કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે પ્રથમાષ્ટકે ષષ્ઠઃ પ્રપાઠકઃ - રાજસૂયાનુબ્રાહ્મણં
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
અનુવાકં 1 - અનુમત્યાદ્યા ઇષ્ટયઃ
અનુમત્યૈ પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપતિ । યે પ્રત્યઞ્ચ-શ્શમ્યાયા અવશીયન્તે । તન્નૈર્ઋત-મેકકપાલમ્ । ઇયં-વાઁ અનુમતિઃ । ઇય-ન્નિર્-ઋતિઃ । નૈર્ઋતેન પૂર્વેણ પ્રચરતિ । પાપ્માનમેવ નિર્-ઋતિ-મ્પૂર્વા-ન્નિરવદયતે । એક કપાલો ભવતિ । એકધૈવ નિર્-ઋતિ-ન્નિરવદયતે । યદહુત્વા ગાર્હપત્ય ઈયુઃ ॥ 1 ॥
રુદ્રો ભૂત્વા-ઽગ્નિરનૂત્થાય । અદ્ધ્વર્યુ-ઞ્ચ યજમાન-ઞ્ચ હન્યાત્ । વીહિ સ્વાહા ઽઽહુતિ-ઞ્જુષાણ ઇત્યાહ । આહુત્યૈવૈનગ્ં શમયતિ । નાર્તિમાર્ચ્છ-ત્યદ્ધ્વર્યુર્ન યજમાનઃ । એકોલ્મુકેન યન્તિ । તદ્ધિ નિર્-ઋત્યૈ ભાગધેયમ્ । ઇમા-ન્દિશં-યઁન્તિ । એષા વૈ નિર્-ઋત્યૈ દિક્ । સ્વાયામેવ દિશિ નિર્-ઋતિ-ન્નિરવદયતે ॥ 2 ॥
સ્વકૃત ઇરિણે જુહોતિ પ્રદરે વા । એતદ્વૈ નિર્-ઋત્યા આયતનમ્ । સ્વ એવાયતને નિર્-ઋતિ-ન્નિરવદયતે । એષ તે નિર્-ઋતે ભાગ ઇત્યાહ । નિર્દિશત્યેવૈનામ્ । ભૂતે હવિષ્મત્યસીત્યાહ । ભૂતિમેવોપાવર્તતે । મુઞ્ચેમમગ્ંહસ ઇત્યાહ । અગ્ંહસ એવૈન-મ્મુઞ્ચતિ । અઙ્ગુષ્ઠાભ્યા-ઞ્જુહોતિ ॥ 3 ॥
અન્તત એવ નિર્-ઋતિ-ન્નિરવદયતે । કૃષ્ણં-વાઁસઃ કૃષ્ણતૂષ-ન્દક્ષિણા । એત-દ્વૈ નિર્-ઋત્યૈ રૂપમ્ । રૂપેણૈવ નિર્-ઋતિ-ન્નિરવદયતે । અપ્રતીક્ષમાયન્તિ । નિર્-ઋત્યા અન્તર્હિત્યૈ । સ્વાહા નમો ય ઇદ-ઞ્ચકારેતિ પુનરેત્ય ગાર્હપત્યે જુહોતિ । આહુત્યૈવ નમસ્યન્તો ગાર્હપત્ય-મુપાવર્તન્તે । આનુમતેન પ્રચરતિ । ઇયં-વાઁ અનુમતિઃ ॥ 4 ॥
ઇયમેવાસ્મૈ રાજ્યમનુમન્યતે । ધેનુ-ર્દક્ષિણા । ઇમામેવ ધેનુ-ઙ્કુરુતે । આદિત્ય-ઞ્ચરુ-ન્નિર્વપતિ । ઉભયીષ્વેવ પ્રજાસ્વભિષિચ્યતે । દૈવીષુ ચ માનુષીષુ ચ । વરો દક્ષિણા । વરો હિ રાજ્યગ્ં સમૃદ્ધ્યૈ । આગ્નાવૈષ્ણવ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપતિ । અગ્નિ-સ્સર્વા દેવતાઃ ॥ 5 ॥
વિષ્ણુર્યજ્ઞઃ । દેવતાશ્ચૈવ યજ્ઞ-ઞ્ચાવ રુન્ધે । વામનો વહી દક્ષિણા । ય-દ્વહી । તેનાગ્નેયઃ । ય-દ્વામનઃ । તેન વૈષ્ણવ-સ્સમૃદ્ધ્યૈ । અગ્નીષોમીય-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપતિ । અગ્નીષોમાભ્યાં-વાઁ ઇન્દ્રો વૃત્રમહન્નિતિ । યદગ્નીષોમીય-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપતિ ॥ 6 ॥
વાર્ત્રઘ્નમેવ વિજિત્યૈ । હિરણ્ય-ન્દક્ષિણા સમૃદ્ધ્યૈ । ઇન્દ્રો વૃત્રગ્ં હત્વા । દેવતાભિશ્ચેન્દ્રિયેણ ચ વ્યાર્ધ્યત । સ એતમૈન્દ્રાગ્ન-મેકાદશકપાલ-મપશ્યત્ । તન્નિરવપત્ । તેન વૈ સ દેવતાશ્ચેન્દ્રિય-ઞ્ચાવારુન્ધ । યદૈન્દ્રાગ્ન-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપતિ । દેવતાશ્ચૈવ તેનેન્દ્રિય-ઞ્ચ યજમાનો-ઽવ રુન્ધે । ઋષભો વહી દક્ષિણા ॥ 7 ॥
ય-દ્વહી । તેનાગ્નેયઃ । યદૃષભઃ । તેનૈન્દ્ર-સ્સમૃદ્ધ્યૈ । આગ્નેયમષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપતિ । ઐન્દ્ર-ન્દધિ । યદાગ્નેયો ભવતિ । અગ્નિર્વૈ યજ્ઞમુખમ્ । યજ્ઞમુખમેવર્ધિ-મ્પુરાસ્તાદ્ધત્તે । યદૈન્દ્ર-ન્દધિ ॥ 8 ॥
ઇન્દ્રિયમેવાવ રુન્ધે । ઋષભો વહી દક્ષિણા । યદ્વહી । તેનાગ્નેયઃ । યદૃષભઃ । તેનૈન્દ્ર-સ્સમૃદ્ધ્યૈ । યાવતીર્વૈ પ્રજા ઓષધીના-મહુતાના-માશ્ઞન્ન્ । તાઃ પરા-ઽભવન્ન્ । આગ્રયણ-મ્ભવતિ હુતાદ્યાય । યજમાનસ્યાપરાભાવાય ॥ 9 ॥
દેવા વા ઓષધીષ્વાજિમયુઃ । તા ઇન્દ્રાગ્ની ઉદજયતામ્ । તાવેતમૈન્દ્રાગ્ન-ન્દ્વાદશકપાલ-ન્નિરવૃણાતામ્ । યદૈન્દ્રાગ્નો ભવત્યુજ્જિત્યૈ । દ્વાદશકપાલો ભવતિ । દ્વાદશ માસા-સ્સંવઁથ્સરઃ । સંવઁથ્સરેણૈવાસ્મા અન્નમવરુન્ધે । વૈશ્વદેવશ્ચરુ-ર્ભવતિ । વૈશ્વદેવં-વાઁ અન્નમ્ । અન્નમેવાસ્મૈ સ્વદયતિ ॥ 10 ॥
પ્રથમજો વથ્સો દક્ષિણા સમૃદ્ધ્યૈ । સૌમ્યગ્ગ્ શ્યામાક-ઞ્ચરુ-ન્નિર્વપતિ । સોમો વા અકૃષ્ટપચ્યસ્ય રાજા । અકૃષ્ટપચ્યમેવાસ્મૈ સ્વદયતિ । વાસો દક્ષિણા । સૌમ્યગ્ંહિ દેવતયા વાસ-સ્સમૃદ્ધ્યૈ । સરસ્વત્યૈ ચરુ-ન્નિર્વપતિ । સરસ્વતે ચરુમ્ । મિથુનમેવાવ રુન્ધે । મિથુનૌ ગાવૌ દક્ષિણા સમૃદ્ધ્યૈ । એતિ વા એષ યજ્ઞમુખાદૃદ્ધ્યાઃ । યો-ઽગ્નેર્દેવતાયા એતિ । અષ્ટાવેતાનિ હવીગ્ંષિ ભવન્તિ । અષ્ટાક્ષરા ગાયત્રી । ગાયત્રો-ઽગ્નિઃ । તેનૈવ યજ્ઞમુખાદૃદ્ધ્યા અગ્નેર્દેવતાયૈ નૈતિ ॥ 11 ॥
અનુવાકં 1 - અનુમત્યાદ્યા ઇષ્ટયઃ
અનુમત્યૈ પુરોડાશ-મષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપતિ । યે પ્રત્યઞ્ચ-શ્શમ્યાયા અવશીયન્તે । તન્નૈર્ઋત-મેકકપાલમ્ । ઇયં-વાઁ અનુમતિઃ । ઇય-ન્નિર્-ઋતિઃ । નૈર્ઋતેન પૂર્વેણ પ્રચરતિ । પાપ્માનમેવ નિર્-ઋતિ-મ્પૂર્વા-ન્નિરવદયતે । એક કપાલો ભવતિ । એકધૈવ નિર્-ઋતિ-ન્નિરવદયતે । યદહુત્વા ગાર્હપત્ય ઈયુઃ ॥ 1 ॥
રુદ્રો ભૂત્વા-ઽગ્નિરનૂત્થાય । અદ્ધ્વર્યુ-ઞ્ચ યજમાન-ઞ્ચ હન્યાત્ । વીહિ સ્વાહા ઽઽહુતિ-ઞ્જુષાણ ઇત્યાહ । આહુત્યૈવૈનગ્ં શમયતિ । નાર્તિમાર્ચ્છ-ત્યદ્ધ્વર્યુર્ન યજમાનઃ । એકોલ્મુકેન યન્તિ । તદ્ધિ નિર્-ઋત્યૈ ભાગધેયમ્ । ઇમા-ન્દિશં-યઁન્તિ । એષા વૈ નિર્-ઋત્યૈ દિક્ । સ્વાયામેવ દિશિ નિર્-ઋતિ-ન્નિરવદયતે ॥ 2 ॥
સ્વકૃત ઇરિણે જુહોતિ પ્રદરે વા । એતદ્વૈ નિર્-ઋત્યા આયતનમ્ । સ્વ એવાયતને નિર્-ઋતિ-ન્નિરવદયતે । એષ તે નિર્-ઋતે ભાગ ઇત્યાહ । નિર્દિશત્યેવૈનામ્ । ભૂતે હવિષ્મત્યસીત્યાહ । ભૂતિમેવોપાવર્તતે । મુઞ્ચેમમગ્ંહસ ઇત્યાહ । અગ્ંહસ એવૈન-મ્મુઞ્ચતિ । અઙ્ગુષ્ઠાભ્યા-ઞ્જુહોતિ ॥ 3 ॥
અન્તત એવ નિર્-ઋતિ-ન્નિરવદયતે । કૃષ્ણં-વાઁસઃ કૃષ્ણતૂષ-ન્દક્ષિણા । એત-દ્વૈ નિર્-ઋત્યૈ રૂપમ્ । રૂપેણૈવ નિર્-ઋતિ-ન્નિરવદયતે । અપ્રતીક્ષમાયન્તિ । નિર્-ઋત્યા અન્તર્હિત્યૈ । સ્વાહા નમો ય ઇદ-ઞ્ચકારેતિ પુનરેત્ય ગાર્હપત્યે જુહોતિ । આહુત્યૈવ નમસ્યન્તો ગાર્હપત્ય-મુપાવર્તન્તે । આનુમતેન પ્રચરતિ । ઇયં-વાઁ અનુમતિઃ ॥ 4 ॥
ઇયમેવાસ્મૈ રાજ્યમનુમન્યતે । ધેનુ-ર્દક્ષિણા । ઇમામેવ ધેનુ-ઙ્કુરુતે । આદિત્ય-ઞ્ચરુ-ન્નિર્વપતિ । ઉભયીષ્વેવ પ્રજાસ્વભિષિચ્યતે । દૈવીષુ ચ માનુષીષુ ચ । વરો દક્ષિણા । વરો હિ રાજ્યગ્ં સમૃદ્ધ્યૈ । આગ્નાવૈષ્ણવ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપતિ । અગ્નિ-સ્સર્વા દેવતાઃ ॥ 5 ॥
વિષ્ણુર્યજ્ઞઃ । દેવતાશ્ચૈવ યજ્ઞ-ઞ્ચાવ રુન્ધે । વામનો વહી દક્ષિણા । ય-દ્વહી । તેનાગ્નેયઃ । ય-દ્વામનઃ । તેન વૈષ્ણવ-સ્સમૃદ્ધ્યૈ । અગ્નીષોમીય-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપતિ । અગ્નીષોમાભ્યાં-વાઁ ઇન્દ્રો વૃત્રમહન્નિતિ । યદગ્નીષોમીય-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપતિ ॥ 6 ॥
