Various Vedic Deities

1.6 - rājasūyānubrāhmaṇaṃ - kṛṣṇa yajurveda taittirīya brāhmaṇa pāṭhaḥ - anumatyai puroḍāśam

(Rajasuyanubrahmanam - Anumatyai Purodasham in English (IAST))

From Krishna Yajurveda Taittiriya Brahmana

This text originates from the Taittiriya Brahmana of the Krishna Yajurveda and is part of the extensive Rajasuyanubrahmanam section detailing rituals performed by a king. It specifically focuses on the Anumati Ishti, a sacrificial offering aimed at invoking divine grace and seeking atonement. By performing these precise Vedic rituals and reciting these specific mantras, the practitioner seeks to purge negative influences, resolve past errors, and achieve spiritual balance. The chanting is considered essential for aligning one's actions with cosmic law, ensuring prosperity, and removing obstacles that obstruct one's path to spiritual and worldly accomplishment.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe prathamāṣṭake ṣaṣṭhaḥ prapāṭhakaḥ - rājasūyānubrāhmaṇaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
anuvākaṃ 1 - anumatyādyā iṣṭayaḥ
anṷmatyai puroḍāśa̭-maṣṭāka̭pāla-nnirva̭pati | ye pratyañca-śśamyā̭yā avaśīya̭nte | tannair̭ṛta-meka̭kapālam | iyaṃ-vā~ anṷmatiḥ | iya-nnir-ṛ̭tiḥ | nairṛtena pūrvḙṇa praca̭rati | pāpmāna̭meva nir-ṛ̭ti-mpūrvā-nnirava̭dayate | eka̭ kapālo bhavati | ekadhaiva nir-ṛ̭ti-nnirava̭dayate | yadahṷtvā gārha̭patya īyuḥ || 1 ||
rudro bhūtvā-'gnira̭nūtthāya̭ | addhvaryu-ñca yaja̭māna-ñca hanyāt | vīhi svāhā ''hṷti-ñjuṣāṇa ityā̭ha | āhṷtyaivainagṃ̭ śamayati | nārtimārccha̭-tyaddhvaryurna yaja̭mānaḥ | ekolmukena̭ yanti | taddhi nir-ṛ̭tyai bhāgadheyam | imā-ndiśaṃ̭-ya~nti | eṣā vai nir-ṛ̭tyai dik | svāyā̭meva diśi nir-ṛ̭ti-nnirava̭dayate || 2 ||
svakṛ̭ta iri̭ṇe juhoti pradare vā | etadvai nir-ṛ̭tyā āyata̭nam | sva evāyata̭ne nir-ṛ̭ti-nnirava̭dayate | eṣa tḙ nir-ṛte bhāga ityā̭ha | nirdi̭śatyevainām | bhūtḙ haviṣma̭tyasītyā̭ha | bhūti̭mevopāva̭rtate | muñcemamagṃha̭sa ityā̭ha | agṃha̭sa evaina̭-mmuñcati | aṅguṣṭhābhyā-ñjuhoti || 3 ||
antata eva nir-ṛ̭ti-nnirava̭dayate | kṛṣṇaṃ-vā~saḥ̭ kṛṣṇatṷ̄ṣa-ndakṣi̭ṇā | eta-dvai nir-ṛ̭tyai rūpam | rūpeṇaiva nir-ṛ̭ti-nnirava̭dayate | apra̭tīkṣamāya̭nti | nir-ṛ̭tyā antarhi̭tyai | svāhā namo ya ida-ñcakāreti punaretya gārha̭patye juhoti | āhṷtyaiva na̭masyanto gārha̭patya-mupāva̭rtante | ānumatena praca̭rati | iyaṃ-vā~ anṷmatiḥ || 4 ||
iyamevāsmai̭ rājyamanṷmanyate | dhenu-rdakṣi̭ṇā | imāmeva dhenu-ṅkṷrute | āditya-ñcaru-nnirva̭pati | ubhayīṣveva prajāsvabhiṣi̭cyate | daivī̭ṣu ca mānṷṣīṣu ca | varo dakṣi̭ṇā | varo hi rājyagṃ samṛ̭ddhyai | āgnāvaiṣṇava-mekā̭daśakapāla-nnirva̭pati | agni-ssarvā̭ devatāḥ || 5 ||
viṣṇṷryajñaḥ | devatāścaiva yajña-ñcāva̭ rundhe | vāmano vahī dakṣi̭ṇā | ya-dvahī | tenāgneyaḥ | ya-dvā̭manaḥ | tena̭ vaiṣṇava-ssamṛ̭ddhyai | agnīṣomīya-mekā̭daśakapāla-nnirva̭pati | agnīṣomābhyāṃ-vā~ indro̭ vṛtrama̭hanniti̭ | yada̭gnīṣomīya-mekā̭daśakapāla-nnirvapa̭ti || 6 ||
vārtra̭ghnameva viji̭tyai | hira̭ṇya-ndakṣi̭ṇā samṛ̭ddhyai | indro̭ vṛtragṃ hatvā | devatā̭bhiścendriyeṇa̭ ca vyārdhyata | sa etamaindrāgna-mekā̭daśakapāla-mapaśyat | tannira̭vapat | tena vai sa devatāścendriya-ñcāvā̭rundha | yadaindrāgna-mekā̭daśakapāla-nnirvapa̭ti | devatāścaiva tenendriya-ñca yaja̭māno-'va̭ rundhe | ṛṣabho vahī dakṣi̭ṇā || 7 ||
