കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ പ്രഥമാഷ്ടകേ ഷഷ്ഠഃ പ്രപാഠകഃ - രാജസൂയാനുബ്രാഹ്മണം
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹരിഃ ഓമ് ॥
അനുവാകം 1 - അനുമത്യാദ്യാ ഇഷ്ടയഃ
അനുമത്യൈ പുരോഡാശ-മഷ്ടാകപാല-ന്നിര്വപതി । യേ പ്രത്യഞ്ച-ശ്ശമ്യായാ അവശീയന്തേ । തന്നൈര്ഋത-മേകകപാലമ് । ഇയം-വാഁ അനുമതിഃ । ഇയ-ന്നിര്-ഋതിഃ । നൈര്ഋതേന പൂര്വേണ പ്രചരതി । പാപ്മാനമേവ നിര്-ഋതി-മ്പൂര്വാ-ന്നിരവദയതേ । ഏക കപാലോ ഭവതി । ഏകധൈവ നിര്-ഋതി-ന്നിരവദയതേ । യദഹുത്വാ ഗാര്ഹപത്യ ഈയുഃ ॥ 1 ॥
രുദ്രോ ഭൂത്വാ-ഽഗ്നിരനൂത്ഥായ । അദ്ധ്വര്യു-ഞ്ച യജമാന-ഞ്ച ഹന്യാത് । വീഹി സ്വാഹാ ഽഽഹുതി-ഞ്ജുഷാണ ഇത്യാഹ । ആഹുത്യൈവൈനഗ്ം ശമയതി । നാര്തിമാര്ച്ഛ-ത്യദ്ധ്വര്യുര്ന യജമാനഃ । ഏകോല്മുകേന യന്തി । തദ്ധി നിര്-ഋത്യൈ ഭാഗധേയമ് । ഇമാ-ന്ദിശം-യഁന്തി । ഏഷാ വൈ നിര്-ഋത്യൈ ദിക് । സ്വായാമേവ ദിശി നിര്-ഋതി-ന്നിരവദയതേ ॥ 2 ॥
സ്വകൃത ഇരിണേ ജുഹോതി പ്രദരേ വാ । ഏതദ്വൈ നിര്-ഋത്യാ ആയതനമ് । സ്വ ഏവായതനേ നിര്-ഋതി-ന്നിരവദയതേ । ഏഷ തേ നിര്-ഋതേ ഭാഗ ഇത്യാഹ । നിര്ദിശത്യേവൈനാമ് । ഭൂതേ ഹവിഷ്മത്യസീത്യാഹ । ഭൂതിമേവോപാവര്തതേ । മുഞ്ചേമമഗ്ംഹസ ഇത്യാഹ । അഗ്ംഹസ ഏവൈന-മ്മുഞ്ചതി । അങ്ഗുഷ്ഠാഭ്യാ-ഞ്ജുഹോതി ॥ 3 ॥
അന്തത ഏവ നിര്-ഋതി-ന്നിരവദയതേ । കൃഷ്ണം-വാഁസഃ കൃഷ്ണതൂഷ-ന്ദക്ഷിണാ । ഏത-ദ്വൈ നിര്-ഋത്യൈ രൂപമ് । രൂപേണൈവ നിര്-ഋതി-ന്നിരവദയതേ । അപ്രതീക്ഷമായന്തി । നിര്-ഋത്യാ അന്തര്ഹിത്യൈ । സ്വാഹാ നമോ യ ഇദ-ഞ്ചകാരേതി പുനരേത്യ ഗാര്ഹപത്യേ ജുഹോതി । ആഹുത്യൈവ നമസ്യന്തോ ഗാര്ഹപത്യ-മുപാവര്തന്തേ । ആനുമതേന പ്രചരതി । ഇയം-വാഁ അനുമതിഃ ॥ 4 ॥
ഇയമേവാസ്മൈ രാജ്യമനുമന്യതേ । ധേനു-ര്ദക്ഷിണാ । ഇമാമേവ ധേനു-ങ്കുരുതേ । ആദിത്യ-ഞ്ചരു-ന്നിര്വപതി । ഉഭയീഷ്വേവ പ്രജാസ്വഭിഷിച്യതേ । ദൈവീഷു ച മാനുഷീഷു ച । വരോ ദക്ഷിണാ । വരോ ഹി രാജ്യഗ്ം സമൃദ്ധ്യൈ । ആഗ്നാവൈഷ്ണവ-മേകാദശകപാല-ന്നിര്വപതി । അഗ്നി-സ്സര്വാ ദേവതാഃ ॥ 5 ॥
