1.3 - വാജപേയബ്രാഹ്മണം - കൃഷ്ണ യജുര്വേദ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണ പാഠഃ - ദേവാസുരാഃ സം യത്താ

കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ പ്രഥമാഷ്ടകേ തൃതീയഃ പ്രപാഠകഃ - വാജപേയബ്രാഹ്മണം
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,

ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹരിഃ ഓമ് ॥
അനുവാകം 1 - പുനരാധേയശേഷഃ ആജ്യഭാഗയോര്വിശേഷഃ
ദേവാസുരാ-സ്സം-യഁത്താ ആസന്ന് । തേ ദേവാ വിജയ-മുപയന്തഃ । അഗ്നീഷോമയോ-സ്തേജസ്വിനീസ്തനൂ-സ്സ-ന്ന്യദധത । ഇദമു നോ ഭവിഷ്യതി । യദി നോ ജേഷ്യന്തീതി । തേനാഗ്നീഷോമാ-വപാക്രാമതാമ് । തേ ദേവാ വിജിത്യ । അഗ്നീഷോമാ-വന്വൈച്ഛന്ന് । തേ-ഽഗ്നി-മന്വവിന്ദ-ന്നൃതുഷൂ-ഥ്സന്നമ് । തസ്യ വിഭക്തീഭി-സ്തേജസ്വിനീസ്തനൂ-രവാരുന്ധത ॥ 1 ॥
തേ സോമ-മന്വവിന്ദന്ന് । തമഘ്നന്ന് । തസ്യ യഥാ-ഽഭിജ്ഞായ-ന്തനൂ-ര്വ്യഗൃഹ്ണത । തേ ഗ്രഹാ അഭവന്ന് । ത-ദ്ഗ്രഹാണാ-ങ്ഗ്രഹത്വമ് । യസ്യൈവം-വിഁദുഷോ ഗ്രഹാ ഗൃഹ്യന്തേ । തസ്യ ത്വേവ ഗൃഹീതാഃ ॥ നാനാഗ്നേയ-മ്പുനരാധേയേ കുര്യാത് । യദനാഗ്നേയ-മ്പുനരാധേയേ കുര്യാത് । വ്യൃദ്ധമേവ തത് ॥ 2 ॥
അനാഗ്നേയം-വാഁ ഏത-ത്ക്രിയതേ । യ-ഥ്സമിധ-സ്തനൂനപാതമിഡോ ബര്ഹി-ര്യജതി ॥ ഉഭാവാഗ്നേയാ-വാജ്യഭാഗൌ സ്യാതാമ് ॥ അനാജ്യഭാഗൌ-ഭവത ഇത്യാഹുഃ । യദുഭാവാഗ്നേയാവന്വഞ്ചാവിതി । അഗ്നയേ പവമാനായോത്തര-സ്സ്യാത് । യ-ത്പവമാനായ । തേനാജ്യ ഭാഗഃ । തേന സൌമ്യഃ ॥ ബുധന്വത്യാഗ്നേയ-സ്യാജ്യ-ഭാഗസ്യ പുരോ-ഽനുവാക്യാ ഭവതി ॥ 3 ॥
യഥാ സുപ്ത-മ്ബോധയതി । താദൃഗേവ തത് ॥ അഗ്നിന്യക്താഃ പത്നീ സംയാഁജാനാമൃചഃ സ്യുഃ । തേനാഗ്നേയഗ്ം സര്വ-മ്ഭവതി ॥ ഏകധാ തേജസ്വിനീ-ന്ദേവതാ-മുപൈതീത്യാഹുഃ । സൈനമീശ്വരാ പ്രദഹ ഇതി ॥ നേതി ബ്രൂയാത് । പ്രജനനം-വാഁ അഗ്നിഃ । പ്രജനന-മേവോപൈതീതി ॥ കൃതയജു-സ്സമ്ഭൃത സമ്ഭാര ഇത്യാഹുഃ ॥ 4 ॥
ന സഭൃന്ത്യാ-സ്സമ്ഭാരാഃ । ന യജുഃ കാര്യമിതി ॥ അഥോ ഖലു । സഭൃന്ത്യാ ഏവ സഭാംരാഃ । കാര്യം-യഁജുഃ । പുനരാധേയസ്യ സമൃദ്ധ്യൈ ॥ തേനോപാഗ്ംശു പ്രചരതി । ഏഷ്യ ഇവ വാ ഏഷഃ । യ-ത്പുന-രാധേയഃ । യഥോപാഗ്ംശു നഷ്ടമിച്ഛതി ॥ 5 ॥
താദൃഗേവ തത് ॥ ഉച്ചൈ-സ്സ്വിഷ്ടകൃതമു-ഥ്സൃജതി । യഥാ നഷ്ടം-വിഁത്വാ പ്രാഹായമിതി । താദൃഗേവ തത് ॥ ഏകധാ തേജസ്വിനീ-ന്ദേവതാമുപൈതീത്യാഹുഃ । സൈനമീശ്വരാ പ്രദഹ ഇതി । തത്തഥാ നോപൈതി । പ്രയാജാനൂയാജേഷ്വേവ വിഭക്തീഃ കുര്യാത് । യഥാപൂര്വ-മാജ്യഭാഗൌ സ്യാതാമ് । ഏവ-മ്പത്നീ സംയാഁജാഃ ॥ 6 ॥
ത-ദ്വൈശ്വാനരവത്-പ്രജനനവത്തര-മുപൈതീതി ॥ തദാഹുഃ । വ്യൃദ്ധം-വാഁ ഏതത് । അനാഗ്നേയം-വാഁ ഏത-ത്ക്രിയത ഇതി ॥ നേതി ബ്രൂയാത് । അഗ്നി-മ്പ്രഥമം-വിഁഭക്തീനാം-യഁജതി । അഗ്നിമുത്തമ-മ്പത്നീ സംയാഁജാനാമ് । തേനാഗ്നേയമ് । തേന സമൃദ്ധ-ങ്ക്രിയത ഇതി ॥ 7 ॥

(അരുന്ധ - തൈവ ത-ദ്- ഭവതി - സമ്ഭൃതസമ്ഭാര ഇത്യാഹു - രിച്ഛതി - പത്നീസംയാഁജാ - +നവ ച) ( ആ1)
അനുവാകം 2 - വാജപേയസ്യ വിധിഃ