ya-dvahī | tenāgneyaḥ | yadṛ̭ṣabhaḥ | tenaindra-ssamṛ̭ddhyai | āgneyamaṣṭāka̭pāla-nnirva̭pati | aindra-ndadhi̭ | yadāgneyo bhava̭ti | agnirvai ya̭jñamukham | yajñamukhamevardhi̭-mpurāstāddhatte | yadaindra-ndadhi̭ || 8 ||
indriyamevāva̭ rundhe | ṛṣabho vahī dakṣi̭ṇā | yadvahī | tenāgneyaḥ | yadṛ̭ṣabhaḥ | tenaindra-ssamṛ̭ddhyai | yāva̭tīrvai prajā oṣa̭dhīnā-mahṷtānā-māśñanṋ | tāḥ parā̭-'bhavann | āgrayaṇa-mbha̭vati hutādyā̭ya | yaja̭mānasyāpa̭rābhāvāya || 9 ||
devā vā oṣa̭dhīṣvājima̭yuḥ | tā i̭ndrāgnī uda̭jayatām | tāvetamaindrāgna-ndvāda̭śakapāla-nnira̭vṛṇātām | yadaindrāgno bhavatyujji̭tyai | dvāda̭śakapālo bhavati | dvāda̭śa māsā-ssaṃva~thsaraḥ | saṃva~thsareṇaivāsmā annamava̭rundhe | vaiśvadevaścaru-rbha̭vati | vaiśvadevaṃ-vā~ annam | anna̭mevāsmai svadayati || 10 ||
prathamajo vathso dakṣi̭ṇā samṛ̭ddhyai | saumyagg śyā̭māka-ñcaru-nnirva̭pati | somo vā a̭kṛṣṭapacyasya rājā | akṛṣṭapacyamevāsmai svadayati | vāso dakṣi̭ṇā | saumyagṃhi devata̭yā vāsa-ssamṛ̭ddhyai | sara̭svatyai caru-nnirva̭pati | sara̭svate carum | mithunamevāva̭ rundhe | mithunau gāvau dakṣi̭ṇā samṛ̭ddhyai | eti vā eṣa ya̭jñamukhādṛddhyāḥ | yo-'gnerdevatā̭yā eti̭ | aṣṭāvetāni̭ havīgṃṣi̭ bhavanti | aṣṭākṣa̭rā gāyatrī | gāyatro-'gniḥ | tenaiva ya̭jñamukhādṛddhyā̭ agnerdevatā̭yai naiti̭ || 11 ||
(īyu--r nirava̭dayate - 'ṅguṣṭhābhyā-ñjuho - tyanṷmati--r devatā̭ - nirvapa̭ti - vahī dakṣi̭ṇā - yadaindra-nda - dhyapa̭rābhāvāya - svadayati - gāvau dakṣi̭ṇā samṛ̭ddhyai ṣaṭca̭) (a. 1)
anuvākaṃ 2 - cāturmāsye vaiśvadevahavīṃṣi
vaiśvadevena vai prajāpa̭tiḥ prajā a̭sṛjata | tā-ssṛṣṭā na prājā̭yanta | so-'gnira̭kāmayata | ahamimāḥ praja̭nayeyamiti̭ | sa prajāpa̭taye śuca̭madadhāt | so̭-'śocat-prajāmicchamā̭naḥ | tasmādya-ñca̭ prajā bhunakti ya-ñca na | tāvubhau śo̭cataḥ prajāmicchamā̭nau | tāsvagnimapya̭ sṛjat | tā agniraddhyait || 12 ||
somo reto̭-'dadhāt | savitā prāja̭nayat | sara̭svatī vāca̭madadhāt | pūṣā 'po̭ṣayat | te vā ete tri-ssaṃ̭va~thsarasya prayṷjyante | ye devāḥ puṣṭi̭patayaḥ | saṃva~thsaro vai prajāpa̭tiḥ | saṃva~thsareṇaivāsmai prajāḥ prāja̭nayat | tāḥ prajā jātā maruto ghnann | asmānapi na prāyṷkṣateti̭ || 13 ||
sa eta-mprajāpa̭tirmārutagṃ saptaka̭pāla-mapaśyat | ta-nnira̭vapat | tato vai prajābhyo̭kalpata | yanmā̭ruto ni̭rupyate | yajñasya klṛptyai | prajānā-maghā̭tāya | saptaka̭pālo bhavati | saptaga̭ṇā vai marutaḥ̭ | gaṇaśa evāsmai viśa̭-ṅkalpayati | sa prajāpa̭ti-raśocat || 14 ||
yāḥ pūrvāḥ prajā asṛ̭kṣi | marutastā a̭vadhiṣuḥ | kathamapa̭rā-ssṛjeyeti̭ | tasya śuṣma̭ āṇḍa-mbhūta-nnira̭vartata | tadvyuda̭harat | tada̭poṣayat | ta-tprājā̭yata | āṇḍasya vā eta-drūpam | yadāmikṣā | yadvyuddhara̭ti || 15 ||
prajā eva ta-dyaja̭mānaḥ poṣayati | vaiśvadevyā̭mikṣā̭ bhavati | vaiśvadevyo̭ vai prajāḥ | prajā evāsmai praja̭nayati | vāji̭namāna̭yati | prajāsveva prajā̭tāsu reto̭ dadhāti | dyāvāpṛthivya̭ eka̭kapālo bhavati | prajā eva prajā̭tā dyāvā̭pṛthivībhyā̭-mubhayataḥ pari̭ gṛhṇāti | devāsurā-ssaṃya~̭ttā āsann | sā-'gnira̭bravīt || 16 ||
māmagrḙ yajata | mayā mukhenāsṷrā-ñjeṣyatheti̭ | mā-ndvitīyamiti somo-'bravīt | mayā rājñā̭ jeṣyatheti̭ | mā-ntṛtīyamiti̭ savitā | mayā prasṷ̄tā jeṣyatheti̭ | mā-ñca̭turthīmiti sara̭svatī | indriyaṃ-vo~-'ha-ndhāsyāmīti̭ | mā-mpa̭ñcamamiti̭ pūṣā | mayā pratiṣṭhayā̭ jeṣyatheti̭ || 17 ||