വിഷ്ണുര്യജ്ഞഃ । ദേവതാശ്ചൈവ യജ്ഞ-ഞ്ചാവ രുന്ധേ । വാമനോ വഹീ ദക്ഷിണാ । യ-ദ്വഹീ । തേനാഗ്നേയഃ । യ-ദ്വാമനഃ । തേന വൈഷ്ണവ-സ്സമൃദ്ധ്യൈ । അഗ്നീഷോമീയ-മേകാദശകപാല-ന്നിര്വപതി । അഗ്നീഷോമാഭ്യാം-വാഁ ഇന്ദ്രോ വൃത്രമഹന്നിതി । യദഗ്നീഷോമീയ-മേകാദശകപാല-ന്നിര്വപതി ॥ 6 ॥
വാര്ത്രഘ്നമേവ വിജിത്യൈ । ഹിരണ്യ-ന്ദക്ഷിണാ സമൃദ്ധ്യൈ । ഇന്ദ്രോ വൃത്രഗ്ം ഹത്വാ । ദേവതാഭിശ്ചേന്ദ്രിയേണ ച വ്യാര്ധ്യത । സ ഏതമൈന്ദ്രാഗ്ന-മേകാദശകപാല-മപശ്യത് । തന്നിരവപത് । തേന വൈ സ ദേവതാശ്ചേന്ദ്രിയ-ഞ്ചാവാരുന്ധ । യദൈന്ദ്രാഗ്ന-മേകാദശകപാല-ന്നിര്വപതി । ദേവതാശ്ചൈവ തേനേന്ദ്രിയ-ഞ്ച യജമാനോ-ഽവ രുന്ധേ । ഋഷഭോ വഹീ ദക്ഷിണാ ॥ 7 ॥
യ-ദ്വഹീ । തേനാഗ്നേയഃ । യദൃഷഭഃ । തേനൈന്ദ്ര-സ്സമൃദ്ധ്യൈ । ആഗ്നേയമഷ്ടാകപാല-ന്നിര്വപതി । ഐന്ദ്ര-ന്ദധി । യദാഗ്നേയോ ഭവതി । അഗ്നിര്വൈ യജ്ഞമുഖമ് । യജ്ഞമുഖമേവര്ധി-മ്പുരാസ്താദ്ധത്തേ । യദൈന്ദ്ര-ന്ദധി ॥ 8 ॥
ഇന്ദ്രിയമേവാവ രുന്ധേ । ഋഷഭോ വഹീ ദക്ഷിണാ । യദ്വഹീ । തേനാഗ്നേയഃ । യദൃഷഭഃ । തേനൈന്ദ്ര-സ്സമൃദ്ധ്യൈ । യാവതീര്വൈ പ്രജാ ഓഷധീനാ-മഹുതാനാ-മാശ്ഞന്ന് । താഃ പരാ-ഽഭവന്ന് । ആഗ്രയണ-മ്ഭവതി ഹുതാദ്യായ । യജമാനസ്യാപരാഭാവായ ॥ 9 ॥
ദേവാ വാ ഓഷധീഷ്വാജിമയുഃ । താ ഇന്ദ്രാഗ്നീ ഉദജയതാമ് । താവേതമൈന്ദ്രാഗ്ന-ന്ദ്വാദശകപാല-ന്നിരവൃണാതാമ് । യദൈന്ദ്രാഗ്നോ ഭവത്യുജ്ജിത്യൈ । ദ്വാദശകപാലോ ഭവതി । ദ്വാദശ മാസാ-സ്സംവഁഥ്സരഃ । സംവഁഥ്സരേണൈവാസ്മാ അന്നമവരുന്ധേ । വൈശ്വദേവശ്ചരു-ര്ഭവതി । വൈശ്വദേവം-വാഁ അന്നമ് । അന്നമേവാസ്മൈ സ്വദയതി ॥ 10 ॥
