కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే ప్రథమాష్టకే తృతీయః ప్రపాఠకః - వాజపేయబ్రాహ్మణం
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హరిః ఓమ్ ॥
అనువాకం 1 - పునరాధేయశేషః ఆజ్యభాగయోర్విశేషః
దేవాసురా-స్సం-యఁత్తా ఆసన్న్ । తే దేవా విజయ-ముపయన్తః । అగ్నీషోమయో-స్తేజస్వినీస్తనూ-స్స-న్న్యదధత । ఇదము నో భవిష్యతి । యది నో జేష్యన్తీతి । తేనాగ్నీషోమా-వపాక్రామతామ్ । తే దేవా విజిత్య । అగ్నీషోమా-వన్వైచ్ఛన్న్ । తే-ఽగ్ని-మన్వవిన్ద-న్నృతుషూ-థ్సన్నమ్ । తస్య విభక్తీభి-స్తేజస్వినీస్తనూ-రవారున్ధత ॥ 1 ॥
తే సోమ-మన్వవిన్దన్న్ । తమఘ్నన్న్ । తస్య యథా-ఽభిజ్ఞాయ-న్తనూ-ర్వ్యగృహ్ణత । తే గ్రహా అభవన్న్ । త-ద్గ్రహాణా-ఙ్గ్రహత్వమ్ । యస్యైవం-విఁదుషో గ్రహా గృహ్యన్తే । తస్య త్వేవ గృహీతాః ॥ నానాగ్నేయ-మ్పునరాధేయే కుర్యాత్ । యదనాగ్నేయ-మ్పునరాధేయే కుర్యాత్ । వ్యృద్ధమేవ తత్ ॥ 2 ॥
అనాగ్నేయం-వాఁ ఏత-త్క్రియతే । య-థ్సమిధ-స్తనూనపాతమిడో బర్హి-ర్యజతి ॥ ఉభావాగ్నేయా-వాజ్యభాగౌ స్యాతామ్ ॥ అనాజ్యభాగౌ-భవత ఇత్యాహుః । యదుభావాగ్నేయావన్వఞ్చావితి । అగ్నయే పవమానాయోత్తర-స్స్యాత్ । య-త్పవమానాయ । తేనాజ్య భాగః । తేన సౌమ్యః ॥ బుధన్వత్యాగ్నేయ-స్యాజ్య-భాగస్య పురో-ఽనువాక్యా భవతి ॥ 3 ॥
యథా సుప్త-మ్బోధయతి । తాదృగేవ తత్ ॥ అగ్నిన్యక్తాః పత్నీ సంయాఁజానామృచః స్యుః । తేనాగ్నేయగ్ం సర్వ-మ్భవతి ॥ ఏకధా తేజస్వినీ-న్దేవతా-ముపైతీత్యాహుః । సైనమీశ్వరా ప్రదహ ఇతి ॥ నేతి బ్రూయాత్ । ప్రజననం-వాఁ అగ్నిః । ప్రజనన-మేవోపైతీతి ॥ కృతయజు-స్సమ్భృత సమ్భార ఇత్యాహుః ॥ 4 ॥
న సభృన్త్యా-స్సమ్భారాః । న యజుః కార్యమితి ॥ అథో ఖలు । సభృన్త్యా ఏవ సభాంరాః । కార్యం-యఁజుః । పునరాధేయస్య సమృద్ధ్యై ॥ తేనోపాగ్ంశు ప్రచరతి । ఏష్య ఇవ వా ఏషః । య-త్పున-రాధేయః । యథోపాగ్ంశు నష్టమిచ్ఛతి ॥ 5 ॥
తాదృగేవ తత్ ॥ ఉచ్చై-స్స్విష్టకృతము-థ్సృజతి । యథా నష్టం-విఁత్వా ప్రాహాయమితి । తాదృగేవ తత్ ॥ ఏకధా తేజస్వినీ-న్దేవతాముపైతీత్యాహుః । సైనమీశ్వరా ప్రదహ ఇతి । తత్తథా నోపైతి । ప్రయాజానూయాజేష్వేవ విభక్తీః కుర్యాత్ । యథాపూర్వ-మాజ్యభాగౌ స్యాతామ్ । ఏవ-మ్పత్నీ సంయాఁజాః ॥ 6 ॥
త-ద్వైశ్వానరవత్-ప్రజననవత్తర-ముపైతీతి ॥ తదాహుః । వ్యృద్ధం-వాఁ ఏతత్ । అనాగ్నేయం-వాఁ ఏత-త్క్రియత ఇతి ॥ నేతి బ్రూయాత్ । అగ్ని-మ్ప్రథమం-విఁభక్తీనాం-యఁజతి । అగ్నిముత్తమ-మ్పత్నీ సంయాఁజానామ్ । తేనాగ్నేయమ్ । తేన సమృద్ధ-ఙ్క్రియత ఇతి ॥ 7 ॥
అనువాకం 1 - పునరాధేయశేషః ఆజ్యభాగయోర్విశేషః
దేవాసురా-స్సం-యఁత్తా ఆసన్న్ । తే దేవా విజయ-ముపయన్తః । అగ్నీషోమయో-స్తేజస్వినీస్తనూ-స్స-న్న్యదధత । ఇదము నో భవిష్యతి । యది నో జేష్యన్తీతి । తేనాగ్నీషోమా-వపాక్రామతామ్ । తే దేవా విజిత్య । అగ్నీషోమా-వన్వైచ్ఛన్న్ । తే-ఽగ్ని-మన్వవిన్ద-న్నృతుషూ-థ్సన్నమ్ । తస్య విభక్తీభి-స్తేజస్వినీస్తనూ-రవారున్ధత ॥ 1 ॥
తే సోమ-మన్వవిన్దన్న్ । తమఘ్నన్న్ । తస్య యథా-ఽభిజ్ఞాయ-న్తనూ-ర్వ్యగృహ్ణత । తే గ్రహా అభవన్న్ । త-ద్గ్రహాణా-ఙ్గ్రహత్వమ్ । యస్యైవం-విఁదుషో గ్రహా గృహ్యన్తే । తస్య త్వేవ గృహీతాః ॥ నానాగ్నేయ-మ్పునరాధేయే కుర్యాత్ । యదనాగ్నేయ-మ్పునరాధేయే కుర్యాత్ । వ్యృద్ధమేవ తత్ ॥ 2 ॥
అనాగ్నేయం-వాఁ ఏత-త్క్రియతే । య-థ్సమిధ-స్తనూనపాతమిడో బర్హి-ర్యజతి ॥ ఉభావాగ్నేయా-వాజ్యభాగౌ స్యాతామ్ ॥ అనాజ్యభాగౌ-భవత ఇత్యాహుః । యదుభావాగ్నేయావన్వఞ్చావితి । అగ్నయే పవమానాయోత్తర-స్స్యాత్ । య-త్పవమానాయ । తేనాజ్య భాగః । తేన సౌమ్యః ॥ బుధన్వత్యాగ్నేయ-స్యాజ్య-భాగస్య పురో-ఽనువాక్యా భవతి ॥ 3 ॥
యథా సుప్త-మ్బోధయతి । తాదృగేవ తత్ ॥ అగ్నిన్యక్తాః పత్నీ సంయాఁజానామృచః స్యుః । తేనాగ్నేయగ్ం సర్వ-మ్భవతి ॥ ఏకధా తేజస్వినీ-న్దేవతా-ముపైతీత్యాహుః । సైనమీశ్వరా ప్రదహ ఇతి ॥ నేతి బ్రూయాత్ । ప్రజననం-వాఁ అగ్నిః । ప్రజనన-మేవోపైతీతి ॥ కృతయజు-స్సమ్భృత సమ్భార ఇత్యాహుః ॥ 4 ॥
న సభృన్త్యా-స్సమ్భారాః । న యజుః కార్యమితి ॥ అథో ఖలు । సభృన్త్యా ఏవ సభాంరాః । కార్యం-యఁజుః । పునరాధేయస్య సమృద్ధ్యై ॥ తేనోపాగ్ంశు ప్రచరతి । ఏష్య ఇవ వా ఏషః । య-త్పున-రాధేయః । యథోపాగ్ంశు నష్టమిచ్ఛతి ॥ 5 ॥
తాదృగేవ తత్ ॥ ఉచ్చై-స్స్విష్టకృతము-థ్సృజతి । యథా నష్టం-విఁత్వా ప్రాహాయమితి । తాదృగేవ తత్ ॥ ఏకధా తేజస్వినీ-న్దేవతాముపైతీత్యాహుః । సైనమీశ్వరా ప్రదహ ఇతి । తత్తథా నోపైతి । ప్రయాజానూయాజేష్వేవ విభక్తీః కుర్యాత్ । యథాపూర్వ-మాజ్యభాగౌ స్యాతామ్ । ఏవ-మ్పత్నీ సంయాఁజాః ॥ 6 ॥
త-ద్వైశ్వానరవత్-ప్రజననవత్తర-ముపైతీతి ॥ తదాహుః । వ్యృద్ధం-వాఁ ఏతత్ । అనాగ్నేయం-వాఁ ఏత-త్క్రియత ఇతి ॥ నేతి బ్రూయాత్ । అగ్ని-మ్ప్రథమం-విఁభక్తీనాం-యఁజతి । అగ్నిముత్తమ-మ్పత్నీ సంయాఁజానామ్ । తేనాగ్నేయమ్ । తేన సమృద్ధ-ఙ్క్రియత ఇతి ॥ 7 ॥
(అరున్ధ - తైవ త-ద్- భవతి - సమ్భృతసమ్భార ఇత్యాహు - రిచ్ఛతి - పత్నీసంయాఁజా - +నవ చ) ( ఆ1)
అనువాకం 2 - వాజపేయస్య విధిః
అనువాకం 2 - వాజపేయస్య విధిః
దేవా వై యథాదర్శం-యఁజ్ఞానాహరన్త । యో-ఽగ్నిష్టోమమ్ । య ఉక్థ్యమ్ । యో-ఽతిరాత్రమ్ । తే సహైవ సర్వే వాజపేయ-మపశ్యన్న్ । తే । అన్యోన్యస్మై నాతిష్ఠన్త । అహమనేన యజా ఇతి । తే-ఽబ్రువన్న్ । ఆజిమస్య ధావామేతి ॥ 8 ॥
తస్మి-న్నాజిమధావన్న్ । త-మ్బృహస్పతి-రుదజయత్ । తేనాయజత । స స్వారాజ్య-మగచ్ఛత్ । తమిన్ద్రో-ఽబ్రవీత్ । మామనేన యాజయేతి । తేనేన్ద్ర-మయాజయత్ । సో-ఽగ్ర-న్దేవతానా-మ్పర్యైత్ । అగచ్ఛ-థ్స్వారాజ్యమ్ । అతిష్ఠన్తాస్మై జ్యైష్ఠ్యాయ ॥ 9 ॥