te-'gninā mukhenāsṷrānajayann | somḙna rājñā | savitrā prasṷ̄tāḥ | sara̭svatīndriya-ma̭dadhāt | pūṣā pra̭tiṣṭhā ''sīt | tato vai devā vya̭jayanta | yadetāni̭ havīgṃṣi̭ nirupyante viji̭tyai | notta̭ravedimupa̭- vapati | paśavo vā ṷttaravediḥ | ajā̭tā iva hyḙtarhi̭ paśavaḥ̭ || 18 ||
(ai-d- itya̭ - śoca-d- vyuddhara̭ - tyabravīt - pratiṣṭhayā̭ jeṣyathe tyetaraḥi̭ paśavaḥ̭) (a. 2)
anuvākaṃ 3 - vaiśvadevapargatāni viśveṣāṅgāni
trivṛ-dbarhi-rbha̭vati | mātā pitā putraḥ | tadeva ta-nmi̭thunam | ulba-ṅgarbho̭ jarāyṷ | tadeva ta-nmi̭thunam | tredhā barhi-ssanna̭ddha-mbhavati | traya̭ ime lokāḥ | eṣvḙva lokeṣu prati̭ tiṣṭhati | ekadhā puna-ssanna̭ddha-mbhavati | eka̭ iva hya̭yaṃ-lo~kaḥ || 19 ||
asminneva tena̭ loke prati̭ tiṣṭhati | prasuvo̭ bhavanti | prathamajāmeva puṣṭimava̭ rundhe | prathamajo vathso dakṣi̭ṇā samṛ̭ddhyai | pṛṣadājya-ṅgṛ̭hṇāti | paśavo vai pṛ̭ṣadājyam | paśūnevāva̭ rundhe | pañcagṛhīta-mbha̭vati | pāṅktā hi paśavaḥ̭ | bahurūpa-mbha̭vati || 20 ||
bahurūpā hi paśava-ssamṛ̭ddhyai | agni-mma̭nthanti | agnimṷkhā vai prajāpa̭tiḥ prajā a̭sṛjata | yadagni-mmantha̭nti | agnimṷkhā eva ta-tprajā yaja̭māna-ssṛjate | nava̭ prayājā i̭jyante | navā̭nūyājāḥ | aṣṭau havīgṃṣi̭ | dvāvā̭ghārau | dvāvājya̭bhāgau || 21 ||
trigṃśa-thsampa̭dyante | trigṃśada̭kṣarā virāṭ | annaṃ̭-vi~rāṭ | virājaivānnādyamava̭ rundhe | yaja̭māno vā eka̭kapālaḥ | teja ājyam | yadeka̭kapāla ājya̭mānaya̭ti | yaja̭mānameva teja̭sā sama̭rdhayati | yaja̭māno vā eka̭kapālaḥ | paśava ājyam || 22 ||
yadeka̭kapāla ājya̭mānaya̭ti | yaja̭mānameva paśubhi-ssama̭rdhayati | yadalpa̭mānayet | alpā̭ ena-mpaśavo̭ bhuñjanta upa̭tiṣṭherann | ya-dbahvā̭nayet | bahava̭ ena-mpaśavo bhṷñjanta upa̭tiṣṭherann | bahvā̭nīyāviḥ pṛ̭ṣṭha-ṅkuryāt | bahava̭ evaina̭-mpaśavo̭ bhuñjanta upa̭tiṣṭhante | yaja̭māno vā eka̭kapālaḥ | yadeka̭kapālasyāvadyet || 23 ||
yaja̭mānasyāva̭dyet | udvā mādye-dyaja̭mānaḥ | pra vā̭ mīyeta | sakṛdeva ho̭tavyaḥ̭ | sakṛdi̭va hi sṷvargo lokaḥ | hutvā-'bhi jṷhoti | yaja̭mānameva sṷvargaṃ-lo~ka-ṅga̭mayitvā | teja̭sā sama̭rdhayati | yaja̭māno vā eka̭kapālaḥ | suvargo loka ā̭havanīyaḥ̭ || 24 ||
yadeka̭kapāla-māhavanīyḙ juhoti̭ | yaja̭mānameva sṷvargaṃ-lo~ka-ṅga̭mayati | yaddhastḙna juhuyāt | suvargā-llokā-dyaja̭māna-mava̭viddhyet | srucā jṷhoti | suvargasya̭ lokasya sama̭ṣṭyai | ya-tprāmpadyḙta | devalokamabhi ja̭yet | ya-dda̭kṣiṇā pi̭tṛlokam | ya-tpratyak || 25 ||
rakṣāgṃ̭si yajñagṃ ha̭nyuḥ | yadudaṅṋ̇ | manuṣyaloka-mabhija̭yet | prati̭ṣṭhito hotavyaḥ̭ | eka̭kapālaṃ-vai~ pra̭titiṣṭha̭nta-ndyāvā̭pṛthivī anu prati̭tiṣṭhataḥ | dyāvā̭pṛthivī ṛtavaḥ̭ | ṛtūn. yajñaḥ | yajñaṃ-ya~ja̭mānaḥ | yaja̭māna-mprajāḥ | tasmāt-prati̭ṣṭhito hotavyaḥ̭ || 26 ||
vājino̭ yajati | agnirvāyu-ssūryaḥ̭ | te vai vājinaḥ̭ | tāneva ta-dya̭jati | atho khalvā̭huḥ | chandāgṃ̭si vai vājina iti̭ | tānyeva ta-dya̭jati | ṛkhsāme vā indra̭sya harī̭ somapānau | tayoḥ paridhaya̭ ādhānam | vāji̭na-mbhāgadheyam || 27 ||
yadapra̭hṛtya paridhīñjṷhuyāt | antarā̭dhānābhyā-ṅghāsa-mpraya̭cchet | prahṛtya̭ paridhīñjṷhoti | nirā̭dhānābhyāmeva ghāsa-mpraya̭cchati | barhiṣi̭ viṣiñcanvāji̭na-māna̭yati | prajā vai baraḥiḥ | reto vāji̭nam | prajāsveva reto̭ dadhāti | samupahūya̭ bhakṣayanti | eta-thso̭mapīthā hyḙte | atho̭ ātmanneva reto̭ dadhate | yaja̭māna uttamo bha̭kṣayati | paśavo vai vāji̭nam | yaja̭māna eva paśū-nprati̭ṣṭhāpayanti || 28 ||