പ്രഥമജോ വഥ്സോ ദക്ഷിണാ സമൃദ്ധ്യൈ । സൌമ്യഗ്ഗ് ശ്യാമാക-ഞ്ചരു-ന്നിര്വപതി । സോമോ വാ അകൃഷ്ടപച്യസ്യ രാജാ । അകൃഷ്ടപച്യമേവാസ്മൈ സ്വദയതി । വാസോ ദക്ഷിണാ । സൌമ്യഗ്ംഹി ദേവതയാ വാസ-സ്സമൃദ്ധ്യൈ । സരസ്വത്യൈ ചരു-ന്നിര്വപതി । സരസ്വതേ ചരുമ് । മിഥുനമേവാവ രുന്ധേ । മിഥുനൌ ഗാവൌ ദക്ഷിണാ സമൃദ്ധ്യൈ । ഏതി വാ ഏഷ യജ്ഞമുഖാദൃദ്ധ്യാഃ । യോ-ഽഗ്നേര്ദേവതായാ ഏതി । അഷ്ടാവേതാനി ഹവീഗ്ംഷി ഭവന്തി । അഷ്ടാക്ഷരാ ഗായത്രീ । ഗായത്രോ-ഽഗ്നിഃ । തേനൈവ യജ്ഞമുഖാദൃദ്ധ്യാ അഗ്നേര്ദേവതായൈ നൈതി ॥ 11 ॥
അനുവാകം 1 - അനുമത്യാദ്യാ ഇഷ്ടയഃ
അനുമത്യൈ പുരോഡാശ-മഷ്ടാകപാല-ന്നിര്വപതി । യേ പ്രത്യഞ്ച-ശ്ശമ്യായാ അവശീയന്തേ । തന്നൈര്ഋത-മേകകപാലമ് । ഇയം-വാഁ അനുമതിഃ । ഇയ-ന്നിര്-ഋതിഃ । നൈര്ഋതേന പൂര്വേണ പ്രചരതി । പാപ്മാനമേവ നിര്-ഋതി-മ്പൂര്വാ-ന്നിരവദയതേ । ഏക കപാലോ ഭവതി । ഏകധൈവ നിര്-ഋതി-ന്നിരവദയതേ । യദഹുത്വാ ഗാര്ഹപത്യ ഈയുഃ ॥ 1 ॥
രുദ്രോ ഭൂത്വാ-ഽഗ്നിരനൂത്ഥായ । അദ്ധ്വര്യു-ഞ്ച യജമാന-ഞ്ച ഹന്യാത് । വീഹി സ്വാഹാ ഽഽഹുതി-ഞ്ജുഷാണ ഇത്യാഹ । ആഹുത്യൈവൈനഗ്ം ശമയതി । നാര്തിമാര്ച്ഛ-ത്യദ്ധ്വര്യുര്ന യജമാനഃ । ഏകോല്മുകേന യന്തി । തദ്ധി നിര്-ഋത്യൈ ഭാഗധേയമ് । ഇമാ-ന്ദിശം-യഁന്തി । ഏഷാ വൈ നിര്-ഋത്യൈ ദിക് । സ്വായാമേവ ദിശി നിര്-ഋതി-ന്നിരവദയതേ ॥ 2 ॥
സ്വകൃത ഇരിണേ ജുഹോതി പ്രദരേ വാ । ഏതദ്വൈ നിര്-ഋത്യാ ആയതനമ് । സ്വ ഏവായതനേ നിര്-ഋതി-ന്നിരവദയതേ । ഏഷ തേ നിര്-ഋതേ ഭാഗ ഇത്യാഹ । നിര്ദിശത്യേവൈനാമ് । ഭൂതേ ഹവിഷ്മത്യസീത്യാഹ । ഭൂതിമേവോപാവര്തതേ । മുഞ്ചേമമഗ്ംഹസ ഇത്യാഹ । അഗ്ംഹസ ഏവൈന-മ്മുഞ്ചതി । അങ്ഗുഷ്ഠാഭ്യാ-ഞ്ജുഹോതി ॥ 3 ॥
അന്തത ഏവ നിര്-ഋതി-ന്നിരവദയതേ । കൃഷ്ണം-വാഁസഃ കൃഷ്ണതൂഷ-ന്ദക്ഷിണാ । ഏത-ദ്വൈ നിര്-ഋത്യൈ രൂപമ് । രൂപേണൈവ നിര്-ഋതി-ന്നിരവദയതേ । അപ്രതീക്ഷമായന്തി । നിര്-ഋത്യാ അന്തര്ഹിത്യൈ । സ്വാഹാ നമോ യ ഇദ-ഞ്ചകാരേതി പുനരേത്യ ഗാര്ഹപത്യേ ജുഹോതി । ആഹുത്യൈവ നമസ്യന്തോ ഗാര്ഹപത്യ-മുപാവര്തന്തേ । ആനുമതേന പ്രചരതി । ഇയം-വാഁ അനുമതിഃ ॥ 4 ॥