ദേവാ വൈ യഥാദര്ശം-യഁജ്ഞാനാഹരന്ത । യോ-ഽഗ്നിഷ്ടോമമ് । യ ഉക്ഥ്യമ് । യോ-ഽതിരാത്രമ് । തേ സഹൈവ സര്വേ വാജപേയ-മപശ്യന്ന് । തേ । അന്യോന്യസ്മൈ നാതിഷ്ഠന്ത । അഹമനേന യജാ ഇതി । തേ-ഽബ്രുവന്ന് । ആജിമസ്യ ധാവാമേതി ॥ 8 ॥
തസ്മി-ന്നാജിമധാവന്ന് । ത-മ്ബൃഹസ്പതി-രുദജയത് । തേനായജത । സ സ്വാരാജ്യ-മഗച്ഛത് । തമിന്ദ്രോ-ഽബ്രവീത് । മാമനേന യാജയേതി । തേനേന്ദ്ര-മയാജയത് । സോ-ഽഗ്ര-ന്ദേവതാനാ-മ്പര്യൈത് । അഗച്ഛ-ഥ്സ്വാരാജ്യമ് । അതിഷ്ഠന്താസ്മൈ ജ്യൈഷ്ഠ്യായ ॥ 9 ॥
യ ഏവം-വിഁദ്വാന്. വാജപേയേന യജതേ । ഗച്ഛതി സ്വാരാജ്യമ് । അഗ്രഗ്ം സമാനാനാ-മ്പര്യേതി । തിഷ്ഠന്തേ-ഽസ്മൈ ജ്യൈഷ്ഠ്യായ ॥ സ വാ ഏഷ ബ്രാഹ്മണസ്യ ചൈവ രാജന്യസ്യ ച യജ്ഞഃ ॥ തം-വാഁ ഏതം-വാഁജപേയ ഇത്യാഹുഃ । വാജാപ്യോ വാ ഏഷഃ । വാജഗ്ഗ് ഹ്യേതേന ദേവാ ഐഫ്സന്ന് ॥ സോമോ വൈ വാജപേയഃ । യോ വൈ സോമം-വാഁജപേയം-വേഁദ ॥ 10 ॥
വാജ്യേവൈന-മ്പീത്വാ ഭവതി । ആ-ഽസ്യ വാജീ ജായതേ ॥ അന്നം-വൈഁ വാജപേയഃ । യ ഏവം-വേഁദ । അത്ത്യന്നമ് । ആ-ഽസ്യാന്നാദോ ജായതേ ॥ ബ്രഹ്മ വൈ വാജപേയഃ । യ ഏവം-വേഁദ । അത്തി ബ്രഹ്മണാ-ഽന്നമ് । ആ-ഽസ്യ ബ്രഹ്മാ ജായതേ ॥ 11 ॥
വാഗ്വൈ വാജസ്യ പ്രസവഃ । യ ഏവം-വേഁദ । കരോതി വാചാ വീര്യമ് । ഐനം-വാഁചാ ഗച്ഛതി । അപിവതീം-വാഁചം-വഁദതി ॥ പ്രജാപതി-ര്ദേവേഭ്യോ യജ്ഞാന് വ്യാദിശത് । സ ആത്മന് വാജപേയ-മധത്ത । ത-ന്ദേവാ അബ്രുവന്ന് । ഏഷ വാവ യജ്ഞഃ । യ-ദ്വാജപേയഃ ॥ 12 ॥
അപ്യേവ നോ-ഽത്രാസ്ത്വിതി । തേഭ്യ ഏതാ ഉജ്ജിതീഃ പ്രായച്ഛത് ॥ താ വാ ഏതാ ഉജ്ജിതയോ വ്യാഖ്യായന്തേ । യജ്ഞസ്യ സര്വത്വായ । ദേവതാനാ-മനിര്ഭാഗായ ॥ ദേവാ വൈ ബ്രഹ്മണശ്ചാന്നസ്യ ച ശമലമപാഘ്നന്ന് । യ-ദ്ബ്രഹ്മണ-ശ്ശമലമാസീത് । സാ ഗാഥാ നാരാശഗ്ഗ്സ്യ ഭവത് । യദന്നസ്യ । സാ സുരാ ॥ 13 ॥
തസ്മാ-ദ്ഗായതശ്ച മത്തസ്യ ച ന പ്രതിഗൃഹ്യമ് । യ-ത്പ്രതിഗൃഹ്ണീയാത് । ശമല-മ്പ്രതിഗൃഹ്ണീയാത് ॥ സര്വാ വാ ഏതസ്യ വാചോ ഽവരുദ്ധാഃ । യോ വാജപേയയാജീ । യാ പൃഥിവ്യാം-യാഁ-ഽഗ്നൌ യാ രഥന്തരേ । യാ-ഽന്തരിക്ഷേ യാ വായൌ യാ വാമദേവ്യേ । യാ ദിവി യാ-ഽഽദിത്യേ യാ ബൃഹതി । യാ-ഽഫ്സു യൌഷധീഷു യാ വനസ്പതിഷു ॥ തസ്മാ-ദ്വാജപേയയാജ്യാര്ത്വിജീനഃ । സര്വാ ഹ്യസ്യ വാചോ ഽവരുദ്ധാഃ ॥ 14 ॥

(ധാവാമേതി - ജ്യൈഷ്ഠ്യായ - വേദ - ബ്രഹ്മാ ജായതേ-വാജപേയഃ-സുരാ-ഽഽര്ത്വിജീന ഏകം ച ) (അ. 2)
അനുവാകം 3 - തസ്യഗ്രഹവിശേഷാഃ

