o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
anuvākaṃ 1 - anumatyādyā iṣṭayaḥ
anṷmatyai puroḍāśa̭-maṣṭāka̭pāla-nnirva̭pati | ye pratyañca-śśamyā̭yā avaśīya̭nte | tannair̭ṛta-meka̭kapālam | iyaṃ-vā~ anṷmatiḥ | iya-nnir-ṛ̭tiḥ | nairṛtena pūrvḙṇa praca̭rati | pāpmāna̭meva nir-ṛ̭ti-mpūrvā-nnirava̭dayate | eka̭ kapālo bhavati | ekadhaiva nir-ṛ̭ti-nnirava̭dayate | yadahṷtvā gārha̭patya īyuḥ || 1 ||
rudro bhūtvā-'gnira̭nūtthāya̭ | addhvaryu-ñca yaja̭māna-ñca hanyāt | vīhi svāhā ''hṷti-ñjuṣāṇa ityā̭ha | āhṷtyaivainagṃ̭ śamayati | nārtimārccha̭-tyaddhvaryurna yaja̭mānaḥ | ekolmukena̭ yanti | taddhi nir-ṛ̭tyai bhāgadheyam | imā-ndiśaṃ̭-ya~nti | eṣā vai nir-ṛ̭tyai dik | svāyā̭meva diśi nir-ṛ̭ti-nnirava̭dayate || 2 ||
svakṛ̭ta iri̭ṇe juhoti pradare vā | etadvai nir-ṛ̭tyā āyata̭nam | sva evāyata̭ne nir-ṛ̭ti-nnirava̭dayate | eṣa tḙ nir-ṛte bhāga ityā̭ha | nirdi̭śatyevainām | bhūtḙ haviṣma̭tyasītyā̭ha | bhūti̭mevopāva̭rtate | muñcemamagṃha̭sa ityā̭ha | agṃha̭sa evaina̭-mmuñcati | aṅguṣṭhābhyā-ñjuhoti || 3 ||
antata eva nir-ṛ̭ti-nnirava̭dayate | kṛṣṇaṃ-vā~saḥ̭ kṛṣṇatṷ̄ṣa-ndakṣi̭ṇā | eta-dvai nir-ṛ̭tyai rūpam | rūpeṇaiva nir-ṛ̭ti-nnirava̭dayate | apra̭tīkṣamāya̭nti | nir-ṛ̭tyā antarhi̭tyai | svāhā namo ya ida-ñcakāreti punaretya gārha̭patye juhoti | āhṷtyaiva na̭masyanto gārha̭patya-mupāva̭rtante | ānumatena praca̭rati | iyaṃ-vā~ anṷmatiḥ || 4 ||
iyamevāsmai̭ rājyamanṷmanyate | dhenu-rdakṣi̭ṇā | imāmeva dhenu-ṅkṷrute | āditya-ñcaru-nnirva̭pati | ubhayīṣveva prajāsvabhiṣi̭cyate | daivī̭ṣu ca mānṷṣīṣu ca | varo dakṣi̭ṇā | varo hi rājyagṃ samṛ̭ddhyai | āgnāvaiṣṇava-mekā̭daśakapāla-nnirva̭pati | agni-ssarvā̭ devatāḥ || 5 ||
viṣṇṷryajñaḥ | devatāścaiva yajña-ñcāva̭ rundhe | vāmano vahī dakṣi̭ṇā | ya-dvahī | tenāgneyaḥ | ya-dvā̭manaḥ | tena̭ vaiṣṇava-ssamṛ̭ddhyai | agnīṣomīya-mekā̭daśakapāla-nnirva̭pati | agnīṣomābhyāṃ-vā~ indro̭ vṛtrama̭hanniti̭ | yada̭gnīṣomīya-mekā̭daśakapāla-nnirvapa̭ti || 6 ||
vārtra̭ghnameva viji̭tyai | hira̭ṇya-ndakṣi̭ṇā samṛ̭ddhyai | indro̭ vṛtragṃ hatvā | devatā̭bhiścendriyeṇa̭ ca vyārdhyata | sa etamaindrāgna-mekā̭daśakapāla-mapaśyat | tannira̭vapat | tena vai sa devatāścendriya-ñcāvā̭rundha | yadaindrāgna-mekā̭daśakapāla-nnirvapa̭ti | devatāścaiva tenendriya-ñca yaja̭māno-'va̭ rundhe | ṛṣabho vahī dakṣi̭ṇā || 7 ||
ya-dvahī | tenāgneyaḥ | yadṛ̭ṣabhaḥ | tenaindra-ssamṛ̭ddhyai | āgneyamaṣṭāka̭pāla-nnirva̭pati | aindra-ndadhi̭ | yadāgneyo bhava̭ti | agnirvai ya̭jñamukham | yajñamukhamevardhi̭-mpurāstāddhatte | yadaindra-ndadhi̭ || 8 ||