(loko - ba̭hurūpa-mbha̭va - tyājya̭bhāgau - paśava ājya̭ - mavadye - dā̭havanīyaḥ̭ - pratyak - tasmā-tprati̭ṣṭhito hotavyo̭ - bhāgadheya̭ - mete catvāri̭ ca) (a. 3)
anuvākaṃ 4 - varuṇapraghāsāḥ
prajāpa̭ti-ssavitā bhūtvā prajā a̭sṛjata | tā ḙnamatya̭manyanta | tā a̭smādapākrāmann | tā varṷṇo bhūtvā prajā varṷṇenāgrāhayat | tāḥ prajā varṷṇagṛhītāḥ | prajāpa̭ti-mpunarupā̭dhāvannātha-micchamā̭nāḥ | sa etān-prajāpa̭ti-rvaruṇa praghāsāna̭paśyat | tānnira̭vapat | tairvai sa prajā va̭ruṇa-pāśāda̭muñcat | ya-dva̭ruṇa-praghāsā ni̭rupyante || 29 ||
prajānāmava̭ruṇagrāhāya | tāsā-ndakṣi̭ṇo bāhu-rnya̭kna āsīt | savyaḥ prasṛ̭taḥ | sa etā-ndvitīyā-ndakṣiṇato vedimuda̭hann | tato vai sa prajānā-ndakṣi̭ṇa-mbāhu-mprāsā̭rayat | ya-ddvitīyā-ndakṣiṇato vedi̭muddhanti̭ | prajānā̭meva ta-dyaja̭māno dakṣi̭ṇa-mbāhu-mprasā̭rayati | tasmāccāturmāsyayājya̭muṣmi̭n ~loka ṷbhayābā̭huḥ | yajñābhi̭jitagg hya̭sya | pṛthamātrā-dvedī asa̭bhinnne bhavataḥ || 30 ||
tasmāt-pṛthamātraṃ-vya~gṃsau | utta̭rasyāṃ-ve~dyā̭muttaravedimupa̭ vapati | paśavo vā ṷttaravediḥ | paśūnevāva̭ rundhe | atho̭ yajñaparuṣo-'na̭ntarityai | eta-dbrāhmaṇānyeva pañca̭ havīgṃṣi̭ | athaiṣa aindrāgno bha̭vati | prāṇāpānau vā etau devānām | yadi̭ndrāgnī | yadaindrāgno bhava̭ti || 31 ||
prāṇāpānāvevāva̭ rundhe | ojo balaṃ-vā~ etau devānām | yadi̭ndrāgnī | yadaindrāgno bhava̭ti | ojo bala̭mevāva̭ rundhe | mārutyā̭mikṣā̭ bhavati | vāruṇyā̭mikṣā | meṣī ca̭ meṣaśca̭ bhavataḥ | mithunā eva prajā va̭ruṇapāśā-nmṷñcati | lomaśau bha̭vato meddhyatvāya̭ || 32 ||
śamīparṇānyupa̭ vapati | ghāsamevābhyāmapi̭ yacchati | prajāpa̭timannādya-nnopā̭namat | sa etena̭ śateddhmḙna haviṣā 'nnādyama-vā̭rundha | ya-tpa̭ra-śśatāni̭ śamīparṇāni bhava̭nti | annādyasyāva̭-ruddhyai | saumyāni vai karīrā̭ṇi | saumyā khalu vā āhṷti-rdivo vṛṣṭi̭-ñcyāvayati | yat-karīrā̭ṇi bhava̭nti | saumyayaivāhṷtyā divo vṛṣṭimava̭ rundhe | kāya eka̭kapālo bhavati | prajānā-ṅkatvāṃya~̭ | pratipūruṣa-ṅka̭rambha pātrāṇi̭ bhavanti | jātā eva prajā va̭ruṇapāśā-nmṷñcati | eka-mati̭riktam | janiṣyamā̭ṇā eva prajā va̭ruṇapāśā-nmṷñcati || 33 ||
(nirupyantḙ- bhavato - bhava̭ti - meddhyatvāya̭ - rundhe ṣaṭca̭) (a. 4)
anuvākaṃ 5 - taccheṣaḥ
utta̭rasyāṃ-ve~dyā̭manyāni̭ havīgṃṣi̭ sādayati | dakṣi̭ṇāyā-mmārutīm | apadhuramevainā̭ yunakti | atho oja̭ evāsāmava̭harati | tasmā-dbrahma̭ṇaśca kṣatrācca viśo-'nyato-'pakramiṇīḥ | mārutyā pūrva̭yā praca̭rati | anṛ̭tamevāva̭ yajate | vāruṇyotta̭rayā | antata eva varṷṇamava̭-yajate | yadevāddhvaryuḥ karoti̭ || 34 ||
ta-tpra̭tiprasthātā ka̭roti | tasmā-dyacchreyān-karoti̭ | ta-tpāpī̭yān-karoti | patnīṃ ~vācayati | meddhyā̭mevainā-ṅkaroti | atho tapa̭ evaināmupa̭ nayati | yajjāragṃ santa-nna pra̭brūyāt | priya-ñjñātigṃ rṷndhyāt | asau mḙ jāra iti nirdi̭śet | nirdiśyaivainaṃ̭-va~ruṇapāśena̭ grāhayati || 35 ||
praghāsyāṋ. havāmaha iti patnī̭-mudāna̭yati | ahva̭taivainām | yat-patnī̭ puronuvākyā̭manu brūyāt | nirvīryo yaja̭māna-ssyāt | yaja̭māno 'nvā̭ha | ātmanneva vīrya̭-ndhatte | ubhau yājyāgṃ̭ savīryatvāya̭ | yadgrāme yadara̭ṇya ityā̭ha | yathoditameva varṷṇamava̭ yajate | yajamānadevatyo̭ vā ā̭havanīyaḥ̭ || 36 ||
bhrātṛvya devatyo̭ dakṣi̭ṇaḥ | yadā̭havanīyḙ juhuyāt | yaja̭mānaṃ-va~ruṇapāśena̭ grāhayet | dakṣi̭ṇe 'gnau jṷhoti | bhrātṛ̭vyameva va̭ruṇapāśena̭ grāhayati | śūrpḙṇa juhoti | anya̭meva varṷṇamava̭yajate | śīrṣanna̭dhi nidhāya̭ juhoti | śīrṣata eva varṷṇamava̭ yajate | pratyantiṣṭha̭ñjuhoti || 37 ||