ദേവാ വൈ യദന്യൈ-ര്ഗ്രഹൈ-ര്യജ്ഞസ്യ നാവാരുന്ധത । തദതിഗ്രാഹ്യൈ-രതിഗൃഹ്യാ-വാരുന്ധത । തദതിഗ്രാഹ്യാണാ-മതിഗ്രാഹ്യത്വമ് ॥ യദതിഗ്രാഹ്യാ ഗൃഹ്യന്തേ । യദേവാന്യൈ-ര്ഗ്രഹൈ-ര്യജ്ഞസ്യ നാവരുന്ധേ । തദേവ തൈരതിഗൃഹ്യാ-വരുന്ധേ ॥ പഞ്ച ഗൃഹ്യന്തേ । പാങ്ക്തോ യജ്ഞഃ । യാവാനേവ യജ്ഞഃ । തമാപ്ത്വാ ഽവരുന്ധേ ॥ 15 ॥
സര്വ ഐന്ദ്രാ ഭവന്തി । ഏകധൈവ യജമാന ഇന്ദ്രിയ-ന്ദധതി ॥ സപ്തദശ പ്രാജാപത്യാ ഗ്രഹാ ഗൃഹ്യന്തേ । സപ്തദശഃ പ്രജാപതിഃ । പ്രജാപതേ-രാപ്ത്യൈ ॥ ഏകയര്ചാ ഗൃഹ്ണാതി । ഏകധൈവ യജമാനേ വീര്യ-ന്ദധാതി ॥ സോമഗ്രഹാഗ്ശ്ച സുരാഗ്രഹാഗ്ശ്ച ഗൃഹ്ണാതി । ഏത-ദ്വൈ ദേവാനാ-മ്പരമമന്നമ് । യ-ഥ്സോമഃ ॥ 16 ॥
ഏത-ന്മനുഷ്യാണാമ് । യ-ഥ്സുരാ । പരമേണൈവാസ്മാ അന്നാദ്യേനാവര-മന്നാദ്യ-മവരുന്ധേ ॥ സോമഗ്രഹാ-ന്ഗൃഹ്ണാതി । ബ്രഹ്മണോ വാ ഏത-ത്തേജഃ । യ-ഥ്സോമഃ । ബ്രഹ്മണ ഏവ തേജസാ തേജോ യജമാനേ ദധാതി । സുരാഗ്രഹാ-ന്ഗൃഹ്ണാതി । അന്നസ്യ വാ ഏതച്ഛമലമ് । യ-ഥ്സുരാ ॥ 17 ॥
അന്നസ്യൈവ ശമലേന ശമലം-യഁജമാനാ-ദപഹന്തി ॥ സോമഗ്രഹാഗ്ശ്ച സുരാഗ്രഹാഗ്ശ്ച ഗൃഹ്ണാതി । പുമാന്. വൈ സോമഃ । സ്ത്രീ സുരാ । ത-ന്മിഥുനമ് । മിഥുനമേവാസ്യ ത-ദ്യജ്ഞേ കരോതി പ്രജനനായ । ആത്മാനമേവ സോമഗ്രഹൈ-സ്സ്പൃണോതി । ജായാഗ്ം സുരാ ഗ്രഹൈഃ । തസ്മാ-ദ്വാജപേയയാജ്യമുഷ്മിഁല്ലോകേ സ്ത്രിയഗ്ം സമ്ഭവതി । വാജപേയാ-ഭിജിതഗ്ഗ് ഹ്യസ്യ ॥ 18 ॥
പൂര്വേ സോമഗ്രഹാ ഗൃഹ്യന്തേ । അപരേ സുരാഗ്രഹാഃ । പുരോക്ഷഗ്ം സോമഗ്രഹാന്ഥ്- സാദയതി । പശ്ചാദക്ഷഗ്ം സുരാഗ്രഹാന് । പാപവസ്യസസ്യ വിധൃത്യൈ ॥ ഏഷ വൈ യജമാനഃ । യ-ഥ്സോമഃ । അന്നഗ്ം സുരാ । സോമഗ്രഹാഗ്ശ്ച സുരാഗ്രഹാഗ്ശ്ച വ്യതിഷജതി । അന്നാദ്യേനൈവൈനം-വ്യഁതിഷജതി ॥ 19 ॥
സപൃഞ്ചഃ സ്ഥ സ-മ്മാ ഭദ്രേണ പൃങ്ക്തേത്യാഹ । അന്നം-വൈഁ ഭദ്രമ് । അന്നാദ്യേനൈവൈനഗ്ം സഗ്ംസൃജതി ॥ അന്നസ്യ വാ ഏതച്ഛമലമ് । യ-ഥ്സുരാ । പാപ്മെവ ഖലു വൈ ശമലമ് । പാപ്മനാ വാ ഏനമേതച്ഛമലേന വ്യതിഷജതി । യ-ഥ്സോമഗ്രഹാഗ്ശ്ച സുരാഗ്രഹാഗ്ശ്ച വ്യതിഷജതി ॥ വിപൃചഃ സ്ഥ വി മാ പാപ്മനാ പൃങ്ക്തേത്യാഹ । പാപ്മനൈവൈനഗ്ം ശമലേന വ്യാവര്തയതി ॥ 20 ॥
തസ്മാ-ദ്വാജപേയയാജീ പൂതോ മേദ്ധ്യോ ദക്ഷിണ്യഃ ॥ പ്രാംഉ-ദ്ദ്രവതി സോമഗ്രഹൈഃ । അമുമേവ തൈ-ര്ലോക-മഭിജയതി । പ്രത്യങ്ഖ്സുരാ ഗ്രഹൈഃ । ഇമമേവ തൈ-ര്ലോക-മഭിജയതി ॥ പ്രതിഷ്ഠന്തി സോമഗ്രഹൈഃ । യാവദേവ സത്യമ് । തേന സൂയതേ ॥ വാജസൃദ്ഭ്യഃ സുരാഗ്രഹാന്. ഹരന്തി । അനൃതേനൈവ വിശഗ്ം സഗ്ംസൃജതി ॥ ഹിരണ്യപാത്ര-മ്മധോഃ പൂര്ണ-ന്ദദാതി । മധവ്യോ-ഽസാനീതി ॥ ഏകധാ ബ്രഹ്മണ ഉപ ഹരതി । ഏകധൈവ യജമാന ആയുസ്തേജോ ദധാതി ॥ 21 ॥

(ആപ്ത്വാ-ഽവരുന്ധേ - സോമഃ - ശമലം-യഁ-ഥ്സുരാ - ഹ്യ-സ്യൈനം-വ്യഁതിഷജതി - വ്യാവര്തയതി - സൃജതി ചത്വാരി ച ) (അ. 3)
അനുവാകം 4 - പശവ-സ്സപ്തദശ

ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി । നാഗ്നിഷ്ടോമോ നോക്ഥ്യഃ । ന ഷോഡശീ നാതിരാത്രഃ । അഥ കസ്മാ-ദ്വാജപേയേ സര്വേ യജ്ഞക്രതവോ-ഽവരുദ്ധ്യന്ത ഇതി । പശുഭിരിതി ബ്രൂയാത് ॥ ആഗ്നേയ-മ്പശുമാലഭതേ । അഗ്നിഷ്ടോമമേവ തേനാവരുന്ധേ । ഐന്ദ്രാഗ്നേനോക്ഥ്യമ് । ഐന്ദ്രേണ ഷോഡശിനഃ സ്തോത്രമ് । സാരസ്വത്യാ-ഽതിരാത്രമ് ॥ 22 ॥
മാരുത്യാ ബൃഹത-സ്സ്തോത്രമ് । ഏതാവന്തോ വൈ യജ്ഞക്രതവഃ । താ-ന്പശുഭിരേവാ-വരുന്ധേ ॥ ആത്മാനമേവ സ്പൃണോ-ത്യഗ്നിഷ്ടോമേന । പ്രാണാപാനാ-വുക്ഥ്യേന । വീര്യഗ്ം ഷോഡശിനഃ സ്തോത്രേണ । വാച-മതിരാത്രേണ । പ്രജാ-മ്ബൃഹത-സ്സ്തോത്രേണ । ഇമമേവ ലോകമഭി ജയത്യഗ്നിഷ്ടോമേന । അന്തരിക്ഷ-മുക്ഥ്യേന ॥ 23 ॥
സുവര്ഗം-ലോഁകഗ്ം ഷോഡശിനഃ സ്തോത്രേണ । ദേവയാനാനേവ പഥ ആരോഹ-ത്യതിരാത്രേണ । നാകഗ്ം രോഹതി ബൃഹത-സ്സ്തോത്രേണ । തേജ ഏവാത്മ-ന്ധത്ത ആഗ്നേയേന പശുനാ । ഓജോ ബലമൈന്ദ്രാഗ്നേന । ഇന്ദ്രിയ-മൈന്ദ്രേണ । വാചഗ്ം സാരസ്വത്യാ । ഉഭാവേവ ദേവലോക-ഞ്ച മനുഷ്യലോക-ഞ്ചാഭിജയതി മാരുത്യാ വശയാ ॥ സപ്തദശ പ്രാജാപത്യാ-ന്പശൂനാലഭതേ । സപ്തദശഃ പ്രജാപതിഃ ॥ 24 ॥
പ്രജാപതേരാപ്ത്യൈ ॥ ശ്യാമാ ഏകരൂപാ ഭവന്തി । ഏവമിവ ഹി പ്രജാപതി-സ്സമൃദ്ധ്യൈ ॥ താ-ന്പര്യഗ്നികൃതാ-നുഥ്സൃജതി ॥ മരുതോ യജ്ഞമജിഘാഗ്ംസ-ന്പ്രജാപതേഃ । തേഭ്യ ഏതാ-മ്മാരുതീം-വഁശാമാലഭത । തയൈവൈനാ-നശമയത് ॥ മാരുത്യാ പ്രചര്യ । ഏതാന്-ഥ്സഞ്ജ്ഞപയേത് । മരുത ഏവ ശമയിത്വാ ॥ 25 ॥
ഏതൈഃ പ്രചരതി । യജ്ഞസ്യാഘാതായ ॥ ഏകധാ വപാ ജുഹോതി । ഏകദേവത്യാ ഹി । ഏതേ । അഥോ ഏകധൈവ യജമാനേ വീര്യ-ന്ദധാതി ॥ നൈവാരേണ സപ്തദശശരാവേ-ണൈതര്ഹി പ്രചരതി । ഏത-ത്പുരോഡാശാ ഹ്യേതേ । അഥോ പശൂനാമേവ ഛിദ്രമപിദധാതി ॥ സാരസ്വത്യോത്തമയാ പ്രചരതി । വാഗ് വൈ സരസ്വതീ । തസ്മാ-ത്പ്രാണാനാം-വാഁഗുത്തമാ । അഥോ പ്രജാപതാവേവ യജ്ഞ-മ്പ്രതിഷ്ഠാപയതി । പ്രജാപതിര് ഹി വാക് ॥ അപന്നദതീ ഭവതി । തസ്മാ-ന്മനുഷ്യാ-സ്സര്വാം-വാഁചം-വഁദന്തി ॥ 26 ॥