વાર્ત્રઘ્નમેવ વિજિત્યૈ । હિરણ્ય-ન્દક્ષિણા સમૃદ્ધ્યૈ । ઇન્દ્રો વૃત્રગ્ં હત્વા । દેવતાભિશ્ચેન્દ્રિયેણ ચ વ્યાર્ધ્યત । સ એતમૈન્દ્રાગ્ન-મેકાદશકપાલ-મપશ્યત્ । તન્નિરવપત્ । તેન વૈ સ દેવતાશ્ચેન્દ્રિય-ઞ્ચાવારુન્ધ । યદૈન્દ્રાગ્ન-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપતિ । દેવતાશ્ચૈવ તેનેન્દ્રિય-ઞ્ચ યજમાનો-ઽવ રુન્ધે । ઋષભો વહી દક્ષિણા ॥ 7 ॥
ય-દ્વહી । તેનાગ્નેયઃ । યદૃષભઃ । તેનૈન્દ્ર-સ્સમૃદ્ધ્યૈ । આગ્નેયમષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપતિ । ઐન્દ્ર-ન્દધિ । યદાગ્નેયો ભવતિ । અગ્નિર્વૈ યજ્ઞમુખમ્ । યજ્ઞમુખમેવર્ધિ-મ્પુરાસ્તાદ્ધત્તે । યદૈન્દ્ર-ન્દધિ ॥ 8 ॥
ઇન્દ્રિયમેવાવ રુન્ધે । ઋષભો વહી દક્ષિણા । યદ્વહી । તેનાગ્નેયઃ । યદૃષભઃ । તેનૈન્દ્ર-સ્સમૃદ્ધ્યૈ । યાવતીર્વૈ પ્રજા ઓષધીના-મહુતાના-માશ્ઞન્ન્ । તાઃ પરા-ઽભવન્ન્ । આગ્રયણ-મ્ભવતિ હુતાદ્યાય । યજમાનસ્યાપરાભાવાય ॥ 9 ॥
દેવા વા ઓષધીષ્વાજિમયુઃ । તા ઇન્દ્રાગ્ની ઉદજયતામ્ । તાવેતમૈન્દ્રાગ્ન-ન્દ્વાદશકપાલ-ન્નિરવૃણાતામ્ । યદૈન્દ્રાગ્નો ભવત્યુજ્જિત્યૈ । દ્વાદશકપાલો ભવતિ । દ્વાદશ માસા-સ્સંવઁથ્સરઃ । સંવઁથ્સરેણૈવાસ્મા અન્નમવરુન્ધે । વૈશ્વદેવશ્ચરુ-ર્ભવતિ । વૈશ્વદેવં-વાઁ અન્નમ્ । અન્નમેવાસ્મૈ સ્વદયતિ ॥ 10 ॥
પ્રથમજો વથ્સો દક્ષિણા સમૃદ્ધ્યૈ । સૌમ્યગ્ગ્ શ્યામાક-ઞ્ચરુ-ન્નિર્વપતિ । સોમો વા અકૃષ્ટપચ્યસ્ય રાજા । અકૃષ્ટપચ્યમેવાસ્મૈ સ્વદયતિ । વાસો દક્ષિણા । સૌમ્યગ્ંહિ દેવતયા વાસ-સ્સમૃદ્ધ્યૈ । સરસ્વત્યૈ ચરુ-ન્નિર્વપતિ । સરસ્વતે ચરુમ્ । મિથુનમેવાવ રુન્ધે । મિથુનૌ ગાવૌ દક્ષિણા સમૃદ્ધ્યૈ । એતિ વા એષ યજ્ઞમુખાદૃદ્ધ્યાઃ । યો-ઽગ્નેર્દેવતાયા એતિ । અષ્ટાવેતાનિ હવીગ્ંષિ ભવન્તિ । અષ્ટાક્ષરા ગાયત્રી । ગાયત્રો-ઽગ્નિઃ । તેનૈવ યજ્ઞમુખાદૃદ્ધ્યા અગ્નેર્દેવતાયૈ નૈતિ ॥ 11 ॥
(ઈયુ--ર્ નિરવદયતે - ઽઙ્ગુષ્ઠાભ્યા-ઞ્જુહો - ત્યનુમતિ--ર્ દેવતા - નિર્વપતિ - વહી દક્ષિણા - યદૈન્દ્ર-ન્દ - ધ્યપરાભાવાય - સ્વદયતિ - ગાવૌ દક્ષિણા સમૃદ્ધ્યૈ ષટ્ચ) (અ. 1)
અનુવાકં 2 - ચાતુર્માસ્યે વૈશ્વદેવહવીંષિ
અનુવાકં 2 - ચાતુર્માસ્યે વૈશ્વદેવહવીંષિ
વૈશ્વદેવેન વૈ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત । તા-સ્સૃષ્ટા ન પ્રાજાયન્ત । સો-ઽગ્નિરકામયત । અહમિમાઃ પ્રજનયેયમિતિ । સ પ્રજાપતયે શુચમદધાત્ । સો-ઽશોચત્-પ્રજામિચ્છમાનઃ । તસ્માદ્ય-ઞ્ચ પ્રજા ભુનક્તિ ય-ઞ્ચ ન । તાવુભૌ શોચતઃ પ્રજામિચ્છમાનૌ । તાસ્વગ્નિમપ્ય સૃજત્ । તા અગ્નિરદ્ધ્યૈત્ ॥ 12 ॥
સોમો રેતો-ઽદધાત્ । સવિતા પ્રાજનયત્ । સરસ્વતી વાચમદધાત્ । પૂષા ઽપોષયત્ । તે વા એતે ત્રિ-સ્સંવઁથ્સરસ્ય પ્રયુજ્યન્તે । યે દેવાઃ પુષ્ટિપતયઃ । સંવઁથ્સરો વૈ પ્રજાપતિઃ । સંવઁથ્સરેણૈવાસ્મૈ પ્રજાઃ પ્રાજનયત્ । તાઃ પ્રજા જાતા મરુતો ઘ્નન્ન્ । અસ્માનપિ ન પ્રાયુક્ષતેતિ ॥ 13 ॥
સ એત-મ્પ્રજાપતિર્મારુતગ્ં સપ્તકપાલ-મપશ્યત્ । ત-ન્નિરવપત્ । તતો વૈ પ્રજાભ્યોકલ્પત । યન્મારુતો નિરુપ્યતે । યજ્ઞસ્ય ક્લૃપ્ત્યૈ । પ્રજાના-મઘાતાય । સપ્તકપાલો ભવતિ । સપ્તગણા વૈ મરુતઃ । ગણશ એવાસ્મૈ વિશ-ઙ્કલ્પયતિ । સ પ્રજાપતિ-રશોચત્ ॥ 14 ॥
યાઃ પૂર્વાઃ પ્રજા અસૃક્ષિ । મરુતસ્તા અવધિષુઃ । કથમપરા-સ્સૃજેયેતિ । તસ્ય શુષ્મ આણ્ડ-મ્ભૂત-ન્નિરવર્તત । તદ્વ્યુદહરત્ । તદપોષયત્ । ત-ત્પ્રાજાયત । આણ્ડસ્ય વા એત-દ્રૂપમ્ । યદામિક્ષા । યદ્વ્યુદ્ધરતિ ॥ 15 ॥
પ્રજા એવ ત-દ્યજમાનઃ પોષયતિ । વૈશ્વદેવ્યામિક્ષા ભવતિ । વૈશ્વદેવ્યો વૈ પ્રજાઃ । પ્રજા એવાસ્મૈ પ્રજનયતિ । વાજિનમાનયતિ । પ્રજાસ્વેવ પ્રજાતાસુ રેતો દધાતિ । દ્યાવાપૃથિવ્ય એકકપાલો ભવતિ । પ્રજા એવ પ્રજાતા દ્યાવાપૃથિવીભ્યા-મુભયતઃ પરિ ગૃહ્ણાતિ । દેવાસુરા-સ્સંયઁત્તા આસન્ન્ । સા-ઽગ્નિરબ્રવીત્ ॥ 16 ॥
મામગ્રે યજત । મયા મુખેનાસુરા-ઞ્જેષ્યથેતિ । મા-ન્દ્વિતીયમિતિ સોમો-ઽબ્રવીત્ । મયા રાજ્ઞા જેષ્યથેતિ । મા-ન્તૃતીયમિતિ સવિતા । મયા પ્રસૂતા જેષ્યથેતિ । મા-ઞ્ચતુર્થીમિતિ સરસ્વતી । ઇન્દ્રિયં-વોઁ-ઽહ-ન્ધાસ્યામીતિ । મા-મ્પઞ્ચમમિતિ પૂષા । મયા પ્રતિષ્ઠયા જેષ્યથેતિ ॥ 17 ॥
તે-ઽગ્નિના મુખેનાસુરાનજયન્ન્ । સોમેન રાજ્ઞા । સવિત્રા પ્રસૂતાઃ । સરસ્વતીન્દ્રિય-મદધાત્ । પૂષા પ્રતિષ્ઠા ઽઽસીત્ । તતો વૈ દેવા વ્યજયન્ત । યદેતાનિ હવીગ્ંષિ નિરુપ્યન્તે વિજિત્યૈ । નોત્તરવેદિમુપ- વપતિ । પશવો વા ઉત્તરવેદિઃ । અજાતા ઇવ હ્યેતર્હિ પશવઃ ॥ 18 ॥
સોમો રેતો-ઽદધાત્ । સવિતા પ્રાજનયત્ । સરસ્વતી વાચમદધાત્ । પૂષા ઽપોષયત્ । તે વા એતે ત્રિ-સ્સંવઁથ્સરસ્ય પ્રયુજ્યન્તે । યે દેવાઃ પુષ્ટિપતયઃ । સંવઁથ્સરો વૈ પ્રજાપતિઃ । સંવઁથ્સરેણૈવાસ્મૈ પ્રજાઃ પ્રાજનયત્ । તાઃ પ્રજા જાતા મરુતો ઘ્નન્ન્ । અસ્માનપિ ન પ્રાયુક્ષતેતિ ॥ 13 ॥
સ એત-મ્પ્રજાપતિર્મારુતગ્ં સપ્તકપાલ-મપશ્યત્ । ત-ન્નિરવપત્ । તતો વૈ પ્રજાભ્યોકલ્પત । યન્મારુતો નિરુપ્યતે । યજ્ઞસ્ય ક્લૃપ્ત્યૈ । પ્રજાના-મઘાતાય । સપ્તકપાલો ભવતિ । સપ્તગણા વૈ મરુતઃ । ગણશ એવાસ્મૈ વિશ-ઙ્કલ્પયતિ । સ પ્રજાપતિ-રશોચત્ ॥ 14 ॥
યાઃ પૂર્વાઃ પ્રજા અસૃક્ષિ । મરુતસ્તા અવધિષુઃ । કથમપરા-સ્સૃજેયેતિ । તસ્ય શુષ્મ આણ્ડ-મ્ભૂત-ન્નિરવર્તત । તદ્વ્યુદહરત્ । તદપોષયત્ । ત-ત્પ્રાજાયત । આણ્ડસ્ય વા એત-દ્રૂપમ્ । યદામિક્ષા । યદ્વ્યુદ્ધરતિ ॥ 15 ॥
પ્રજા એવ ત-દ્યજમાનઃ પોષયતિ । વૈશ્વદેવ્યામિક્ષા ભવતિ । વૈશ્વદેવ્યો વૈ પ્રજાઃ । પ્રજા એવાસ્મૈ પ્રજનયતિ । વાજિનમાનયતિ । પ્રજાસ્વેવ પ્રજાતાસુ રેતો દધાતિ । દ્યાવાપૃથિવ્ય એકકપાલો ભવતિ । પ્રજા એવ પ્રજાતા દ્યાવાપૃથિવીભ્યા-મુભયતઃ પરિ ગૃહ્ણાતિ । દેવાસુરા-સ્સંયઁત્તા આસન્ન્ । સા-ઽગ્નિરબ્રવીત્ ॥ 16 ॥
મામગ્રે યજત । મયા મુખેનાસુરા-ઞ્જેષ્યથેતિ । મા-ન્દ્વિતીયમિતિ સોમો-ઽબ્રવીત્ । મયા રાજ્ઞા જેષ્યથેતિ । મા-ન્તૃતીયમિતિ સવિતા । મયા પ્રસૂતા જેષ્યથેતિ । મા-ઞ્ચતુર્થીમિતિ સરસ્વતી । ઇન્દ્રિયં-વોઁ-ઽહ-ન્ધાસ્યામીતિ । મા-મ્પઞ્ચમમિતિ પૂષા । મયા પ્રતિષ્ઠયા જેષ્યથેતિ ॥ 17 ॥
તે-ઽગ્નિના મુખેનાસુરાનજયન્ન્ । સોમેન રાજ્ઞા । સવિત્રા પ્રસૂતાઃ । સરસ્વતીન્દ્રિય-મદધાત્ । પૂષા પ્રતિષ્ઠા ઽઽસીત્ । તતો વૈ દેવા વ્યજયન્ત । યદેતાનિ હવીગ્ંષિ નિરુપ્યન્તે વિજિત્યૈ । નોત્તરવેદિમુપ- વપતિ । પશવો વા ઉત્તરવેદિઃ । અજાતા ઇવ હ્યેતર્હિ પશવઃ ॥ 18 ॥
(ઐ-દ્- ઇત્ય - શોચ-દ્- વ્યુદ્ધર - ત્યબ્રવીત્ - પ્રતિષ્ઠયા જેષ્યથે ત્યેતરઃઇ પશવઃ) (અ. 2)