య ఏవం-విఁద్వాన్. వాజపేయేన యజతే । గచ్ఛతి స్వారాజ్యమ్ । అగ్రగ్ం సమానానా-మ్పర్యేతి । తిష్ఠన్తే-ఽస్మై జ్యైష్ఠ్యాయ ॥ స వా ఏష బ్రాహ్మణస్య చైవ రాజన్యస్య చ యజ్ఞః ॥ తం-వాఁ ఏతం-వాఁజపేయ ఇత్యాహుః । వాజాప్యో వా ఏషః । వాజగ్గ్ హ్యేతేన దేవా ఐఫ్సన్న్ ॥ సోమో వై వాజపేయః । యో వై సోమం-వాఁజపేయం-వేఁద ॥ 10 ॥
వాజ్యేవైన-మ్పీత్వా భవతి । ఆ-ఽస్య వాజీ జాయతే ॥ అన్నం-వైఁ వాజపేయః । య ఏవం-వేఁద । అత్త్యన్నమ్ । ఆ-ఽస్యాన్నాదో జాయతే ॥ బ్రహ్మ వై వాజపేయః । య ఏవం-వేఁద । అత్తి బ్రహ్మణా-ఽన్నమ్ । ఆ-ఽస్య బ్రహ్మా జాయతే ॥ 11 ॥
వాగ్వై వాజస్య ప్రసవః । య ఏవం-వేఁద । కరోతి వాచా వీర్యమ్ । ఐనం-వాఁచా గచ్ఛతి । అపివతీం-వాఁచం-వఁదతి ॥ ప్రజాపతి-ర్దేవేభ్యో యజ్ఞాన్ వ్యాదిశత్ । స ఆత్మన్ వాజపేయ-మధత్త । త-న్దేవా అబ్రువన్న్ । ఏష వావ యజ్ఞః । య-ద్వాజపేయః ॥ 12 ॥
అప్యేవ నో-ఽత్రాస్త్వితి । తేభ్య ఏతా ఉజ్జితీః ప్రాయచ్ఛత్ ॥ తా వా ఏతా ఉజ్జితయో వ్యాఖ్యాయన్తే । యజ్ఞస్య సర్వత్వాయ । దేవతానా-మనిర్భాగాయ ॥ దేవా వై బ్రహ్మణశ్చాన్నస్య చ శమలమపాఘ్నన్న్ । య-ద్బ్రహ్మణ-శ్శమలమాసీత్ । సా గాథా నారాశగ్గ్స్య భవత్ । యదన్నస్య । సా సురా ॥ 13 ॥
తస్మా-ద్గాయతశ్చ మత్తస్య చ న ప్రతిగృహ్యమ్ । య-త్ప్రతిగృహ్ణీయాత్ । శమల-మ్ప్రతిగృహ్ణీయాత్ ॥ సర్వా వా ఏతస్య వాచో ఽవరుద్ధాః । యో వాజపేయయాజీ । యా పృథివ్యాం-యాఁ-ఽగ్నౌ యా రథన్తరే । యా-ఽన్తరిక్షే యా వాయౌ యా వామదేవ్యే । యా దివి యా-ఽఽదిత్యే యా బృహతి । యా-ఽఫ్సు యౌషధీషు యా వనస్పతిషు ॥ తస్మా-ద్వాజపేయయాజ్యార్త్విజీనః । సర్వా హ్యస్య వాచో ఽవరుద్ధాః ॥ 14 ॥
తస్మి-న్నాజిమధావన్న్ । త-మ్బృహస్పతి-రుదజయత్ । తేనాయజత । స స్వారాజ్య-మగచ్ఛత్ । తమిన్ద్రో-ఽబ్రవీత్ । మామనేన యాజయేతి । తేనేన్ద్ర-మయాజయత్ । సో-ఽగ్ర-న్దేవతానా-మ్పర్యైత్ । అగచ్ఛ-థ్స్వారాజ్యమ్ । అతిష్ఠన్తాస్మై జ్యైష్ఠ్యాయ ॥ 9 ॥
య ఏవం-విఁద్వాన్. వాజపేయేన యజతే । గచ్ఛతి స్వారాజ్యమ్ । అగ్రగ్ం సమానానా-మ్పర్యేతి । తిష్ఠన్తే-ఽస్మై జ్యైష్ఠ్యాయ ॥ స వా ఏష బ్రాహ్మణస్య చైవ రాజన్యస్య చ యజ్ఞః ॥ తం-వాఁ ఏతం-వాఁజపేయ ఇత్యాహుః । వాజాప్యో వా ఏషః । వాజగ్గ్ హ్యేతేన దేవా ఐఫ్సన్న్ ॥ సోమో వై వాజపేయః । యో వై సోమం-వాఁజపేయం-వేఁద ॥ 10 ॥
వాజ్యేవైన-మ్పీత్వా భవతి । ఆ-ఽస్య వాజీ జాయతే ॥ అన్నం-వైఁ వాజపేయః । య ఏవం-వేఁద । అత్త్యన్నమ్ । ఆ-ఽస్యాన్నాదో జాయతే ॥ బ్రహ్మ వై వాజపేయః । య ఏవం-వేఁద । అత్తి బ్రహ్మణా-ఽన్నమ్ । ఆ-ఽస్య బ్రహ్మా జాయతే ॥ 11 ॥
వాగ్వై వాజస్య ప్రసవః । య ఏవం-వేఁద । కరోతి వాచా వీర్యమ్ । ఐనం-వాఁచా గచ్ఛతి । అపివతీం-వాఁచం-వఁదతి ॥ ప్రజాపతి-ర్దేవేభ్యో యజ్ఞాన్ వ్యాదిశత్ । స ఆత్మన్ వాజపేయ-మధత్త । త-న్దేవా అబ్రువన్న్ । ఏష వావ యజ్ఞః । య-ద్వాజపేయః ॥ 12 ॥
అప్యేవ నో-ఽత్రాస్త్వితి । తేభ్య ఏతా ఉజ్జితీః ప్రాయచ్ఛత్ ॥ తా వా ఏతా ఉజ్జితయో వ్యాఖ్యాయన్తే । యజ్ఞస్య సర్వత్వాయ । దేవతానా-మనిర్భాగాయ ॥ దేవా వై బ్రహ్మణశ్చాన్నస్య చ శమలమపాఘ్నన్న్ । య-ద్బ్రహ్మణ-శ్శమలమాసీత్ । సా గాథా నారాశగ్గ్స్య భవత్ । యదన్నస్య । సా సురా ॥ 13 ॥
తస్మా-ద్గాయతశ్చ మత్తస్య చ న ప్రతిగృహ్యమ్ । య-త్ప్రతిగృహ్ణీయాత్ । శమల-మ్ప్రతిగృహ్ణీయాత్ ॥ సర్వా వా ఏతస్య వాచో ఽవరుద్ధాః । యో వాజపేయయాజీ । యా పృథివ్యాం-యాఁ-ఽగ్నౌ యా రథన్తరే । యా-ఽన్తరిక్షే యా వాయౌ యా వామదేవ్యే । యా దివి యా-ఽఽదిత్యే యా బృహతి । యా-ఽఫ్సు యౌషధీషు యా వనస్పతిషు ॥ తస్మా-ద్వాజపేయయాజ్యార్త్విజీనః । సర్వా హ్యస్య వాచో ఽవరుద్ధాః ॥ 14 ॥
(ధావామేతి - జ్యైష్ఠ్యాయ - వేద - బ్రహ్మా జాయతే-వాజపేయః-సురా-ఽఽర్త్విజీన ఏకం చ ) (అ. 2)
అనువాకం 3 - తస్యగ్రహవిశేషాః
అనువాకం 3 - తస్యగ్రహవిశేషాః
దేవా వై యదన్యై-ర్గ్రహై-ర్యజ్ఞస్య నావారున్ధత । తదతిగ్రాహ్యై-రతిగృహ్యా-వారున్ధత । తదతిగ్రాహ్యాణా-మతిగ్రాహ్యత్వమ్ ॥ యదతిగ్రాహ్యా గృహ్యన్తే । యదేవాన్యై-ర్గ్రహై-ర్యజ్ఞస్య నావరున్ధే । తదేవ తైరతిగృహ్యా-వరున్ధే ॥ పఞ్చ గృహ్యన్తే । పాఙ్క్తో యజ్ఞః । యావానేవ యజ్ఞః । తమాప్త్వా ఽవరున్ధే ॥ 15 ॥
సర్వ ఐన్ద్రా భవన్తి । ఏకధైవ యజమాన ఇన్ద్రియ-న్దధతి ॥ సప్తదశ ప్రాజాపత్యా గ్రహా గృహ్యన్తే । సప్తదశః ప్రజాపతిః । ప్రజాపతే-రాప్త్యై ॥ ఏకయర్చా గృహ్ణాతి । ఏకధైవ యజమానే వీర్య-న్దధాతి ॥ సోమగ్రహాగ్శ్చ సురాగ్రహాగ్శ్చ గృహ్ణాతి । ఏత-ద్వై దేవానా-మ్పరమమన్నమ్ । య-థ్సోమః ॥ 16 ॥
ఏత-న్మనుష్యాణామ్ । య-థ్సురా । పరమేణైవాస్మా అన్నాద్యేనావర-మన్నాద్య-మవరున్ధే ॥ సోమగ్రహా-న్గృహ్ణాతి । బ్రహ్మణో వా ఏత-త్తేజః । య-థ్సోమః । బ్రహ్మణ ఏవ తేజసా తేజో యజమానే దధాతి । సురాగ్రహా-న్గృహ్ణాతి । అన్నస్య వా ఏతచ్ఛమలమ్ । య-థ్సురా ॥ 17 ॥
అన్నస్యైవ శమలేన శమలం-యఁజమానా-దపహన్తి ॥ సోమగ్రహాగ్శ్చ సురాగ్రహాగ్శ్చ గృహ్ణాతి । పుమాన్. వై సోమః । స్త్రీ సురా । త-న్మిథునమ్ । మిథునమేవాస్య త-ద్యజ్ఞే కరోతి ప్రజననాయ । ఆత్మానమేవ సోమగ్రహై-స్స్పృణోతి । జాయాగ్ం సురా గ్రహైః । తస్మా-ద్వాజపేయయాజ్యముష్మిఁల్లోకే స్త్రియగ్ం సమ్భవతి । వాజపేయా-భిజితగ్గ్ హ్యస్య ॥ 18 ॥
పూర్వే సోమగ్రహా గృహ్యన్తే । అపరే సురాగ్రహాః । పురోక్షగ్ం సోమగ్రహాన్థ్- సాదయతి । పశ్చాదక్షగ్ం సురాగ్రహాన్ । పాపవస్యసస్య విధృత్యై ॥ ఏష వై యజమానః । య-థ్సోమః । అన్నగ్ం సురా । సోమగ్రహాగ్శ్చ సురాగ్రహాగ్శ్చ వ్యతిషజతి । అన్నాద్యేనైవైనం-వ్యఁతిషజతి ॥ 19 ॥