indriyamevāva̭ rundhe | ṛṣabho vahī dakṣi̭ṇā | yadvahī | tenāgneyaḥ | yadṛ̭ṣabhaḥ | tenaindra-ssamṛ̭ddhyai | yāva̭tīrvai prajā oṣa̭dhīnā-mahṷtānā-māśñanṋ | tāḥ parā̭-'bhavann | āgrayaṇa-mbha̭vati hutādyā̭ya | yaja̭mānasyāpa̭rābhāvāya || 9 ||
devā vā oṣa̭dhīṣvājima̭yuḥ | tā i̭ndrāgnī uda̭jayatām | tāvetamaindrāgna-ndvāda̭śakapāla-nnira̭vṛṇātām | yadaindrāgno bhavatyujji̭tyai | dvāda̭śakapālo bhavati | dvāda̭śa māsā-ssaṃva~thsaraḥ | saṃva~thsareṇaivāsmā annamava̭rundhe | vaiśvadevaścaru-rbha̭vati | vaiśvadevaṃ-vā~ annam | anna̭mevāsmai svadayati || 10 ||
prathamajo vathso dakṣi̭ṇā samṛ̭ddhyai | saumyagg śyā̭māka-ñcaru-nnirva̭pati | somo vā a̭kṛṣṭapacyasya rājā | akṛṣṭapacyamevāsmai svadayati | vāso dakṣi̭ṇā | saumyagṃhi devata̭yā vāsa-ssamṛ̭ddhyai | sara̭svatyai caru-nnirva̭pati | sara̭svate carum | mithunamevāva̭ rundhe | mithunau gāvau dakṣi̭ṇā samṛ̭ddhyai | eti vā eṣa ya̭jñamukhādṛddhyāḥ | yo-'gnerdevatā̭yā eti̭ | aṣṭāvetāni̭ havīgṃṣi̭ bhavanti | aṣṭākṣa̭rā gāyatrī | gāyatro-'gniḥ | tenaiva ya̭jñamukhādṛddhyā̭ agnerdevatā̭yai naiti̭ || 11 ||
anuvākaṃ 2 - cāturmāsye vaiśvadevahavīṃṣi
somo reto̭-'dadhāt | savitā prāja̭nayat | sara̭svatī vāca̭madadhāt | pūṣā 'po̭ṣayat | te vā ete tri-ssaṃ̭va~thsarasya prayṷjyante | ye devāḥ puṣṭi̭patayaḥ | saṃva~thsaro vai prajāpa̭tiḥ | saṃva~thsareṇaivāsmai prajāḥ prāja̭nayat | tāḥ prajā jātā maruto ghnann | asmānapi na prāyṷkṣateti̭ || 13 ||
sa eta-mprajāpa̭tirmārutagṃ saptaka̭pāla-mapaśyat | ta-nnira̭vapat | tato vai prajābhyo̭kalpata | yanmā̭ruto ni̭rupyate | yajñasya klṛptyai | prajānā-maghā̭tāya | saptaka̭pālo bhavati | saptaga̭ṇā vai marutaḥ̭ | gaṇaśa evāsmai viśa̭-ṅkalpayati | sa prajāpa̭ti-raśocat || 14 ||
yāḥ pūrvāḥ prajā asṛ̭kṣi | marutastā a̭vadhiṣuḥ | kathamapa̭rā-ssṛjeyeti̭ | tasya śuṣma̭ āṇḍa-mbhūta-nnira̭vartata | tadvyuda̭harat | tada̭poṣayat | ta-tprājā̭yata | āṇḍasya vā eta-drūpam | yadāmikṣā | yadvyuddhara̭ti || 15 ||
prajā eva ta-dyaja̭mānaḥ poṣayati | vaiśvadevyā̭mikṣā̭ bhavati | vaiśvadevyo̭ vai prajāḥ | prajā evāsmai praja̭nayati | vāji̭namāna̭yati | prajāsveva prajā̭tāsu reto̭ dadhāti | dyāvāpṛthivya̭ eka̭kapālo bhavati | prajā eva prajā̭tā dyāvā̭pṛthivībhyā̭-mubhayataḥ pari̭ gṛhṇāti | devāsurā-ssaṃya~̭ttā āsann | sā-'gnira̭bravīt || 16 ||
māmagrḙ yajata | mayā mukhenāsṷrā-ñjeṣyatheti̭ | mā-ndvitīyamiti somo-'bravīt | mayā rājñā̭ jeṣyatheti̭ | mā-ntṛtīyamiti̭ savitā | mayā prasṷ̄tā jeṣyatheti̭ | mā-ñca̭turthīmiti sara̭svatī | indriyaṃ-vo~-'ha-ndhāsyāmīti̭ | mā-mpa̭ñcamamiti̭ pūṣā | mayā pratiṣṭhayā̭ jeṣyatheti̭ || 17 ||
te-'gninā mukhenāsṷrānajayann | somḙna rājñā | savitrā prasṷ̄tāḥ | sara̭svatīndriya-ma̭dadhāt | pūṣā pra̭tiṣṭhā ''sīt | tato vai devā vya̭jayanta | yadetāni̭ havīgṃṣi̭ nirupyante viji̭tyai | notta̭ravedimupa̭- vapati | paśavo vā ṷttaravediḥ | ajā̭tā iva hyḙtarhi̭ paśavaḥ̭ || 18 ||