(അതിരാത്ര - മന്തരിക്ഷമുക്ഥ്യേന - പ്രജാപതിഃ - ശമയിത്വോത് - തമയാ പ്രചരതി ഷട് ച) (അ. 4)
അനുവാകം 5 - രഥയാജനമ്

സാവിത്ര-ഞ്ജുഹോതി കര്മണഃ കര്മണഃ പുരസ്താത് ॥ കസ്ത-ദ്വേദേത്യാഹുഃ । യ-ദ്വാജപേയസ്യ പൂര്വം-യഁദപരമിതി । സവിതൃപ്രസൂത ഏവ യഥാപൂര്വ-ങ്കര്മാണി കരോതി ॥ സവനേ സവനേ ജുഹോതി । ആക്രമണമേവ ത-ഥ്സേതും-യഁജമാനഃ കുരുതേ । സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യ സമഷ്ട്യൈ ॥ വാചസ്പതി-ര്വാചമദ്യ സ്വദാതി ന ഇത്യാഹ । വാഗ്വൈ ദേവാനാ-മ്പുരാ-ഽന്നമാസീത് । വാചമേവാസ്മാ അന്നഗ്ഗ് സ്വദയതി ॥ 27 ॥
ഇന്ദ്രസ്യ വജ്രോ-ഽസി വാര്ത്രഘ്ന ഇതി രഥമുപാവഹരതി വിജിത്യൈ ॥ വാജസ്യ നു പ്രസവേ മാതര-മ്മഹീമിത്യാഹ । യച്ചൈവേയമ് । യച്ചാസ്യാമധി । തദേവാ-വരുന്ധേ । അഥോ തസ്മിന്നേവോഭയേ-ഽഭിഷിച്യതേ ॥ അഫ്സ്വന്തര-മൃതമഫ്സു ഭേഷജമിത്യശ്വാ-ന്പല്പൂലയതി । അഫ്സു വാ അശ്വസ്യ തൃതീയ-മ്പ്രവിഷ്ടമ് । തദനുവേനന്വവപ്ലവതേ । യദഫ്സു പല്പൂലയതി ॥ 28 ॥
യദേവാസ്യാഫ്സു പ്രവിഷ്ടമ് । തദേവാവരുന്ധേ ॥ ബഹു വാ അശ്വോ-ഽമേദ്ധ്യ-മുപഗച്ഛതി । യദഫ്സു പല്പൂലയതി । മേദ്ധ്യാനേവൈനാന് കരോതി ॥ വായുര്വാ ത്വാ മനുര്വാ ത്വേത്യാഹ । ഏതാ വാ ഏത-ന്ദേവതാ അഗ്രേ അശ്വമയുഞ്ജന്ന് । താഭിരേവൈനാന്. യുനക്തി । സവസ്യോജ്ജിത്യൈ ॥ യജുഷാ യുനക്തി വ്യാവൃത്ത്യൈ ॥ 29 ॥
അപാ-ന്ന പാദാശുഹേമന്നിതി സമ്മാര്ഷ്ടി । മേദ്ധ്യാനേവൈനാന് കരോതി । അഥോ സ്തൌത്യേവൈനാനാജിഗ്ം സരിഷ്യതഃ ॥ വിഷ്ണു ക്രമാന് ക്രമതേ । വിഷ്ണുരേവ ഭൂത്വേമാഁല്ലോകാ-നഭിജയതി ॥ വൈശ്വദേവോ വൈ രഥഃ । അങ്കൌ ന്യങ്കാവഭിതോ രഥം-യാഁവിത്യാഹ । യാ ഏവ ദേവതാ രഥേ പ്രവിഷ്ടാഃ । താഭ്യ ഏവ നമസ്കരോതി । ആത്മനോ-ഽനാര്ത്യൈ ॥ അശമരഥ-മ്ഭാവുകോ-ഽസ്യ രഥോ ഭവതി । യ ഏവം-വേഁദ ॥ 30 ॥

(സ്വദയതി - പല്പൂലയതി - വ്യാവൃത്ത്യാ - അനാര്ത്യൈ ദ്വേ ച) (അ. 5)
അനുവാകം 6 - രഥധാവനമ്