సపృఞ్చః స్థ స-మ్మా భద్రేణ పృఙ్క్తేత్యాహ । అన్నం-వైఁ భద్రమ్ । అన్నాద్యేనైవైనగ్ం సగ్ంసృజతి ॥ అన్నస్య వా ఏతచ్ఛమలమ్ । య-థ్సురా । పాప్మెవ ఖలు వై శమలమ్ । పాప్మనా వా ఏనమేతచ్ఛమలేన వ్యతిషజతి । య-థ్సోమగ్రహాగ్శ్చ సురాగ్రహాగ్శ్చ వ్యతిషజతి ॥ విపృచః స్థ వి మా పాప్మనా పృఙ్క్తేత్యాహ । పాప్మనైవైనగ్ం శమలేన వ్యావర్తయతి ॥ 20 ॥
తస్మా-ద్వాజపేయయాజీ పూతో మేద్ధ్యో దక్షిణ్యః ॥ ప్రాంఉ-ద్ద్రవతి సోమగ్రహైః । అముమేవ తై-ర్లోక-మభిజయతి । ప్రత్యఙ్ఖ్సురా గ్రహైః । ఇమమేవ తై-ర్లోక-మభిజయతి ॥ ప్రతిష్ఠన్తి సోమగ్రహైః । యావదేవ సత్యమ్ । తేన సూయతే ॥ వాజసృద్భ్యః సురాగ్రహాన్. హరన్తి । అనృతేనైవ విశగ్ం సగ్ంసృజతి ॥ హిరణ్యపాత్ర-మ్మధోః పూర్ణ-న్దదాతి । మధవ్యో-ఽసానీతి ॥ ఏకధా బ్రహ్మణ ఉప హరతి । ఏకధైవ యజమాన ఆయుస్తేజో దధాతి ॥ 21 ॥
సర్వ ఐన్ద్రా భవన్తి । ఏకధైవ యజమాన ఇన్ద్రియ-న్దధతి ॥ సప్తదశ ప్రాజాపత్యా గ్రహా గృహ్యన్తే । సప్తదశః ప్రజాపతిః । ప్రజాపతే-రాప్త్యై ॥ ఏకయర్చా గృహ్ణాతి । ఏకధైవ యజమానే వీర్య-న్దధాతి ॥ సోమగ్రహాగ్శ్చ సురాగ్రహాగ్శ్చ గృహ్ణాతి । ఏత-ద్వై దేవానా-మ్పరమమన్నమ్ । య-థ్సోమః ॥ 16 ॥
ఏత-న్మనుష్యాణామ్ । య-థ్సురా । పరమేణైవాస్మా అన్నాద్యేనావర-మన్నాద్య-మవరున్ధే ॥ సోమగ్రహా-న్గృహ్ణాతి । బ్రహ్మణో వా ఏత-త్తేజః । య-థ్సోమః । బ్రహ్మణ ఏవ తేజసా తేజో యజమానే దధాతి । సురాగ్రహా-న్గృహ్ణాతి । అన్నస్య వా ఏతచ్ఛమలమ్ । య-థ్సురా ॥ 17 ॥
అన్నస్యైవ శమలేన శమలం-యఁజమానా-దపహన్తి ॥ సోమగ్రహాగ్శ్చ సురాగ్రహాగ్శ్చ గృహ్ణాతి । పుమాన్. వై సోమః । స్త్రీ సురా । త-న్మిథునమ్ । మిథునమేవాస్య త-ద్యజ్ఞే కరోతి ప్రజననాయ । ఆత్మానమేవ సోమగ్రహై-స్స్పృణోతి । జాయాగ్ం సురా గ్రహైః । తస్మా-ద్వాజపేయయాజ్యముష్మిఁల్లోకే స్త్రియగ్ం సమ్భవతి । వాజపేయా-భిజితగ్గ్ హ్యస్య ॥ 18 ॥
పూర్వే సోమగ్రహా గృహ్యన్తే । అపరే సురాగ్రహాః । పురోక్షగ్ం సోమగ్రహాన్థ్- సాదయతి । పశ్చాదక్షగ్ం సురాగ్రహాన్ । పాపవస్యసస్య విధృత్యై ॥ ఏష వై యజమానః । య-థ్సోమః । అన్నగ్ం సురా । సోమగ్రహాగ్శ్చ సురాగ్రహాగ్శ్చ వ్యతిషజతి । అన్నాద్యేనైవైనం-వ్యఁతిషజతి ॥ 19 ॥
సపృఞ్చః స్థ స-మ్మా భద్రేణ పృఙ్క్తేత్యాహ । అన్నం-వైఁ భద్రమ్ । అన్నాద్యేనైవైనగ్ం సగ్ంసృజతి ॥ అన్నస్య వా ఏతచ్ఛమలమ్ । య-థ్సురా । పాప్మెవ ఖలు వై శమలమ్ । పాప్మనా వా ఏనమేతచ్ఛమలేన వ్యతిషజతి । య-థ్సోమగ్రహాగ్శ్చ సురాగ్రహాగ్శ్చ వ్యతిషజతి ॥ విపృచః స్థ వి మా పాప్మనా పృఙ్క్తేత్యాహ । పాప్మనైవైనగ్ం శమలేన వ్యావర్తయతి ॥ 20 ॥
తస్మా-ద్వాజపేయయాజీ పూతో మేద్ధ్యో దక్షిణ్యః ॥ ప్రాంఉ-ద్ద్రవతి సోమగ్రహైః । అముమేవ తై-ర్లోక-మభిజయతి । ప్రత్యఙ్ఖ్సురా గ్రహైః । ఇమమేవ తై-ర్లోక-మభిజయతి ॥ ప్రతిష్ఠన్తి సోమగ్రహైః । యావదేవ సత్యమ్ । తేన సూయతే ॥ వాజసృద్భ్యః సురాగ్రహాన్. హరన్తి । అనృతేనైవ విశగ్ం సగ్ంసృజతి ॥ హిరణ్యపాత్ర-మ్మధోః పూర్ణ-న్దదాతి । మధవ్యో-ఽసానీతి ॥ ఏకధా బ్రహ్మణ ఉప హరతి । ఏకధైవ యజమాన ఆయుస్తేజో దధాతి ॥ 21 ॥
(ఆప్త్వా-ఽవరున్ధే - సోమః - శమలం-యఁ-థ్సురా - హ్య-స్యైనం-వ్యఁతిషజతి - వ్యావర్తయతి - సృజతి చత్వారి చ ) (అ. 3)
అనువాకం 4 - పశవ-స్సప్తదశ
అనువాకం 4 - పశవ-స్సప్తదశ
బ్రహ్మవాదినో వదన్తి । నాగ్నిష్టోమో నోక్థ్యః । న షోడశీ నాతిరాత్రః । అథ కస్మా-ద్వాజపేయే సర్వే యజ్ఞక్రతవో-ఽవరుద్ధ్యన్త ఇతి । పశుభిరితి బ్రూయాత్ ॥ ఆగ్నేయ-మ్పశుమాలభతే । అగ్నిష్టోమమేవ తేనావరున్ధే । ఐన్ద్రాగ్నేనోక్థ్యమ్ । ఐన్ద్రేణ షోడశినః స్తోత్రమ్ । సారస్వత్యా-ఽతిరాత్రమ్ ॥ 22 ॥
మారుత్యా బృహత-స్స్తోత్రమ్ । ఏతావన్తో వై యజ్ఞక్రతవః । తా-న్పశుభిరేవా-వరున్ధే ॥ ఆత్మానమేవ స్పృణో-త్యగ్నిష్టోమేన । ప్రాణాపానా-వుక్థ్యేన । వీర్యగ్ం షోడశినః స్తోత్రేణ । వాచ-మతిరాత్రేణ । ప్రజా-మ్బృహత-స్స్తోత్రేణ । ఇమమేవ లోకమభి జయత్యగ్నిష్టోమేన । అన్తరిక్ష-ముక్థ్యేన ॥ 23 ॥
సువర్గం-లోఁకగ్ం షోడశినః స్తోత్రేణ । దేవయానానేవ పథ ఆరోహ-త్యతిరాత్రేణ । నాకగ్ం రోహతి బృహత-స్స్తోత్రేణ । తేజ ఏవాత్మ-న్ధత్త ఆగ్నేయేన పశునా । ఓజో బలమైన్ద్రాగ్నేన । ఇన్ద్రియ-మైన్ద్రేణ । వాచగ్ం సారస్వత్యా । ఉభావేవ దేవలోక-ఞ్చ మనుష్యలోక-ఞ్చాభిజయతి మారుత్యా వశయా ॥ సప్తదశ ప్రాజాపత్యా-న్పశూనాలభతే । సప్తదశః ప్రజాపతిః ॥ 24 ॥
ప్రజాపతేరాప్త్యై ॥ శ్యామా ఏకరూపా భవన్తి । ఏవమివ హి ప్రజాపతి-స్సమృద్ధ్యై ॥ తా-న్పర్యగ్నికృతా-నుథ్సృజతి ॥ మరుతో యజ్ఞమజిఘాగ్ంస-న్ప్రజాపతేః । తేభ్య ఏతా-మ్మారుతీం-వఁశామాలభత । తయైవైనా-నశమయత్ ॥ మారుత్యా ప్రచర్య । ఏతాన్-థ్సఞ్జ్ఞపయేత్ । మరుత ఏవ శమయిత్వా ॥ 25 ॥
ఏతైః ప్రచరతి । యజ్ఞస్యాఘాతాయ ॥ ఏకధా వపా జుహోతి । ఏకదేవత్యా హి । ఏతే । అథో ఏకధైవ యజమానే వీర్య-న్దధాతి ॥ నైవారేణ సప్తదశశరావే-ణైతర్హి ప్రచరతి । ఏత-త్పురోడాశా హ్యేతే । అథో పశూనామేవ ఛిద్రమపిదధాతి ॥ సారస్వత్యోత్తమయా ప్రచరతి । వాగ్ వై సరస్వతీ । తస్మా-త్ప్రాణానాం-వాఁగుత్తమా । అథో ప్రజాపతావేవ యజ్ఞ-మ్ప్రతిష్ఠాపయతి । ప్రజాపతిర్ హి వాక్ ॥ అపన్నదతీ భవతి । తస్మా-న్మనుష్యా-స్సర్వాం-వాఁచం-వఁదన్తి ॥ 26 ॥
మారుత్యా బృహత-స్స్తోత్రమ్ । ఏతావన్తో వై యజ్ఞక్రతవః । తా-న్పశుభిరేవా-వరున్ధే ॥ ఆత్మానమేవ స్పృణో-త్యగ్నిష్టోమేన । ప్రాణాపానా-వుక్థ్యేన । వీర్యగ్ం షోడశినః స్తోత్రేణ । వాచ-మతిరాత్రేణ । ప్రజా-మ్బృహత-స్స్తోత్రేణ । ఇమమేవ లోకమభి జయత్యగ్నిష్టోమేన । అన్తరిక్ష-ముక్థ్యేన ॥ 23 ॥