anuvākaṃ 3 - vaiśvadevapargatāni viśveṣāṅgāni
asminneva tena̭ loke prati̭ tiṣṭhati | prasuvo̭ bhavanti | prathamajāmeva puṣṭimava̭ rundhe | prathamajo vathso dakṣi̭ṇā samṛ̭ddhyai | pṛṣadājya-ṅgṛ̭hṇāti | paśavo vai pṛ̭ṣadājyam | paśūnevāva̭ rundhe | pañcagṛhīta-mbha̭vati | pāṅktā hi paśavaḥ̭ | bahurūpa-mbha̭vati || 20 ||
bahurūpā hi paśava-ssamṛ̭ddhyai | agni-mma̭nthanti | agnimṷkhā vai prajāpa̭tiḥ prajā a̭sṛjata | yadagni-mmantha̭nti | agnimṷkhā eva ta-tprajā yaja̭māna-ssṛjate | nava̭ prayājā i̭jyante | navā̭nūyājāḥ | aṣṭau havīgṃṣi̭ | dvāvā̭ghārau | dvāvājya̭bhāgau || 21 ||
trigṃśa-thsampa̭dyante | trigṃśada̭kṣarā virāṭ | annaṃ̭-vi~rāṭ | virājaivānnādyamava̭ rundhe | yaja̭māno vā eka̭kapālaḥ | teja ājyam | yadeka̭kapāla ājya̭mānaya̭ti | yaja̭mānameva teja̭sā sama̭rdhayati | yaja̭māno vā eka̭kapālaḥ | paśava ājyam || 22 ||
yadeka̭kapāla ājya̭mānaya̭ti | yaja̭mānameva paśubhi-ssama̭rdhayati | yadalpa̭mānayet | alpā̭ ena-mpaśavo̭ bhuñjanta upa̭tiṣṭherann | ya-dbahvā̭nayet | bahava̭ ena-mpaśavo bhṷñjanta upa̭tiṣṭherann | bahvā̭nīyāviḥ pṛ̭ṣṭha-ṅkuryāt | bahava̭ evaina̭-mpaśavo̭ bhuñjanta upa̭tiṣṭhante | yaja̭māno vā eka̭kapālaḥ | yadeka̭kapālasyāvadyet || 23 ||
yaja̭mānasyāva̭dyet | udvā mādye-dyaja̭mānaḥ | pra vā̭ mīyeta | sakṛdeva ho̭tavyaḥ̭ | sakṛdi̭va hi sṷvargo lokaḥ | hutvā-'bhi jṷhoti | yaja̭mānameva sṷvargaṃ-lo~ka-ṅga̭mayitvā | teja̭sā sama̭rdhayati | yaja̭māno vā eka̭kapālaḥ | suvargo loka ā̭havanīyaḥ̭ || 24 ||
yadeka̭kapāla-māhavanīyḙ juhoti̭ | yaja̭mānameva sṷvargaṃ-lo~ka-ṅga̭mayati | yaddhastḙna juhuyāt | suvargā-llokā-dyaja̭māna-mava̭viddhyet | srucā jṷhoti | suvargasya̭ lokasya sama̭ṣṭyai | ya-tprāmpadyḙta | devalokamabhi ja̭yet | ya-dda̭kṣiṇā pi̭tṛlokam | ya-tpratyak || 25 ||
rakṣāgṃ̭si yajñagṃ ha̭nyuḥ | yadudaṅṋ̇ | manuṣyaloka-mabhija̭yet | prati̭ṣṭhito hotavyaḥ̭ | eka̭kapālaṃ-vai~ pra̭titiṣṭha̭nta-ndyāvā̭pṛthivī anu prati̭tiṣṭhataḥ | dyāvā̭pṛthivī ṛtavaḥ̭ | ṛtūn. yajñaḥ | yajñaṃ-ya~ja̭mānaḥ | yaja̭māna-mprajāḥ | tasmāt-prati̭ṣṭhito hotavyaḥ̭ || 26 ||
vājino̭ yajati | agnirvāyu-ssūryaḥ̭ | te vai vājinaḥ̭ | tāneva ta-dya̭jati | atho khalvā̭huḥ | chandāgṃ̭si vai vājina iti̭ | tānyeva ta-dya̭jati | ṛkhsāme vā indra̭sya harī̭ somapānau | tayoḥ paridhaya̭ ādhānam | vāji̭na-mbhāgadheyam || 27 ||
yadapra̭hṛtya paridhīñjṷhuyāt | antarā̭dhānābhyā-ṅghāsa-mpraya̭cchet | prahṛtya̭ paridhīñjṷhoti | nirā̭dhānābhyāmeva ghāsa-mpraya̭cchati | barhiṣi̭ viṣiñcanvāji̭na-māna̭yati | prajā vai baraḥiḥ | reto vāji̭nam | prajāsveva reto̭ dadhāti | samupahūya̭ bhakṣayanti | eta-thso̭mapīthā hyḙte | atho̭ ātmanneva reto̭ dadhate | yaja̭māna uttamo bha̭kṣayati | paśavo vai vāji̭nam | yaja̭māna eva paśū-nprati̭ṣṭhāpayanti || 28 ||