અનુવાકં 3 - વૈશ્વદેવપર્ગતાનિ વિશ્વેષાઙ્ગાનિ
અનુવાકં 3 - વૈશ્વદેવપર્ગતાનિ વિશ્વેષાઙ્ગાનિ
ત્રિવૃ-દ્બર્હિ-ર્ભવતિ । માતા પિતા પુત્રઃ । તદેવ ત-ન્મિથુનમ્ । ઉલ્બ-ઙ્ગર્ભો જરાયુ । તદેવ ત-ન્મિથુનમ્ । ત્રેધા બર્હિ-સ્સન્નદ્ધ-મ્ભવતિ । ત્રય ઇમે લોકાઃ । એષ્વેવ લોકેષુ પ્રતિ તિષ્ઠતિ । એકધા પુન-સ્સન્નદ્ધ-મ્ભવતિ । એક ઇવ હ્યયં-લોઁકઃ ॥ 19 ॥
અસ્મિન્નેવ તેન લોકે પ્રતિ તિષ્ઠતિ । પ્રસુવો ભવન્તિ । પ્રથમજામેવ પુષ્ટિમવ રુન્ધે । પ્રથમજો વથ્સો દક્ષિણા સમૃદ્ધ્યૈ । પૃષદાજ્ય-ઙ્ગૃહ્ણાતિ । પશવો વૈ પૃષદાજ્યમ્ । પશૂનેવાવ રુન્ધે । પઞ્ચગૃહીત-મ્ભવતિ । પાઙ્ક્તા હિ પશવઃ । બહુરૂપ-મ્ભવતિ ॥ 20 ॥
બહુરૂપા હિ પશવ-સ્સમૃદ્ધ્યૈ । અગ્નિ-મ્મન્થન્તિ । અગ્નિમુખા વૈ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત । યદગ્નિ-મ્મન્થન્તિ । અગ્નિમુખા એવ ત-ત્પ્રજા યજમાન-સ્સૃજતે । નવ પ્રયાજા ઇજ્યન્તે । નવાનૂયાજાઃ । અષ્ટૌ હવીગ્ંષિ । દ્વાવાઘારૌ । દ્વાવાજ્યભાગૌ ॥ 21 ॥
ત્રિગ્ંશ-થ્સમ્પદ્યન્તે । ત્રિગ્ંશદક્ષરા વિરાટ્ । અન્નં-વિઁરાટ્ । વિરાજૈવાન્નાદ્યમવ રુન્ધે । યજમાનો વા એકકપાલઃ । તેજ આજ્યમ્ । યદેકકપાલ આજ્યમાનયતિ । યજમાનમેવ તેજસા સમર્ધયતિ । યજમાનો વા એકકપાલઃ । પશવ આજ્યમ્ ॥ 22 ॥
યદેકકપાલ આજ્યમાનયતિ । યજમાનમેવ પશુભિ-સ્સમર્ધયતિ । યદલ્પમાનયેત્ । અલ્પા એન-મ્પશવો ભુઞ્જન્ત ઉપતિષ્ઠેરન્ન્ । ય-દ્બહ્વાનયેત્ । બહવ એન-મ્પશવો ભુઞ્જન્ત ઉપતિષ્ઠેરન્ન્ । બહ્વાનીયાવિઃ પૃષ્ઠ-ઙ્કુર્યાત્ । બહવ એવૈન-મ્પશવો ભુઞ્જન્ત ઉપતિષ્ઠન્તે । યજમાનો વા એકકપાલઃ । યદેકકપાલસ્યાવદ્યેત્ ॥ 23 ॥
યજમાનસ્યાવદ્યેત્ । ઉદ્વા માદ્યે-દ્યજમાનઃ । પ્ર વા મીયેત । સકૃદેવ હોતવ્યઃ । સકૃદિવ હિ સુવર્ગો લોકઃ । હુત્વા-ઽભિ જુહોતિ । યજમાનમેવ સુવર્ગં-લોઁક-ઙ્ગમયિત્વા । તેજસા સમર્ધયતિ । યજમાનો વા એકકપાલઃ । સુવર્ગો લોક આહવનીયઃ ॥ 24 ॥
યદેકકપાલ-માહવનીયે જુહોતિ । યજમાનમેવ સુવર્ગં-લોઁક-ઙ્ગમયતિ । યદ્ધસ્તેન જુહુયાત્ । સુવર્ગા-લ્લોકા-દ્યજમાન-મવવિદ્ધ્યેત્ । સ્રુચા જુહોતિ । સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ । ય-ત્પ્રામ્પદ્યેત । દેવલોકમભિ જયેત્ । ય-દ્દક્ષિણા પિતૃલોકમ્ । ય-ત્પ્રત્યક્ ॥ 25 ॥
રક્ષાગ્ંસિ યજ્ઞગ્ં હન્યુઃ । યદુદઙ્ઙ્ । મનુષ્યલોક-મભિજયેત્ । પ્રતિષ્ઠિતો હોતવ્યઃ । એકકપાલં-વૈઁ પ્રતિતિષ્ઠન્ત-ન્દ્યાવાપૃથિવી અનુ પ્રતિતિષ્ઠતઃ । દ્યાવાપૃથિવી ઋતવઃ । ઋતૂન્. યજ્ઞઃ । યજ્ઞં-યઁજમાનઃ । યજમાન-મ્પ્રજાઃ । તસ્માત્-પ્રતિષ્ઠિતો હોતવ્યઃ ॥ 26 ॥
વાજિનો યજતિ । અગ્નિર્વાયુ-સ્સૂર્યઃ । તે વૈ વાજિનઃ । તાનેવ ત-દ્યજતિ । અથો ખલ્વાહુઃ । છન્દાગ્ંસિ વૈ વાજિન ઇતિ । તાન્યેવ ત-દ્યજતિ । ઋખ્સામે વા ઇન્દ્રસ્ય હરી સોમપાનૌ । તયોઃ પરિધય આધાનમ્ । વાજિન-મ્ભાગધેયમ્ ॥ 27 ॥
યદપ્રહૃત્ય પરિધીઞ્જુહુયાત્ । અન્તરાધાનાભ્યા-ઙ્ઘાસ-મ્પ્રયચ્છેત્ । પ્રહૃત્ય પરિધીઞ્જુહોતિ । નિરાધાનાભ્યામેવ ઘાસ-મ્પ્રયચ્છતિ । બર્હિષિ વિષિઞ્ચન્વાજિન-માનયતિ । પ્રજા વૈ બરઃઇઃ । રેતો વાજિનમ્ । પ્રજાસ્વેવ રેતો દધાતિ । સમુપહૂય ભક્ષયન્તિ । એત-થ્સોમપીથા હ્યેતે । અથો આત્મન્નેવ રેતો દધતે । યજમાન ઉત્તમો ભક્ષયતિ । પશવો વૈ વાજિનમ્ । યજમાન એવ પશૂ-ન્પ્રતિષ્ઠાપયન્તિ ॥ 28 ॥
અસ્મિન્નેવ તેન લોકે પ્રતિ તિષ્ઠતિ । પ્રસુવો ભવન્તિ । પ્રથમજામેવ પુષ્ટિમવ રુન્ધે । પ્રથમજો વથ્સો દક્ષિણા સમૃદ્ધ્યૈ । પૃષદાજ્ય-ઙ્ગૃહ્ણાતિ । પશવો વૈ પૃષદાજ્યમ્ । પશૂનેવાવ રુન્ધે । પઞ્ચગૃહીત-મ્ભવતિ । પાઙ્ક્તા હિ પશવઃ । બહુરૂપ-મ્ભવતિ ॥ 20 ॥
બહુરૂપા હિ પશવ-સ્સમૃદ્ધ્યૈ । અગ્નિ-મ્મન્થન્તિ । અગ્નિમુખા વૈ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત । યદગ્નિ-મ્મન્થન્તિ । અગ્નિમુખા એવ ત-ત્પ્રજા યજમાન-સ્સૃજતે । નવ પ્રયાજા ઇજ્યન્તે । નવાનૂયાજાઃ । અષ્ટૌ હવીગ્ંષિ । દ્વાવાઘારૌ । દ્વાવાજ્યભાગૌ ॥ 21 ॥
ત્રિગ્ંશ-થ્સમ્પદ્યન્તે । ત્રિગ્ંશદક્ષરા વિરાટ્ । અન્નં-વિઁરાટ્ । વિરાજૈવાન્નાદ્યમવ રુન્ધે । યજમાનો વા એકકપાલઃ । તેજ આજ્યમ્ । યદેકકપાલ આજ્યમાનયતિ । યજમાનમેવ તેજસા સમર્ધયતિ । યજમાનો વા એકકપાલઃ । પશવ આજ્યમ્ ॥ 22 ॥
યદેકકપાલ આજ્યમાનયતિ । યજમાનમેવ પશુભિ-સ્સમર્ધયતિ । યદલ્પમાનયેત્ । અલ્પા એન-મ્પશવો ભુઞ્જન્ત ઉપતિષ્ઠેરન્ન્ । ય-દ્બહ્વાનયેત્ । બહવ એન-મ્પશવો ભુઞ્જન્ત ઉપતિષ્ઠેરન્ન્ । બહ્વાનીયાવિઃ પૃષ્ઠ-ઙ્કુર્યાત્ । બહવ એવૈન-મ્પશવો ભુઞ્જન્ત ઉપતિષ્ઠન્તે । યજમાનો વા એકકપાલઃ । યદેકકપાલસ્યાવદ્યેત્ ॥ 23 ॥
યજમાનસ્યાવદ્યેત્ । ઉદ્વા માદ્યે-દ્યજમાનઃ । પ્ર વા મીયેત । સકૃદેવ હોતવ્યઃ । સકૃદિવ હિ સુવર્ગો લોકઃ । હુત્વા-ઽભિ જુહોતિ । યજમાનમેવ સુવર્ગં-લોઁક-ઙ્ગમયિત્વા । તેજસા સમર્ધયતિ । યજમાનો વા એકકપાલઃ । સુવર્ગો લોક આહવનીયઃ ॥ 24 ॥
યદેકકપાલ-માહવનીયે જુહોતિ । યજમાનમેવ સુવર્ગં-લોઁક-ઙ્ગમયતિ । યદ્ધસ્તેન જુહુયાત્ । સુવર્ગા-લ્લોકા-દ્યજમાન-મવવિદ્ધ્યેત્ । સ્રુચા જુહોતિ । સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ । ય-ત્પ્રામ્પદ્યેત । દેવલોકમભિ જયેત્ । ય-દ્દક્ષિણા પિતૃલોકમ્ । ય-ત્પ્રત્યક્ ॥ 25 ॥
રક્ષાગ્ંસિ યજ્ઞગ્ં હન્યુઃ । યદુદઙ્ઙ્ । મનુષ્યલોક-મભિજયેત્ । પ્રતિષ્ઠિતો હોતવ્યઃ । એકકપાલં-વૈઁ પ્રતિતિષ્ઠન્ત-ન્દ્યાવાપૃથિવી અનુ પ્રતિતિષ્ઠતઃ । દ્યાવાપૃથિવી ઋતવઃ । ઋતૂન્. યજ્ઞઃ । યજ્ઞં-યઁજમાનઃ । યજમાન-મ્પ્રજાઃ । તસ્માત્-પ્રતિષ્ઠિતો હોતવ્યઃ ॥ 26 ॥
વાજિનો યજતિ । અગ્નિર્વાયુ-સ્સૂર્યઃ । તે વૈ વાજિનઃ । તાનેવ ત-દ્યજતિ । અથો ખલ્વાહુઃ । છન્દાગ્ંસિ વૈ વાજિન ઇતિ । તાન્યેવ ત-દ્યજતિ । ઋખ્સામે વા ઇન્દ્રસ્ય હરી સોમપાનૌ । તયોઃ પરિધય આધાનમ્ । વાજિન-મ્ભાગધેયમ્ ॥ 27 ॥
યદપ્રહૃત્ય પરિધીઞ્જુહુયાત્ । અન્તરાધાનાભ્યા-ઙ્ઘાસ-મ્પ્રયચ્છેત્ । પ્રહૃત્ય પરિધીઞ્જુહોતિ । નિરાધાનાભ્યામેવ ઘાસ-મ્પ્રયચ્છતિ । બર્હિષિ વિષિઞ્ચન્વાજિન-માનયતિ । પ્રજા વૈ બરઃઇઃ । રેતો વાજિનમ્ । પ્રજાસ્વેવ રેતો દધાતિ । સમુપહૂય ભક્ષયન્તિ । એત-થ્સોમપીથા હ્યેતે । અથો આત્મન્નેવ રેતો દધતે । યજમાન ઉત્તમો ભક્ષયતિ । પશવો વૈ વાજિનમ્ । યજમાન એવ પશૂ-ન્પ્રતિષ્ઠાપયન્તિ ॥ 28 ॥
(લોકો - બહુરૂપ-મ્ભવ - ત્યાજ્યભાગૌ - પશવ આજ્ય - મવદ્યે - દાહવનીયઃ - પ્રત્યક્ - તસ્મા-ત્પ્રતિષ્ઠિતો હોતવ્યો - ભાગધેય - મેતે ચત્વારિ ચ) (અ. 3)
અનુવાકં 4 - વરુણપ્રઘાસાઃ
અનુવાકં 4 - વરુણપ્રઘાસાઃ