సువర్గం-లోఁకగ్ం షోడశినః స్తోత్రేణ । దేవయానానేవ పథ ఆరోహ-త్యతిరాత్రేణ । నాకగ్ం రోహతి బృహత-స్స్తోత్రేణ । తేజ ఏవాత్మ-న్ధత్త ఆగ్నేయేన పశునా । ఓజో బలమైన్ద్రాగ్నేన । ఇన్ద్రియ-మైన్ద్రేణ । వాచగ్ం సారస్వత్యా । ఉభావేవ దేవలోక-ఞ్చ మనుష్యలోక-ఞ్చాభిజయతి మారుత్యా వశయా ॥ సప్తదశ ప్రాజాపత్యా-న్పశూనాలభతే । సప్తదశః ప్రజాపతిః ॥ 24 ॥
ప్రజాపతేరాప్త్యై ॥ శ్యామా ఏకరూపా భవన్తి । ఏవమివ హి ప్రజాపతి-స్సమృద్ధ్యై ॥ తా-న్పర్యగ్నికృతా-నుథ్సృజతి ॥ మరుతో యజ్ఞమజిఘాగ్ంస-న్ప్రజాపతేః । తేభ్య ఏతా-మ్మారుతీం-వఁశామాలభత । తయైవైనా-నశమయత్ ॥ మారుత్యా ప్రచర్య । ఏతాన్-థ్సఞ్జ్ఞపయేత్ । మరుత ఏవ శమయిత్వా ॥ 25 ॥
ఏతైః ప్రచరతి । యజ్ఞస్యాఘాతాయ ॥ ఏకధా వపా జుహోతి । ఏకదేవత్యా హి । ఏతే । అథో ఏకధైవ యజమానే వీర్య-న్దధాతి ॥ నైవారేణ సప్తదశశరావే-ణైతర్హి ప్రచరతి । ఏత-త్పురోడాశా హ్యేతే । అథో పశూనామేవ ఛిద్రమపిదధాతి ॥ సారస్వత్యోత్తమయా ప్రచరతి । వాగ్ వై సరస్వతీ । తస్మా-త్ప్రాణానాం-వాఁగుత్తమా । అథో ప్రజాపతావేవ యజ్ఞ-మ్ప్రతిష్ఠాపయతి । ప్రజాపతిర్ హి వాక్ ॥ అపన్నదతీ భవతి । తస్మా-న్మనుష్యా-స్సర్వాం-వాఁచం-వఁదన్తి ॥ 26 ॥
(అతిరాత్ర - మన్తరిక్షముక్థ్యేన - ప్రజాపతిః - శమయిత్వోత్ - తమయా ప్రచరతి షట్ చ) (అ. 4)
అనువాకం 5 - రథయాజనమ్
అనువాకం 5 - రథయాజనమ్
సావిత్ర-ఞ్జుహోతి కర్మణః కర్మణః పురస్తాత్ ॥ కస్త-ద్వేదేత్యాహుః । య-ద్వాజపేయస్య పూర్వం-యఁదపరమితి । సవితృప్రసూత ఏవ యథాపూర్వ-ఙ్కర్మాణి కరోతి ॥ సవనే సవనే జుహోతి । ఆక్రమణమేవ త-థ్సేతుం-యఁజమానః కురుతే । సువర్గస్య లోకస్య సమష్ట్యై ॥ వాచస్పతి-ర్వాచమద్య స్వదాతి న ఇత్యాహ । వాగ్వై దేవానా-మ్పురా-ఽన్నమాసీత్ । వాచమేవాస్మా అన్నగ్గ్ స్వదయతి ॥ 27 ॥
ఇన్ద్రస్య వజ్రో-ఽసి వార్త్రఘ్న ఇతి రథముపావహరతి విజిత్యై ॥ వాజస్య ను ప్రసవే మాతర-మ్మహీమిత్యాహ । యచ్చైవేయమ్ । యచ్చాస్యామధి । తదేవా-వరున్ధే । అథో తస్మిన్నేవోభయే-ఽభిషిచ్యతే ॥ అఫ్స్వన్తర-మృతమఫ్సు భేషజమిత్యశ్వా-న్పల్పూలయతి । అఫ్సు వా అశ్వస్య తృతీయ-మ్ప్రవిష్టమ్ । తదనువేనన్వవప్లవతే । యదఫ్సు పల్పూలయతి ॥ 28 ॥
యదేవాస్యాఫ్సు ప్రవిష్టమ్ । తదేవావరున్ధే ॥ బహు వా అశ్వో-ఽమేద్ధ్య-ముపగచ్ఛతి । యదఫ్సు పల్పూలయతి । మేద్ధ్యానేవైనాన్ కరోతి ॥ వాయుర్వా త్వా మనుర్వా త్వేత్యాహ । ఏతా వా ఏత-న్దేవతా అగ్రే అశ్వమయుఞ్జన్న్ । తాభిరేవైనాన్. యునక్తి । సవస్యోజ్జిత్యై ॥ యజుషా యునక్తి వ్యావృత్త్యై ॥ 29 ॥
అపా-న్న పాదాశుహేమన్నితి సమ్మార్ష్టి । మేద్ధ్యానేవైనాన్ కరోతి । అథో స్తౌత్యేవైనానాజిగ్ం సరిష్యతః ॥ విష్ణు క్రమాన్ క్రమతే । విష్ణురేవ భూత్వేమాఁల్లోకా-నభిజయతి ॥ వైశ్వదేవో వై రథః । అఙ్కౌ న్యఙ్కావభితో రథం-యాఁవిత్యాహ । యా ఏవ దేవతా రథే ప్రవిష్టాః । తాభ్య ఏవ నమస్కరోతి । ఆత్మనో-ఽనార్త్యై ॥ అశమరథ-మ్భావుకో-ఽస్య రథో భవతి । య ఏవం-వేఁద ॥ 30 ॥
ఇన్ద్రస్య వజ్రో-ఽసి వార్త్రఘ్న ఇతి రథముపావహరతి విజిత్యై ॥ వాజస్య ను ప్రసవే మాతర-మ్మహీమిత్యాహ । యచ్చైవేయమ్ । యచ్చాస్యామధి । తదేవా-వరున్ధే । అథో తస్మిన్నేవోభయే-ఽభిషిచ్యతే ॥ అఫ్స్వన్తర-మృతమఫ్సు భేషజమిత్యశ్వా-న్పల్పూలయతి । అఫ్సు వా అశ్వస్య తృతీయ-మ్ప్రవిష్టమ్ । తదనువేనన్వవప్లవతే । యదఫ్సు పల్పూలయతి ॥ 28 ॥
యదేవాస్యాఫ్సు ప్రవిష్టమ్ । తదేవావరున్ధే ॥ బహు వా అశ్వో-ఽమేద్ధ్య-ముపగచ్ఛతి । యదఫ్సు పల్పూలయతి । మేద్ధ్యానేవైనాన్ కరోతి ॥ వాయుర్వా త్వా మనుర్వా త్వేత్యాహ । ఏతా వా ఏత-న్దేవతా అగ్రే అశ్వమయుఞ్జన్న్ । తాభిరేవైనాన్. యునక్తి । సవస్యోజ్జిత్యై ॥ యజుషా యునక్తి వ్యావృత్త్యై ॥ 29 ॥
అపా-న్న పాదాశుహేమన్నితి సమ్మార్ష్టి । మేద్ధ్యానేవైనాన్ కరోతి । అథో స్తౌత్యేవైనానాజిగ్ం సరిష్యతః ॥ విష్ణు క్రమాన్ క్రమతే । విష్ణురేవ భూత్వేమాఁల్లోకా-నభిజయతి ॥ వైశ్వదేవో వై రథః । అఙ్కౌ న్యఙ్కావభితో రథం-యాఁవిత్యాహ । యా ఏవ దేవతా రథే ప్రవిష్టాః । తాభ్య ఏవ నమస్కరోతి । ఆత్మనో-ఽనార్త్యై ॥ అశమరథ-మ్భావుకో-ఽస్య రథో భవతి । య ఏవం-వేఁద ॥ 30 ॥
(స్వదయతి - పల్పూలయతి - వ్యావృత్త్యా - అనార్త్యై ద్వే చ) (అ. 5)
అనువాకం 6 - రథధావనమ్
అనువాకం 6 - రథధావనమ్
దేవస్యాహగ్ం సవితుః ప్రసవే బృహస్పతినా వాజజితా వాజ-ఞ్జేషమిత్యాహ । సవితృప్రసూత ఏవ బ్రహ్మణా వాజముజ్జయతి ॥ దేవస్యాహగ్ం సవితుః ప్రసవే బృహస్పతినా వాజజితా వర్షిష్ఠ-న్నాకగ్ం రుహేయమిత్యాహ । సవితృప్రసూత ఏవ బ్రహ్మణా వర్షిష్ఠ-న్నాకగ్ం రోహతి ॥ చాత్వాలే రథచక్ర-న్నిమితగ్ం రోహతి । అతో వా అఙ్గిరస ఉత్తమా-స్సువర్గం-లోఁకమాయన్న్ । సాక్షాదేవ యజమాన-స్సువర్గం-లోఁకమేతి ॥ ఆవేష్టయతి । వజ్రో వై రథః । వజ్రేణైవ దిశో-ఽభిజయతి ॥ 31 ॥
వాజినాగ్ం సామ గాయతే । అన్నం-వైఁ వాజః । అన్నమే-వావరున్ధే ॥ వాచో వర్ష్మ దేవేభ్యో-ఽపాక్రామత్ । త-ద్వనస్పతీ-న్ప్రావిశత్ । సైషా వాగ్-వనస్పతిషు వదతి । యా దున్దుభౌ । తస్మా-ద్దున్దుభి-స్సర్వా వాచోతి వదతి ॥ దున్దుభీన్-థ్సమాఘ్నన్తి । పరమా వా ఏషా వాక్ ॥ 32 ॥
యా దున్దుభౌ । పరమయైవ వాచా-ఽవరాం-వాఁచమ-వరున్ధే । అథో వాచ ఏవ వర్ష్మ యజమానో ఽవరున్ధే ॥ ఇన్ద్రాయ వాచం-వఁదతేన్ద్రం-వాఁజ-ఞ్జాపయతేన్ద్రో వాజమజయి-దిత్యాహ । ఏష వా ఏతర్హీన్ద్రః । యో యజతే । యజమాన ఏవ వాజముజ్జయతి ॥ సప్తదశ ప్రవ్యాధానాజి-న్ధావన్తి । సప్తదశగ్గ్ స్తోత్ర-మ్భవతి । సప్తదశ సప్తదశ దీయన్తే ॥ 33 ॥
సప్తదశః ప్రజాపతిః । ప్రజాపతే-రాప్త్యై ॥ అర్వా-ఽసి సప్తిరసి వాజ్యసీత్యాహ । అగ్నిర్వా అర్వా । వాయు-స్సప్తిః । ఆదిత్యో వాజీ । ఏతాభిరేవాస్మై దేవతాభి-ర్దేవరథం-యుఁనక్తి ॥ ప్రష్టివాహినం-యుఁనక్తి । ప్రష్టివాహీ వై దేవరథః । దేవరథమేవాస్మై యునక్తి ॥ 34 ॥