anuvākaṃ 4 - varuṇapraghāsāḥ
prajānāmava̭ruṇagrāhāya | tāsā-ndakṣi̭ṇo bāhu-rnya̭kna āsīt | savyaḥ prasṛ̭taḥ | sa etā-ndvitīyā-ndakṣiṇato vedimuda̭hann | tato vai sa prajānā-ndakṣi̭ṇa-mbāhu-mprāsā̭rayat | ya-ddvitīyā-ndakṣiṇato vedi̭muddhanti̭ | prajānā̭meva ta-dyaja̭māno dakṣi̭ṇa-mbāhu-mprasā̭rayati | tasmāccāturmāsyayājya̭muṣmi̭n ~loka ṷbhayābā̭huḥ | yajñābhi̭jitagg hya̭sya | pṛthamātrā-dvedī asa̭bhinnne bhavataḥ || 30 ||
tasmāt-pṛthamātraṃ-vya~gṃsau | utta̭rasyāṃ-ve~dyā̭muttaravedimupa̭ vapati | paśavo vā ṷttaravediḥ | paśūnevāva̭ rundhe | atho̭ yajñaparuṣo-'na̭ntarityai | eta-dbrāhmaṇānyeva pañca̭ havīgṃṣi̭ | athaiṣa aindrāgno bha̭vati | prāṇāpānau vā etau devānām | yadi̭ndrāgnī | yadaindrāgno bhava̭ti || 31 ||
prāṇāpānāvevāva̭ rundhe | ojo balaṃ-vā~ etau devānām | yadi̭ndrāgnī | yadaindrāgno bhava̭ti | ojo bala̭mevāva̭ rundhe | mārutyā̭mikṣā̭ bhavati | vāruṇyā̭mikṣā | meṣī ca̭ meṣaśca̭ bhavataḥ | mithunā eva prajā va̭ruṇapāśā-nmṷñcati | lomaśau bha̭vato meddhyatvāya̭ || 32 ||
śamīparṇānyupa̭ vapati | ghāsamevābhyāmapi̭ yacchati | prajāpa̭timannādya-nnopā̭namat | sa etena̭ śateddhmḙna haviṣā 'nnādyama-vā̭rundha | ya-tpa̭ra-śśatāni̭ śamīparṇāni bhava̭nti | annādyasyāva̭-ruddhyai | saumyāni vai karīrā̭ṇi | saumyā khalu vā āhṷti-rdivo vṛṣṭi̭-ñcyāvayati | yat-karīrā̭ṇi bhava̭nti | saumyayaivāhṷtyā divo vṛṣṭimava̭ rundhe | kāya eka̭kapālo bhavati | prajānā-ṅkatvāṃya~̭ | pratipūruṣa-ṅka̭rambha pātrāṇi̭ bhavanti | jātā eva prajā va̭ruṇapāśā-nmṷñcati | eka-mati̭riktam | janiṣyamā̭ṇā eva prajā va̭ruṇapāśā-nmṷñcati || 33 ||
anuvākaṃ 5 - taccheṣaḥ
ta-tpra̭tiprasthātā ka̭roti | tasmā-dyacchreyān-karoti̭ | ta-tpāpī̭yān-karoti | patnīṃ ~vācayati | meddhyā̭mevainā-ṅkaroti | atho tapa̭ evaināmupa̭ nayati | yajjāragṃ santa-nna pra̭brūyāt | priya-ñjñātigṃ rṷndhyāt | asau mḙ jāra iti nirdi̭śet | nirdiśyaivainaṃ̭-va~ruṇapāśena̭ grāhayati || 35 ||
praghāsyāṋ. havāmaha iti patnī̭-mudāna̭yati | ahva̭taivainām | yat-patnī̭ puronuvākyā̭manu brūyāt | nirvīryo yaja̭māna-ssyāt | yaja̭māno 'nvā̭ha | ātmanneva vīrya̭-ndhatte | ubhau yājyāgṃ̭ savīryatvāya̭ | yadgrāme yadara̭ṇya ityā̭ha | yathoditameva varṷṇamava̭ yajate | yajamānadevatyo̭ vā ā̭havanīyaḥ̭ || 36 ||
bhrātṛvya devatyo̭ dakṣi̭ṇaḥ | yadā̭havanīyḙ juhuyāt | yaja̭mānaṃ-va~ruṇapāśena̭ grāhayet | dakṣi̭ṇe 'gnau jṷhoti | bhrātṛ̭vyameva va̭ruṇapāśena̭ grāhayati | śūrpḙṇa juhoti | anya̭meva varṷṇamava̭yajate | śīrṣanna̭dhi nidhāya̭ juhoti | śīrṣata eva varṷṇamava̭ yajate | pratyantiṣṭha̭ñjuhoti || 37 ||