પ્રજાપતિ-સ્સવિતા ભૂત્વા પ્રજા અસૃજત । તા એનમત્યમન્યન્ત । તા અસ્માદપાક્રામન્ન્ । તા વરુણો ભૂત્વા પ્રજા વરુણેનાગ્રાહયત્ । તાઃ પ્રજા વરુણગૃહીતાઃ । પ્રજાપતિ-મ્પુનરુપાધાવન્નાથ-મિચ્છમાનાઃ । સ એતાન્-પ્રજાપતિ-ર્વરુણ પ્રઘાસાનપશ્યત્ । તાન્નિરવપત્ । તૈર્વૈ સ પ્રજા વરુણ-પાશાદમુઞ્ચત્ । ય-દ્વરુણ-પ્રઘાસા નિરુપ્યન્તે ॥ 29 ॥
પ્રજાનામવરુણગ્રાહાય । તાસા-ન્દક્ષિણો બાહુ-ર્ન્યક્ન આસીત્ । સવ્યઃ પ્રસૃતઃ । સ એતા-ન્દ્વિતીયા-ન્દક્ષિણતો વેદિમુદહન્ન્ । તતો વૈ સ પ્રજાના-ન્દક્ષિણ-મ્બાહુ-મ્પ્રાસારયત્ । ય-દ્દ્વિતીયા-ન્દક્ષિણતો વેદિમુદ્ધન્તિ । પ્રજાનામેવ ત-દ્યજમાનો દક્ષિણ-મ્બાહુ-મ્પ્રસારયતિ । તસ્માચ્ચાતુર્માસ્યયાજ્યમુષ્મિન્ ઁલોક ઉભયાબાહુઃ । યજ્ઞાભિજિતગ્ગ્ હ્યસ્ય । પૃથમાત્રા-દ્વેદી અસભિન્ન્ને ભવતઃ ॥ 30 ॥
તસ્માત્-પૃથમાત્રં-વ્યઁગ્ંસૌ । ઉત્તરસ્યાં-વેઁદ્યામુત્તરવેદિમુપ વપતિ । પશવો વા ઉત્તરવેદિઃ । પશૂનેવાવ રુન્ધે । અથો યજ્ઞપરુષો-ઽનન્તરિત્યૈ । એત-દ્બ્રાહ્મણાન્યેવ પઞ્ચ હવીગ્ંષિ । અથૈષ ઐન્દ્રાગ્નો ભવતિ । પ્રાણાપાનૌ વા એતૌ દેવાનામ્ । યદિન્દ્રાગ્ની । યદૈન્દ્રાગ્નો ભવતિ ॥ 31 ॥
પ્રાણાપાનાવેવાવ રુન્ધે । ઓજો બલં-વાઁ એતૌ દેવાનામ્ । યદિન્દ્રાગ્ની । યદૈન્દ્રાગ્નો ભવતિ । ઓજો બલમેવાવ રુન્ધે । મારુત્યામિક્ષા ભવતિ । વારુણ્યામિક્ષા । મેષી ચ મેષશ્ચ ભવતઃ । મિથુના એવ પ્રજા વરુણપાશા-ન્મુઞ્ચતિ । લોમશૌ ભવતો મેદ્ધ્યત્વાય ॥ 32 ॥
શમીપર્ણાન્યુપ વપતિ । ઘાસમેવાભ્યામપિ યચ્છતિ । પ્રજાપતિમન્નાદ્ય-ન્નોપાનમત્ । સ એતેન શતેદ્ધ્મેન હવિષા ઽન્નાદ્યમ-વારુન્ધ । ય-ત્પર-શ્શતાનિ શમીપર્ણાનિ ભવન્તિ । અન્નાદ્યસ્યાવ-રુદ્ધ્યૈ । સૌમ્યાનિ વૈ કરીરાણિ । સૌમ્યા ખલુ વા આહુતિ-ર્દિવો વૃષ્ટિ-ઞ્ચ્યાવયતિ । યત્-કરીરાણિ ભવન્તિ । સૌમ્યયૈવાહુત્યા દિવો વૃષ્ટિમવ રુન્ધે । કાય એકકપાલો ભવતિ । પ્રજાના-ઙ્કત્વાંયઁ । પ્રતિપૂરુષ-ઙ્કરમ્ભ પાત્રાણિ ભવન્તિ । જાતા એવ પ્રજા વરુણપાશા-ન્મુઞ્ચતિ । એક-મતિરિક્તમ્ । જનિષ્યમાણા એવ પ્રજા વરુણપાશા-ન્મુઞ્ચતિ ॥ 33 ॥
પ્રજાનામવરુણગ્રાહાય । તાસા-ન્દક્ષિણો બાહુ-ર્ન્યક્ન આસીત્ । સવ્યઃ પ્રસૃતઃ । સ એતા-ન્દ્વિતીયા-ન્દક્ષિણતો વેદિમુદહન્ન્ । તતો વૈ સ પ્રજાના-ન્દક્ષિણ-મ્બાહુ-મ્પ્રાસારયત્ । ય-દ્દ્વિતીયા-ન્દક્ષિણતો વેદિમુદ્ધન્તિ । પ્રજાનામેવ ત-દ્યજમાનો દક્ષિણ-મ્બાહુ-મ્પ્રસારયતિ । તસ્માચ્ચાતુર્માસ્યયાજ્યમુષ્મિન્ ઁલોક ઉભયાબાહુઃ । યજ્ઞાભિજિતગ્ગ્ હ્યસ્ય । પૃથમાત્રા-દ્વેદી અસભિન્ન્ને ભવતઃ ॥ 30 ॥
તસ્માત્-પૃથમાત્રં-વ્યઁગ્ંસૌ । ઉત્તરસ્યાં-વેઁદ્યામુત્તરવેદિમુપ વપતિ । પશવો વા ઉત્તરવેદિઃ । પશૂનેવાવ રુન્ધે । અથો યજ્ઞપરુષો-ઽનન્તરિત્યૈ । એત-દ્બ્રાહ્મણાન્યેવ પઞ્ચ હવીગ્ંષિ । અથૈષ ઐન્દ્રાગ્નો ભવતિ । પ્રાણાપાનૌ વા એતૌ દેવાનામ્ । યદિન્દ્રાગ્ની । યદૈન્દ્રાગ્નો ભવતિ ॥ 31 ॥
પ્રાણાપાનાવેવાવ રુન્ધે । ઓજો બલં-વાઁ એતૌ દેવાનામ્ । યદિન્દ્રાગ્ની । યદૈન્દ્રાગ્નો ભવતિ । ઓજો બલમેવાવ રુન્ધે । મારુત્યામિક્ષા ભવતિ । વારુણ્યામિક્ષા । મેષી ચ મેષશ્ચ ભવતઃ । મિથુના એવ પ્રજા વરુણપાશા-ન્મુઞ્ચતિ । લોમશૌ ભવતો મેદ્ધ્યત્વાય ॥ 32 ॥
શમીપર્ણાન્યુપ વપતિ । ઘાસમેવાભ્યામપિ યચ્છતિ । પ્રજાપતિમન્નાદ્ય-ન્નોપાનમત્ । સ એતેન શતેદ્ધ્મેન હવિષા ઽન્નાદ્યમ-વારુન્ધ । ય-ત્પર-શ્શતાનિ શમીપર્ણાનિ ભવન્તિ । અન્નાદ્યસ્યાવ-રુદ્ધ્યૈ । સૌમ્યાનિ વૈ કરીરાણિ । સૌમ્યા ખલુ વા આહુતિ-ર્દિવો વૃષ્ટિ-ઞ્ચ્યાવયતિ । યત્-કરીરાણિ ભવન્તિ । સૌમ્યયૈવાહુત્યા દિવો વૃષ્ટિમવ રુન્ધે । કાય એકકપાલો ભવતિ । પ્રજાના-ઙ્કત્વાંયઁ । પ્રતિપૂરુષ-ઙ્કરમ્ભ પાત્રાણિ ભવન્તિ । જાતા એવ પ્રજા વરુણપાશા-ન્મુઞ્ચતિ । એક-મતિરિક્તમ્ । જનિષ્યમાણા એવ પ્રજા વરુણપાશા-ન્મુઞ્ચતિ ॥ 33 ॥
(નિરુપ્યન્તે- ભવતો - ભવતિ - મેદ્ધ્યત્વાય - રુન્ધે ષટ્ચ) (અ. 4)
અનુવાકં 5 - તચ્છેષઃ
અનુવાકં 5 - તચ્છેષઃ
ઉત્તરસ્યાં-વેઁદ્યામન્યાનિ હવીગ્ંષિ સાદયતિ । દક્ષિણાયા-મ્મારુતીમ્ । અપધુરમેવૈના યુનક્તિ । અથો ઓજ એવાસામવહરતિ । તસ્મા-દ્બ્રહ્મણશ્ચ ક્ષત્રાચ્ચ વિશો-ઽન્યતો-ઽપક્રમિણીઃ । મારુત્યા પૂર્વયા પ્રચરતિ । અનૃતમેવાવ યજતે । વારુણ્યોત્તરયા । અન્તત એવ વરુણમવ-યજતે । યદેવાદ્ધ્વર્યુઃ કરોતિ ॥ 34 ॥
ત-ત્પ્રતિપ્રસ્થાતા કરોતિ । તસ્મા-દ્યચ્છ્રેયાન્-કરોતિ । ત-ત્પાપીયાન્-કરોતિ । પત્નીં ઁવાચયતિ । મેદ્ધ્યામેવૈના-ઙ્કરોતિ । અથો તપ એવૈનામુપ નયતિ । યજ્જારગ્ં સન્ત-ન્ન પ્રબ્રૂયાત્ । પ્રિય-ઞ્જ્ઞાતિગ્ં રુન્ધ્યાત્ । અસૌ મે જાર ઇતિ નિર્દિશેત્ । નિર્દિશ્યૈવૈનં-વઁરુણપાશેન ગ્રાહયતિ ॥ 35 ॥
પ્રઘાસ્યાન્. હવામહ ઇતિ પત્ની-મુદાનયતિ । અહ્વતૈવૈનામ્ । યત્-પત્ની પુરોનુવાક્યામનુ બ્રૂયાત્ । નિર્વીર્યો યજમાન-સ્સ્યાત્ । યજમાનો ઽન્વાહ । આત્મન્નેવ વીર્ય-ન્ધત્તે । ઉભૌ યાજ્યાગ્ં સવીર્યત્વાય । યદ્ગ્રામે યદરણ્ય ઇત્યાહ । યથોદિતમેવ વરુણમવ યજતે । યજમાનદેવત્યો વા આહવનીયઃ ॥ 36 ॥
ભ્રાતૃવ્ય દેવત્યો દક્ષિણઃ । યદાહવનીયે જુહુયાત્ । યજમાનં-વઁરુણપાશેન ગ્રાહયેત્ । દક્ષિણે ઽગ્નૌ જુહોતિ । ભ્રાતૃવ્યમેવ વરુણપાશેન ગ્રાહયતિ । શૂર્પેણ જુહોતિ । અન્યમેવ વરુણમવયજતે । શીર્ષન્નધિ નિધાય જુહોતિ । શીર્ષત એવ વરુણમવ યજતે । પ્રત્યન્તિષ્ઠઞ્જુહોતિ ॥ 37 ॥
પ્રત્યઙ્ઙેવ વરુણપાશા-ન્નિર્મુચ્યતે । અક્રન્કર્મ કર્મકૃત ઇત્યાહ । દેવાનૃણ-ન્નિરવદાય । અનૃણા ગૃહાનુપ-પ્રેતેતિ વાવૈતદાહ । વરુણ ગૃહીતં-વાઁ એત-દ્યજ્ઞસ્ય । ય-દ્યજુષા ગૃહીતસ્યાતિરિચ્યતે । તુષાશ્ચ નિષ્કાસશ્ચ । તુષૈશ્ચ નિષ્કાસેન ચાવભૃથમવૈતિ । વરુણ-ગૃહીતેનૈવ વરુણમવયજતે । અપો-ઽવભૃથમવૈતિ ॥ 38 ॥
અફ્સુ વૈ વરુણઃ । સાક્ષાદેવ વરુણમવ યજતે । પ્રતિયુતો વરુણસ્ય પાશ ઇત્યાહ । વરુણપાશાદેવ નિર્મુચ્યતે । અપ્રતીક્ષ-માયન્તિ । વરુણસ્યાન્તર્હિત્યૈ । એધો-ઽસ્યેધિષીમહીત્યાહ । સમિધૈવાગ્નિ-ન્નમસ્યન્ત ઉપાયન્તિ । તેજો-ઽસિ તેજો મયિ ધેહીત્યાહ । તેજ એવાત્મન્ધત્તે ॥ 39 ॥
ત-ત્પ્રતિપ્રસ્થાતા કરોતિ । તસ્મા-દ્યચ્છ્રેયાન્-કરોતિ । ત-ત્પાપીયાન્-કરોતિ । પત્નીં ઁવાચયતિ । મેદ્ધ્યામેવૈના-ઙ્કરોતિ । અથો તપ એવૈનામુપ નયતિ । યજ્જારગ્ં સન્ત-ન્ન પ્રબ્રૂયાત્ । પ્રિય-ઞ્જ્ઞાતિગ્ં રુન્ધ્યાત્ । અસૌ મે જાર ઇતિ નિર્દિશેત્ । નિર્દિશ્યૈવૈનં-વઁરુણપાશેન ગ્રાહયતિ ॥ 35 ॥
પ્રઘાસ્યાન્. હવામહ ઇતિ પત્ની-મુદાનયતિ । અહ્વતૈવૈનામ્ । યત્-પત્ની પુરોનુવાક્યામનુ બ્રૂયાત્ । નિર્વીર્યો યજમાન-સ્સ્યાત્ । યજમાનો ઽન્વાહ । આત્મન્નેવ વીર્ય-ન્ધત્તે । ઉભૌ યાજ્યાગ્ં સવીર્યત્વાય । યદ્ગ્રામે યદરણ્ય ઇત્યાહ । યથોદિતમેવ વરુણમવ યજતે । યજમાનદેવત્યો વા આહવનીયઃ ॥ 36 ॥