ദേവസ്യാഹഗ്ം സവിതുഃ പ്രസവേ ബൃഹസ്പതിനാ വാജജിതാ വാജ-ഞ്ജേഷമിത്യാഹ । സവിതൃപ്രസൂത ഏവ ബ്രഹ്മണാ വാജമുജ്ജയതി ॥ ദേവസ്യാഹഗ്ം സവിതുഃ പ്രസവേ ബൃഹസ്പതിനാ വാജജിതാ വര്ഷിഷ്ഠ-ന്നാകഗ്ം രുഹേയമിത്യാഹ । സവിതൃപ്രസൂത ഏവ ബ്രഹ്മണാ വര്ഷിഷ്ഠ-ന്നാകഗ്ം രോഹതി ॥ ചാത്വാലേ രഥചക്ര-ന്നിമിതഗ്ം രോഹതി । അതോ വാ അങ്ഗിരസ ഉത്തമാ-സ്സുവര്ഗം-ലോഁകമായന്ന് । സാക്ഷാദേവ യജമാന-സ്സുവര്ഗം-ലോഁകമേതി ॥ ആവേഷ്ടയതി । വജ്രോ വൈ രഥഃ । വജ്രേണൈവ ദിശോ-ഽഭിജയതി ॥ 31 ॥
വാജിനാഗ്ം സാമ ഗായതേ । അന്നം-വൈഁ വാജഃ । അന്നമേ-വാവരുന്ധേ ॥ വാചോ വര്ഷ്മ ദേവേഭ്യോ-ഽപാക്രാമത് । ത-ദ്വനസ്പതീ-ന്പ്രാവിശത് । സൈഷാ വാഗ്-വനസ്പതിഷു വദതി । യാ ദുന്ദുഭൌ । തസ്മാ-ദ്ദുന്ദുഭി-സ്സര്വാ വാചോതി വദതി ॥ ദുന്ദുഭീന്-ഥ്സമാഘ്നന്തി । പരമാ വാ ഏഷാ വാക് ॥ 32 ॥
യാ ദുന്ദുഭൌ । പരമയൈവ വാചാ-ഽവരാം-വാഁചമ-വരുന്ധേ । അഥോ വാച ഏവ വര്ഷ്മ യജമാനോ ഽവരുന്ധേ ॥ ഇന്ദ്രായ വാചം-വഁദതേന്ദ്രം-വാഁജ-ഞ്ജാപയതേന്ദ്രോ വാജമജയി-ദിത്യാഹ । ഏഷ വാ ഏതര്ഹീന്ദ്രഃ । യോ യജതേ । യജമാന ഏവ വാജമുജ്ജയതി ॥ സപ്തദശ പ്രവ്യാധാനാജി-ന്ധാവന്തി । സപ്തദശഗ്ഗ് സ്തോത്ര-മ്ഭവതി । സപ്തദശ സപ്തദശ ദീയന്തേ ॥ 33 ॥
സപ്തദശഃ പ്രജാപതിഃ । പ്രജാപതേ-രാപ്ത്യൈ ॥ അര്വാ-ഽസി സപ്തിരസി വാജ്യസീത്യാഹ । അഗ്നിര്വാ അര്വാ । വായു-സ്സപ്തിഃ । ആദിത്യോ വാജീ । ഏതാഭിരേവാസ്മൈ ദേവതാഭി-ര്ദേവരഥം-യുഁനക്തി ॥ പ്രഷ്ടിവാഹിനം-യുഁനക്തി । പ്രഷ്ടിവാഹീ വൈ ദേവരഥഃ । ദേവരഥമേവാസ്മൈ യുനക്തി ॥ 34 ॥
വാജിനോ വാജ-ന്ധാവത കാഷ്ഠാ-ങ്ഗച്ഛതേത്യാഹ । സുവര്ഗോ വൈ ലോകഃ കാഷ്ഠാ । സുവര്ഗമേവ ലോകം-യഁന്തി ॥ സുവര്ഗം-വാഁ ഏതേ ലോകം-യഁന്തി । യ ആജി-ന്ധാവന്തി ॥ പ്രാഞ്ചോ ധാവന്തി । പ്രാംഇവ ഹി സുവര്ഗോ ലോകഃ ॥ ചതസൃഭിരനു മന്ത്രയതേ । ചത്വാരി ഛന്ദാഗ്ംസി । ഛന്ദോഭിരേവൈനാന്-ഥ്സുവര്ഗം-ലോഁക-ങ്ഗമയതി ॥ 35 ॥
പ്ര വാ ഏതേ-ഽസ്മാല്-ലോകാച്ച്യവന്തേ । യ ആജി-ന്ധാവന്തി । ഉദഞ്ച ആവര്തന്തേ । അസ്മാദേവ തേന ലോകാന്നയന്തി ॥ രഥവിമോചനീയ-ഞ്ജുഹോതി പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ ॥ ആ മാ വാജസ്യ പ്രസവോ ജഗമ്യാദിത്യാഹ । അന്നം-വൈഁ വാജഃ । അന്നമേവാവരുന്ധേ ॥ യഥാലോകം-വാഁ ഏത ഉജ്ജയന്തി । യ ആജി-ന്ധാവന്തി ॥ 36 ॥
കൃഷ്ണല-ങ്കൃഷ്ണലം-വാഁജസൃദ്ഭ്യഃ പ്രയച്ഛതി । യമേവ തേ വാജം-ലോഁകമുജ്ജയന്തി । ത-മ്പരിക്രീയാ-വരുന്ധേ ॥ ഏകധാ ബ്രഹ്മണ ഉപഹരതി । ഏകധൈവ യജമാനേ വീര്യ-ന്ദധാതി ॥ ദേവാ വാ ഓഷധീഷ്വാജിമയുഃ । താ ബൃഹസ്പതി-രുദജയത് । സ നീവാരാന്നിരവൃണീത । തന്നീവാരാണാ-ന്നീവാരത്വമ് ॥ നൈവാരശ്ചരു-ര്ഭവതി ॥ 37 ॥
ഏതദ്വൈ ദേവാനാ-മ്പരമമന്നമ് । യന്നീവാരാഃ । പരമേണൈവാസ്മാ അന്നാദ്യേ-നാവര-മന്നാദ്യമവരുന്ധേ ॥ സപ്തദശശരാവോ ഭവതി । സപ്തദശഃ പ്രജാപതിഃ । പ്രജാപതേ-രാപ്ത്യൈ ॥ ക്ഷീരേ ഭവതി । രുചമേവാസ്മിന്-ദധാതി ॥ സര്പിഷ്വാ-ന്ഭവതി മേദ്ധ്യത്വായ ॥ ബാര്ഹസ്പത്യോ വാ ഏഷ ദേവതയാ ॥ 38 ॥
യോ വാജപേയേന യജതേ । ബാര്ഹസ്പത്യ ഏഷ ചരുഃ ॥ അശ്വാന്-ഥ്സരിഷ്യത-സ്സസ്രുഷശ്ചാവ-ഘ്രാപയതി । യമേവ തേ വാജം-ലോഁകമുജ്ജയന്തി । തമേവാവരുന്ധേ ॥ അജീജിപത വനസ്പതയ ഇന്ദ്രം-വാഁജം-വിഁമുച്യദ്ധ്വമിതി ദുന്ദുഭീന്. വിമുഞ്ചതി । യമേവ തേ വാജം-ലോഁകമിന്ദ്രിയ-ന്ദുന്ദുഭയ ഉജ്ജയന്തി । തമേവാ-വരുന്ധേ ॥ 39 ॥

(അഭിജയതി - വാ ഏഷാ വാഗ് - ദീയന്തേ - ഽസ്മൈ യുനക്തി - ഗമയതി - യ ആജി-ന്ധാവന്തി - ഭവതി - ദേവതയാ - +-ഽഷ്ടൌ ച) (അ. 6)
അനുവാകം 7 - യൂപാരോഹണമ്