pratyaṅṅeva va̭ruṇapāśā-nnirmṷcyate | akrankarma̭ karmakṛta ityā̭ha | devānṛṇa-nni̭ravadāya̭ | anṛṇā gṛhānupa-preteti vāvaitadā̭ha | varṷṇa gṛhītaṃ-vā~ eta-dyajñasya̭ | ya-dyajṷṣā gṛhītasyā̭tiricya̭te | tuṣāśca niṣkāsaśca̭ | tuṣaiśca niṣkāsena̭ cāvabhṛthamavai̭ti | varṷṇa-gṛhītenaiva varṷṇamava̭yajate | apo̭-'vabhṛthamavai̭ti || 38 ||
aphsu vai varṷṇaḥ | sākṣādeva varṷṇamava̭ yajate | prati̭yuto varṷṇasya pāśa ityā̭ha | varuṇapāśādeva nirmṷcyate | apra̭tīkṣa-māya̭nti | varṷṇasyāntarhi̭tyai | edho-'syedhiṣīmahītyā̭ha | samidhaivāgni-nna̭masyanta̭ upāya̭nti | tejo̭-'si tejo mayi̭ dhehītyā̭ha | teja̭ evātmandha̭tte || 39 ||
anuvākaṃ 6 - sākamedhāḥ
yadagnaye-'nī̭kavate puroḍāśa̭maṣṭāka̭pāla-nnirvapa̭ti | agnimevānī̭kavantagg svena̭ bhāgadheyḙna prīṇāti | so-'gniranī̭kavān-thsvena̭ bhāgadheyḙna prītaḥ | caturdhā 'nī̭kāni janayate | asau vā ā̭dityo-'gni-ranī̭kavān | tasya̭ raśmayo-'nī̭kāni | sākagṃ sūryḙṇodyatā nirva̭pati | sākṣādevāsmā anī̭kāni janayati | te-'sṷrāḥ parā̭jitā yantaḥ̭ | dyāvā̭pṛthivī upāśrayann || 41 ||
te devā marudbhyaḥ̭ sāntapanebhya̭ścaru-nnira̭vapann | tā-ndyāvā̭pṛthivībhyā̭-mevobhayata-ssama̭tapann | yanmarudbhyaḥ̭ sāntapanebhya̭ścaru-nnirvapa̭ti | dyāvā̭pṛthivībhyā̭meva tadṷbhayato yaja̭māno bhrātṛ̭vyān-thsanta̭pati | maddhyandi̭ne nirva̭pati | tarhi hi te-'kṣṇi̭ṣṭha-ntapa̭ti | carurbha̭vati | sarvata̭ evainān-thsanta̭pati | te devā-śśvo̭ vijayina-ssantaḥ̭ | sarvā̭sā-ndugdhe gṛ̭hamedhīya̭-ñcaru-nnira̭vapann || 42 ||
āśi̭tā evādyopa̭vasāma | kasya vā-'hedam | kasya̭ vā śvo bha̭viteti̭ | sa śṛto̭-'bhavat | tasyāhṷtasya nāśñanṋ | na hi devā ahṷtasyāśñanti̭ | te-'bruvann | kasmā̭ imagṃ hoṣyāma iti̭ | marudbhyo̭ gṛhamedhibhya itya̭bruvann | ta-mmarudbhyo̭ gṛhamedhibhyo̭-'juhavuḥ || 43 ||
tato̭ devā abha̭vann | parā-'sṷrāḥ | yasyaivaṃ-vi~duṣo̭ marudbhyo̭ gṛhamedhibhyo̭ gṛhe juhva̭ti | bhava̭tyātmanā | parā-'sya bhrātṛ̭vyo bhavati | yadvai yajñasya̭ pākatrā kriyate | paśavya̭-ntat | pākatrā vā etatkri̭yate | yanneddhmābarhi-rbhava̭ti | na sā̭midhenī-ranvāha̭ || 44 ||
na pra̭yājā ijyante | nānṷ̄yājāḥ | ya evaṃ-ve~da̭ | paśumā-nbha̭vati | ājya̭bhāgau yajati | yajñasyaiva cakṣṷṣī nāntarḙti | maruto̭ gṛhamedhino̭ yajati | bhāgadheyḙ-naivainān-thsama̭rdhayati | agnigg svi̭ṣṭakṛtaṃ̭-ya~jati prati̭ṣṭhityai | iḍānto bhavati | paśavo vā iḍā | paśuṣvevopari̭ṣṭā-tprati̭ tiṣṭhati || 45 ||
anuvākaṃ 7 - taccheṣaḥ
te devā gṛ̭hamedhīyḙneṣṭvā | āśi̭tā abhavann | āñja̭tābhya̭ñjata | anṷ vathsā-na̭vāsayann | tebhyo-'sṷrāḥ, kṣudha-mprāhi̭ṇvann | sā deveṣṷ lokamavi̭ttvā | asṷrān-puna̭ragacchat | gṛhamedhīyḙneṣṭvā | āśi̭tā bhavanti | āñja̭te-'bhya̭ñjate || 47 ||