ભ્રાતૃવ્ય દેવત્યો દક્ષિણઃ । યદાહવનીયે જુહુયાત્ । યજમાનં-વઁરુણપાશેન ગ્રાહયેત્ । દક્ષિણે ઽગ્નૌ જુહોતિ । ભ્રાતૃવ્યમેવ વરુણપાશેન ગ્રાહયતિ । શૂર્પેણ જુહોતિ । અન્યમેવ વરુણમવયજતે । શીર્ષન્નધિ નિધાય જુહોતિ । શીર્ષત એવ વરુણમવ યજતે । પ્રત્યન્તિષ્ઠઞ્જુહોતિ ॥ 37 ॥
પ્રત્યઙ્ઙેવ વરુણપાશા-ન્નિર્મુચ્યતે । અક્રન્કર્મ કર્મકૃત ઇત્યાહ । દેવાનૃણ-ન્નિરવદાય । અનૃણા ગૃહાનુપ-પ્રેતેતિ વાવૈતદાહ । વરુણ ગૃહીતં-વાઁ એત-દ્યજ્ઞસ્ય । ય-દ્યજુષા ગૃહીતસ્યાતિરિચ્યતે । તુષાશ્ચ નિષ્કાસશ્ચ । તુષૈશ્ચ નિષ્કાસેન ચાવભૃથમવૈતિ । વરુણ-ગૃહીતેનૈવ વરુણમવયજતે । અપો-ઽવભૃથમવૈતિ ॥ 38 ॥
અફ્સુ વૈ વરુણઃ । સાક્ષાદેવ વરુણમવ યજતે । પ્રતિયુતો વરુણસ્ય પાશ ઇત્યાહ । વરુણપાશાદેવ નિર્મુચ્યતે । અપ્રતીક્ષ-માયન્તિ । વરુણસ્યાન્તર્હિત્યૈ । એધો-ઽસ્યેધિષીમહીત્યાહ । સમિધૈવાગ્નિ-ન્નમસ્યન્ત ઉપાયન્તિ । તેજો-ઽસિ તેજો મયિ ધેહીત્યાહ । તેજ એવાત્મન્ધત્તે ॥ 39 ॥
(કરોતિ - ગ્રાહય - ત્યાહવનીય - સ્તિષ્ઠઞ્જુહો - ત્યપો-ઽવભૃથમવૈતિ - ધત્તે) (અ. 5)
અનુવાકં 6 - સાકમેધાઃ
અનુવાકં 6 - સાકમેધાઃ
દેવાસુરા-સ્સંયઁત્તા આસન્ન્ । સો-ઽગ્નિરબ્રવીત્ । મમેય-મનીકવતી તનૂઃ । તા-મ્પ્રીણીત । અથાસુરાનભિ ભવિષ્યથેતિ । તે દેવા અગ્નયે-ઽનીકવતે પુરોડાશમષ્ટાકપાલ-ન્નિરવપન્ન્ । સો-ઽગ્નિરનીકવાન્-થ્સ્વેન ભાગધેયેન પ્રીતઃ । ચતુર્ધા ઽનીકા-ન્યજનયત । તતો દેવા અભવન્ન્ । પરા ઽસુરાઃ ॥ 40 ॥
યદગ્નયે-ઽનીકવતે પુરોડાશમષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપતિ । અગ્નિમેવાનીકવન્તગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેન પ્રીણાતિ । સો-ઽગ્નિરનીકવાન્-થ્સ્વેન ભાગધેયેન પ્રીતઃ । ચતુર્ધા ઽનીકાનિ જનયતે । અસૌ વા આદિત્યો-ઽગ્નિ-રનીકવાન્ । તસ્ય રશ્મયો-ઽનીકાનિ । સાકગ્ં સૂર્યેણોદ્યતા નિર્વપતિ । સાક્ષાદેવાસ્મા અનીકાનિ જનયતિ । તે-ઽસુરાઃ પરાજિતા યન્તઃ । દ્યાવાપૃથિવી ઉપાશ્રયન્ન્ ॥ 41 ॥
તે દેવા મરુદ્ભ્યઃ સાન્તપનેભ્યશ્ચરુ-ન્નિરવપન્ન્ । તા-ન્દ્યાવાપૃથિવીભ્યા-મેવોભયત-સ્સમતપન્ન્ । યન્મરુદ્ભ્યઃ સાન્તપનેભ્યશ્ચરુ-ન્નિર્વપતિ । દ્યાવાપૃથિવીભ્યામેવ તદુભયતો યજમાનો ભ્રાતૃવ્યાન્-થ્સન્તપતિ । મદ્ધ્યન્દિને નિર્વપતિ । તર્હિ હિ તે-ઽક્ષ્ણિષ્ઠ-ન્તપતિ । ચરુર્ભવતિ । સર્વત એવૈનાન્-થ્સન્તપતિ । તે દેવા-શ્શ્વો વિજયિન-સ્સન્તઃ । સર્વાસા-ન્દુગ્ધે ગૃહમેધીય-ઞ્ચરુ-ન્નિરવપન્ન્ ॥ 42 ॥
આશિતા એવાદ્યોપવસામ । કસ્ય વા-ઽહેદમ્ । કસ્ય વા શ્વો ભવિતેતિ । સ શૃતો-ઽભવત્ । તસ્યાહુતસ્ય નાશ્ઞન્ન્ । ન હિ દેવા અહુતસ્યાશ્ઞન્તિ । તે-ઽબ્રુવન્ન્ । કસ્મા ઇમગ્ં હોષ્યામ ઇતિ । મરુદ્ભ્યો ગૃહમેધિભ્ય ઇત્યબ્રુવન્ન્ । ત-મ્મરુદ્ભ્યો ગૃહમેધિભ્યો-ઽજુહવુઃ ॥ 43 ॥
તતો દેવા અભવન્ન્ । પરા-ઽસુરાઃ । યસ્યૈવં-વિઁદુષો મરુદ્ભ્યો ગૃહમેધિભ્યો ગૃહે જુહ્વતિ । ભવત્યાત્મના । પરા-ઽસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ । યદ્વૈ યજ્ઞસ્ય પાકત્રા ક્રિયતે । પશવ્ય-ન્તત્ । પાકત્રા વા એતત્ક્રિયતે । યન્નેદ્ધ્માબર્હિ-ર્ભવતિ । ન સામિધેની-રન્વાહ ॥ 44 ॥
ન પ્રયાજા ઇજ્યન્તે । નાનૂયાજાઃ । ય એવં-વેઁદ । પશુમા-ન્ભવતિ । આજ્યભાગૌ યજતિ । યજ્ઞસ્યૈવ ચક્ષુષી નાન્તરેતિ । મરુતો ગૃહમેધિનો યજતિ । ભાગધેયે-નૈવૈનાન્-થ્સમર્ધયતિ । અગ્નિગ્ગ્ સ્વિષ્ટકૃતં-યઁજતિ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ । ઇડાન્તો ભવતિ । પશવો વા ઇડા । પશુષ્વેવોપરિષ્ટા-ત્પ્રતિ તિષ્ઠતિ ॥ 45 ॥
યદગ્નયે-ઽનીકવતે પુરોડાશમષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપતિ । અગ્નિમેવાનીકવન્તગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેન પ્રીણાતિ । સો-ઽગ્નિરનીકવાન્-થ્સ્વેન ભાગધેયેન પ્રીતઃ । ચતુર્ધા ઽનીકાનિ જનયતે । અસૌ વા આદિત્યો-ઽગ્નિ-રનીકવાન્ । તસ્ય રશ્મયો-ઽનીકાનિ । સાકગ્ં સૂર્યેણોદ્યતા નિર્વપતિ । સાક્ષાદેવાસ્મા અનીકાનિ જનયતિ । તે-ઽસુરાઃ પરાજિતા યન્તઃ । દ્યાવાપૃથિવી ઉપાશ્રયન્ન્ ॥ 41 ॥
તે દેવા મરુદ્ભ્યઃ સાન્તપનેભ્યશ્ચરુ-ન્નિરવપન્ન્ । તા-ન્દ્યાવાપૃથિવીભ્યા-મેવોભયત-સ્સમતપન્ન્ । યન્મરુદ્ભ્યઃ સાન્તપનેભ્યશ્ચરુ-ન્નિર્વપતિ । દ્યાવાપૃથિવીભ્યામેવ તદુભયતો યજમાનો ભ્રાતૃવ્યાન્-થ્સન્તપતિ । મદ્ધ્યન્દિને નિર્વપતિ । તર્હિ હિ તે-ઽક્ષ્ણિષ્ઠ-ન્તપતિ । ચરુર્ભવતિ । સર્વત એવૈનાન્-થ્સન્તપતિ । તે દેવા-શ્શ્વો વિજયિન-સ્સન્તઃ । સર્વાસા-ન્દુગ્ધે ગૃહમેધીય-ઞ્ચરુ-ન્નિરવપન્ન્ ॥ 42 ॥
આશિતા એવાદ્યોપવસામ । કસ્ય વા-ઽહેદમ્ । કસ્ય વા શ્વો ભવિતેતિ । સ શૃતો-ઽભવત્ । તસ્યાહુતસ્ય નાશ્ઞન્ન્ । ન હિ દેવા અહુતસ્યાશ્ઞન્તિ । તે-ઽબ્રુવન્ન્ । કસ્મા ઇમગ્ં હોષ્યામ ઇતિ । મરુદ્ભ્યો ગૃહમેધિભ્ય ઇત્યબ્રુવન્ન્ । ત-મ્મરુદ્ભ્યો ગૃહમેધિભ્યો-ઽજુહવુઃ ॥ 43 ॥
તતો દેવા અભવન્ન્ । પરા-ઽસુરાઃ । યસ્યૈવં-વિઁદુષો મરુદ્ભ્યો ગૃહમેધિભ્યો ગૃહે જુહ્વતિ । ભવત્યાત્મના । પરા-ઽસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ । યદ્વૈ યજ્ઞસ્ય પાકત્રા ક્રિયતે । પશવ્ય-ન્તત્ । પાકત્રા વા એતત્ક્રિયતે । યન્નેદ્ધ્માબર્હિ-ર્ભવતિ । ન સામિધેની-રન્વાહ ॥ 44 ॥
ન પ્રયાજા ઇજ્યન્તે । નાનૂયાજાઃ । ય એવં-વેઁદ । પશુમા-ન્ભવતિ । આજ્યભાગૌ યજતિ । યજ્ઞસ્યૈવ ચક્ષુષી નાન્તરેતિ । મરુતો ગૃહમેધિનો યજતિ । ભાગધેયે-નૈવૈનાન્-થ્સમર્ધયતિ । અગ્નિગ્ગ્ સ્વિષ્ટકૃતં-યઁજતિ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ । ઇડાન્તો ભવતિ । પશવો વા ઇડા । પશુષ્વેવોપરિષ્ટા-ત્પ્રતિ તિષ્ઠતિ ॥ 45 ॥
(અસુરા - અશ્રયન્ - ગૃહમેધીયં ચરુ-ન્નિરવપન્ - નજુહવુ - રન્વા - હેડાન્તો ભવતિ દ્વે ચ) (અ. 6)
અનુવાકં 7 - તચ્છેષઃ
અનુવાકં 7 - તચ્છેષઃ
યત્પત્ની ગૃહમેધીય-સ્યાશ્ઞીયાત્ । ગૃહમેદ્ધ્યેવ સ્યાત્ । વિ ત્વસ્ય યજ્ઞ ઋધ્યેત । યન્નાશ્ઞીયાત્ । અગૃહમેધી સ્યાત્ । નાસ્ય યજ્ઞો વ્યૃદ્ધ્યેત । પ્રતિવેશ-મ્પચેયુઃ । તસ્યાશ્ઞીયાત્ । ગૃહમેદ્ધ્યેવ ભવતિ । નાસ્ય યજ્ઞો વ્યૃદ્ધ્યતે ॥ 46 ॥
તે દેવા ગૃહમેધીયેનેષ્ટ્વા । આશિતા અભવન્ન્ । આઞ્જતાભ્યઞ્જત । અનુ વથ્સા-નવાસયન્ન્ । તેભ્યો-ઽસુરાઃ, ક્ષુધ-મ્પ્રાહિણ્વન્ન્ । સા દેવેષુ લોકમવિત્ત્વા । અસુરાન્-પુનરગચ્છત્ । ગૃહમેધીયેનેષ્ટ્વા । આશિતા ભવન્તિ । આઞ્જતે-ઽભ્યઞ્જતે ॥ 47 ॥
અનુ વથ્સાન્. વાસયન્તિ । ભ્રાતૃવ્યાયૈવ ત-દ્યજમાનઃ, ક્ષુધ-મ્પ્રહિણોતિ । તે દેવા ગૃહમેધીયેનેષ્ટ્વા । ઇન્દ્રાય નિષ્કાસ-ન્ન્યદધુઃ । અસ્માનેવ શ્વ ઇન્દ્રો નિહિતભાગ ઉપાવર્તિતેતિ । તાનિન્દ્રો નિહિતભાગ ઉપાવર્તત । ગૃહમેધીયેનેષ્ટ્વા । ઇન્દ્રાય નિષ્કાસ-ન્નિદદ્ધ્યાત્ । ઇન્દ્ર એવૈન-ન્નિહિતભાગ ઉપાવર્તતે । ગાર્હપત્યે જુહોતિ ॥ 48 ॥