pratyaṅṅeva va̭ruṇapāśā-nnirmṷcyate | akrankarma̭ karmakṛta ityā̭ha | devānṛṇa-nni̭ravadāya̭ | anṛṇā gṛhānupa-preteti vāvaitadā̭ha | varṷṇa gṛhītaṃ-vā~ eta-dyajñasya̭ | ya-dyajṷṣā gṛhītasyā̭tiricya̭te | tuṣāśca niṣkāsaśca̭ | tuṣaiśca niṣkāsena̭ cāvabhṛthamavai̭ti | varṷṇa-gṛhītenaiva varṷṇamava̭yajate | apo̭-'vabhṛthamavai̭ti || 38 ||
aphsu vai varṷṇaḥ | sākṣādeva varṷṇamava̭ yajate | prati̭yuto varṷṇasya pāśa ityā̭ha | varuṇapāśādeva nirmṷcyate | apra̭tīkṣa-māya̭nti | varṷṇasyāntarhi̭tyai | edho-'syedhiṣīmahītyā̭ha | samidhaivāgni-nna̭masyanta̭ upāya̭nti | tejo̭-'si tejo mayi̭ dhehītyā̭ha | teja̭ evātmandha̭tte || 39 ||
(karoti̭ - grāhaya - tyāhavanīya - stiṣṭha̭ñjuho - tyapo̭-'vabhṛthamavai̭ti - dhatte) (a. 5)
anuvākaṃ 6 - sākamedhāḥ
devāsurā-ssaṃya~̭ttā āsann | so-'gnira̭bravīt | mameya-manī̭kavatī tanūḥ | tā-mprī̭ṇīta | athāsṷrānabhi bha̭viṣyatheti̭ | te devā agnaye-'nī̭kavate puroḍāśa̭maṣṭāka̭pāla-nnira̭vapann | so-'gniranī̭kavān-thsvena̭ bhāgadheyḙna prītaḥ | caturdhā 'nī̭kā-nyajanayata | tato̭ devā abha̭vann | parā 'sṷrāḥ || 40 ||
yadagnaye-'nī̭kavate puroḍāśa̭maṣṭāka̭pāla-nnirvapa̭ti | agnimevānī̭kavantagg svena̭ bhāgadheyḙna prīṇāti | so-'gniranī̭kavān-thsvena̭ bhāgadheyḙna prītaḥ | caturdhā 'nī̭kāni janayate | asau vā ā̭dityo-'gni-ranī̭kavān | tasya̭ raśmayo-'nī̭kāni | sākagṃ sūryḙṇodyatā nirva̭pati | sākṣādevāsmā anī̭kāni janayati | te-'sṷrāḥ parā̭jitā yantaḥ̭ | dyāvā̭pṛthivī upāśrayann || 41 ||
te devā marudbhyaḥ̭ sāntapanebhya̭ścaru-nnira̭vapann | tā-ndyāvā̭pṛthivībhyā̭-mevobhayata-ssama̭tapann | yanmarudbhyaḥ̭ sāntapanebhya̭ścaru-nnirvapa̭ti | dyāvā̭pṛthivībhyā̭meva tadṷbhayato yaja̭māno bhrātṛ̭vyān-thsanta̭pati | maddhyandi̭ne nirva̭pati | tarhi hi te-'kṣṇi̭ṣṭha-ntapa̭ti | carurbha̭vati | sarvata̭ evainān-thsanta̭pati | te devā-śśvo̭ vijayina-ssantaḥ̭ | sarvā̭sā-ndugdhe gṛ̭hamedhīya̭-ñcaru-nnira̭vapann || 42 ||
āśi̭tā evādyopa̭vasāma | kasya vā-'hedam | kasya̭ vā śvo bha̭viteti̭ | sa śṛto̭-'bhavat | tasyāhṷtasya nāśñanṋ | na hi devā ahṷtasyāśñanti̭ | te-'bruvann | kasmā̭ imagṃ hoṣyāma iti̭ | marudbhyo̭ gṛhamedhibhya itya̭bruvann | ta-mmarudbhyo̭ gṛhamedhibhyo̭-'juhavuḥ || 43 ||
tato̭ devā abha̭vann | parā-'sṷrāḥ | yasyaivaṃ-vi~duṣo̭ marudbhyo̭ gṛhamedhibhyo̭ gṛhe juhva̭ti | bhava̭tyātmanā | parā-'sya bhrātṛ̭vyo bhavati | yadvai yajñasya̭ pākatrā kriyate | paśavya̭-ntat | pākatrā vā etatkri̭yate | yanneddhmābarhi-rbhava̭ti | na sā̭midhenī-ranvāha̭ || 44 ||
na pra̭yājā ijyante | nānṷ̄yājāḥ | ya evaṃ-ve~da̭ | paśumā-nbha̭vati | ājya̭bhāgau yajati | yajñasyaiva cakṣṷṣī nāntarḙti | maruto̭ gṛhamedhino̭ yajati | bhāgadheyḙ-naivainān-thsama̭rdhayati | agnigg svi̭ṣṭakṛtaṃ̭-ya~jati prati̭ṣṭhityai | iḍānto bhavati | paśavo vā iḍā | paśuṣvevopari̭ṣṭā-tprati̭ tiṣṭhati || 45 ||
(asṷrā - aśrayan - gṛhamedhīyaṃ̭ caru-nnira̭vapan - najuhavu - ranvā - heḍānto bhavati dve ca̭) (a. 6)
anuvākaṃ 7 - taccheṣaḥ
yatpatnī̭ gṛhamedhīya̭-syāśñīyāt | gṛhameddhyḙva syāt | vi tva̭sya yajña ṛ̭dhyeta | yannāśñīyāt | agṛ̭hamedhī syāt | nāsya̭ yajño vyṛ̭ddhyeta | prati̭veśa-mpaceyuḥ | tasyāśñīyāt | gṛhameddhyḙva bha̭vati | nāsya̭ yajño vyṛ̭ddhyate || 46 ||