వాజినో వాజ-న్ధావత కాష్ఠా-ఙ్గచ్ఛతేత్యాహ । సువర్గో వై లోకః కాష్ఠా । సువర్గమేవ లోకం-యఁన్తి ॥ సువర్గం-వాఁ ఏతే లోకం-యఁన్తి । య ఆజి-న్ధావన్తి ॥ ప్రాఞ్చో ధావన్తి । ప్రాంఇవ హి సువర్గో లోకః ॥ చతసృభిరను మన్త్రయతే । చత్వారి ఛన్దాగ్ంసి । ఛన్దోభిరేవైనాన్-థ్సువర్గం-లోఁక-ఙ్గమయతి ॥ 35 ॥
ప్ర వా ఏతే-ఽస్మాల్-లోకాచ్చ్యవన్తే । య ఆజి-న్ధావన్తి । ఉదఞ్చ ఆవర్తన్తే । అస్మాదేవ తేన లోకాన్నయన్తి ॥ రథవిమోచనీయ-ఞ్జుహోతి ప్రతిష్ఠిత్యై ॥ ఆ మా వాజస్య ప్రసవో జగమ్యాదిత్యాహ । అన్నం-వైఁ వాజః । అన్నమేవావరున్ధే ॥ యథాలోకం-వాఁ ఏత ఉజ్జయన్తి । య ఆజి-న్ధావన్తి ॥ 36 ॥
కృష్ణల-ఙ్కృష్ణలం-వాఁజసృద్భ్యః ప్రయచ్ఛతి । యమేవ తే వాజం-లోఁకముజ్జయన్తి । త-మ్పరిక్రీయా-వరున్ధే ॥ ఏకధా బ్రహ్మణ ఉపహరతి । ఏకధైవ యజమానే వీర్య-న్దధాతి ॥ దేవా వా ఓషధీష్వాజిమయుః । తా బృహస్పతి-రుదజయత్ । స నీవారాన్నిరవృణీత । తన్నీవారాణా-న్నీవారత్వమ్ ॥ నైవారశ్చరు-ర్భవతి ॥ 37 ॥
ఏతద్వై దేవానా-మ్పరమమన్నమ్ । యన్నీవారాః । పరమేణైవాస్మా అన్నాద్యే-నావర-మన్నాద్యమవరున్ధే ॥ సప్తదశశరావో భవతి । సప్తదశః ప్రజాపతిః । ప్రజాపతే-రాప్త్యై ॥ క్షీరే భవతి । రుచమేవాస్మిన్-దధాతి ॥ సర్పిష్వా-న్భవతి మేద్ధ్యత్వాయ ॥ బార్హస్పత్యో వా ఏష దేవతయా ॥ 38 ॥
యో వాజపేయేన యజతే । బార్హస్పత్య ఏష చరుః ॥ అశ్వాన్-థ్సరిష్యత-స్సస్రుషశ్చావ-ఘ్రాపయతి । యమేవ తే వాజం-లోఁకముజ్జయన్తి । తమేవావరున్ధే ॥ అజీజిపత వనస్పతయ ఇన్ద్రం-వాఁజం-విఁముచ్యద్ధ్వమితి దున్దుభీన్. విముఞ్చతి । యమేవ తే వాజం-లోఁకమిన్ద్రియ-న్దున్దుభయ ఉజ్జయన్తి । తమేవా-వరున్ధే ॥ 39 ॥
వాజినాగ్ం సామ గాయతే । అన్నం-వైఁ వాజః । అన్నమే-వావరున్ధే ॥ వాచో వర్ష్మ దేవేభ్యో-ఽపాక్రామత్ । త-ద్వనస్పతీ-న్ప్రావిశత్ । సైషా వాగ్-వనస్పతిషు వదతి । యా దున్దుభౌ । తస్మా-ద్దున్దుభి-స్సర్వా వాచోతి వదతి ॥ దున్దుభీన్-థ్సమాఘ్నన్తి । పరమా వా ఏషా వాక్ ॥ 32 ॥
యా దున్దుభౌ । పరమయైవ వాచా-ఽవరాం-వాఁచమ-వరున్ధే । అథో వాచ ఏవ వర్ష్మ యజమానో ఽవరున్ధే ॥ ఇన్ద్రాయ వాచం-వఁదతేన్ద్రం-వాఁజ-ఞ్జాపయతేన్ద్రో వాజమజయి-దిత్యాహ । ఏష వా ఏతర్హీన్ద్రః । యో యజతే । యజమాన ఏవ వాజముజ్జయతి ॥ సప్తదశ ప్రవ్యాధానాజి-న్ధావన్తి । సప్తదశగ్గ్ స్తోత్ర-మ్భవతి । సప్తదశ సప్తదశ దీయన్తే ॥ 33 ॥
సప్తదశః ప్రజాపతిః । ప్రజాపతే-రాప్త్యై ॥ అర్వా-ఽసి సప్తిరసి వాజ్యసీత్యాహ । అగ్నిర్వా అర్వా । వాయు-స్సప్తిః । ఆదిత్యో వాజీ । ఏతాభిరేవాస్మై దేవతాభి-ర్దేవరథం-యుఁనక్తి ॥ ప్రష్టివాహినం-యుఁనక్తి । ప్రష్టివాహీ వై దేవరథః । దేవరథమేవాస్మై యునక్తి ॥ 34 ॥
వాజినో వాజ-న్ధావత కాష్ఠా-ఙ్గచ్ఛతేత్యాహ । సువర్గో వై లోకః కాష్ఠా । సువర్గమేవ లోకం-యఁన్తి ॥ సువర్గం-వాఁ ఏతే లోకం-యఁన్తి । య ఆజి-న్ధావన్తి ॥ ప్రాఞ్చో ధావన్తి । ప్రాంఇవ హి సువర్గో లోకః ॥ చతసృభిరను మన్త్రయతే । చత్వారి ఛన్దాగ్ంసి । ఛన్దోభిరేవైనాన్-థ్సువర్గం-లోఁక-ఙ్గమయతి ॥ 35 ॥
ప్ర వా ఏతే-ఽస్మాల్-లోకాచ్చ్యవన్తే । య ఆజి-న్ధావన్తి । ఉదఞ్చ ఆవర్తన్తే । అస్మాదేవ తేన లోకాన్నయన్తి ॥ రథవిమోచనీయ-ఞ్జుహోతి ప్రతిష్ఠిత్యై ॥ ఆ మా వాజస్య ప్రసవో జగమ్యాదిత్యాహ । అన్నం-వైఁ వాజః । అన్నమేవావరున్ధే ॥ యథాలోకం-వాఁ ఏత ఉజ్జయన్తి । య ఆజి-న్ధావన్తి ॥ 36 ॥
కృష్ణల-ఙ్కృష్ణలం-వాఁజసృద్భ్యః ప్రయచ్ఛతి । యమేవ తే వాజం-లోఁకముజ్జయన్తి । త-మ్పరిక్రీయా-వరున్ధే ॥ ఏకధా బ్రహ్మణ ఉపహరతి । ఏకధైవ యజమానే వీర్య-న్దధాతి ॥ దేవా వా ఓషధీష్వాజిమయుః । తా బృహస్పతి-రుదజయత్ । స నీవారాన్నిరవృణీత । తన్నీవారాణా-న్నీవారత్వమ్ ॥ నైవారశ్చరు-ర్భవతి ॥ 37 ॥
ఏతద్వై దేవానా-మ్పరమమన్నమ్ । యన్నీవారాః । పరమేణైవాస్మా అన్నాద్యే-నావర-మన్నాద్యమవరున్ధే ॥ సప్తదశశరావో భవతి । సప్తదశః ప్రజాపతిః । ప్రజాపతే-రాప్త్యై ॥ క్షీరే భవతి । రుచమేవాస్మిన్-దధాతి ॥ సర్పిష్వా-న్భవతి మేద్ధ్యత్వాయ ॥ బార్హస్పత్యో వా ఏష దేవతయా ॥ 38 ॥
యో వాజపేయేన యజతే । బార్హస్పత్య ఏష చరుః ॥ అశ్వాన్-థ్సరిష్యత-స్సస్రుషశ్చావ-ఘ్రాపయతి । యమేవ తే వాజం-లోఁకముజ్జయన్తి । తమేవావరున్ధే ॥ అజీజిపత వనస్పతయ ఇన్ద్రం-వాఁజం-విఁముచ్యద్ధ్వమితి దున్దుభీన్. విముఞ్చతి । యమేవ తే వాజం-లోఁకమిన్ద్రియ-న్దున్దుభయ ఉజ్జయన్తి । తమేవా-వరున్ధే ॥ 39 ॥
(అభిజయతి - వా ఏషా వాగ్ - దీయన్తే - ఽస్మై యునక్తి - గమయతి - య ఆజి-న్ధావన్తి - భవతి - దేవతయా - +-ఽష్టౌ చ) (అ. 6)
అనువాకం 7 - యూపారోహణమ్
అనువాకం 7 - యూపారోహణమ్
తార్ప్యం-యఁజమాన-మ్పరిధాపయతి । యజ్ఞో వై తార్ప్యమ్ । యజ్ఞేనైవైనగ్ం సమర్ధయతి । దర్భమయ-మ్పరిధాపయతి । పవిత్రం-వైఁ దర్భాః । పునాత్యేవైనమ్ । వాజం-వాఁ ఏషో-ఽవరురుథ్సతే । యో వాజపేయేన యజతే । ఓషధయః ఖలు వై వాజః । య-ద్దర్భమయ-మ్పరిధాపయతి ॥ 40 ॥
వాజస్యావ-రుద్ధ్యై ॥ జాయ ఏహి సువో రోహావేత్యాహ । పత్నియా ఏవైష యజ్ఞస్యాన్-వారమ్భో-ఽనవచ్ఛిత్యై ॥ సప్తదశా-రత్నిర్యూపో భవతి । సప్తదశః ప్రజాపతిః । ప్రజాపతేరాప్త్యై ॥ తూపర-శ్చతురశ్రి-ర్భవతి ॥ గౌధూమ-ఞ్చషాలమ్ । న వా ఏతే వ్రీహయో న యవాః । య-ద్గోధూమాః ॥ 41 ॥
ఏవమివ హి ప్రజాపతి-స్సమృద్ధ్యై । అథో అముమేవాస్మై లోకమన్నవన్త-ఙ్కరోతి ॥ వాసోభి-ర్వేష్టయతి । ఏష వై యజమానః । యద్యూపః । సర్వదేవత్యం-వాఁసః । సర్వాభిరేవైన-న్దేవతాభి-స్సమర్ధయతి । అథో ఆక్రమణమేవ తథ్సేతుం-యఁజమానః కురుతే । సువర్గస్య లోకస్య సమష్ట్యై ॥ ద్వాదశ వాజప్రసవీయాని జుహోతి ॥ 42 ॥