ഇയമേവാസ്മൈ രാജ്യമനുമന്യതേ । ധേനു-ര്ദക്ഷിണാ । ഇമാമേവ ധേനു-ങ്കുരുതേ । ആദിത്യ-ഞ്ചരു-ന്നിര്വപതി । ഉഭയീഷ്വേവ പ്രജാസ്വഭിഷിച്യതേ । ദൈവീഷു ച മാനുഷീഷു ച । വരോ ദക്ഷിണാ । വരോ ഹി രാജ്യഗ്ം സമൃദ്ധ്യൈ । ആഗ്നാവൈഷ്ണവ-മേകാദശകപാല-ന്നിര്വപതി । അഗ്നി-സ്സര്വാ ദേവതാഃ ॥ 5 ॥
വിഷ്ണുര്യജ്ഞഃ । ദേവതാശ്ചൈവ യജ്ഞ-ഞ്ചാവ രുന്ധേ । വാമനോ വഹീ ദക്ഷിണാ । യ-ദ്വഹീ । തേനാഗ്നേയഃ । യ-ദ്വാമനഃ । തേന വൈഷ്ണവ-സ്സമൃദ്ധ്യൈ । അഗ്നീഷോമീയ-മേകാദശകപാല-ന്നിര്വപതി । അഗ്നീഷോമാഭ്യാം-വാഁ ഇന്ദ്രോ വൃത്രമഹന്നിതി । യദഗ്നീഷോമീയ-മേകാദശകപാല-ന്നിര്വപതി ॥ 6 ॥
വാര്ത്രഘ്നമേവ വിജിത്യൈ । ഹിരണ്യ-ന്ദക്ഷിണാ സമൃദ്ധ്യൈ । ഇന്ദ്രോ വൃത്രഗ്ം ഹത്വാ । ദേവതാഭിശ്ചേന്ദ്രിയേണ ച വ്യാര്ധ്യത । സ ഏതമൈന്ദ്രാഗ്ന-മേകാദശകപാല-മപശ്യത് । തന്നിരവപത് । തേന വൈ സ ദേവതാശ്ചേന്ദ്രിയ-ഞ്ചാവാരുന്ധ । യദൈന്ദ്രാഗ്ന-മേകാദശകപാല-ന്നിര്വപതി । ദേവതാശ്ചൈവ തേനേന്ദ്രിയ-ഞ്ച യജമാനോ-ഽവ രുന്ധേ । ഋഷഭോ വഹീ ദക്ഷിണാ ॥ 7 ॥
യ-ദ്വഹീ । തേനാഗ്നേയഃ । യദൃഷഭഃ । തേനൈന്ദ്ര-സ്സമൃദ്ധ്യൈ । ആഗ്നേയമഷ്ടാകപാല-ന്നിര്വപതി । ഐന്ദ്ര-ന്ദധി । യദാഗ്നേയോ ഭവതി । അഗ്നിര്വൈ യജ്ഞമുഖമ് । യജ്ഞമുഖമേവര്ധി-മ്പുരാസ്താദ്ധത്തേ । യദൈന്ദ്ര-ന്ദധി ॥ 8 ॥
ഇന്ദ്രിയമേവാവ രുന്ധേ । ഋഷഭോ വഹീ ദക്ഷിണാ । യദ്വഹീ । തേനാഗ്നേയഃ । യദൃഷഭഃ । തേനൈന്ദ്ര-സ്സമൃദ്ധ്യൈ । യാവതീര്വൈ പ്രജാ ഓഷധീനാ-മഹുതാനാ-മാശ്ഞന്ന് । താഃ പരാ-ഽഭവന്ന് । ആഗ്രയണ-മ്ഭവതി ഹുതാദ്യായ । യജമാനസ്യാപരാഭാവായ ॥ 9 ॥
ദേവാ വാ ഓഷധീഷ്വാജിമയുഃ । താ ഇന്ദ്രാഗ്നീ ഉദജയതാമ് । താവേതമൈന്ദ്രാഗ്ന-ന്ദ്വാദശകപാല-ന്നിരവൃണാതാമ് । യദൈന്ദ്രാഗ്നോ ഭവത്യുജ്ജിത്യൈ । ദ്വാദശകപാലോ ഭവതി । ദ്വാദശ മാസാ-സ്സംവഁഥ്സരഃ । സംവഁഥ്സരേണൈവാസ്മാ അന്നമവരുന്ധേ । വൈശ്വദേവശ്ചരു-ര്ഭവതി । വൈശ്വദേവം-വാഁ അന്നമ് । അന്നമേവാസ്മൈ സ്വദയതി ॥ 10 ॥