ભાગધેયેનેવૈનગ્ં સમર્ધયતિ । ઋષભમાહ્વયતિ । વષટ્કાર એવાસ્ય સઃ । અથો ઇન્દ્રિયમેવ ત-દ્વીર્યં-યઁજમાનો ભ્રાતૃવ્યસ્ય વૃઙ્ક્તે । ઇન્દ્રો વૃત્રગ્ં હત્વા । પરા-મ્પરાવત-મગચ્છત્ । અપારાધમિતિ મન્યમાનઃ । સો-ઽબ્રવીત્ । ક ઇદં-વેઁદિષ્યતીતિ । તે-ઽબ્રુવ-ન્મરુતો વરં-વૃઁણામહૈ ॥ 49 ॥
અથ વયં-વેઁદામ । અસ્મભ્યમેવ પ્રથમગ્ં હવિર્નિરુપ્યાતા ઇતિ । ત એનમદ્ધ્ય-ક્રીડન્ન્ । તત્ક્રીડિના-ઙ્ક્રીડિત્વમ્ । ય-ન્મરુદ્ભ્યઃ ક્રીડિભ્યઃ પ્રથમગ્ં હવિર્નિરુપ્યતે વિજિત્યૈ । સાકગ્ં સૂર્યેણોદ્યતા નિર્વપતિ । એતસ્મિન્ વૈ લોક ઇન્દ્રો વૃત્રમહન્-થ્સમૃદ્ધ્યૈ । એત-દ્બ્રાહ્મણાન્યેવ પઞ્ચ હવીગ્ંષિ । એત-દ્બ્રાહ્મણ ઐન્દ્રાગ્નઃ । અથૈષ ઐન્દ્રશ્ચરુ-ર્ભવતિ ॥ 50 ॥
ઉદ્ધારં-વાઁ એતમિન્દ્ર ઉદહરત । વૃત્રગ્ં હત્વા । અન્યાસુ દેવતાસ્વધિ । યદેષ ઐન્દ્ર-શ્ચરુ-ર્ભવતિ । ઉદ્ધારમેવ તં-યઁજમાન ઉદ્ધરતે । અન્યાસુ પ્રજાસ્વધિ । વૈશ્વકર્મણ એકકપાલો ભવતિ । વિશ્વાન્યેવ તેન કર્માણિ યજમાનો ઽવરુન્ધે ॥ 51 ॥
તે દેવા ગૃહમેધીયેનેષ્ટ્વા । આશિતા અભવન્ન્ । આઞ્જતાભ્યઞ્જત । અનુ વથ્સા-નવાસયન્ન્ । તેભ્યો-ઽસુરાઃ, ક્ષુધ-મ્પ્રાહિણ્વન્ન્ । સા દેવેષુ લોકમવિત્ત્વા । અસુરાન્-પુનરગચ્છત્ । ગૃહમેધીયેનેષ્ટ્વા । આશિતા ભવન્તિ । આઞ્જતે-ઽભ્યઞ્જતે ॥ 47 ॥
અનુ વથ્સાન્. વાસયન્તિ । ભ્રાતૃવ્યાયૈવ ત-દ્યજમાનઃ, ક્ષુધ-મ્પ્રહિણોતિ । તે દેવા ગૃહમેધીયેનેષ્ટ્વા । ઇન્દ્રાય નિષ્કાસ-ન્ન્યદધુઃ । અસ્માનેવ શ્વ ઇન્દ્રો નિહિતભાગ ઉપાવર્તિતેતિ । તાનિન્દ્રો નિહિતભાગ ઉપાવર્તત । ગૃહમેધીયેનેષ્ટ્વા । ઇન્દ્રાય નિષ્કાસ-ન્નિદદ્ધ્યાત્ । ઇન્દ્ર એવૈન-ન્નિહિતભાગ ઉપાવર્તતે । ગાર્હપત્યે જુહોતિ ॥ 48 ॥
ભાગધેયેનેવૈનગ્ં સમર્ધયતિ । ઋષભમાહ્વયતિ । વષટ્કાર એવાસ્ય સઃ । અથો ઇન્દ્રિયમેવ ત-દ્વીર્યં-યઁજમાનો ભ્રાતૃવ્યસ્ય વૃઙ્ક્તે । ઇન્દ્રો વૃત્રગ્ં હત્વા । પરા-મ્પરાવત-મગચ્છત્ । અપારાધમિતિ મન્યમાનઃ । સો-ઽબ્રવીત્ । ક ઇદં-વેઁદિષ્યતીતિ । તે-ઽબ્રુવ-ન્મરુતો વરં-વૃઁણામહૈ ॥ 49 ॥
અથ વયં-વેઁદામ । અસ્મભ્યમેવ પ્રથમગ્ં હવિર્નિરુપ્યાતા ઇતિ । ત એનમદ્ધ્ય-ક્રીડન્ન્ । તત્ક્રીડિના-ઙ્ક્રીડિત્વમ્ । ય-ન્મરુદ્ભ્યઃ ક્રીડિભ્યઃ પ્રથમગ્ં હવિર્નિરુપ્યતે વિજિત્યૈ । સાકગ્ં સૂર્યેણોદ્યતા નિર્વપતિ । એતસ્મિન્ વૈ લોક ઇન્દ્રો વૃત્રમહન્-થ્સમૃદ્ધ્યૈ । એત-દ્બ્રાહ્મણાન્યેવ પઞ્ચ હવીગ્ંષિ । એત-દ્બ્રાહ્મણ ઐન્દ્રાગ્નઃ । અથૈષ ઐન્દ્રશ્ચરુ-ર્ભવતિ ॥ 50 ॥
ઉદ્ધારં-વાઁ એતમિન્દ્ર ઉદહરત । વૃત્રગ્ં હત્વા । અન્યાસુ દેવતાસ્વધિ । યદેષ ઐન્દ્ર-શ્ચરુ-ર્ભવતિ । ઉદ્ધારમેવ તં-યઁજમાન ઉદ્ધરતે । અન્યાસુ પ્રજાસ્વધિ । વૈશ્વકર્મણ એકકપાલો ભવતિ । વિશ્વાન્યેવ તેન કર્માણિ યજમાનો ઽવરુન્ધે ॥ 51 ॥
(ઋદ્ધ્યતે-ઽ-ભ્યઞ્જતે-જુહોતિ-વૃણામહૈ-ભવત્ય- +ષ્ટૌ ચ) (અ. 7)
અનુવાકં 8 - પિતૃયજ્ઞઃ
અનુવાકં 8 - પિતૃયજ્ઞઃ
વૈશ્વદેવેન વૈ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત । તા વરુણ-પ્રઘાસૈ-ર્વરુણપાશાદમુઞ્ચત્ । સાકમેધૈઃ પ્રત્યસ્થાપયત્ । ત્ર્યમ્બકૈ રુદ્ર-ન્નિરવાદયત । પિતૃયજ્ઞેન સુવર્ગં-લોઁકમગમયત્ । ય-દ્વૈશ્વદેવેન યજતે । પ્રજા એવ ત-દ્યજમાન-સ્સૃજતે । તા વરુણ-પ્રઘાસૈ-ર્વરુણપાશા-ન્મુઞ્ચતિ । સાકમેધૈઃ પ્રતિષ્ઠાપયતિ । ત્ર્યમ્બકૈરુદ્ર-ન્નિરવદયતે ॥ 52 ॥
પિતૃયજ્ઞેન સુવર્ગં-લોઁક-ઙ્ગમયતિ । દક્ષિણતઃ પ્રાચીનાવીતી નિર્વપતિ । દક્ષિણાવૃદ્ધિ પિતૃણામ્ । અનાદૃત્ય તત્ । ઉત્તરત એવોપવીય નિર્વપેત્ । ઉભયે હિ દેવાશ્ચ પિતરશ્ચેજ્યન્તે । અથો યદેવ દક્ષિણાર્ધે-ઽધિ શ્રયતિ । તેન દક્ષિણાવૃત્ । સોમાય પિતૃમતે પુરોડાશગ્ં ષટ્કપાલ-ન્નિર્વપતિ । સંવઁથ્સરો વૈ સોમઃ પિતૃમાન્ ॥ 53 ॥
સંવઁથ્સરમેવ પ્રીણાતિ । પિતૃભ્યો બર્હિષદ્ભ્યો ધાનાઃ । માસા વૈ પિતરો બર્હિષદઃ । માસાનેવ પ્રીણાતિ । યસ્મિન્ વા ઋતૌ પુરુષઃ પ્રમીયતે । સો-ઽસ્યામુષ્મિન્ ઁલોકે ભવતિ । બહુરૂપા ધાના ભવન્તિ । અહોરાત્રાણા-મભિજિત્યૈ । પિતૃભ્યો ઽગ્નિષ્વાત્તેભ્યો મન્થમ્ । અર્ધમાસા વૈ પિતરો-ઽગ્નિષ્વાત્તાઃ ॥ 54 ॥
અર્ધમાસાનેવ પ્રીણાતિ । અભિવાન્યાયૈ દુગ્ધે ભવતિ । સા હિ પિતૃદેવત્ય-ન્દુહે । ય-ત્પૂર્ણમ્ । ત-ન્મનુષ્યાણામ્ । ઉપર્યર્ધો દેવાનામ્ । અર્ધઃ પિતૃણામ્ । અર્ધ ઉપમન્થતિ । અર્ધો હિ પિતૃણામ્ । એકયોપમન્થતિ ॥ 55 ॥
એકા હિ પિતૃણામ્ । દક્ષિણોપમન્થતિ । દક્ષિણા વૃદ્ધિ પિતૃણામ્ । અનારભ્યોપમન્થતિ । તદ્ધિ પિતૄન્-ગચ્છતિ । ઇમા-ન્દિશં-વેઁદિમુદ્ધન્તિ । ઉભયે હિ દેવાશ્ચ પિતરશ્ચેજ્યન્તે । ચતુઃ સ્રક્તિર્ભવતિ । સર્વા હ્યનુ દિશઃ પિતરઃ । અખાતા ભવતિ ॥ 56 ॥
ખાતા હિ દેવાનામ્ । મદ્ધ્યતો ઽગ્નિરાધીયતે । અન્તતો હિ દેવાના-માધીયતે । વર્ષીયાનિદ્ધ્મ ઇદ્ધ્મા-દ્ભવતિ વ્યાવૃત્ત્યૈ । પરિ શ્રયતિ । અન્તર્હિતો હિ પિતૃલોકો મનુષ્યલોકાત્ । યત્-પરુષિ દિનમ્ । ત-દ્દેવાનામ્ । યદન્તરા । ત-ન્મનુષ્યાણામ્ ॥ 57 ॥
ય-થ્સમૂલમ્ । ત-ત્પિતૃણામ્ । સમૂલ-મ્બર્હિ-ર્ભવતિ વ્યાવૃત્ત્યૈ । દક્ષિણા સ્તૃણાતિ । દક્ષિણા વૃદ્ધિ પિતૃણામ્ । ત્રિઃ પર્યેતિ । તૃતીયે વા ઇતો લોકે પિતરઃ । તાનેવ પ્રીણાતિ । ત્રિઃ પુનઃ પર્યેતિ । ષટ્થ્સમ્પદ્યન્તે ॥ 58 ॥
ષડ્વા ઋતવઃ । ઋતૂનેવ પ્રીણાતિ । ય-ત્પ્રસ્તરં-યઁજુષા ગૃહ્ણીયાત્ । પ્રમાયુકો યજમાન-સ્સ્યાત્ । યન્ન ગૃહ્ણીયાત્ । અનાયતન-સ્સ્યાત્ । તૂષ્ણીમેવ ન્યસ્યેત્ । ન પ્રમાયુકો ભવતિ । નાનાયતનઃ । યત્-ત્રીન્-પરિધી-ન્પરિદદ્ધ્યાત્ ॥ 59 ॥
મૃત્યુના યજમાન-મ્પરિ ગૃહ્ણીયાત્ । યન્ન પરિ-દદ્ધ્યાત્ । રક્ષાગ્ંસિ યજ્ઞગ્ં હન્યુઃ । દ્વૌ પરિધી પરિદધાતિ । રક્ષસા-મપહત્યૈ । અથો મૃત્યોરેવ યજમાન-મુથ્સૃજતિ । ય-ત્ત્રીણિ ત્રીણિ હવીગ્ષ્યુદાહરેયુઃ । ત્રયસ્ત્રય એષાગ્ં સાક-મ્પ્રમીયેરન્ન્ । એકૈક-મનૂચીના-ન્યુદાહરન્તિ । એકૈક એવૈષામન્વઞ્ચઃ પ્રમીયતે । કશિપુ કશિપવ્યાય । ઉપબર્હણ-મુપબર્હણ્યાય । આઞ્જન-માઞ્જન્યાય । અભ્યઞ્જન-મભ્યઞ્જન્યાય । યથાભાગમેવૈના-ન્પ્રીણાતિ ॥ 60 ॥
(નિરવદયતે - પિતૃમા - નગ્નિષ્વાત્તા - એકયોપ મન્થ - ત્યખાતા ભવતિ-મનુષ્યાણાં - પદ્યન્તે - પરિદદ્ધ્યાન્ - મીયતે પઞ્ચ ચ) (અ. 8)
અનુવાકં 9 - તચ્છેષઃ
પિતૃયજ્ઞેન સુવર્ગં-લોઁક-ઙ્ગમયતિ । દક્ષિણતઃ પ્રાચીનાવીતી નિર્વપતિ । દક્ષિણાવૃદ્ધિ પિતૃણામ્ । અનાદૃત્ય તત્ । ઉત્તરત એવોપવીય નિર્વપેત્ । ઉભયે હિ દેવાશ્ચ પિતરશ્ચેજ્યન્તે । અથો યદેવ દક્ષિણાર્ધે-ઽધિ શ્રયતિ । તેન દક્ષિણાવૃત્ । સોમાય પિતૃમતે પુરોડાશગ્ં ષટ્કપાલ-ન્નિર્વપતિ । સંવઁથ્સરો વૈ સોમઃ પિતૃમાન્ ॥ 53 ॥