താര്പ്യം-യഁജമാന-മ്പരിധാപയതി । യജ്ഞോ വൈ താര്പ്യമ് । യജ്ഞേനൈവൈനഗ്ം സമര്ധയതി । ദര്ഭമയ-മ്പരിധാപയതി । പവിത്രം-വൈഁ ദര്ഭാഃ । പുനാത്യേവൈനമ് । വാജം-വാഁ ഏഷോ-ഽവരുരുഥ്സതേ । യോ വാജപേയേന യജതേ । ഓഷധയഃ ഖലു വൈ വാജഃ । യ-ദ്ദര്ഭമയ-മ്പരിധാപയതി ॥ 40 ॥
വാജസ്യാവ-രുദ്ധ്യൈ ॥ ജായ ഏഹി സുവോ രോഹാവേത്യാഹ । പത്നിയാ ഏവൈഷ യജ്ഞസ്യാന്-വാരമ്ഭോ-ഽനവച്ഛിത്യൈ ॥ സപ്തദശാ-രത്നിര്യൂപോ ഭവതി । സപ്തദശഃ പ്രജാപതിഃ । പ്രജാപതേരാപ്ത്യൈ ॥ തൂപര-ശ്ചതുരശ്രി-ര്ഭവതി ॥ ഗൌധൂമ-ഞ്ചഷാലമ് । ന വാ ഏതേ വ്രീഹയോ ന യവാഃ । യ-ദ്ഗോധൂമാഃ ॥ 41 ॥
ഏവമിവ ഹി പ്രജാപതി-സ്സമൃദ്ധ്യൈ । അഥോ അമുമേവാസ്മൈ ലോകമന്നവന്ത-ങ്കരോതി ॥ വാസോഭി-ര്വേഷ്ടയതി । ഏഷ വൈ യജമാനഃ । യദ്യൂപഃ । സര്വദേവത്യം-വാഁസഃ । സര്വാഭിരേവൈന-ന്ദേവതാഭി-സ്സമര്ധയതി । അഥോ ആക്രമണമേവ തഥ്സേതും-യഁജമാനഃ കുരുതേ । സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യ സമഷ്ട്യൈ ॥ ദ്വാദശ വാജപ്രസവീയാനി ജുഹോതി ॥ 42 ॥
ദ്വാദശ മാസാ-സ്സംവഁഥ്സരഃ । സംവഁഥ്സരമേവ പ്രീണാതി । അഥോ സംവഁഥ്സരമേവാസ്മാ ഉപ ദധാതി । സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യ സമഷ്ട്യൈ ॥ ദശഭിഃ കല്പൈ രോഹതി । നവ വൈ പുരുഷേ പ്രാണാഃ । നാഭിര്ദശമീ । പ്രാണാനേവ യഥാസ്ഥാന-ങ്കല്പയിത്വാ । സുവര്ഗം-ലോഁകമേതി । ഏതാവദ്വൈ പുരുഷസ്യ സ്വമ് ॥ 43 ॥
യാവത്-പ്രാണാഃ । യാവദേവാസ്യാസ്തി । തേന സഹ സുവര്ഗം-ലോഁകമേതി ॥ സുവര്ദേവാഗ്ം അഗന്മേത്യാഹ । സുവര്ഗമേവ ലോകമേതി । അമൃതാ അഭൂമേത്യാഹ । അമൃതമിവ ഹി സുവര്ഗോ ലോകഃ । പ്രജാപതേഃ പ്രജാ അഭൂമേത്യാഹ । പ്രാജാപത്യോ വാ അയം-ലോഁകഃ । അസ്മാദേവ തേന ലോകാന്നൈതി ॥ 44 ॥
സമഹ-മ്പ്രജയാ സ-മ്മയാ പ്രജേത്യാഹ । ആശിഷമേവൈതാ-മാശാസ്തേ ॥ ആസപുടൈ-ര്ഘ്നന്തി । അന്നം-വാഁ ഇയമ് । അന്നാദ്യേനൈവൈനഗ്ം സമര്ധയന്തി । ഊഷൈ-ര്ഘ്നന്തി । ഏതേ ഹി സാക്ഷാദന്നമ് । യദൂഷാഃ । സാക്ഷാദേവൈന-മന്നാദ്യേന സമര്ധയന്തി ॥ പുരസ്താത്-പ്രത്യഞ്ച-ങ്ഘ്നന്തി ॥ 45 ॥
പുരസ്താദ്ധി പ്രതീചീന-മന്നമദ്യതേ ॥ ശീര്ഷതോ ഘ്നന്തി । ശീര്ഷതോ ഹ്യന്നമദ്യതേ ॥ ദിഗ്ഭ്യോ ഘ്നന്തി । ദിഗ്ഭ്യ ഏവാസ്മാ അന്നാദ്യ-മവരുന്ധതേ ॥ ഈശ്വരോ വാ ഏഷ പരാം-പ്രദഘഃ । യോ യൂപഗ്ം രോഹതി ॥ ഹിരണ്യമദ്ധ്യ-വരോഹതി । അമൃതം-വൈഁ ഹിരണ്യമ് । അമൃതഗ്ം സുവര്ഗോ ലോകഃ ॥ 46 ॥
അമൃത ഏവ സുവര്ഗേ ലോകേ പ്രതി തിഷ്ഠതി ॥ ശതമാന-മ്ഭവതി । ശതായുഃ പുരുഷ-ശ്ശതേന്ദ്രിയഃ । ആയുഷ്യേവേന്ദ്രിയേ പ്രതി തിഷ്ഠതി ॥ പുഷ്ട്യൈ വാ ഏത-ദ്രൂപമ് । യദജാ । ത്രി-സ്സംവഁഥ്സരസ്യാന്യാന്-പശൂ-ന്പരി പ്രജായതേ ॥ ബസ്താജിന-മദ്ധ്യവ രോഹതി । പുഷ്ട്യാമേവ പ്രജനനേ പ്രതിതിഷ്ഠതി ॥ 47 ॥

(പരിധാപയതി - ഗോധൂമാ - ജുഹോതി - സ്വം - നൈതി - പ്രത്യഞ്ജ-ങ്ഘ്നന്തി - ലോകോ - +നവ ച (അ. 7)
അനുവാകം 8 - അന്നഹോമാഃ, അഭിഷേകശ്ച