ద్వాదశ మాసా-స్సంవఁథ్సరః । సంవఁథ్సరమేవ ప్రీణాతి । అథో సంవఁథ్సరమేవాస్మా ఉప దధాతి । సువర్గస్య లోకస్య సమష్ట్యై ॥ దశభిః కల్పై రోహతి । నవ వై పురుషే ప్రాణాః । నాభిర్దశమీ । ప్రాణానేవ యథాస్థాన-ఙ్కల్పయిత్వా । సువర్గం-లోఁకమేతి । ఏతావద్వై పురుషస్య స్వమ్ ॥ 43 ॥
యావత్-ప్రాణాః । యావదేవాస్యాస్తి । తేన సహ సువర్గం-లోఁకమేతి ॥ సువర్దేవాగ్ం అగన్మేత్యాహ । సువర్గమేవ లోకమేతి । అమృతా అభూమేత్యాహ । అమృతమివ హి సువర్గో లోకః । ప్రజాపతేః ప్రజా అభూమేత్యాహ । ప్రాజాపత్యో వా అయం-లోఁకః । అస్మాదేవ తేన లోకాన్నైతి ॥ 44 ॥
సమహ-మ్ప్రజయా స-మ్మయా ప్రజేత్యాహ । ఆశిషమేవైతా-మాశాస్తే ॥ ఆసపుటై-ర్ఘ్నన్తి । అన్నం-వాఁ ఇయమ్ । అన్నాద్యేనైవైనగ్ం సమర్ధయన్తి । ఊషై-ర్ఘ్నన్తి । ఏతే హి సాక్షాదన్నమ్ । యదూషాః । సాక్షాదేవైన-మన్నాద్యేన సమర్ధయన్తి ॥ పురస్తాత్-ప్రత్యఞ్చ-ఙ్ఘ్నన్తి ॥ 45 ॥
పురస్తాద్ధి ప్రతీచీన-మన్నమద్యతే ॥ శీర్షతో ఘ్నన్తి । శీర్షతో హ్యన్నమద్యతే ॥ దిగ్భ్యో ఘ్నన్తి । దిగ్భ్య ఏవాస్మా అన్నాద్య-మవరున్ధతే ॥ ఈశ్వరో వా ఏష పరాం-ప్రదఘః । యో యూపగ్ం రోహతి ॥ హిరణ్యమద్ధ్య-వరోహతి । అమృతం-వైఁ హిరణ్యమ్ । అమృతగ్ం సువర్గో లోకః ॥ 46 ॥
అమృత ఏవ సువర్గే లోకే ప్రతి తిష్ఠతి ॥ శతమాన-మ్భవతి । శతాయుః పురుష-శ్శతేన్ద్రియః । ఆయుష్యేవేన్ద్రియే ప్రతి తిష్ఠతి ॥ పుష్ట్యై వా ఏత-ద్రూపమ్ । యదజా । త్రి-స్సంవఁథ్సరస్యాన్యాన్-పశూ-న్పరి ప్రజాయతే ॥ బస్తాజిన-మద్ధ్యవ రోహతి । పుష్ట్యామేవ ప్రజననే ప్రతితిష్ఠతి ॥ 47 ॥
వాజస్యావ-రుద్ధ్యై ॥ జాయ ఏహి సువో రోహావేత్యాహ । పత్నియా ఏవైష యజ్ఞస్యాన్-వారమ్భో-ఽనవచ్ఛిత్యై ॥ సప్తదశా-రత్నిర్యూపో భవతి । సప్తదశః ప్రజాపతిః । ప్రజాపతేరాప్త్యై ॥ తూపర-శ్చతురశ్రి-ర్భవతి ॥ గౌధూమ-ఞ్చషాలమ్ । న వా ఏతే వ్రీహయో న యవాః । య-ద్గోధూమాః ॥ 41 ॥
ఏవమివ హి ప్రజాపతి-స్సమృద్ధ్యై । అథో అముమేవాస్మై లోకమన్నవన్త-ఙ్కరోతి ॥ వాసోభి-ర్వేష్టయతి । ఏష వై యజమానః । యద్యూపః । సర్వదేవత్యం-వాఁసః । సర్వాభిరేవైన-న్దేవతాభి-స్సమర్ధయతి । అథో ఆక్రమణమేవ తథ్సేతుం-యఁజమానః కురుతే । సువర్గస్య లోకస్య సమష్ట్యై ॥ ద్వాదశ వాజప్రసవీయాని జుహోతి ॥ 42 ॥
ద్వాదశ మాసా-స్సంవఁథ్సరః । సంవఁథ్సరమేవ ప్రీణాతి । అథో సంవఁథ్సరమేవాస్మా ఉప దధాతి । సువర్గస్య లోకస్య సమష్ట్యై ॥ దశభిః కల్పై రోహతి । నవ వై పురుషే ప్రాణాః । నాభిర్దశమీ । ప్రాణానేవ యథాస్థాన-ఙ్కల్పయిత్వా । సువర్గం-లోఁకమేతి । ఏతావద్వై పురుషస్య స్వమ్ ॥ 43 ॥
యావత్-ప్రాణాః । యావదేవాస్యాస్తి । తేన సహ సువర్గం-లోఁకమేతి ॥ సువర్దేవాగ్ం అగన్మేత్యాహ । సువర్గమేవ లోకమేతి । అమృతా అభూమేత్యాహ । అమృతమివ హి సువర్గో లోకః । ప్రజాపతేః ప్రజా అభూమేత్యాహ । ప్రాజాపత్యో వా అయం-లోఁకః । అస్మాదేవ తేన లోకాన్నైతి ॥ 44 ॥
సమహ-మ్ప్రజయా స-మ్మయా ప్రజేత్యాహ । ఆశిషమేవైతా-మాశాస్తే ॥ ఆసపుటై-ర్ఘ్నన్తి । అన్నం-వాఁ ఇయమ్ । అన్నాద్యేనైవైనగ్ం సమర్ధయన్తి । ఊషై-ర్ఘ్నన్తి । ఏతే హి సాక్షాదన్నమ్ । యదూషాః । సాక్షాదేవైన-మన్నాద్యేన సమర్ధయన్తి ॥ పురస్తాత్-ప్రత్యఞ్చ-ఙ్ఘ్నన్తి ॥ 45 ॥
పురస్తాద్ధి ప్రతీచీన-మన్నమద్యతే ॥ శీర్షతో ఘ్నన్తి । శీర్షతో హ్యన్నమద్యతే ॥ దిగ్భ్యో ఘ్నన్తి । దిగ్భ్య ఏవాస్మా అన్నాద్య-మవరున్ధతే ॥ ఈశ్వరో వా ఏష పరాం-ప్రదఘః । యో యూపగ్ం రోహతి ॥ హిరణ్యమద్ధ్య-వరోహతి । అమృతం-వైఁ హిరణ్యమ్ । అమృతగ్ం సువర్గో లోకః ॥ 46 ॥
అమృత ఏవ సువర్గే లోకే ప్రతి తిష్ఠతి ॥ శతమాన-మ్భవతి । శతాయుః పురుష-శ్శతేన్ద్రియః । ఆయుష్యేవేన్ద్రియే ప్రతి తిష్ఠతి ॥ పుష్ట్యై వా ఏత-ద్రూపమ్ । యదజా । త్రి-స్సంవఁథ్సరస్యాన్యాన్-పశూ-న్పరి ప్రజాయతే ॥ బస్తాజిన-మద్ధ్యవ రోహతి । పుష్ట్యామేవ ప్రజననే ప్రతితిష్ఠతి ॥ 47 ॥
(పరిధాపయతి - గోధూమా - జుహోతి - స్వం - నైతి - ప్రత్యఞ్జ-ఙ్ఘ్నన్తి - లోకో - +నవ చ (అ. 7)
అనువాకం 8 - అన్నహోమాః, అభిషేకశ్చ
అనువాకం 8 - అన్నహోమాః, అభిషేకశ్చ
సప్తాన్న-హోమాఞ్జుహోతి । సప్త వా అన్నాని । యావన్త్యేవాన్నాని । తాన్యేవావరున్ధే । సప్త గ్రామ్యా ఓషధయః । సప్తారణ్యాః । ఉభయీషా-మవరుద్ధ్యై ॥ అన్నస్యా-న్నస్య జుహోతి । అన్నస్యాన్నస్యా-వరుద్ధ్యై ॥ య-ద్వాజపేయయాజ్య-నవరుద్ధస్యాశ్ఞీయాత్ ॥ 48 ॥
అవరుద్ధేన వ్యృద్ధ్యేత । సర్వస్య సమవదాయ జుహోతి । అనవరుద్ధ-స్యావరుద్ధ్యై ॥ ఔదుమ్బరేణ స్రువేణ జుహోతి । ఊర్గ్వా అన్న-ముదుమ్బరః । ఊర్జ ఏవాన్నాద్యస్యావరుద్ధ్యై ॥ దేవస్య త్వా సవితుః ప్రసవ ఇత్యాహ । సవితృ ప్రసూత ఏవైన-మ్బ్రహ్మణా దేవతాభి-రభిషిఞ్చతి ॥ అన్నస్యాన్నస్యాభిషిఞ్చతి । అన్నస్యాన్నస్యావరుద్ధ్యై ॥ 49 ॥
పురస్తాత్-ప్రత్యఞ్చ-మభిషిఞ్చతి । పురస్తాద్ధి-ప్రతీచీన-మన్నమద్యతే । శీర్షతో-ఽభిషిఞ్చతి । శీర్షతో హ్యన్నమద్యతే ॥ ఆముఖాదన్వవ స్రావయతి । ముఖత ఏవాస్మా అన్నాద్య-న్దధాతి ॥ అగ్నేస్త్వా సామ్రాజ్యేనాభిషిఞ్చామీత్యాహ । ఏష వా అగ్నే-స్సవః । తేనైవైన-మభిషిఞ్చతి । ఇన్ద్రస్య త్వా సామ్రాజ్యేనాభిషిఞ్చామీత్యాహ ॥ 50 ॥
ఇన్ద్రియ-మేవాస్మి-న్నేతేన దధాతి । బృహస్పతేస్త్వా సామ్రాజ్యేనాభిషిఞ్చా-మీత్యాహ । బ్రహ్మ వై దేవానా-మ్బృహస్పతిః । బ్రహ్మణైవైన-మభిషిఞ్చతి ॥ సోమగ్రహాగ్శ్చా-వదానీయాని చర్త్విగ్భ్య ఉప హరన్తి । అముమేవ తై-ర్లోక-మన్నవన్త-ఙ్కరోతి । సురాగ్రహాగ్శ్చా-నవదానీయాని చ వాజసృద్భ్యః । ఇమమేవ తై-ర్లోక-మన్నవన్త-ఙ్కరోతి । అథో ఉభయీష్వేవాభిషిచ్యతే ॥ విమాథ-ఙ్కుర్వతే వాజసృతః ॥ 51 ॥