പ്രഥമജോ വഥ്സോ ദക്ഷിണാ സമൃദ്ധ്യൈ । സൌമ്യഗ്ഗ് ശ്യാമാക-ഞ്ചരു-ന്നിര്വപതി । സോമോ വാ അകൃഷ്ടപച്യസ്യ രാജാ । അകൃഷ്ടപച്യമേവാസ്മൈ സ്വദയതി । വാസോ ദക്ഷിണാ । സൌമ്യഗ്ംഹി ദേവതയാ വാസ-സ്സമൃദ്ധ്യൈ । സരസ്വത്യൈ ചരു-ന്നിര്വപതി । സരസ്വതേ ചരുമ് । മിഥുനമേവാവ രുന്ധേ । മിഥുനൌ ഗാവൌ ദക്ഷിണാ സമൃദ്ധ്യൈ । ഏതി വാ ഏഷ യജ്ഞമുഖാദൃദ്ധ്യാഃ । യോ-ഽഗ്നേര്ദേവതായാ ഏതി । അഷ്ടാവേതാനി ഹവീഗ്ംഷി ഭവന്തി । അഷ്ടാക്ഷരാ ഗായത്രീ । ഗായത്രോ-ഽഗ്നിഃ । തേനൈവ യജ്ഞമുഖാദൃദ്ധ്യാ അഗ്നേര്ദേവതായൈ നൈതി ॥ 11 ॥
(ഈയു--ര് നിരവദയതേ - ഽങ്ഗുഷ്ഠാഭ്യാ-ഞ്ജുഹോ - ത്യനുമതി--ര് ദേവതാ - നിര്വപതി - വഹീ ദക്ഷിണാ - യദൈന്ദ്ര-ന്ദ - ധ്യപരാഭാവായ - സ്വദയതി - ഗാവൌ ദക്ഷിണാ സമൃദ്ധ്യൈ ഷട്ച) (അ. 1)
അനുവാകം 2 - ചാതുര്മാസ്യേ വൈശ്വദേവഹവീംഷി
അനുവാകം 2 - ചാതുര്മാസ്യേ വൈശ്വദേവഹവീംഷി
വൈശ്വദേവേന വൈ പ്രജാപതിഃ പ്രജാ അസൃജത । താ-സ്സൃഷ്ടാ ന പ്രാജായന്ത । സോ-ഽഗ്നിരകാമയത । അഹമിമാഃ പ്രജനയേയമിതി । സ പ്രജാപതയേ ശുചമദധാത് । സോ-ഽശോചത്-പ്രജാമിച്ഛമാനഃ । തസ്മാദ്യ-ഞ്ച പ്രജാ ഭുനക്തി യ-ഞ്ച ന । താവുഭൌ ശോചതഃ പ്രജാമിച്ഛമാനൌ । താസ്വഗ്നിമപ്യ സൃജത് । താ അഗ്നിരദ്ധ്യൈത് ॥ 12 ॥
സോമോ രേതോ-ഽദധാത് । സവിതാ പ്രാജനയത് । സരസ്വതീ വാചമദധാത് । പൂഷാ ഽപോഷയത് । തേ വാ ഏതേ ത്രി-സ്സംവഁഥ്സരസ്യ പ്രയുജ്യന്തേ । യേ ദേവാഃ പുഷ്ടിപതയഃ । സംവഁഥ്സരോ വൈ പ്രജാപതിഃ । സംവഁഥ്സരേണൈവാസ്മൈ പ്രജാഃ പ്രാജനയത് । താഃ പ്രജാ ജാതാ മരുതോ ഘ്നന്ന് । അസ്മാനപി ന പ്രായുക്ഷതേതി ॥ 13 ॥
സ ഏത-മ്പ്രജാപതിര്മാരുതഗ്ം സപ്തകപാല-മപശ്യത് । ത-ന്നിരവപത് । തതോ വൈ പ്രജാഭ്യോകല്പത । യന്മാരുതോ നിരുപ്യതേ । യജ്ഞസ്യ ക്ലൃപ്ത്യൈ । പ്രജാനാ-മഘാതായ । സപ്തകപാലോ ഭവതി । സപ്തഗണാ വൈ മരുതഃ । ഗണശ ഏവാസ്മൈ വിശ-ങ്കല്പയതി । സ പ്രജാപതി-രശോചത് ॥ 14 ॥