સંવઁથ્સરમેવ પ્રીણાતિ । પિતૃભ્યો બર્હિષદ્ભ્યો ધાનાઃ । માસા વૈ પિતરો બર્હિષદઃ । માસાનેવ પ્રીણાતિ । યસ્મિન્ વા ઋતૌ પુરુષઃ પ્રમીયતે । સો-ઽસ્યામુષ્મિન્ ઁલોકે ભવતિ । બહુરૂપા ધાના ભવન્તિ । અહોરાત્રાણા-મભિજિત્યૈ । પિતૃભ્યો ઽગ્નિષ્વાત્તેભ્યો મન્થમ્ । અર્ધમાસા વૈ પિતરો-ઽગ્નિષ્વાત્તાઃ ॥ 54 ॥
અર્ધમાસાનેવ પ્રીણાતિ । અભિવાન્યાયૈ દુગ્ધે ભવતિ । સા હિ પિતૃદેવત્ય-ન્દુહે । ય-ત્પૂર્ણમ્ । ત-ન્મનુષ્યાણામ્ । ઉપર્યર્ધો દેવાનામ્ । અર્ધઃ પિતૃણામ્ । અર્ધ ઉપમન્થતિ । અર્ધો હિ પિતૃણામ્ । એકયોપમન્થતિ ॥ 55 ॥
એકા હિ પિતૃણામ્ । દક્ષિણોપમન્થતિ । દક્ષિણા વૃદ્ધિ પિતૃણામ્ । અનારભ્યોપમન્થતિ । તદ્ધિ પિતૄન્-ગચ્છતિ । ઇમા-ન્દિશં-વેઁદિમુદ્ધન્તિ । ઉભયે હિ દેવાશ્ચ પિતરશ્ચેજ્યન્તે । ચતુઃ સ્રક્તિર્ભવતિ । સર્વા હ્યનુ દિશઃ પિતરઃ । અખાતા ભવતિ ॥ 56 ॥
ખાતા હિ દેવાનામ્ । મદ્ધ્યતો ઽગ્નિરાધીયતે । અન્તતો હિ દેવાના-માધીયતે । વર્ષીયાનિદ્ધ્મ ઇદ્ધ્મા-દ્ભવતિ વ્યાવૃત્ત્યૈ । પરિ શ્રયતિ । અન્તર્હિતો હિ પિતૃલોકો મનુષ્યલોકાત્ । યત્-પરુષિ દિનમ્ । ત-દ્દેવાનામ્ । યદન્તરા । ત-ન્મનુષ્યાણામ્ ॥ 57 ॥
ય-થ્સમૂલમ્ । ત-ત્પિતૃણામ્ । સમૂલ-મ્બર્હિ-ર્ભવતિ વ્યાવૃત્ત્યૈ । દક્ષિણા સ્તૃણાતિ । દક્ષિણા વૃદ્ધિ પિતૃણામ્ । ત્રિઃ પર્યેતિ । તૃતીયે વા ઇતો લોકે પિતરઃ । તાનેવ પ્રીણાતિ । ત્રિઃ પુનઃ પર્યેતિ । ષટ્થ્સમ્પદ્યન્તે ॥ 58 ॥
ષડ્વા ઋતવઃ । ઋતૂનેવ પ્રીણાતિ । ય-ત્પ્રસ્તરં-યઁજુષા ગૃહ્ણીયાત્ । પ્રમાયુકો યજમાન-સ્સ્યાત્ । યન્ન ગૃહ્ણીયાત્ । અનાયતન-સ્સ્યાત્ । તૂષ્ણીમેવ ન્યસ્યેત્ । ન પ્રમાયુકો ભવતિ । નાનાયતનઃ । યત્-ત્રીન્-પરિધી-ન્પરિદદ્ધ્યાત્ ॥ 59 ॥
મૃત્યુના યજમાન-મ્પરિ ગૃહ્ણીયાત્ । યન્ન પરિ-દદ્ધ્યાત્ । રક્ષાગ્ંસિ યજ્ઞગ્ં હન્યુઃ । દ્વૌ પરિધી પરિદધાતિ । રક્ષસા-મપહત્યૈ । અથો મૃત્યોરેવ યજમાન-મુથ્સૃજતિ । ય-ત્ત્રીણિ ત્રીણિ હવીગ્ષ્યુદાહરેયુઃ । ત્રયસ્ત્રય એષાગ્ં સાક-મ્પ્રમીયેરન્ન્ । એકૈક-મનૂચીના-ન્યુદાહરન્તિ । એકૈક એવૈષામન્વઞ્ચઃ પ્રમીયતે । કશિપુ કશિપવ્યાય । ઉપબર્હણ-મુપબર્હણ્યાય । આઞ્જન-માઞ્જન્યાય । અભ્યઞ્જન-મભ્યઞ્જન્યાય । યથાભાગમેવૈના-ન્પ્રીણાતિ ॥ 60 ॥
(નિરવદયતે - પિતૃમા - નગ્નિષ્વાત્તા - એકયોપ મન્થ - ત્યખાતા ભવતિ-મનુષ્યાણાં - પદ્યન્તે - પરિદદ્ધ્યાન્ - મીયતે પઞ્ચ ચ) (અ. 8)
અનુવાકં 9 - તચ્છેષઃ
અગ્નયે દેવેભ્યઃ પિતૃભ્યઃ સમિદ્ધ્યમાનાયાનુબ્રૂહીત્યાહ ।
ઉભયે હિ દેવાશ્ચ પિતરશ્ચેજ્યન્તે । એકામન્વાહ । એકા હિ પિતૃણામ્ । ત્રિરન્વાહ । ત્રિર્હિ દેવાનામ્ । આઘારાવાઘારયતિ । યજ્ઞ પરુષોરનન્તરિત્યૈ । નાર્ષેયં-વૃઁણીતે । ન હોતારમ્ ॥ 61 ॥
યદાર્ષેયં-વૃઁણીત । યદ્ધોતારમ્ । પ્રમાયુકો યજમાન-સ્સ્યાત્ । પ્રમાયુકો હોતા । તસ્માન્ન વૃણીતે । યજમાનસ્ય હોતુ-ર્ગોપીથાય । અપબર્હિષઃ પ્રયાજાન્.-યજતિ । પ્રજા વૈ બર્હિઃ । પ્રજા એવ મૃત્યોરુથ્સૃજતિ । આજ્યભાગૌ યજતિ ॥ 62 ॥
યજ્ઞસ્યૈવ ચક્ષુષી નાન્તરેતિ । પ્રાચીનાવીતી સોમં-યઁજતિ । પિતૃદેવત્યા હિ । એષા ઽઽહુતિઃ । પઞ્ચ કૃત્વો-ઽવદ્યતિ । પઞ્ચ હ્યેતા દેવતાઃ । દ્વે પુરો-ઽનુવાક્યે । યાજ્યા દેવતા વષટ્કારઃ । તા એવ પ્રીણાતિ । સન્તતમવ દ્યતિ ॥ 63 ॥
ઋતૂનાગ્ં સન્તત્યૈ । પ્રૈવૈભ્યઃ પૂર્વયા પુરો-ઽનુવાક્યયા ઽઽહ । પ્રણયતિ દ્વિતીયયા । ગમયતિ યાજ્યયા । તૃતીયે વા ઇતો લોકે પિતરઃ । અહ્ન એવૈના-ન્પૂર્વયા પુરો-ઽનુવાક્યયા ઽત્યાનયતિ । રાત્રિયૈ દ્વિતીયયા । ઐવૈનાન્. યાજ્યયા ગમયતિ । દક્ષિણતો-ઽવદાય । ઉદઙ્ઙતિ ક્રામતિ વ્યાવૃત્ત્યૈ ॥ 64 ॥
આ સ્વધેત્યા-શ્રાવયતિ । અસ્તુ સ્વધેતિ પ્રત્યાશ્રાવયતિ । સ્વધા નમ ઇતિ વષટ્કરોતિ । સ્વધાકારો હિ પિતૃણામ્ । સોમમગ્રે યજતિ । સોમ પ્રયાજા હિ પિતરઃ । સોમ-મ્પિતૃમન્તં-યઁજતિ । સંવઁથ્સરો વૈ સોમઃ પિતૃમાન્ । સંવઁથ્સરમેવ ત-દ્યજતિ । પિતૄન્-બર્હિષદો યજતિ ॥ 65 ॥
યે વૈ યજ્વાનઃ । તે પિતરો બર્હિષદઃ । તાનેવ ત-દ્યજતિ । પિતૄનગ્નિષ્વાત્તાન્. યજતિ । યે વા અયજ્વાનો ગૃહમેધિનઃ । તે પિતરો-ઽગ્નિષ્વાત્તાઃ । તાનેવ ત-દ્યજતિ । અગ્નિ-ઙ્કવ્યવાહનં-યઁજતિ । ય એવ પિતૃણામગ્નિઃ । તમેવ ત-દ્યજતિ ॥ 66 ॥
અથો યથા-ઽગ્નિગ્ગ્ સ્વિષ્ટકૃતં-યઁજતિ । તાદૃગેવ તત્ । એતત્તે તત યે ચ ત્વામન્વિતિ તિસૃષુ સ્રક્તીષુ નિદધાતિ । તસ્માદા તૃતીયા-ત્પુરુષાન્નામ ન ગૃહ્ણન્તિ । એતાવન્તો હીજ્યન્તે । અત્ર પિતરો યથાભાગ-મ્મન્દદ્ધ્વમિત્યાહ । હ્લીકા હિ પિતરઃ । ઉદઞ્ચો નિષ્ક્રામન્તિ । એષા વૈ મનુષ્યાણા-ન્દિક્ । સ્વામેવ ત-દ્દિશમનુ નિષ્ક્રામન્તિ ॥ 67 ॥
આહવનીય-મુપતિષ્ઠન્તે । ન્યેવાસ્મૈ તદ્ધ્નુવતે । યથ્સત્યાહવનીયે । અથાન્યત્ર ચરન્તિ । આતમિતોરુપતિષ્ઠન્તે । અગ્નિમેવોપદ્રષ્ટાર-ઙ્કૃત્વા । પિતૄ-ન્નિરવદયન્તે । અન્તં-વાઁ એતે પ્રાણાના-ઙ્ગચ્છન્તિ । ય આતમિતોરુપતિષ્ઠન્તે । સુસન્દૃશ-ન્ત્વા વયમિત્યાહ ॥ 68 ॥
પ્રાણો વૈ સુસન્દૃક્ । પ્રાણમેવાત્મન્-દધતે । યોજા ન્વિન્દ્ર તે હરી ઇત્યાહ । પ્રાણમેવ પુનરયુક્ત । અક્ષન્નમીમદન્ત હીતિ ગાર્હપત્ય-મુપતિષ્ઠન્તે । અક્ષન્નમીમદન્તાથ ત્વોપતિષ્ઠામહ ઇતિ વાવૈતદાહ । અમીમદન્ત પિતરઃ સોમ્યા ઇત્યભિ પ્રપદ્યન્તે । અમીમદન્ત પિતરો-ઽથ ત્વા-ઽભિ પ્રપદ્યામહ ઇતિ વાવૈતદાહ । અપઃ પરિષિઞ્ચતિ । માર્જયત્યેવૈનાન્ ॥ 69 ॥
અથો તર્પયત્યેવ । તૃપ્યતિ પ્રજયા પશુભિઃ । ય એવં-વેઁદ । અપ બર્હિષાવનૂયાજૌ યજતિ । પ્રજા વૈ બર્હિઃ । પ્રજા એવ મૃત્યોરુથ્સૃજતિ । ચતુરઃ પ્રયાજાન્. યજતિ । દ્વાવનૂયાજૌ । ષટ્થ્સમ્પદ્યન્તે । ષડ્વા ઋતવઃ ॥ 70 ॥
ઋતૂનેવ પ્રીણાતિ । ન પત્ન્યન્વાસ્તે । ન સંયાઁજયન્તિ । યત્પત્ન્યન્વાસીત । યથ્સંયાઁજયેયુઃ । પ્રમાયુકા સ્યાત્ । તસ્માન્નાન્વાસ્તે । ન સંયાઁજયન્તિ । પત્નિયૈ ગોપીથાય ॥ 71 ॥
યદાર્ષેયં-વૃઁણીત । યદ્ધોતારમ્ । પ્રમાયુકો યજમાન-સ્સ્યાત્ । પ્રમાયુકો હોતા । તસ્માન્ન વૃણીતે । યજમાનસ્ય હોતુ-ર્ગોપીથાય । અપબર્હિષઃ પ્રયાજાન્.-યજતિ । પ્રજા વૈ બર્હિઃ । પ્રજા એવ મૃત્યોરુથ્સૃજતિ । આજ્યભાગૌ યજતિ ॥ 62 ॥
યજ્ઞસ્યૈવ ચક્ષુષી નાન્તરેતિ । પ્રાચીનાવીતી સોમં-યઁજતિ । પિતૃદેવત્યા હિ । એષા ઽઽહુતિઃ । પઞ્ચ કૃત્વો-ઽવદ્યતિ । પઞ્ચ હ્યેતા દેવતાઃ । દ્વે પુરો-ઽનુવાક્યે । યાજ્યા દેવતા વષટ્કારઃ । તા એવ પ્રીણાતિ । સન્તતમવ દ્યતિ ॥ 63 ॥