ఇన్ద్రియస్యావరుద్ధ్యై ॥ అనిరుక్తాభిః ప్రాతస్సవనే స్తువతే । అనిరుక్తః ప్రజాపతిః । ప్రజాపతేరాప్త్యై । వాజవతీభి-ర్మాద్ధ్యన్దినే । అన్నం-వైఁ వాజః । అన్నమేవా-వరున్ధే । శిపివిష్టవతీభి-స్తృతీయసవనే । యజ్ఞో వై విష్ణుః । పశవ-శ్శిపిః । యజ్ఞ ఏవ పశుషు ప్రతి తిష్ఠతి ॥ బృహదన్త్య-మ్భవతి । అన్తమేవైనగ్గ్ శ్రియై గమయతి ॥ 52 ॥
అవరుద్ధేన వ్యృద్ధ్యేత । సర్వస్య సమవదాయ జుహోతి । అనవరుద్ధ-స్యావరుద్ధ్యై ॥ ఔదుమ్బరేణ స్రువేణ జుహోతి । ఊర్గ్వా అన్న-ముదుమ్బరః । ఊర్జ ఏవాన్నాద్యస్యావరుద్ధ్యై ॥ దేవస్య త్వా సవితుః ప్రసవ ఇత్యాహ । సవితృ ప్రసూత ఏవైన-మ్బ్రహ్మణా దేవతాభి-రభిషిఞ్చతి ॥ అన్నస్యాన్నస్యాభిషిఞ్చతి । అన్నస్యాన్నస్యావరుద్ధ్యై ॥ 49 ॥
పురస్తాత్-ప్రత్యఞ్చ-మభిషిఞ్చతి । పురస్తాద్ధి-ప్రతీచీన-మన్నమద్యతే । శీర్షతో-ఽభిషిఞ్చతి । శీర్షతో హ్యన్నమద్యతే ॥ ఆముఖాదన్వవ స్రావయతి । ముఖత ఏవాస్మా అన్నాద్య-న్దధాతి ॥ అగ్నేస్త్వా సామ్రాజ్యేనాభిషిఞ్చామీత్యాహ । ఏష వా అగ్నే-స్సవః । తేనైవైన-మభిషిఞ్చతి । ఇన్ద్రస్య త్వా సామ్రాజ్యేనాభిషిఞ్చామీత్యాహ ॥ 50 ॥
ఇన్ద్రియ-మేవాస్మి-న్నేతేన దధాతి । బృహస్పతేస్త్వా సామ్రాజ్యేనాభిషిఞ్చా-మీత్యాహ । బ్రహ్మ వై దేవానా-మ్బృహస్పతిః । బ్రహ్మణైవైన-మభిషిఞ్చతి ॥ సోమగ్రహాగ్శ్చా-వదానీయాని చర్త్విగ్భ్య ఉప హరన్తి । అముమేవ తై-ర్లోక-మన్నవన్త-ఙ్కరోతి । సురాగ్రహాగ్శ్చా-నవదానీయాని చ వాజసృద్భ్యః । ఇమమేవ తై-ర్లోక-మన్నవన్త-ఙ్కరోతి । అథో ఉభయీష్వేవాభిషిచ్యతే ॥ విమాథ-ఙ్కుర్వతే వాజసృతః ॥ 51 ॥
ఇన్ద్రియస్యావరుద్ధ్యై ॥ అనిరుక్తాభిః ప్రాతస్సవనే స్తువతే । అనిరుక్తః ప్రజాపతిః । ప్రజాపతేరాప్త్యై । వాజవతీభి-ర్మాద్ధ్యన్దినే । అన్నం-వైఁ వాజః । అన్నమేవా-వరున్ధే । శిపివిష్టవతీభి-స్తృతీయసవనే । యజ్ఞో వై విష్ణుః । పశవ-శ్శిపిః । యజ్ఞ ఏవ పశుషు ప్రతి తిష్ఠతి ॥ బృహదన్త్య-మ్భవతి । అన్తమేవైనగ్గ్ శ్రియై గమయతి ॥ 52 ॥
(అశ్ఞీయా - దన్నస్యాన్నస్యా వరుద్ధ్యా - ఇన్ద్రస్య త్వా సామ్రాజ్యేనాభిషిఞ్చా మీత్యాహ-వాజసృతః - శిపి స్త్రీణి చ) (అ. 8)
అనువాకం 9 - అతిగ్రాహ్యాః, పఞ్చైన్ద్రాః
అనువాకం 9 - అతిగ్రాహ్యాః, పఞ్చైన్ద్రాః
నృషద-న్త్వేత్యాహ । ప్రజా వై నౄన్ । ప్రజానామేవైతేన సూయతే । ద్రుషదమిత్యాహ । వనస్పతయో వై ద్రు । వనస్పతీనామేవై తేన సూయతే । భువనసద-మిత్యాహ । యదా వై వసీయా-న్భవతి । భువనమగన్నితి వై తమాహుః । భువనమేవైతేన గచ్ఛతి ॥ 53 ॥
అఫ్సుషద-న్త్వా ఘృతసద-మిత్యాహ । అపామేవైతేన ఘృతస్య సూయతే । వ్యోమసద-మిత్యాహ । యదా వై వసీయా-న్భవతి । వ్యోమాగన్నితి వై తమాహుః । వ్యోమైవైతేన గచ్ఛతి ॥ పృథివిషద-న్త్వా-ఽన్తరిక్షసద-మిత్యాహ । ఏషామేవైతేన లోకానాగ్ం సూయతే । తస్మా-ద్వాజపే-యయాజీ న క-ఞ్చన ప్రత్యవరోహతి । అపీవ హి దేవతానాగ్ం సూయతే ॥ 54 ॥
నాకసద-మిత్యాహ । యదావై వసీయా-న్భవతి । నాకమగన్నితి వై తమాహుః । నాకమేవైతేన గచ్ఛతి ॥ యే గ్రహాః పఞ్చజనీనా ఇత్యాహ । పఞ్చజనానా-మేవైతేన సూయతే ॥ అపాగ్ం రసముద్వయస-మిత్యాహ । అపామేవైతేన రసస్య సూయతే । సూర్యరశ్మిగ్ం సమాభృత-మిత్యాహ సశుక్రత్వాయ ॥ 55 ॥
అఫ్సుషద-న్త్వా ఘృతసద-మిత్యాహ । అపామేవైతేన ఘృతస్య సూయతే । వ్యోమసద-మిత్యాహ । యదా వై వసీయా-న్భవతి । వ్యోమాగన్నితి వై తమాహుః । వ్యోమైవైతేన గచ్ఛతి ॥ పృథివిషద-న్త్వా-ఽన్తరిక్షసద-మిత్యాహ । ఏషామేవైతేన లోకానాగ్ం సూయతే । తస్మా-ద్వాజపే-యయాజీ న క-ఞ్చన ప్రత్యవరోహతి । అపీవ హి దేవతానాగ్ం సూయతే ॥ 54 ॥
నాకసద-మిత్యాహ । యదావై వసీయా-న్భవతి । నాకమగన్నితి వై తమాహుః । నాకమేవైతేన గచ్ఛతి ॥ యే గ్రహాః పఞ్చజనీనా ఇత్యాహ । పఞ్చజనానా-మేవైతేన సూయతే ॥ అపాగ్ం రసముద్వయస-మిత్యాహ । అపామేవైతేన రసస్య సూయతే । సూర్యరశ్మిగ్ం సమాభృత-మిత్యాహ సశుక్రత్వాయ ॥ 55 ॥
(గచ్ఛతి - సూయతే - +నవ చ) (అ. 9)
అనువాకం 10 - పిణ్డపితృయజ్ఞః దర్శపూర్ణమాసబ్రాహ్మణశేషః
అనువాకం 10 - పిణ్డపితృయజ్ఞః దర్శపూర్ణమాసబ్రాహ్మణశేషః
ఇన్ద్రో వృత్రగ్ం హత్వా । అసురా-న్పరాభావ్య । సో-ఽమావాస్యా-మ్ప్రత్యాగచ్ఛత్ । తే పితరః పూర్వేద్యు-రాగచ్ఛన్న్ । పితౄన్. యజ్ఞో-ఽగచ్ఛత్ । త-న్దేవాః పునరయాచన్త । తమేభ్యో న పునరదదుః । తే-ఽబ్రువన్ వరం-వృఁణామహై । అథ వః పునర్దాస్యామః । అస్మభ్యమేవ పూర్వేద్యుః క్రియాతా ఇతి ॥ 56 ॥
తమేభ్యః పునరదదుః । తస్మాత్-పితృభ్యః పూర్వేద్యుః క్రియతే । య-త్పితృభ్యః పూర్వేద్యుః కరోతి । పితృభ్య ఏవ త-ద్యజ్ఞ-న్నిష్క్రీయ యజమానః ప్రతనుతే ॥ సోమాయ పితృపీతాయ స్వధా నమ ఇత్యాహ । పితురేవాధి సోమపీథమవ రున్ధే । న హి పితా ప్రమీయమాణ ఆహైష సోమపీథ ఇతి । ఇన్ద్రియం-వైఁ సోమపీథః । ఇన్ద్రియమేవ సోమపీథమవ-రున్ధే । తేనన్ద్రియేణ ద్వితీయా-ఞ్జాయామభ్యశ్ఞుతే ॥ 57 ॥
ఏత-ద్వై బ్రాహ్మణ-మ్పురా వాజశ్రవసా విదామక్రన్న్ । తస్మా-త్తే ద్వేద్వే జాయే అభ్యాక్షత । య ఏవం-వేఁద । అభి ద్వితీయా-ఞ్జాయామశ్ఞుతే ॥ అగ్నయే కవ్యవాహనాయ స్వధా నమ ఇత్యాహ । య ఏవ పితృణామగ్నిః । త-మ్ప్రీణాతి ॥ తిస్ర ఆహుతీ-ర్జుహోతి ॥ త్రిర్నిదధాతి ॥ షట్-థ్సమ్పద్యన్తే ॥ 58 ॥
షడ్వా ఋతవః । ఋతూనేవ ప్రీణాతి ॥ తూష్ణీ-మ్మేక్షణ-మాదధాతి । అస్తి వా హి షష్ఠ ఋతుర్న వా ॥ దేవాన్. వై పితౄ-న్ప్రీతాన్ । మనుష్యాః పితరో-ఽను ప్రపిపతే । తిస్ర ఆహుతీ-ర్జుహోతి । త్రిర్నిదధాతి । షట్-థ్సమ్పద్యన్తే । షడ్వా ఋతవః ॥ 59 ॥