anṷ vathsān. vā̭sayanti | bhrātṛ̭vyāyaiva ta-dyaja̭mānaḥ, kṣudha-mprahi̭ṇoti | te devā gṛ̭hamedhīyḙneṣṭvā | indrā̭ya niṣkāsa-nnya̭dadhuḥ | asmāneva śva indro nihi̭tabhāga upāvartiteti̭ | tānindro nihi̭tabhāga upāva̭rtata | gṛhamedhīyḙneṣṭvā | indrā̭ya niṣkāsa-nnida̭ddhyāt | indra̭ evaina-nnihi̭tabhāga upāva̭rtate | gārha̭patye juhoti || 48 ||
bhāgadheyḙnevainagṃ sama̭rdhayati | ṛṣabhamāhva̭yati | vaṣaṭkāra evāsya saḥ | atho̭ indriyameva ta-dvīryaṃ̭-ya~ja̭māno bhrātṛ̭vyasya vṛṅkte | indro̭ vṛtragṃ hatvā | parā-mparāvata̭-magacchat | apā̭rādhamiti manya̭mānaḥ | so-'bravīt | ka idaṃ-ve~̭diṣyatīti̭ | te-'bruva-nmaruto varaṃ̭-vṛ~ṇāmahai || 49 ||
atha̭ vayaṃ-ve~̭dāma | asmabhya̭meva pra̭thamagṃ havirnirṷpyātā iti̭ | ta ḙnamaddhya̭-krīḍann | tatkrīḍinā-ṅkrīḍitvam | ya-nmarudbhyaḥ̭ krīḍibhyaḥ̭ prathamagṃ havirni̭rupyate viji̭tyai | sākagṃ sūryḙṇodyatā nirva̭pati | etasmin vai loka indro̭ vṛtrama̭han-thsamṛ̭ddhyai | eta-dbrāhmaṇānyeva pañca̭ havīgṃṣi̭ | eta-dbrāhmaṇa aindrāgnaḥ | athaiṣa aindraścaru-rbha̭vati || 50 ||
uddhāraṃ-vā~ etamindra uda̭harata | vṛtragṃ hatvā | anyāsṷ devatāsvadhi̭ | yadeṣa aindra-ścaru-rbhava̭ti | uddhārameva taṃ-ya~ja̭māna uddha̭rate | anyāsṷ prajāsvadhi̭ | vaiśvakarmaṇa eka̭kapālo bhavati | viśvānyeva tena karmā̭ṇi yaja̭māno 'va̭rundhe || 51 ||
anuvākaṃ 8 - pitṛyajñaḥ
pitṛyajñena̭ suvargaṃ-lo~ka-ṅga̭mayati | dakṣiṇataḥ prā̭cīnāvītī nirva̭pati | dakṣiṇāvṛddhi pi̭tṛṇām | anā̭dṛtya tat | uttarata evopavīya nirva̭pet | ubhaye hi devāśca̭ pitara̭ścejyante | atho yadeva da̭kṣiṇārdhḙ-'dhi śraya̭ti | tena̭ dakṣiṇāvṛ̭t | somā̭ya pitṛmatḙ puroḍāśagṃ ṣaṭka̭pāla-nnirva̭pati | saṃva~thsaro vai somaḥ̭ pitṛmān || 53 ||
saṃva~thsarameva prī̭ṇāti | pitṛbhyo̭ barhiṣadbhyo̭ dhānāḥ | māsā vai pitaro̭ barhiṣadaḥ̭ | māsā̭neva prī̭ṇāti | yasmin vā ṛtau purṷṣaḥ pramīya̭te | so-'syāmuṣmi̭n ~loke bha̭vati | bahurūpā dhānā bha̭vanti | ahorātrāṇā̭-mabhiji̭tyai | pitṛbhyo 'gniṣvāttebhyo̭ mantham | ardhamāsā vai pitaro-'gniṣvāttāḥ || 54 ||
ardhamāsāneva prī̭ṇāti | abhivānyā̭yai dugdhe bha̭vati | sā hi pi̭tṛdevatya̭-nduhe | ya-tpūrṇam | ta-nma̭nuṣyā̭ṇām | uparyardho devānām | ardhaḥ pi̭tṛṇām | ardha upa̭manthati | ardho hi pi̭tṛṇām | ekayopa̭manthati || 55 ||
ekā hi pi̭tṛṇām | dakṣiṇopa̭manthati | dakṣiṇā vṛddhi pi̭tṛṇām | anā̭rabhyopa̭manthati | taddhi pitṝn-gaccha̭ti | imā-ndiśaṃ-ve~dimuddha̭nti | ubhaye hi devāśca̭ pitara̭ścejyante | catuḥ̭ sraktirbhavati | sarvā hyanu diśaḥ̭ pitaraḥ̭ | akhā̭tā bhavati || 56 ||
khātā hi devānām | maddhyato 'gnirādhī̭yate | antato hi devānā̭-mādhīyate | varṣī̭yāniddhma iddhmā-dbha̭vati vyāvṛ̭ttyai | pari̭ śrayati | antarhi̭to hi pi̭tṛloko ma̭nuṣyalokāt | yat-parṷṣi dinam | ta-ddevānām | yada̭ntarā | ta-nma̭nuṣyā̭ṇām || 57 ||
