃ-lo~kaḥ | asmādeva tena̭ lokānnaiti̭ || 44 ||
samaha-mprajayā sa-mmayā prajetyā̭ha | āśiṣa̭mevaitā-māśāste || āsapuṭai-rghna̭nti | annaṃ-vā~ iyam | annādyḙnaivainagṃ sama̭rdhayanti | ūṣai-rghnanti | ete hi sākṣādannam | yadūṣāḥ | sākṣādevaina̭-mannādyḙna sama̭rdhayanti || purastāt-pratyañca-ṅghnanti || 45 ||
purastāddhi pra̭tīcīna-manna̭madyate || śīrṣato ghna̭nti | śīrṣato hyanna̭madyate || digbhyo ghna̭nti | digbhya evāsmā̭ annādya-mava̭rundhate || īśvaro vā eṣa parāṃ-pradaghaḥ̭ | yo yūpagṃ roha̭ti || hira̭ṇyamaddhya-va̭rohati | amṛtaṃ-vai~ hira̭ṇyam | amṛtagṃ̭ suvargo lokaḥ || 46 ||
amṛta̭ eva sṷvarge loke prati̭ tiṣṭhati || śatamā̭na-mbhavati | śatāyuḥ purṷṣa-śśatendri̭yaḥ | āyṷṣyevendriye prati̭ tiṣṭhati || puṣṭyai vā eta-drūpam | yadajā | tri-ssaṃ̭va~thsarasyānyān-paśū-npari prajā̭yate || bastājina-maddhyava̭ rohati | puṣṭyā̭meva prajana̭ne prati̭tiṣṭhati || 47 ||
(paridhāpaya̭ti - godhūmā̭ - juhoti - svaṃ - naiti̭ - pratyañja̭-ṅghnanti - loko - +nava̭ ca (a. 7)
anuvākaṃ 8 - annahomāḥ, abhiṣekaśca
saptānna̭-homāñjṷhoti | sapta vā annā̭ni | yāva̭ntyevānnā̭ni | tānyevāva̭rundhe | sapta grāmyā oṣa̭dhayaḥ | saptāraṇyāḥ | ubhayī̭ṣā-mava̭ruddhyai || anna̭syā-nnasya juhoti | anna̭syānnasyā-va̭ruddhyai || ya-dvā̭japeyayājya-na̭varuddhasyāśñīyāt || 48 ||
ava̭ruddhena vyṛ̭ddhyeta | sarva̭sya samavadāya̭ juhoti | ana̭varuddha-syāva̭ruddhyai || audṷmbareṇa sruveṇa̭ juhoti | ūrgvā anna̭-mudumbaraḥ̭ | ūrja evānnādyasyāva̭ruddhyai || devasya̭ tvā savituḥ pra̭sava ityā̭ha | savitṛ pra̭sūta evaina-mbrahma̭ṇā devatā̭bhi-rabhiṣi̭ñcati || anna̭syānnasyābhiṣi̭ñcati | anna̭syānnasyāva̭ruddhyai || 49 ||
purastāt-pratyañca̭-mabhiṣi̭ñcati | purastāddhi-pra̭tīcīna-manna̭madyate | śīrṣato̭-'bhiṣi̭ñcati | śīrṣato hyanna̭madyate || āmukhā̭danvava̭ srāvayati | mukhata evāsmā̭ annādya̭-ndadhāti || agnestvā sāmrājyenābhiṣi̭ñcāmītyā̭ha | eṣa vā agne-ssavaḥ | tenaivaina̭-mabhiṣi̭ñcati | indra̭sya tvā sāmrājyenābhiṣi̭ñcāmītyā̭ha || 50 ||
indriya-mevāsmi̭-nnetena̭ dadhāti | bṛhaspatestvā sāmrājyenābhiṣi̭ñcā-mītyā̭ha | brahma vai devānā-mbṛhaspatiḥ̭ | brahma̭ṇaivaina̭-mabhiṣi̭ñcati || somagrahāgścā̭-vadānīyāni̭ cartvigbhya upa̭ haranti | amumeva tai-rloka-manna̭vanta-ṅkaroti | surāgrahāgścā̭-navadānīyāni̭ ca vājasṛdbhyaḥ̭ | imameva tai-rloka-manna̭vanta-ṅkaroti | atho̭ ubhayīṣvevābhiṣi̭cyate || vimātha-ṅkṷrvate vājasṛtaḥ̭ || 51 ||