ఋతవః ఖలు వై దేవాః పితరః । ఋతూనేవ దేవా-న్పితౄ-న్ప్రీణాతి । తాన్ప్రీతాన్ । మనుష్యాః పితరో-ఽను ప్రపిపతే ॥ సకృదాచ్ఛిన్న-మ్బర్హి-ర్భవతి । సకృదివ హి పితరః ॥ త్రిర్నిదధాతి । తృతీయే వా ఇతో లోకే పితరః । తానేవ ప్రీణాతి ॥ పరాంఆవర్తతే ॥ 60 ॥
హ్లీకా హి పితరః ॥ ఒష్మణో వ్యావృత ఉపాస్తే । ఊష్మభాగా హి పితరః ॥ బ్రహ్మవాదినో వదన్తి । ప్రాశ్యాం(3)న ప్రాశ్యా(3)మితి । య-త్ప్రాశ్ఞీయాత్ । జన్యమన్నమద్యాత్ । ప్రమాయుక-స్స్యాత్ । యన్న ప్రాశ్ఞీయాత్ । అహవి-స్స్యాత్ ॥ 61 ॥
పితృభ్య ఆవృశ్చ్యేత । అవఘ్రేయమేవ । తన్నేవ ప్రాశిత-న్నేవాప్రాశితమ్ ॥ వీరం-వాఁ వై పితరః ప్రయన్తో హరన్తి । వీరం-వాఁ దదతి । దశా-ఞ్ఛినత్తి । హరణభాగా హి పితరః । పితౄనేవ నిరవదయతే ॥ ఉత్తర ఆయుషి లోమ ఛిన్దీత । పితృణాగ్ హ్యేతర్హి నేదీయః ॥ 62 ॥
నమస్కరోతి । నమస్కారో హి పితృణామ్ ॥ నమో వః పితరో రసాయ । నమో వః పితర-శ్శుష్మాయ । నమో వః పితరో జీవాయ । నమో వః పితర-స్స్వధాయై । నమో వః పితరో మన్యవే । నమో వః పితరో ఘోరాయ । పితరో నమో వః । య ఏతస్మిన్ ఁలోకే స్థ ॥ 63 ॥
యుష్మాగ్స్తే-ఽను । యే-ఽస్మిఁల్లోకే । మా-న్తే ను । య ఏతస్మిఁల్లోకే స్థ । యూయ-న్తేషాం-వఁసిష్ఠా భూయాస్త । యే-ఽస్మిఁల్లోకే । అహ-న్తేషాం-వఁసిష్ఠో భూయాసమిత్యాహ । వసిష్ఠ-స్సమానానా-మ్భవతి । య ఏవం-విఁద్వాన్-పితృభ్యః కరోతి ॥ ఏష వై మనుష్యాణాం-యఁజ్ఞః ॥ 64 ॥
దేవానాం-వాఁ ఇతరే యజ్ఞాః । తేన వా ఏత-త్పితృలోకే చరతి ॥ య-త్పితృభ్యః కరోతి । స ఈశ్వరః ప్రమేతోః । ప్రాజాపత్యయర్చా పునరైతి । యజ్ఞో వై ప్రజాపతిః । యజ్ఞేనైవ సహ పునరైతి । న ప్రమాయుకో భవతి ॥ పితృలోకే వా ఏత-ద్యజమానశ్చరతి । య-త్పితృభ్యః కరోతి । స ఈశ్వర ఆర్తిమార్తోః । ప్రజాపతి-స్త్వావైన-న్తత ఉన్నేతుమర్హతీత్యాహుః । య-త్ప్రాజాపత్యయర్చా పునరైతి । ప్రజాపతిరేవైన-న్తత ఉన్నయతి । నార్తిమార్చ్ఛతి యజమానః ॥ 65 ॥
తమేభ్యః పునరదదుః । తస్మాత్-పితృభ్యః పూర్వేద్యుః క్రియతే । య-త్పితృభ్యః పూర్వేద్యుః కరోతి । పితృభ్య ఏవ త-ద్యజ్ఞ-న్నిష్క్రీయ యజమానః ప్రతనుతే ॥ సోమాయ పితృపీతాయ స్వధా నమ ఇత్యాహ । పితురేవాధి సోమపీథమవ రున్ధే । న హి పితా ప్రమీయమాణ ఆహైష సోమపీథ ఇతి । ఇన్ద్రియం-వైఁ సోమపీథః । ఇన్ద్రియమేవ సోమపీథమవ-రున్ధే । తేనన్ద్రియేణ ద్వితీయా-ఞ్జాయామభ్యశ్ఞుతే ॥ 57 ॥
ఏత-ద్వై బ్రాహ్మణ-మ్పురా వాజశ్రవసా విదామక్రన్న్ । తస్మా-త్తే ద్వేద్వే జాయే అభ్యాక్షత । య ఏవం-వేఁద । అభి ద్వితీయా-ఞ్జాయామశ్ఞుతే ॥ అగ్నయే కవ్యవాహనాయ స్వధా నమ ఇత్యాహ । య ఏవ పితృణామగ్నిః । త-మ్ప్రీణాతి ॥ తిస్ర ఆహుతీ-ర్జుహోతి ॥ త్రిర్నిదధాతి ॥ షట్-థ్సమ్పద్యన్తే ॥ 58 ॥
షడ్వా ఋతవః । ఋతూనేవ ప్రీణాతి ॥ తూష్ణీ-మ్మేక్షణ-మాదధాతి । అస్తి వా హి షష్ఠ ఋతుర్న వా ॥ దేవాన్. వై పితౄ-న్ప్రీతాన్ । మనుష్యాః పితరో-ఽను ప్రపిపతే । తిస్ర ఆహుతీ-ర్జుహోతి । త్రిర్నిదధాతి । షట్-థ్సమ్పద్యన్తే । షడ్వా ఋతవః ॥ 59 ॥
ఋతవః ఖలు వై దేవాః పితరః । ఋతూనేవ దేవా-న్పితౄ-న్ప్రీణాతి । తాన్ప్రీతాన్ । మనుష్యాః పితరో-ఽను ప్రపిపతే ॥ సకృదాచ్ఛిన్న-మ్బర్హి-ర్భవతి । సకృదివ హి పితరః ॥ త్రిర్నిదధాతి । తృతీయే వా ఇతో లోకే పితరః । తానేవ ప్రీణాతి ॥ పరాంఆవర్తతే ॥ 60 ॥
హ్లీకా హి పితరః ॥ ఒష్మణో వ్యావృత ఉపాస్తే । ఊష్మభాగా హి పితరః ॥ బ్రహ్మవాదినో వదన్తి । ప్రాశ్యాం(3)న ప్రాశ్యా(3)మితి । య-త్ప్రాశ్ఞీయాత్ । జన్యమన్నమద్యాత్ । ప్రమాయుక-స్స్యాత్ । యన్న ప్రాశ్ఞీయాత్ । అహవి-స్స్యాత్ ॥ 61 ॥
పితృభ్య ఆవృశ్చ్యేత । అవఘ్రేయమేవ । తన్నేవ ప్రాశిత-న్నేవాప్రాశితమ్ ॥ వీరం-వాఁ వై పితరః ప్రయన్తో హరన్తి । వీరం-వాఁ దదతి । దశా-ఞ్ఛినత్తి । హరణభాగా హి పితరః । పితౄనేవ నిరవదయతే ॥ ఉత్తర ఆయుషి లోమ ఛిన్దీత । పితృణాగ్ హ్యేతర్హి నేదీయః ॥ 62 ॥
నమస్కరోతి । నమస్కారో హి పితృణామ్ ॥ నమో వః పితరో రసాయ । నమో వః పితర-శ్శుష్మాయ । నమో వః పితరో జీవాయ । నమో వః పితర-స్స్వధాయై । నమో వః పితరో మన్యవే । నమో వః పితరో ఘోరాయ । పితరో నమో వః । య ఏతస్మిన్ ఁలోకే స్థ ॥ 63 ॥
యుష్మాగ్స్తే-ఽను । యే-ఽస్మిఁల్లోకే । మా-న్తే ను । య ఏతస్మిఁల్లోకే స్థ । యూయ-న్తేషాం-వఁసిష్ఠా భూయాస్త । యే-ఽస్మిఁల్లోకే । అహ-న్తేషాం-వఁసిష్ఠో భూయాసమిత్యాహ । వసిష్ఠ-స్సమానానా-మ్భవతి । య ఏవం-విఁద్వాన్-పితృభ్యః కరోతి ॥ ఏష వై మనుష్యాణాం-యఁజ్ఞః ॥ 64 ॥
దేవానాం-వాఁ ఇతరే యజ్ఞాః । తేన వా ఏత-త్పితృలోకే చరతి ॥ య-త్పితృభ్యః కరోతి । స ఈశ్వరః ప్రమేతోః । ప్రాజాపత్యయర్చా పునరైతి । యజ్ఞో వై ప్రజాపతిః । యజ్ఞేనైవ సహ పునరైతి । న ప్రమాయుకో భవతి ॥ పితృలోకే వా ఏత-ద్యజమానశ్చరతి । య-త్పితృభ్యః కరోతి । స ఈశ్వర ఆర్తిమార్తోః । ప్రజాపతి-స్త్వావైన-న్తత ఉన్నేతుమర్హతీత్యాహుః । య-త్ప్రాజాపత్యయర్చా పునరైతి । ప్రజాపతిరేవైన-న్తత ఉన్నయతి । నార్తిమార్చ్ఛతి యజమానః ॥ 65 ॥
(ఇత్య - శ్ఞుతే - పద్యన్తే - పద్యన్తే షడ్వా ఋతవో - వర్తతే-ఽ - హవి-స్స్యాన్ - నేదీయః - స్థ - యజ్ఞో - యజమానశ్చరతి య-త్పితృభ్యః కరోతి పఞ్చ చ) (అ. 10)
(దేవాసురా అగ్నీషోమయో--ర్ దేవా వై యథా దర్శం - దేవా వై యదన్యై-ర్గ్రహై--ర్ బ్రహ్మవాదినో నాగ్నిష్టోమో న - సావిత్రం - దేవస్యాహం - తార్ప్యగ్ం - సప్తాన్నహోమాన్ - నృషదం - త్వేన్ద్రో వృత్రగ్ం హత్వా దశ)
(దేవాసురా - వాజ్యేవైనం - తస్మా-ద్వాజపేయయాజీ - దేవస్యాహం - ఁవాజస్యావరుద్ధ్యా- ఇన్ద్రియమేవాస్మిన్. - హ్లీకా హి పితరః పఞ్చషష్టిః)
(దేవాసురా - యజమానః)
॥ హరిః ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే ప్రథమాష్టకే తృతీయః ప్రపాఠక-స్సమాప్తః ॥