ઋતૂનાગ્ં સન્તત્યૈ । પ્રૈવૈભ્યઃ પૂર્વયા પુરો-ઽનુવાક્યયા ઽઽહ । પ્રણયતિ દ્વિતીયયા । ગમયતિ યાજ્યયા । તૃતીયે વા ઇતો લોકે પિતરઃ । અહ્ન એવૈના-ન્પૂર્વયા પુરો-ઽનુવાક્યયા ઽત્યાનયતિ । રાત્રિયૈ દ્વિતીયયા । ઐવૈનાન્. યાજ્યયા ગમયતિ । દક્ષિણતો-ઽવદાય । ઉદઙ્ઙતિ ક્રામતિ વ્યાવૃત્ત્યૈ ॥ 64 ॥
આ સ્વધેત્યા-શ્રાવયતિ । અસ્તુ સ્વધેતિ પ્રત્યાશ્રાવયતિ । સ્વધા નમ ઇતિ વષટ્કરોતિ । સ્વધાકારો હિ પિતૃણામ્ । સોમમગ્રે યજતિ । સોમ પ્રયાજા હિ પિતરઃ । સોમ-મ્પિતૃમન્તં-યઁજતિ । સંવઁથ્સરો વૈ સોમઃ પિતૃમાન્ । સંવઁથ્સરમેવ ત-દ્યજતિ । પિતૄન્-બર્હિષદો યજતિ ॥ 65 ॥
યે વૈ યજ્વાનઃ । તે પિતરો બર્હિષદઃ । તાનેવ ત-દ્યજતિ । પિતૄનગ્નિષ્વાત્તાન્. યજતિ । યે વા અયજ્વાનો ગૃહમેધિનઃ । તે પિતરો-ઽગ્નિષ્વાત્તાઃ । તાનેવ ત-દ્યજતિ । અગ્નિ-ઙ્કવ્યવાહનં-યઁજતિ । ય એવ પિતૃણામગ્નિઃ । તમેવ ત-દ્યજતિ ॥ 66 ॥
અથો યથા-ઽગ્નિગ્ગ્ સ્વિષ્ટકૃતં-યઁજતિ । તાદૃગેવ તત્ । એતત્તે તત યે ચ ત્વામન્વિતિ તિસૃષુ સ્રક્તીષુ નિદધાતિ । તસ્માદા તૃતીયા-ત્પુરુષાન્નામ ન ગૃહ્ણન્તિ । એતાવન્તો હીજ્યન્તે । અત્ર પિતરો યથાભાગ-મ્મન્દદ્ધ્વમિત્યાહ । હ્લીકા હિ પિતરઃ । ઉદઞ્ચો નિષ્ક્રામન્તિ । એષા વૈ મનુષ્યાણા-ન્દિક્ । સ્વામેવ ત-દ્દિશમનુ નિષ્ક્રામન્તિ ॥ 67 ॥
આહવનીય-મુપતિષ્ઠન્તે । ન્યેવાસ્મૈ તદ્ધ્નુવતે । યથ્સત્યાહવનીયે । અથાન્યત્ર ચરન્તિ । આતમિતોરુપતિષ્ઠન્તે । અગ્નિમેવોપદ્રષ્ટાર-ઙ્કૃત્વા । પિતૄ-ન્નિરવદયન્તે । અન્તં-વાઁ એતે પ્રાણાના-ઙ્ગચ્છન્તિ । ય આતમિતોરુપતિષ્ઠન્તે । સુસન્દૃશ-ન્ત્વા વયમિત્યાહ ॥ 68 ॥
પ્રાણો વૈ સુસન્દૃક્ । પ્રાણમેવાત્મન્-દધતે । યોજા ન્વિન્દ્ર તે હરી ઇત્યાહ । પ્રાણમેવ પુનરયુક્ત । અક્ષન્નમીમદન્ત હીતિ ગાર્હપત્ય-મુપતિષ્ઠન્તે । અક્ષન્નમીમદન્તાથ ત્વોપતિષ્ઠામહ ઇતિ વાવૈતદાહ । અમીમદન્ત પિતરઃ સોમ્યા ઇત્યભિ પ્રપદ્યન્તે । અમીમદન્ત પિતરો-ઽથ ત્વા-ઽભિ પ્રપદ્યામહ ઇતિ વાવૈતદાહ । અપઃ પરિષિઞ્ચતિ । માર્જયત્યેવૈનાન્ ॥ 69 ॥
અથો તર્પયત્યેવ । તૃપ્યતિ પ્રજયા પશુભિઃ । ય એવં-વેઁદ । અપ બર્હિષાવનૂયાજૌ યજતિ । પ્રજા વૈ બર્હિઃ । પ્રજા એવ મૃત્યોરુથ્સૃજતિ । ચતુરઃ પ્રયાજાન્. યજતિ । દ્વાવનૂયાજૌ । ષટ્થ્સમ્પદ્યન્તે । ષડ્વા ઋતવઃ ॥ 70 ॥
ઋતૂનેવ પ્રીણાતિ । ન પત્ન્યન્વાસ્તે । ન સંયાઁજયન્તિ । યત્પત્ન્યન્વાસીત । યથ્સંયાઁજયેયુઃ । પ્રમાયુકા સ્યાત્ । તસ્માન્નાન્વાસ્તે । ન સંયાઁજયન્તિ । પત્નિયૈ ગોપીથાય ॥ 71 ॥
(હોતાર - માજ્યભાગૌ યજતિ - સન્તતમવદ્યતિ - વ્યાવૃત્ત્યૈ - બર્હિષદો યજતિ - તમેવ ત-દ્યજ- ત્યનુ નિષ્ક્રામન્ત્યા - હૈ - નાન્ - ઋતવો - +નવ ચ) (અ. 9)
અનુવાકં 10 - ત્ર્યમ્બકહવીંષિ
અનુવાકં 10 - ત્ર્યમ્બકહવીંષિ
પ્રતિપૂરુષમેકકપાલા-ન્નિર્વપતિ । જાતા એવ પ્રજા રુદ્રાન્નિરવદયતે । એકમતિરિક્તમ્ । જનિષ્યમાણા એવ પ્રજા રુદ્રાન્નિરવદયતે । એકકપાલા ભવન્તિ । એકધૈવ રુદ્ર-ન્નિરવદયતે । નાભિઘારયતિ । યદભિઘારયેત્ । અન્તરવચારિણગ્ં રુદ્ર-ઙ્કુર્યાત્ । એકોલ્મુકેન યન્તિ ॥ 72 ॥
તદ્ધિ રુદ્રસ્ય ભાગધેયમ્ । ઇમા-ન્દિશં-યઁન્તિ । એષા વૈ રુદ્રસ્ય દિક્ । સ્વાયામેવ દિશિ રુદ્ર-ન્નિરવદયતે । રુદ્રો વા અપશુકાયા આહુત્યૈ નાતિષ્ઠત । અસૌ તે પશુરિતિ નિર્દિશેદ્ય-ન્દ્વિષ્યાત્ । યમેવ દ્વેષ્ટિ । તમસ્મૈ પશુ-ન્નિર્દિશતિ । યદિ ન દ્વિષ્યાત્ । આખુસ્તે પશુરિતિ બ્રૂયાત્ ॥ 73 ॥
ન ગ્રામ્યા-ન્પશૂન્. હિનસ્તિ । નારણ્યાન્ । ચતુષ્પથે જુહોતિ । એષ વા અગ્નીના-મ્પડ્બીશો નામ । અગ્નિવત્યેવ જુહોતિ । મદ્ધ્યમેન પર્ણેન જુહોતિ । સ્રુગ્ઘ્યેષા । અથો ખલુ । અન્તમેનૈવ હોતવ્યમ્ । અન્તત એવ રુદ્ર-ન્નિરવદયતે ॥ 74 ॥
એષ તે રુદ્ર ભાગ-સ્સહ સ્વસ્રા-ઽમ્બિકયેત્યાહ । શરદ્વા અસ્યામ્બિકા સ્વસા । તયા વા એષ હિનસ્તિ । યગ્ં હિનસ્તિ । તયૈવૈનગ્ં સહ શમયતિ । ભેષજ-ઙ્ગવ ઇત્યાહ । યાવન્ત એવ ગ્રામ્યાઃ પશવઃ । તેભ્યો ભેષજ-ઙ્કરોતિ । અવામ્બ રુદ્રમદિમહીત્યાહ । આશિષમેવૈતામાશાસ્તે ॥ 75 ॥
ત્ર્યમ્બકં-યઁજામહ ઇત્યાહ । મૃત્યો-ર્મુક્ષીય મા ઽમૃતાદિતિ વાવૈતદાહ । ઉત્કિરન્તિ । ભગસ્ય લીફ્સન્તે । મૂતે કૃત્વા-ઽઽસજન્તિ । યથા જનં-યઁતે-ઽવસ-ઙ્કરોતિ । તાદૃગેવતત્ । એષ તે રુદ્ર ભાગ ઇત્યાહ નિરવત્ત્યૈ । અપ્રતીક્ષમાયન્તિ । અપઃ પરિષિઞ્ચતિ । રુદ્રસ્યાન્તર્હિત્યૈ । પ્ર વા એતે-ઽસ્મા-લ્લોકાચ્ચ્યવન્તે । યે ત્ર્યમ્બકૈશ્ચરન્તિ । આદિત્ય-ઞ્ચરુ-મ્પુનરેત્ય નિર્વપતિ । ઇયં-વાઁ અદિતિઃ । અસ્યામેવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ॥ 76 ॥
તદ્ધિ રુદ્રસ્ય ભાગધેયમ્ । ઇમા-ન્દિશં-યઁન્તિ । એષા વૈ રુદ્રસ્ય દિક્ । સ્વાયામેવ દિશિ રુદ્ર-ન્નિરવદયતે । રુદ્રો વા અપશુકાયા આહુત્યૈ નાતિષ્ઠત । અસૌ તે પશુરિતિ નિર્દિશેદ્ય-ન્દ્વિષ્યાત્ । યમેવ દ્વેષ્ટિ । તમસ્મૈ પશુ-ન્નિર્દિશતિ । યદિ ન દ્વિષ્યાત્ । આખુસ્તે પશુરિતિ બ્રૂયાત્ ॥ 73 ॥
ન ગ્રામ્યા-ન્પશૂન્. હિનસ્તિ । નારણ્યાન્ । ચતુષ્પથે જુહોતિ । એષ વા અગ્નીના-મ્પડ્બીશો નામ । અગ્નિવત્યેવ જુહોતિ । મદ્ધ્યમેન પર્ણેન જુહોતિ । સ્રુગ્ઘ્યેષા । અથો ખલુ । અન્તમેનૈવ હોતવ્યમ્ । અન્તત એવ રુદ્ર-ન્નિરવદયતે ॥ 74 ॥
એષ તે રુદ્ર ભાગ-સ્સહ સ્વસ્રા-ઽમ્બિકયેત્યાહ । શરદ્વા અસ્યામ્બિકા સ્વસા । તયા વા એષ હિનસ્તિ । યગ્ં હિનસ્તિ । તયૈવૈનગ્ં સહ શમયતિ । ભેષજ-ઙ્ગવ ઇત્યાહ । યાવન્ત એવ ગ્રામ્યાઃ પશવઃ । તેભ્યો ભેષજ-ઙ્કરોતિ । અવામ્બ રુદ્રમદિમહીત્યાહ । આશિષમેવૈતામાશાસ્તે ॥ 75 ॥
ત્ર્યમ્બકં-યઁજામહ ઇત્યાહ । મૃત્યો-ર્મુક્ષીય મા ઽમૃતાદિતિ વાવૈતદાહ । ઉત્કિરન્તિ । ભગસ્ય લીફ્સન્તે । મૂતે કૃત્વા-ઽઽસજન્તિ । યથા જનં-યઁતે-ઽવસ-ઙ્કરોતિ । તાદૃગેવતત્ । એષ તે રુદ્ર ભાગ ઇત્યાહ નિરવત્ત્યૈ । અપ્રતીક્ષમાયન્તિ । અપઃ પરિષિઞ્ચતિ । રુદ્રસ્યાન્તર્હિત્યૈ । પ્ર વા એતે-ઽસ્મા-લ્લોકાચ્ચ્યવન્તે । યે ત્ર્યમ્બકૈશ્ચરન્તિ । આદિત્ય-ઞ્ચરુ-મ્પુનરેત્ય નિર્વપતિ । ઇયં-વાઁ અદિતિઃ । અસ્યામેવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ॥ 76 ॥
(યન્તિ - બ્રૂયાન્ - નિરવદયતે - શાસ્તે - સિઞ્ચતિ ષટ્ચ) (અ. 10)
(અનુમત્યૈ - વૈશ્વદેવેન તા-સ્સૃષ્ટા - સ્ત્રિવૃત્ - પ્રજાપતિ-સ્સવિ - તોત્તરસ્યાં - દેવાસુરા-સ્સો-ઽગ્નિ--ર્ ય-ત્પત્ની -વૈશ્વદેવેન તા વરુણપ્રઘાસૈ - રગ્નયે દેવેભ્યઃ - પ્રતિપૂરુષ-ન્દશ)
(અનુમત્યૈ - પ્રથમજો વથ્સો - બહુરૂપા હિ પશવ - સ્તસ્મા-ત્પૃથમાત્રં - ઁયદગ્નયે-ઽનીકવત - ઉદ્ધારં-વાઁ - અગ્નયે દેવેભ્ય - ઋતૂનેવ ષટ્થ્સપ્તતિઃ)
(અનુમત્યૈ - પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે પ્રથમાષ્ટકે ષષ્ઠઃ પ્રપાઠક-સ્સમાપ્તઃ ॥