സപ്താന്ന-ഹോമാഞ്ജുഹോതി । സപ്ത വാ അന്നാനി । യാവന്ത്യേവാന്നാനി । താന്യേവാവരുന്ധേ । സപ്ത ഗ്രാമ്യാ ഓഷധയഃ । സപ്താരണ്യാഃ । ഉഭയീഷാ-മവരുദ്ധ്യൈ ॥ അന്നസ്യാ-ന്നസ്യ ജുഹോതി । അന്നസ്യാന്നസ്യാ-വരുദ്ധ്യൈ ॥ യ-ദ്വാജപേയയാജ്യ-നവരുദ്ധസ്യാശ്ഞീയാത് ॥ 48 ॥
അവരുദ്ധേന വ്യൃദ്ധ്യേത । സര്വസ്യ സമവദായ ജുഹോതി । അനവരുദ്ധ-സ്യാവരുദ്ധ്യൈ ॥ ഔദുമ്ബരേണ സ്രുവേണ ജുഹോതി । ഊര്ഗ്വാ അന്ന-മുദുമ്ബരഃ । ഊര്ജ ഏവാന്നാദ്യസ്യാവരുദ്ധ്യൈ ॥ ദേവസ്യ ത്വാ സവിതുഃ പ്രസവ ഇത്യാഹ । സവിതൃ പ്രസൂത ഏവൈന-മ്ബ്രഹ്മണാ ദേവതാഭി-രഭിഷിഞ്ചതി ॥ അന്നസ്യാന്നസ്യാഭിഷിഞ്ചതി । അന്നസ്യാന്നസ്യാവരുദ്ധ്യൈ ॥ 49 ॥
പുരസ്താത്-പ്രത്യഞ്ച-മഭിഷിഞ്ചതി । പുരസ്താദ്ധി-പ്രതീചീന-മന്നമദ്യതേ । ശീര്ഷതോ-ഽഭിഷിഞ്ചതി । ശീര്ഷതോ ഹ്യന്നമദ്യതേ ॥ ആമുഖാദന്വവ സ്രാവയതി । മുഖത ഏവാസ്മാ അന്നാദ്യ-ന്ദധാതി ॥ അഗ്നേസ്ത്വാ സാമ്രാജ്യേനാഭിഷിഞ്ചാമീത്യാഹ । ഏഷ വാ അഗ്നേ-സ്സവഃ । തേനൈവൈന-മഭിഷിഞ്ചതി । ഇന്ദ്രസ്യ ത്വാ സാമ്രാജ്യേനാഭിഷിഞ്ചാമീത്യാഹ ॥ 50 ॥
ഇന്ദ്രിയ-മേവാസ്മി-ന്നേതേന ദധാതി । ബൃഹസ്പതേസ്ത്വാ സാമ്രാജ്യേനാഭിഷിഞ്ചാ-മീത്യാഹ । ബ്രഹ്മ വൈ ദേവാനാ-മ്ബൃഹസ്പതിഃ । ബ്രഹ്മണൈവൈന-മഭിഷിഞ്ചതി ॥ സോമഗ്രഹാഗ്ശ്ചാ-വദാനീയാനി ചര്ത്വിഗ്ഭ്യ ഉപ ഹരന്തി । അമുമേവ തൈ-ര്ലോക-മന്നവന്ത-ങ്കരോതി । സുരാഗ്രഹാഗ്ശ്ചാ-നവദാനീയാനി ച വാജസൃദ്ഭ്യഃ । ഇമമേവ തൈ-ര്ലോക-മന്നവന്ത-ങ്കരോതി । അഥോ ഉഭയീഷ്വേവാഭിഷിച്യതേ ॥ വിമാഥ-ങ്കുര്വതേ വാജസൃതഃ ॥ 51 ॥
ഇന്ദ്രിയസ്യാവരുദ്ധ്യൈ ॥ അനിരുക്താഭിഃ പ്രാതസ്സവനേ സ്തുവതേ । അനിരുക്തഃ പ്രജാപതിഃ । പ്രജാപതേരാപ്ത്യൈ । വാജവതീഭി-ര്മാദ്ധ്യന്ദിനേ । അന്നം-വൈഁ വാജഃ । അന്നമേവാ-വരുന്ധേ । ശിപിവിഷ്ടവതീഭി-സ്തൃതീയസവനേ । യജ്ഞോ വൈ വിഷ്ണുഃ । പശവ-ശ്ശിപിഃ । യജ്ഞ ഏവ പശുഷു പ്രതി തിഷ്ഠതി ॥ ബൃഹദന്ത്യ-മ്ഭവതി । അന്തമേവൈനഗ്ഗ് ശ്രിയൈ ഗമയതി ॥ 52 ॥

(അശ്ഞീയാ - ദന്നസ്യാന്നസ്യാ വരുദ്ധ്യാ - ഇന്ദ്രസ്യ ത്വാ സാമ്രാജ്യേനാഭിഷിഞ്ചാ മീത്യാഹ-വാജസൃതഃ - ശിപി സ്ത്രീണി ച) (അ. 8)
അനുവാകം 9 - അതിഗ്രാഹ്യാഃ, പഞ്ചൈന്ദ്രാഃ

നൃഷദ-ന്ത്വേത്യാഹ । പ്രജാ വൈ നൄന് । പ്രജാനാമേവൈതേന സൂയതേ । ദ്രുഷദമിത്യാഹ । വനസ്പതയോ വൈ ദ്രു । വനസ്പതീനാമേവൈ തേന സൂയതേ । ഭുവനസദ-മിത്യാഹ । യദാ വൈ വസീയാ-ന്ഭവതി । ഭുവനമഗന്നിതി വൈ തമാഹുഃ । ഭുവനമേവൈതേന ഗച്ഛതി ॥ 53 ॥
അഫ്സുഷദ-ന്ത്വാ ഘൃതസദ-മിത്യാഹ । അപാമേവൈതേന ഘൃതസ്യ സൂയതേ । വ്യോമസദ-മിത്യാഹ । യദാ വൈ വസീയാ-ന്ഭവതി । വ്യോമാഗന്നിതി വൈ തമാഹുഃ । വ്യോമൈവൈതേന ഗച്ഛതി ॥ പൃഥിവിഷദ-ന്ത്വാ-ഽന്തരിക്ഷസദ-മിത്യാഹ । ഏഷാമേവൈതേന ലോകാനാഗ്ം സൂയതേ । തസ്മാ-ദ്വാജപേ-യയാജീ ന ക-ഞ്ചന പ്രത്യവരോഹതി । അപീവ ഹി ദേവതാനാഗ്ം സൂയതേ ॥ 54 ॥
നാകസദ-മിത്യാഹ । യദാവൈ വസീയാ-ന്ഭവതി । നാകമഗന്നിതി വൈ തമാഹുഃ । നാകമേവൈതേന ഗച്ഛതി ॥ യേ ഗ്രഹാഃ പഞ്ചജനീനാ ഇത്യാഹ । പഞ്ചജനാനാ-മേവൈതേന സൂയതേ ॥ അപാഗ്ം രസമുദ്വയസ-മിത്യാഹ । അപാമേവൈതേന രസസ്യ സൂയതേ । സൂര്യരശ്മിഗ്ം സമാഭൃത-മിത്യാഹ സശുക്രത്വായ ॥ 55 ॥

(ഗച്ഛതി - സൂയതേ - +നവ ച) (അ. 9)
അനുവാകം 10 - പിണ്ഡപിതൃയജ്ഞഃ ദര്ശപൂര്ണമാസബ്രാഹ്മണശേഷഃ