te devā gṛ̭hamedhīyḙneṣṭvā | āśi̭tā abhavann | āñja̭tābhya̭ñjata | anṷ vathsā-na̭vāsayann | tebhyo-'sṷrāḥ, kṣudha-mprāhi̭ṇvann | sā deveṣṷ lokamavi̭ttvā | asṷrān-puna̭ragacchat | gṛhamedhīyḙneṣṭvā | āśi̭tā bhavanti | āñja̭te-'bhya̭ñjate || 47 ||
anṷ vathsān. vā̭sayanti | bhrātṛ̭vyāyaiva ta-dyaja̭mānaḥ, kṣudha-mprahi̭ṇoti | te devā gṛ̭hamedhīyḙneṣṭvā | indrā̭ya niṣkāsa-nnya̭dadhuḥ | asmāneva śva indro nihi̭tabhāga upāvartiteti̭ | tānindro nihi̭tabhāga upāva̭rtata | gṛhamedhīyḙneṣṭvā | indrā̭ya niṣkāsa-nnida̭ddhyāt | indra̭ evaina-nnihi̭tabhāga upāva̭rtate | gārha̭patye juhoti || 48 ||
bhāgadheyḙnevainagṃ sama̭rdhayati | ṛṣabhamāhva̭yati | vaṣaṭkāra evāsya saḥ | atho̭ indriyameva ta-dvīryaṃ̭-ya~ja̭māno bhrātṛ̭vyasya vṛṅkte | indro̭ vṛtragṃ hatvā | parā-mparāvata̭-magacchat | apā̭rādhamiti manya̭mānaḥ | so-'bravīt | ka idaṃ-ve~̭diṣyatīti̭ | te-'bruva-nmaruto varaṃ̭-vṛ~ṇāmahai || 49 ||
atha̭ vayaṃ-ve~̭dāma | asmabhya̭meva pra̭thamagṃ havirnirṷpyātā iti̭ | ta ḙnamaddhya̭-krīḍann | tatkrīḍinā-ṅkrīḍitvam | ya-nmarudbhyaḥ̭ krīḍibhyaḥ̭ prathamagṃ havirni̭rupyate viji̭tyai | sākagṃ sūryḙṇodyatā nirva̭pati | etasmin vai loka indro̭ vṛtrama̭han-thsamṛ̭ddhyai | eta-dbrāhmaṇānyeva pañca̭ havīgṃṣi̭ | eta-dbrāhmaṇa aindrāgnaḥ | athaiṣa aindraścaru-rbha̭vati || 50 ||
uddhāraṃ-vā~ etamindra uda̭harata | vṛtragṃ hatvā | anyāsṷ devatāsvadhi̭ | yadeṣa aindra-ścaru-rbhava̭ti | uddhārameva taṃ-ya~ja̭māna uddha̭rate | anyāsṷ prajāsvadhi̭ | vaiśvakarmaṇa eka̭kapālo bhavati | viśvānyeva tena karmā̭ṇi yaja̭māno 'va̭rundhe || 51 ||
(ṛddhyate-'-bhya̭ñjate-juhoti-vṛṇāmahai-bhavatya- +ṣṭau ca̭) (a. 7)
anuvākaṃ 8 - pitṛyajñaḥ
vaiśvadevena vai prajāpa̭tiḥ prajā a̭sṛjata | tā va̭ruṇa-praghāsai-rva̭ruṇapāśāda̭muñcat | sākamedhaiḥ pratya̭sthāpayat | trya̭mbakai rudra-nniravā̭dayata | pitṛyajñena̭ suvargaṃ-lo~kama̭gamayat | ya-dvaiśvadevena yaja̭te | prajā eva ta-dyaja̭māna-ssṛjate | tā va̭ruṇa-praghāsai-rva̭ruṇapāśā-nmṷñcati | sākamedhaiḥ prati̭ṣṭhāpayati | trya̭mbakairudra-nnirava̭dayate || 52 ||
pitṛyajñena̭ suvargaṃ-lo~ka-ṅga̭mayati | dakṣiṇataḥ prā̭cīnāvītī nirva̭pati | dakṣiṇāvṛddhi pi̭tṛṇām | anā̭dṛtya tat | uttarata evopavīya nirva̭pet | ubhaye hi devāśca̭ pitara̭ścejyante | atho yadeva da̭kṣiṇārdhḙ-'dhi śraya̭ti | tena̭ dakṣiṇāvṛ̭t | somā̭ya pitṛmatḙ puroḍāśagṃ ṣaṭka̭pāla-nnirva̭pati | saṃva~thsaro vai somaḥ̭ pitṛmān || 53 ||
saṃva~thsarameva prī̭ṇāti | pitṛbhyo̭ barhiṣadbhyo̭ dhānāḥ | māsā vai pitaro̭ barhiṣadaḥ̭ | māsā̭neva prī̭ṇāti | yasmin vā ṛtau purṷṣaḥ pramīya̭te | so-'syāmuṣmi̭n ~loke bha̭vati | bahurūpā dhānā bha̭vanti | ahorātrāṇā̭-mabhiji̭tyai | pitṛbhyo 'gniṣvāttebhyo̭ mantham | ardhamāsā vai pitaro-'gniṣvāttāḥ || 54 ||
ardhamāsāneva prī̭ṇāti | abhivānyā̭yai dugdhe bha̭vati | sā hi pi̭tṛdevatya̭-nduhe | ya-tpūrṇam | ta-nma̭nuṣyā̭ṇām | uparyardho devānām | ardhaḥ pi̭tṛṇām | ardha upa̭manthati | ardho hi pi̭tṛṇām | ekayopa̭manthati || 55 ||
ekā hi pi̭tṛṇām | dakṣiṇopa̭manthati | dakṣiṇā vṛddhi pi̭tṛṇām | anā̭rabhyopa̭manthati | taddhi pitṝn-gaccha̭ti | imā-ndiśaṃ-ve~dimuddha̭nti | ubhaye hi devāśca̭ pitara̭ścejyante | catuḥ̭ sraktirbhavati | sarvā hyanu diśaḥ̭ pitaraḥ̭ | akhā̭tā bhavati || 56 ||
khātā hi devānām | maddhyato 'gnirādhī̭yate | antato hi devānā̭-mādhīyate | varṣī̭yāniddhma iddhmā-dbha̭vati vyāvṛ̭ttyai | pari̭ śrayati | antarhi̭to hi pi̭tṛloko ma̭nuṣyalokāt | yat-parṷṣi dinam | ta-ddevānām | yada̭ntarā | ta-nma̭nuṣyā̭ṇām || 57 ||