യാഃ പൂര്വാഃ പ്രജാ അസൃക്ഷി । മരുതസ്താ അവധിഷുഃ । കഥമപരാ-സ്സൃജേയേതി । തസ്യ ശുഷ്മ ആണ്ഡ-മ്ഭൂത-ന്നിരവര്തത । തദ്വ്യുദഹരത് । തദപോഷയത് । ത-ത്പ്രാജായത । ആണ്ഡസ്യ വാ ഏത-ദ്രൂപമ് । യദാമിക്ഷാ । യദ്വ്യുദ്ധരതി ॥ 15 ॥
പ്രജാ ഏവ ത-ദ്യജമാനഃ പോഷയതി । വൈശ്വദേവ്യാമിക്ഷാ ഭവതി । വൈശ്വദേവ്യോ വൈ പ്രജാഃ । പ്രജാ ഏവാസ്മൈ പ്രജനയതി । വാജിനമാനയതി । പ്രജാസ്വേവ പ്രജാതാസു രേതോ ദധാതി । ദ്യാവാപൃഥിവ്യ ഏകകപാലോ ഭവതി । പ്രജാ ഏവ പ്രജാതാ ദ്യാവാപൃഥിവീഭ്യാ-മുഭയതഃ പരി ഗൃഹ്ണാതി । ദേവാസുരാ-സ്സംയഁത്താ ആസന്ന് । സാ-ഽഗ്നിരബ്രവീത് ॥ 16 ॥
മാമഗ്രേ യജത । മയാ മുഖേനാസുരാ-ഞ്ജേഷ്യഥേതി । മാ-ന്ദ്വിതീയമിതി സോമോ-ഽബ്രവീത് । മയാ രാജ്ഞാ ജേഷ്യഥേതി । മാ-ന്തൃതീയമിതി സവിതാ । മയാ പ്രസൂതാ ജേഷ്യഥേതി । മാ-ഞ്ചതുര്ഥീമിതി സരസ്വതീ । ഇന്ദ്രിയം-വോഁ-ഽഹ-ന്ധാസ്യാമീതി । മാ-മ്പഞ്ചമമിതി പൂഷാ । മയാ പ്രതിഷ്ഠയാ ജേഷ്യഥേതി ॥ 17 ॥
തേ-ഽഗ്നിനാ മുഖേനാസുരാനജയന്ന് । സോമേന രാജ്ഞാ । സവിത്രാ പ്രസൂതാഃ । സരസ്വതീന്ദ്രിയ-മദധാത് । പൂഷാ പ്രതിഷ്ഠാ ഽഽസീത് । തതോ വൈ ദേവാ വ്യജയന്ത । യദേതാനി ഹവീഗ്ംഷി നിരുപ്യന്തേ വിജിത്യൈ । നോത്തരവേദിമുപ- വപതി । പശവോ വാ ഉത്തരവേദിഃ । അജാതാ ഇവ ഹ്യേതര്ഹി പശവഃ ॥ 18 ॥
സോമോ രേതോ-ഽദധാത് । സവിതാ പ്രാജനയത് । സരസ്വതീ വാചമദധാത് । പൂഷാ ഽപോഷയത് । തേ വാ ഏതേ ത്രി-സ്സംവഁഥ്സരസ്യ പ്രയുജ്യന്തേ । യേ ദേവാഃ പുഷ്ടിപതയഃ । സംവഁഥ്സരോ വൈ പ്രജാപതിഃ । സംവഁഥ്സരേണൈവാസ്മൈ പ്രജാഃ പ്രാജനയത് । താഃ പ്രജാ ജാതാ മരുതോ ഘ്നന്ന് । അസ്മാനപി ന പ്രായുക്ഷതേതി ॥ 13 ॥
സ ഏത-മ്പ്രജാപതിര്മാരുതഗ്ം സപ്തകപാല-മപശ്യത് । ത-ന്നിരവപത് । തതോ വൈ പ്രജാഭ്യോകല്പത । യന്മാരുതോ നിരുപ്യതേ । യജ്ഞസ്യ ക്ലൃപ്ത്യൈ । പ്രജാനാ-മഘാതായ । സപ്തകപാലോ ഭവതി । സപ്തഗണാ വൈ മരുതഃ । ഗണശ ഏവാസ്മൈ വിശ-ങ്കല്പയതി । സ പ്രജാപതി-രശോചത് ॥ 14 ॥