ya-thsamṷ̄lam | ta-tpi̭tṛṇām | samṷ̄la-mbarhi-rbha̭vati vyāvṛ̭ttyai | dakṣiṇā stṛ̭ṇāti | dakṣiṇā vṛddhi pi̭tṛṇām | triḥ paryḙti | tṛtīye vā ito loke pitaraḥ̭ | tāneva prī̭ṇāti | triḥ punaḥ paryḙti | ṣaṭthsampa̭dyante || 58 ||
ṣaḍvā ṛtavaḥ̭ | ṛtūneva prī̭ṇāti | ya-tpra̭staraṃ-ya~jṷṣā gṛhṇīyāt | pramāyṷko yaja̭māna-ssyāt | yanna gṛ̭hṇīyāt | anāyatana-ssyāt | tūṣṇīmeva nya̭syet | na pramāyṷko bhava̭ti | nānā̭yatanaḥ | yat-trīn-pa̭ridhī-npa̭ridaddhyāt || 59 ||
mṛtyunā yaja̭māna-mpari̭ gṛhṇīyāt | yanna pa̭ri-daddhyāt | rakṣāgṃ̭si yajñagṃ ha̭nyuḥ | dvau pa̭ridhī pari̭dadhāti | rakṣa̭sā-mapa̭hatyai | atho̭ mṛtyoreva yaja̭māna-muthsṛ̭jati | ya-ttrīṇi̭ trīṇi havīgṣyṷdāharḙyuḥ | traya̭straya eṣāgṃ sāka-mpramī̭yerann | ekai̭ka-manūcīnā-nyudāha̭ranti | ekai̭ka evaiṣā̭manvañcaḥ pramī̭yate | kaśipṷ kaśipavyā̭ya | upabarha̭ṇa-mupabarhaṇyā̭ya | āñja̭na-māñjanyā̭ya | abhyañja̭na-mabhyañjanyā̭ya | yathābhāgamevainā-nprīṇāti || 60 ||
(nirava̭dayate - pitṛmā - na̭gniṣvāttā - ekayopa̭ mantha - tyakhā̭tā bhavati-manuṣyā̭ṇāṃ - padyante - paridaddhyān - mī̭yate pañca̭ ca) (a. 8)
anuvākaṃ 9 - taccheṣaḥ
yadā̭rṣeyaṃ-vṛ~̭ṇīta | yaddhotā̭ram | pramāyṷko yaja̭māna-ssyāt | pramāyṷko hotā | tasmānna vṛ̭ṇīte | yaja̭mānasya hotṷ-rgopīthāya̭ | apa̭barhiṣaḥ prayājān.-ya̭jati | prajā vai barhiḥ | prajā eva mṛtyoruthsṛ̭jati | ājya̭bhāgau yajati || 62 ||
yajñasyaiva cakṣṷṣī nāntarḙti | prācīnāvītī somaṃ̭-ya~jati | pitṛdevatyā̭ hi | eṣā ''hṷtiḥ | pañca kṛtvo-'va̭dyati | pañca hyḙtā devatāḥ | dve pṷro-'nuvākye | yājyā̭ devatā̭ vaṣaṭkāraḥ | tā eva prī̭ṇāti | santa̭tamava̭ dyati || 63 ||
ṛtūnāgṃ santa̭tyai | praivaibhyaḥ pūrva̭yā puro-'nuvākya̭yā ''ha | praṇa̭yati dvitīya̭yā | gamaya̭ti yājya̭yā | tṛtīye vā ito loke pitaraḥ̭ | ahna̭ evainā-npūrva̭yā puro-'nuvākya̭yā 'tyāna̭yati | rātri̭yai dvitīya̭yā | aivaināṋ. yājya̭yā gamayati | dakṣiṇato̭-'vadāya̭ | udaṅṅati̭ krāmati vyāvṛ̭ttyai || 64 ||
ā svadhetyā-śrā̭vayati | astṷ svadheti̭ pratyāśrā̭vayati | svadhā nama iti vaṣa̭ṭkaroti | svadhākāro hi pi̭tṛṇām | somamagrḙ yajati | soma̭ prayājā hi pitaraḥ̭ | soma̭-mpitṛmantaṃ̭-ya~jati | saṃva~thsaro vai somaḥ̭ pitṛmān | saṃva~thsarameva ta-dya̭jati | pitṝn-ba̭rhiṣado̭ yajati || 65 ||
ye vai yajvā̭naḥ | te pitaro̭ barhiṣadaḥ̭ | tāneva ta-dya̭jati | pitṝna̭gniṣvāttān. ya̭jati | ye vā aya̭jvāno gṛhamedhinaḥ̭ | te pitaro-'gniṣvāttāḥ | tāneva ta-dya̭jati | agni-ṅka̭vyavāha̭naṃ-ya~jati | ya eva pi̭tṛṇāmagniḥ | tameva ta-dya̭jati || 66 ||