ya-thsamṷ̄lam | ta-tpi̭tṛṇām | samṷ̄la-mbarhi-rbha̭vati vyāvṛ̭ttyai | dakṣiṇā stṛ̭ṇāti | dakṣiṇā vṛddhi pi̭tṛṇām | triḥ paryḙti | tṛtīye vā ito loke pitaraḥ̭ | tāneva prī̭ṇāti | triḥ punaḥ paryḙti | ṣaṭthsampa̭dyante || 58 ||
ṣaḍvā ṛtavaḥ̭ | ṛtūneva prī̭ṇāti | ya-tpra̭staraṃ-ya~jṷṣā gṛhṇīyāt | pramāyṷko yaja̭māna-ssyāt | yanna gṛ̭hṇīyāt | anāyatana-ssyāt | tūṣṇīmeva nya̭syet | na pramāyṷko bhava̭ti | nānā̭yatanaḥ | yat-trīn-pa̭ridhī-npa̭ridaddhyāt || 59 ||
mṛtyunā yaja̭māna-mpari̭ gṛhṇīyāt | yanna pa̭ri-daddhyāt | rakṣāgṃ̭si yajñagṃ ha̭nyuḥ | dvau pa̭ridhī pari̭dadhāti | rakṣa̭sā-mapa̭hatyai | atho̭ mṛtyoreva yaja̭māna-muthsṛ̭jati | ya-ttrīṇi̭ trīṇi havīgṣyṷdāharḙyuḥ | traya̭straya eṣāgṃ sāka-mpramī̭yerann | ekai̭ka-manūcīnā-nyudāha̭ranti | ekai̭ka evaiṣā̭manvañcaḥ pramī̭yate | kaśipṷ kaśipavyā̭ya | upabarha̭ṇa-mupabarhaṇyā̭ya | āñja̭na-māñjanyā̭ya | abhyañja̭na-mabhyañjanyā̭ya | yathābhāgamevainā-nprīṇāti || 60 ||
(nirava̭dayate - pitṛmā - na̭gniṣvāttā - ekayopa̭ mantha - tyakhā̭tā bhavati-manuṣyā̭ṇāṃ - padyante - paridaddhyān - mī̭yate pañca̭ ca) (a. 8)
anuvākaṃ 9 - taccheṣaḥ
agnayḙ devebhyaḥ̭ pitṛbhyaḥ̭ samiddhyamā̭nāyānṷbrūhītyā̭ha |
ubhaye hi devāśca̭ pitara̭ścejyante | ekāmanvā̭ha | ekā hi pi̭tṛṇām | triranvā̭ha | trirhi devānām | āghārāvāghā̭rayati | yajña paruṣorana̭ntarityai | nārṣeyaṃ-vṛ~̭ṇīte | na hotā̭ram || 61 ||
yadā̭rṣeyaṃ-vṛ~̭ṇīta | yaddhotā̭ram | pramāyṷko yaja̭māna-ssyāt | pramāyṷko hotā | tasmānna vṛ̭ṇīte | yaja̭mānasya hotṷ-rgopīthāya̭ | apa̭barhiṣaḥ prayājān.-ya̭jati | prajā vai barhiḥ | prajā eva mṛtyoruthsṛ̭jati | ājya̭bhāgau yajati || 62 ||
yajñasyaiva cakṣṷṣī nāntarḙti | prācīnāvītī somaṃ̭-ya~jati | pitṛdevatyā̭ hi | eṣā ''hṷtiḥ | pañca kṛtvo-'va̭dyati | pañca hyḙtā devatāḥ | dve pṷro-'nuvākye | yājyā̭ devatā̭ vaṣaṭkāraḥ | tā eva prī̭ṇāti | santa̭tamava̭ dyati || 63 ||
ṛtūnāgṃ santa̭tyai | praivaibhyaḥ pūrva̭yā puro-'nuvākya̭yā ''ha | praṇa̭yati dvitīya̭yā | gamaya̭ti yājya̭yā | tṛtīye vā ito loke pitaraḥ̭ | ahna̭ evainā-npūrva̭yā puro-'nuvākya̭yā 'tyāna̭yati | rātri̭yai dvitīya̭yā | aivaināṋ. yājya̭yā gamayati | dakṣiṇato̭-'vadāya̭ | udaṅṅati̭ krāmati vyāvṛ̭ttyai || 64 ||
ā svadhetyā-śrā̭vayati | astṷ svadheti̭ pratyāśrā̭vayati | svadhā nama iti vaṣa̭ṭkaroti | svadhākāro hi pi̭tṛṇām | somamagrḙ yajati | soma̭ prayājā hi pitaraḥ̭ | soma̭-mpitṛmantaṃ̭-ya~jati | saṃva~thsaro vai somaḥ̭ pitṛmān | saṃva~thsarameva ta-dya̭jati | pitṝn-ba̭rhiṣado̭ yajati || 65 ||
ye vai yajvā̭naḥ | te pitaro̭ barhiṣadaḥ̭ | tāneva ta-dya̭jati | pitṝna̭gniṣvāttān. ya̭jati | ye vā aya̭jvāno gṛhamedhinaḥ̭ | te pitaro-'gniṣvāttāḥ | tāneva ta-dya̭jati | agni-ṅka̭vyavāha̭naṃ-ya~jati | ya eva pi̭tṛṇāmagniḥ | tameva ta-dya̭jati || 66 ||
atho yathā-'gnigg svi̭ṣṭakṛtaṃ-ya~ja̭ti | tādṛgeva tat | etattḙ tata ye ca tvāmanviti̭ tisṛṣṷ sraktīṣu nida̭dhāti | tasmādā tṛtīyā-tpurṷṣānnāma na gṛ̭hṇanti | etāva̭nto hījyante | atra̭ pitaro yathābhāga-mma̭ndaddhvamityā̭ha | hlīkā hi pitaraḥ̭ | uda̭ñco niṣkrā̭manti | eṣā vai ma̭nuṣyā̭ṇā-ndik | svāmeva ta-ddiśamanu niṣkrā̭manti || 67 ||
āhavanīya-mupa̭tiṣṭhante | nyḙvāsmai taddhnṷvate | yathsatyā̭havanīye | athānyatra cara̭nti | ātami̭torupa̭tiṣṭhante | agnimevopa̭draṣṭāra̭-ṅkṛtvā | pitṝ-nnirava̭dayante | antaṃ-vā~ ete prāṇānā-ṅgacchanti | ya ātami̭torupatiṣṭha̭nte | susandṛśa̭-ntvā vayamityā̭ha || 68 ||