യാഃ പൂര്വാഃ പ്രജാ അസൃക്ഷി । മരുതസ്താ അവധിഷുഃ । കഥമപരാ-സ്സൃജേയേതി । തസ്യ ശുഷ്മ ആണ്ഡ-മ്ഭൂത-ന്നിരവര്തത । തദ്വ്യുദഹരത് । തദപോഷയത് । ത-ത്പ്രാജായത । ആണ്ഡസ്യ വാ ഏത-ദ്രൂപമ് । യദാമിക്ഷാ । യദ്വ്യുദ്ധരതി ॥ 15 ॥
പ്രജാ ഏവ ത-ദ്യജമാനഃ പോഷയതി । വൈശ്വദേവ്യാമിക്ഷാ ഭവതി । വൈശ്വദേവ്യോ വൈ പ്രജാഃ । പ്രജാ ഏവാസ്മൈ പ്രജനയതി । വാജിനമാനയതി । പ്രജാസ്വേവ പ്രജാതാസു രേതോ ദധാതി । ദ്യാവാപൃഥിവ്യ ഏകകപാലോ ഭവതി । പ്രജാ ഏവ പ്രജാതാ ദ്യാവാപൃഥിവീഭ്യാ-മുഭയതഃ പരി ഗൃഹ്ണാതി । ദേവാസുരാ-സ്സംയഁത്താ ആസന്ന് । സാ-ഽഗ്നിരബ്രവീത് ॥ 16 ॥
മാമഗ്രേ യജത । മയാ മുഖേനാസുരാ-ഞ്ജേഷ്യഥേതി । മാ-ന്ദ്വിതീയമിതി സോമോ-ഽബ്രവീത് । മയാ രാജ്ഞാ ജേഷ്യഥേതി । മാ-ന്തൃതീയമിതി സവിതാ । മയാ പ്രസൂതാ ജേഷ്യഥേതി । മാ-ഞ്ചതുര്ഥീമിതി സരസ്വതീ । ഇന്ദ്രിയം-വോഁ-ഽഹ-ന്ധാസ്യാമീതി । മാ-മ്പഞ്ചമമിതി പൂഷാ । മയാ പ്രതിഷ്ഠയാ ജേഷ്യഥേതി ॥ 17 ॥
തേ-ഽഗ്നിനാ മുഖേനാസുരാനജയന്ന് । സോമേന രാജ്ഞാ । സവിത്രാ പ്രസൂതാഃ । സരസ്വതീന്ദ്രിയ-മദധാത് । പൂഷാ പ്രതിഷ്ഠാ ഽഽസീത് । തതോ വൈ ദേവാ വ്യജയന്ത । യദേതാനി ഹവീഗ്ംഷി നിരുപ്യന്തേ വിജിത്യൈ । നോത്തരവേദിമുപ- വപതി । പശവോ വാ ഉത്തരവേദിഃ । അജാതാ ഇവ ഹ്യേതര്ഹി പശവഃ ॥ 18 ॥
(ഐ-ദ്- ഇത്യ - ശോച-ദ്- വ്യുദ്ധര - ത്യബ്രവീത് - പ്രതിഷ്ഠയാ ജേഷ്യഥേ ത്യേതരഃഇ പശവഃ) (അ. 2)
അനുവാകം 3 - വൈശ്വദേവപര്ഗതാനി വിശ്വേഷാങ്ഗാനി
അനുവാകം 3 - വൈശ്വദേവപര്ഗതാനി വിശ്വേഷാങ്ഗാനി
ത്രിവൃ-ദ്ബര്ഹി-ര്ഭവതി । മാതാ പിതാ പുത്രഃ । തദേവ ത-ന്മിഥുനമ് । ഉല്ബ-ങ്ഗര്ഭോ ജരായു । തദേവ ത-ന്മിഥുനമ് । ത്രേധാ ബര്ഹി-സ്സന്നദ്ധ-മ്ഭവതി । ത്രയ ഇമേ ലോകാഃ । ഏഷ്വേവ ലോകേഷു പ്രതി തിഷ്ഠതി । ഏകധാ പുന-സ്സന്നദ്ധ-മ്ഭവതി । ഏക ഇവ ഹ്യയം-ലോഁകഃ ॥ 19 ॥