atho yathā-'gnigg svi̭ṣṭakṛtaṃ-ya~ja̭ti | tādṛgeva tat | etattḙ tata ye ca tvāmanviti̭ tisṛṣṷ sraktīṣu nida̭dhāti | tasmādā tṛtīyā-tpurṷṣānnāma na gṛ̭hṇanti | etāva̭nto hījyante | atra̭ pitaro yathābhāga-mma̭ndaddhvamityā̭ha | hlīkā hi pitaraḥ̭ | uda̭ñco niṣkrā̭manti | eṣā vai ma̭nuṣyā̭ṇā-ndik | svāmeva ta-ddiśamanu niṣkrā̭manti || 67 ||
āhavanīya-mupa̭tiṣṭhante | nyḙvāsmai taddhnṷvate | yathsatyā̭havanīye | athānyatra cara̭nti | ātami̭torupa̭tiṣṭhante | agnimevopa̭draṣṭāra̭-ṅkṛtvā | pitṝ-nnirava̭dayante | antaṃ-vā~ ete prāṇānā-ṅgacchanti | ya ātami̭torupatiṣṭha̭nte | susandṛśa̭-ntvā vayamityā̭ha || 68 ||
prāṇo vai sṷsandṛk | prāṇamevātman-da̭dhate | yojā nvi̭ndra te harī ityā̭ha | prāṇameva puna̭rayukta | akṣannamī̭madanta hīti gārha̭patya-mupa̭tiṣṭhante | akṣannamī̭madantātha tvopa̭tiṣṭhāmaha iti vāvaitadā̭ha | amī̭madanta pitaraḥ̭ somyā ityabhi prapa̭dyante | amī̭madanta pitaro-'tha̭ tvā-'bhi prapa̭dyāmaha iti vāvaitadā̭ha | apaḥ pari̭ṣiñcati | mārjaya̭tyevaināṋ || 69 ||
atho̭ tarpaya̭tyeva | tṛpya̭ti prajayā̭ paśubhiḥ̭ | ya evaṃ-ve~da̭ | apa̭ barhiṣāvanūyājau ya̭jati | prajā vai barhiḥ | prajā eva mṛtyoruthsṛ̭jati | caturaḥ̭ prayājān. ya̭jati | dvāva̭nūyājau | ṣaṭthsampa̭dyante | ṣaḍvā ṛtavaḥ̭ || 70 ||
ṛtūneva prī̭ṇāti | na patnyanvāste | na saṃyā~̭jayanti | yatpatnyanvāsī̭ta | yathsaṃ̭yā~jayḙyuḥ | pramāyṷkā syāt | tasmānnānvāste | na saṃyā~̭jayanti | patni̭yai gopīthāya̭ || 71 ||
anuvākaṃ 10 - tryambakahavīṃṣi
taddhi rudrasya̭ bhāgadheyam | imā-ndiśaṃ̭-ya~nti | eṣā vai rudrasya dik | svāyā̭meva diśi rudra-nnirava̭dayate | rudro vā a̭paśukā̭yā āhṷtyai nāti̭ṣṭhata | asau tḙ paśuriti nirdi̭śedya-ndviṣyāt | yameva dveṣṭi̭ | tama̭smai paśu-nnirdi̭śati | yadi na dviṣyāt | ākhustḙ paśuriti̭ brūyāt || 73 ||
na grāmyā-npaśūn. hinasti̭ | nāraṇyān | catuṣpathe jṷhoti | eṣa vā a̭gnīnā-mpaḍbī̭śo nāma̭ | agnivatyeva jṷhoti | maddhyamena̭ parṇena̭ juhoti | srugghyḙṣā | atho khalṷ | antamenaiva ho̭tavyam | antata eva rudra-nnirava̭dayate || 74 ||
eṣa tḙ rudra bhāga-ssaha svasrā-'mbi̭kayetyā̭ha | śaradvā asyāmbi̭kā svasā | tayā vā eṣa hi̭nasti | yagṃ hinasti̭ | tayaivainagṃ̭ saha śa̭mayati | bheṣaja-ṅgava ityā̭ha | yāva̭nta eva grāmyāḥ paśavaḥ̭ | tebhyo̭ bheṣaja-ṅka̭roti | avāmba rudrama̭dimahītyā̭ha | āśiṣa̭mevaitāmāśāste || 75 ||
trya̭mbakaṃ-ya~jāmaha ityā̭ha | mṛtyo-rmṷkṣīya mā 'mṛtāditi vāvaitadā̭ha | utki̭ranti | bhaga̭sya līphsante | mūtḙ kṛtvā-''sa̭janti | yathā janaṃ̭-ya~tḙ-'vasa-ṅkaroti̭ | tādṛgevatat | eṣa tḙ rudra bhāga ityā̭ha nirava̭ttyai | apra̭tīkṣamāya̭nti | apaḥ pari̭ṣiñcati | rudrasyāntarhi̭tyai | pra vā ete-'smā-llokāccya̭vante | ye trya̭mbakaiścara̭nti | āditya-ñcaru-mpunaretya nirva̭pati | iyaṃ-vā~ adi̭tiḥ | asyāmeva prati̭ tiṣṭhanti || 76 ||