prāṇo vai sṷsandṛk | prāṇamevātman-da̭dhate | yojā nvi̭ndra te harī ityā̭ha | prāṇameva puna̭rayukta | akṣannamī̭madanta hīti gārha̭patya-mupa̭tiṣṭhante | akṣannamī̭madantātha tvopa̭tiṣṭhāmaha iti vāvaitadā̭ha | amī̭madanta pitaraḥ̭ somyā ityabhi prapa̭dyante | amī̭madanta pitaro-'tha̭ tvā-'bhi prapa̭dyāmaha iti vāvaitadā̭ha | apaḥ pari̭ṣiñcati | mārjaya̭tyevaināṋ || 69 ||
atho̭ tarpaya̭tyeva | tṛpya̭ti prajayā̭ paśubhiḥ̭ | ya evaṃ-ve~da̭ | apa̭ barhiṣāvanūyājau ya̭jati | prajā vai barhiḥ | prajā eva mṛtyoruthsṛ̭jati | caturaḥ̭ prayājān. ya̭jati | dvāva̭nūyājau | ṣaṭthsampa̭dyante | ṣaḍvā ṛtavaḥ̭ || 70 ||
ṛtūneva prī̭ṇāti | na patnyanvāste | na saṃyā~̭jayanti | yatpatnyanvāsī̭ta | yathsaṃ̭yā~jayḙyuḥ | pramāyṷkā syāt | tasmānnānvāste | na saṃyā~̭jayanti | patni̭yai gopīthāya̭ || 71 ||
(hotā̭ra - mājya̭bhāgau yajati - santa̭tamava̭dyati - vyāvṛ̭ttyai - barhiṣado̭ yajati - tameva ta-dya̭ja- tyanu niṣkrā̭mantyā - hai - nān - ṛtavo - +nava̭ ca) (a. 9)
anuvākaṃ 10 - tryambakahavīṃṣi
pratipūruṣameka̭kapālā-nnirva̭pati | jātā eva prajā rudrānnirava̭dayate | ekamati̭riktam | janiṣyamā̭ṇā eva prajā rudrānnirava̭dayate | eka̭kapālā bhavanti | ekadhaiva rudra-nnirava̭dayate | nābhighā̭rayati | yada̭bhighārayet | antaravacāriṇagṃ̭ rudra-ṅkṷryāt | ekolmukena̭ yanti || 72 ||
taddhi rudrasya̭ bhāgadheyam | imā-ndiśaṃ̭-ya~nti | eṣā vai rudrasya dik | svāyā̭meva diśi rudra-nnirava̭dayate | rudro vā a̭paśukā̭yā āhṷtyai nāti̭ṣṭhata | asau tḙ paśuriti nirdi̭śedya-ndviṣyāt | yameva dveṣṭi̭ | tama̭smai paśu-nnirdi̭śati | yadi na dviṣyāt | ākhustḙ paśuriti̭ brūyāt || 73 ||
na grāmyā-npaśūn. hinasti̭ | nāraṇyān | catuṣpathe jṷhoti | eṣa vā a̭gnīnā-mpaḍbī̭śo nāma̭ | agnivatyeva jṷhoti | maddhyamena̭ parṇena̭ juhoti | srugghyḙṣā | atho khalṷ | antamenaiva ho̭tavyam | antata eva rudra-nnirava̭dayate || 74 ||
eṣa tḙ rudra bhāga-ssaha svasrā-'mbi̭kayetyā̭ha | śaradvā asyāmbi̭kā svasā | tayā vā eṣa hi̭nasti | yagṃ hinasti̭ | tayaivainagṃ̭ saha śa̭mayati | bheṣaja-ṅgava ityā̭ha | yāva̭nta eva grāmyāḥ paśavaḥ̭ | tebhyo̭ bheṣaja-ṅka̭roti | avāmba rudrama̭dimahītyā̭ha | āśiṣa̭mevaitāmāśāste || 75 ||
trya̭mbakaṃ-ya~jāmaha ityā̭ha | mṛtyo-rmṷkṣīya mā 'mṛtāditi vāvaitadā̭ha | utki̭ranti | bhaga̭sya līphsante | mūtḙ kṛtvā-''sa̭janti | yathā janaṃ̭-ya~tḙ-'vasa-ṅkaroti̭ | tādṛgevatat | eṣa tḙ rudra bhāga ityā̭ha nirava̭ttyai | apra̭tīkṣamāya̭nti | apaḥ pari̭ṣiñcati | rudrasyāntarhi̭tyai | pra vā ete-'smā-llokāccya̭vante | ye trya̭mbakaiścara̭nti | āditya-ñcaru-mpunaretya nirva̭pati | iyaṃ-vā~ adi̭tiḥ | asyāmeva prati̭ tiṣṭhanti || 76 ||
(yanti - brūyān - nirava̭dayate - śāste - siñcati ṣaṭca̭) (a. 10) (anṷmatyai - vaiśvadevena tā-ssṛṣṭā - strivṛt - prajāpa̭ti-ssavi - totta̭rasyāṃ - devāsurā-sso-'gni--r ya-tpatnī̭ -vaiśvadevena tā va̭ruṇapraghāsai - ragnayḙ devebhyaḥ̭ - pratipūruṣa-ndaśa̭) (anṷmatyai - prathamajo vathso - ba̭hurūpā hi paśava - stasmā-tpṛthamātraṃ - ~yadagnaye-'nī̭kavata - uddhāraṃ-vā~ - agnayḙ devebhya̭ - ṛtūneva ṣaṭthsa̭ptatiḥ) (anṷmatyai - prati̭ tiṣṭhanti) || hariḥ̭ om || || kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe prathamāṣṭake ṣaṣṭhaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||

Explore More