indriyasyāva̭ruddhyai || ani̭ruktābhiḥ prātassavane stṷvate | ani̭ruktaḥ prajāpa̭tiḥ | prajāpa̭terāptyai | vāja̭vatībhi-rmāddhya̭ndine | annaṃ-vai~ vājaḥ̭ | anna̭mevā-va̭rundhe | śipiviṣṭava̭tībhi-stṛtīyasavane | yajño vai viṣṇuḥ̭ | paśava-śśipiḥ̭ | yajña eva paśuṣu prati̭ tiṣṭhati || bṛhadantya̭-mbhavati | anta̭mevainagg̭ śriyai ga̭mayati || 52 ||
(aśñīyā - danna̭syānnasyā va̭ruddhyā - indra̭sya tvā sāmrājyenābhiṣi̭ñcā mītyā̭ha-vājasṛtaḥ - śipi strīṇi̭ ca) (a. 8)
anuvākaṃ 9 - atigrāhyāḥ, pañcaindrāḥ
nṛṣada-ntvetyā̭ha | prajā vai nṝn | prajānā̭mevaitena̭ sūyate | druṣadamityā̭ha | vanaspata̭yo vai dru | vanaspatī̭nāmevai tena̭ sūyate | bhuvanasada-mityā̭ha | yadā vai vasī̭yā-nbhava̭ti | bhuva̭namaganniti vai tamā̭huḥ | bhuva̭namevaitena̭ gacchati || 53 ||
aphsuṣada̭-ntvā ghṛtasada-mityā̭ha | apāmevaitena̭ ghṛtasya̭ sūyate | vyomasada-mityā̭ha | yadā vai vasī̭yā-nbhava̭ti | vyo̭māganniti vai tamā̭huḥ | vyo̭maivaitena̭ gacchati || pṛthiviṣada̭-ntvā-'ntarikṣasada-mityā̭ha | eṣāmevaitena̭ lokānāgṃ̭ sūyate | tasmā-dvājape-yayājī na ka-ñcana pratyava̭rohati | apī̭va hi devatā̭nāgṃ sūyate || 54 ||
nākasada-mityā̭ha | yadāvai vasī̭yā-nbhava̭ti | nāka̭maganniti vai tamā̭huḥ | nāka̭mevaitena̭ gacchati || ye grahāḥ pañcajanīnā ityā̭ha | pañcajanānā̭-mevaitena̭ sūyate || apāgṃ rasamudva̭yasa-mityā̭ha | apāmevaitena rasa̭sya sūyate | sūrya̭raśmigṃ samābhṛ̭ta-mityā̭ha saśukratvāya̭ || 55 ||
(gacchati - sūyate - +nava̭ ca) (a. 9)
anuvākaṃ 10 - piṇḍapitṛyajñaḥ darśapūrṇamāsabrāhmaṇaśeṣaḥ
indro̭ vṛtragṃ hatvā | asṷrā-nparābhāvya̭ | so̭-'māvāsyā-mpratyāga̭cchat | te pitaraḥ̭ pūrvedyu-rāga̭cchann | pitṝn. yajño̭-'gacchat | ta-ndevāḥ puna̭rayācanta | tamebhyo na puna̭radaduḥ | te-'bruvan varaṃ̭-vṛ~ṇāmahai | atha̭ vaḥ puna̭rdāsyāmaḥ | asmabhya̭meva pūrvedyuḥ kri̭yātā iti̭ || 56 ||
tamebhyaḥ puna̭radaduḥ | tasmāt-pitṛbhyaḥ̭ pūrvedyuḥ kri̭yate | ya-tpitṛbhyaḥ̭ pūrvedyuḥ karoti̭ | pitṛbhya̭ eva ta-dyajña-nniṣkrīya yaja̭mānaḥ prata̭nute || somā̭ya pitṛpī̭tāya svadhā nama ityā̭ha | piturevādhi̭ somapīthamava̭ rundhe | na hi pitā pramīya̭māṇa āhaiṣa so̭mapītha iti̭ | indriyaṃ-vai~ so̭mapīthaḥ | indriyameva so̭mapīthamava̭-rundhe | tenandriyeṇa̭ dvitīyā-ñjāyāmabhya̭śñute || 57 ||
eta-dvai brāhma̭ṇa-mpurā vā̭jaśravasā vidāma̭krann | tasmā-tte dvedvḙ jāye abhyākṣata | ya evaṃ-ve~da̭ | abhi dvitīyā-ñjāyāma̭śñute || agnayḙ kavyavāha̭nāya svadhā nama ityā̭ha | ya eva pi̭tṛṇāmagniḥ | ta-mprī̭ṇāti || tisra āhṷtī-rjuhoti || trirnida̭dhāti || ṣaṭ-thsampa̭dyante || 58 ||
ṣaḍvā ṛtavaḥ̭ | ṛtūneva prī̭ṇāti || tūṣṇī-mmekṣa̭ṇa-māda̭dhāti | asti̭ vā hi ṣaṣṭha ṛturna vā || devān. vai pitṝ-nprītān | manuṣyāḥ pitaro-'nu prapi̭pate | tisra āhṷtī-rjuhoti | trirnida̭dhāti | ṣaṭ-thsampa̭dyante | ṣaḍvā ṛtavaḥ̭ || 59 ||