ഇന്ദ്രോ വൃത്രഗ്ം ഹത്വാ । അസുരാ-ന്പരാഭാവ്യ । സോ-ഽമാവാസ്യാ-മ്പ്രത്യാഗച്ഛത് । തേ പിതരഃ പൂര്വേദ്യു-രാഗച്ഛന്ന് । പിതൄന്. യജ്ഞോ-ഽഗച്ഛത് । ത-ന്ദേവാഃ പുനരയാചന്ത । തമേഭ്യോ ന പുനരദദുഃ । തേ-ഽബ്രുവന് വരം-വൃഁണാമഹൈ । അഥ വഃ പുനര്ദാസ്യാമഃ । അസ്മഭ്യമേവ പൂര്വേദ്യുഃ ക്രിയാതാ ഇതി ॥ 56 ॥
തമേഭ്യഃ പുനരദദുഃ । തസ്മാത്-പിതൃഭ്യഃ പൂര്വേദ്യുഃ ക്രിയതേ । യ-ത്പിതൃഭ്യഃ പൂര്വേദ്യുഃ കരോതി । പിതൃഭ്യ ഏവ ത-ദ്യജ്ഞ-ന്നിഷ്ക്രീയ യജമാനഃ പ്രതനുതേ ॥ സോമായ പിതൃപീതായ സ്വധാ നമ ഇത്യാഹ । പിതുരേവാധി സോമപീഥമവ രുന്ധേ । ന ഹി പിതാ പ്രമീയമാണ ആഹൈഷ സോമപീഥ ഇതി । ഇന്ദ്രിയം-വൈഁ സോമപീഥഃ । ഇന്ദ്രിയമേവ സോമപീഥമവ-രുന്ധേ । തേനന്ദ്രിയേണ ദ്വിതീയാ-ഞ്ജായാമഭ്യശ്ഞുതേ ॥ 57 ॥
ഏത-ദ്വൈ ബ്രാഹ്മണ-മ്പുരാ വാജശ്രവസാ വിദാമക്രന്ന് । തസ്മാ-ത്തേ ദ്വേദ്വേ ജായേ അഭ്യാക്ഷത । യ ഏവം-വേഁദ । അഭി ദ്വിതീയാ-ഞ്ജായാമശ്ഞുതേ ॥ അഗ്നയേ കവ്യവാഹനായ സ്വധാ നമ ഇത്യാഹ । യ ഏവ പിതൃണാമഗ്നിഃ । ത-മ്പ്രീണാതി ॥ തിസ്ര ആഹുതീ-ര്ജുഹോതി ॥ ത്രിര്നിദധാതി ॥ ഷട്-ഥ്സമ്പദ്യന്തേ ॥ 58 ॥
ഷഡ്വാ ഋതവഃ । ഋതൂനേവ പ്രീണാതി ॥ തൂഷ്ണീ-മ്മേക്ഷണ-മാദധാതി । അസ്തി വാ ഹി ഷഷ്ഠ ഋതുര്ന വാ ॥ ദേവാന്. വൈ പിതൄ-ന്പ്രീതാന് । മനുഷ്യാഃ പിതരോ-ഽനു പ്രപിപതേ । തിസ്ര ആഹുതീ-ര്ജുഹോതി । ത്രിര്നിദധാതി । ഷട്-ഥ്സമ്പദ്യന്തേ । ഷഡ്വാ ഋതവഃ ॥ 59 ॥
ഋതവഃ ഖലു വൈ ദേവാഃ പിതരഃ । ഋതൂനേവ ദേവാ-ന്പിതൄ-ന്പ്രീണാതി । താന്പ്രീതാന് । മനുഷ്യാഃ പിതരോ-ഽനു പ്രപിപതേ ॥ സകൃദാച്ഛിന്ന-മ്ബര്ഹി-ര്ഭവതി । സകൃദിവ ഹി പിതരഃ ॥ ത്രിര്നിദധാതി । തൃതീയേ വാ ഇതോ ലോകേ പിതരഃ । താനേവ പ്രീണാതി ॥ പരാംആവര്തതേ ॥ 60 ॥
ഹ്ലീകാ ഹി പിതരഃ ॥ ഒഷ്മണോ വ്യാവൃത ഉപാസ്തേ । ഊഷ്മഭാഗാ ഹി പിതരഃ ॥ ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി । പ്രാശ്യാം(3)ന പ്രാശ്യാ(3)മിതി । യ-ത്പ്രാശ്ഞീയാത് । ജന്യമന്നമദ്യാത് । പ്രമായുക-സ്സ്യാത് । യന്ന പ്രാശ്ഞീയാത് । അഹവി-സ്സ്യാത് ॥ 61 ॥
പിതൃഭ്യ ആവൃശ്ച്യേത । അവഘ്രേയമേവ । തന്നേവ പ്രാശിത-ന്നേവാപ്രാശിതമ് ॥ വീരം-വാഁ വൈ പിതരഃ പ്രയന്തോ ഹരന്തി । വീരം-വാഁ ദദതി । ദശാ-ഞ്ഛിനത്തി । ഹരണഭാഗാ ഹി പിതരഃ । പിതൄനേവ നിരവദയതേ ॥ ഉത്തര ആയുഷി ലോമ ഛിന്ദീത । പിതൃണാഗ് ഹ്യേതര്ഹി നേദീയഃ ॥ 62 ॥
നമസ്കരോതി । നമസ്കാരോ ഹി പിതൃണാമ് ॥ നമോ വഃ പിതരോ രസായ । നമോ വഃ പിതര-ശ്ശുഷ്മായ । നമോ വഃ പിതരോ ജീവായ । നമോ വഃ പിതര-സ്സ്വധായൈ । നമോ വഃ പിതരോ മന്യവേ । നമോ വഃ പിതരോ ഘോരായ । പിതരോ നമോ വഃ । യ ഏതസ്മിന് ഁലോകേ സ്ഥ ॥ 63 ॥
യുഷ്മാഗ്സ്തേ-ഽനു । യേ-ഽസ്മിഁല്ലോകേ । മാ-ന്തേ നു । യ ഏതസ്മിഁല്ലോകേ സ്ഥ । യൂയ-ന്തേഷാം-വഁസിഷ്ഠാ ഭൂയാസ്ത । യേ-ഽസ്മിഁല്ലോകേ । അഹ-ന്തേഷാം-വഁസിഷ്ഠോ ഭൂയാസമിത്യാഹ । വസിഷ്ഠ-സ്സമാനാനാ-മ്ഭവതി । യ ഏവം-വിഁദ്വാന്-പിതൃഭ്യഃ കരോതി ॥ ഏഷ വൈ മനുഷ്യാണാം-യഁജ്ഞഃ ॥ 64 ॥
ദേവാനാം-വാഁ ഇതരേ യജ്ഞാഃ । തേന വാ ഏത-ത്പിതൃലോകേ ചരതി ॥ യ-ത്പിതൃഭ്യഃ കരോതി । സ ഈശ്വരഃ പ്രമേതോഃ । പ്രാജാപത്യയര്ചാ പുനരൈതി । യജ്ഞോ വൈ പ്രജാപതിഃ । യജ്ഞേനൈവ സഹ പുനരൈതി । ന പ്രമായുകോ ഭവതി ॥ പിതൃലോകേ വാ ഏത-ദ്യജമാനശ്ചരതി । യ-ത്പിതൃഭ്യഃ കരോതി । സ ഈശ്വര ആര്തിമാര്തോഃ । പ്രജാപതി-സ്ത്വാവൈന-ന്തത ഉന്നേതുമര്ഹതീത്യാഹുഃ । യ-ത്പ്രാജാപത്യയര്ചാ പുനരൈതി । പ്രജാപതിരേവൈന-ന്തത ഉന്നയതി । നാര്തിമാര്ച്ഛതി യജമാനഃ ॥ 65 ॥