ṛtavaḥ khalu vai devāḥ pitaraḥ̭ | ṛtūneva devā-npitṝ-nprī̭ṇāti | tānprītān | manuṣyāḥ pitaro-'nu prapi̭pate || sakṛdācchinna-mbarhi-rbha̭vati | sakṛdi̭va hi pitaraḥ̭ || trirnida̭dhāti | tṛtīye vā ito loke pitaraḥ̭ | tāneva prī̭ṇāti || parāṃāva̭rtate || 60 ||
hlīkā hi pitaraḥ̭ || òṣmaṇo vyāvṛta upāste | ūṣmabhā̭gā hi pitaraḥ̭ || brahmavādino̭ vadanti | prāśyāṃ(3)na prāśyā(3)miti̭ | ya-tprāśñīyāt | janyamanna̭madyāt | pramāyṷka-ssyāt | yanna prāśñīyāt | aha̭vi-ssyāt || 61 ||
pitṛbhya āvṛ̭ścyeta | avaghreya̭meva | tanneva prāśi̭ta-nnevāprā̭śitam || vīraṃ-vā~ vai pitaraḥ̭ prayanto hara̭nti | vīraṃ-vā~̭ dadati | daśā-ñchi̭natti | hara̭ṇabhāgā hi pitaraḥ̭ | pitṝneva nirava̭dayate || utta̭ra āyṷṣi loma̭ chindīta | pitṛṇāg hyḙtarhi nedī̭yaḥ || 62 ||
nama̭skaroti | namaskāro hi pi̭tṛṇām || namo̭ vaḥ pitaro rasā̭ya | namo̭ vaḥ pitara-śśuṣmā̭ya | namo̭ vaḥ pitaro jīvāya̭ | namo̭ vaḥ pitara-ssvadhāyai | namo̭ vaḥ pitaro manyave | namo̭ vaḥ pitaro ghorāya̭ | pita̭ro namo̭ vaḥ | ya etasmi̭n ~loke stha || 63 ||
yuṣmāgste-'nṷ | ye-'smi~lloke | mā-nte nṷ | ya etasmi̭~lloke stha | yūya-nteṣāṃ-va~si̭ṣṭhā bhūyāsta | ye-'smi~lloke | aha-nteṣāṃ-va~si̭ṣṭho bhūyāsamityā̭ha | vasi̭ṣṭha-ssamānānā-mbhavati | ya evaṃ-vi~dvān-pitṛbhyaḥ̭ karoti̭ || eṣa vai ma̭nuṣyā̭ṇāṃ-ya~jñaḥ || 64 ||
devānāṃ-vā~ ita̭re yajñāḥ | tena vā eta-tpi̭tṛloke ca̭rati || ya-tpitṛbhyaḥ̭ karoti̭ | sa īśvaraḥ pramḙtoḥ | prājāpatyayarcā punaraiti̭ | yajño vai prajāpa̭tiḥ | yajñenaiva saha punaraiti̭ | na pramāyṷko bhavati || pitṛloke vā eta-dyaja̭mānaścarati | ya-tpitṛbhyaḥ̭ karoti̭ | sa īśvara ārtimārtoḥ | prajāpa̭ti-stvāvaina-ntata unnḙtumarhatītyā̭huḥ | ya-tprā̭jāpatyayarcā punaraiti̭ | prajāpa̭tirevaina-ntata unna̭yati | nārtimārccha̭ti yaja̭mānaḥ || 65 ||
(itya̭ - śñute - padyante - padyante ṣaḍvā ṛtavo̭ - vartate-' - ha̭vi-ssyān - nedī̭yaḥ - stha - yajño - yaja̭mānaścarati ya-tpitṛbhyaḥ̭ karoti pañca̭ ca) (a. 10) (devāsurā agnīṣoma̭yo--r devā vai yathā darśaṃ̭ - devā vai yadanyai-rgrahai--r brahmavādino nāgni̭ṣṭomo na - sā̭vitraṃ - devasyāhaṃ - tārpyagṃ - saptānna̭homān - nṛṣadaṃ - tvendro̭ vṛtragṃ hatvā daśa̭) (devāsurā - vājyḙvainaṃ - tasmā-dvājapeyayājī - devasyāhaṃ - ~vājasyāva̭ruddhyā- indriyamevāsmin. - hlīkā hi pitaraḥ pañca̭ṣaṣṭiḥ) (devāsurā - yaja̭mānaḥ) || hariḥ̭ om || || kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe prathamāṣṭake tṛtīyaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||

Explore More