അസ്മിന്നേവ തേന ലോകേ പ്രതി തിഷ്ഠതി । പ്രസുവോ ഭവന്തി । പ്രഥമജാമേവ പുഷ്ടിമവ രുന്ധേ । പ്രഥമജോ വഥ്സോ ദക്ഷിണാ സമൃദ്ധ്യൈ । പൃഷദാജ്യ-ങ്ഗൃഹ്ണാതി । പശവോ വൈ പൃഷദാജ്യമ് । പശൂനേവാവ രുന്ധേ । പഞ്ചഗൃഹീത-മ്ഭവതി । പാങ്ക്താ ഹി പശവഃ । ബഹുരൂപ-മ്ഭവതി ॥ 20 ॥
ബഹുരൂപാ ഹി പശവ-സ്സമൃദ്ധ്യൈ । അഗ്നി-മ്മന്ഥന്തി । അഗ്നിമുഖാ വൈ പ്രജാപതിഃ പ്രജാ അസൃജത । യദഗ്നി-മ്മന്ഥന്തി । അഗ്നിമുഖാ ഏവ ത-ത്പ്രജാ യജമാന-സ്സൃജതേ । നവ പ്രയാജാ ഇജ്യന്തേ । നവാനൂയാജാഃ । അഷ്ടൌ ഹവീഗ്ംഷി । ദ്വാവാഘാരൌ । ദ്വാവാജ്യഭാഗൌ ॥ 21 ॥
ത്രിഗ്ംശ-ഥ്സമ്പദ്യന്തേ । ത്രിഗ്ംശദക്ഷരാ വിരാട് । അന്നം-വിഁരാട് । വിരാജൈവാന്നാദ്യമവ രുന്ധേ । യജമാനോ വാ ഏകകപാലഃ । തേജ ആജ്യമ് । യദേകകപാല ആജ്യമാനയതി । യജമാനമേവ തേജസാ സമര്ധയതി । യജമാനോ വാ ഏകകപാലഃ । പശവ ആജ്യമ് ॥ 22 ॥
യദേകകപാല ആജ്യമാനയതി । യജമാനമേവ പശുഭി-സ്സമര്ധയതി । യദല്പമാനയേത് । അല്പാ ഏന-മ്പശവോ ഭുഞ്ജന്ത ഉപതിഷ്ഠേരന്ന് । യ-ദ്ബഹ്വാനയേത് । ബഹവ ഏന-മ്പശവോ ഭുഞ്ജന്ത ഉപതിഷ്ഠേരന്ന് । ബഹ്വാനീയാവിഃ പൃഷ്ഠ-ങ്കുര്യാത് । ബഹവ ഏവൈന-മ്പശവോ ഭുഞ്ജന്ത ഉപതിഷ്ഠന്തേ । യജമാനോ വാ ഏകകപാലഃ । യദേകകപാലസ്യാവദ്യേത് ॥ 23 ॥
യജമാനസ്യാവദ്യേത് । ഉദ്വാ മാദ്യേ-ദ്യജമാനഃ । പ്ര വാ മീയേത । സകൃദേവ ഹോതവ്യഃ । സകൃദിവ ഹി സുവര്ഗോ ലോകഃ । ഹുത്വാ-ഽഭി ജുഹോതി । യജമാനമേവ സുവര്ഗം-ലോഁക-ങ്ഗമയിത്വാ । തേജസാ സമര്ധയതി । യജമാനോ വാ ഏകകപാലഃ । സുവര്ഗോ ലോക ആഹവനീയഃ ॥ 24 ॥
യദേകകപാല-മാഹവനീയേ ജുഹോതി । യജമാനമേവ സുവര്ഗം-ലോഁക-ങ്ഗമയതി । യദ്ധസ്തേന ജുഹുയാത് । സുവര്ഗാ-ല്ലോകാ-ദ്യജമാന-മവവിദ്ധ്യേത് । സ്രുചാ ജുഹോതി । സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യ സമഷ്ട്യൈ । യ-ത്പ്രാമ്പദ്യേത । ദേവലോകമഭി ജയേത് । യ-ദ്ദക്ഷിണാ പിതൃലോകമ് । യ-ത്പ്രത്യക് ॥ 25 ॥
രക്ഷാഗ്ംസി യജ്ഞഗ്ം ഹന്യുഃ । യദുദങ്ങ് । മനുഷ്യലോക-മഭിജയേത് । പ്രതിഷ്ഠിതോ ഹോതവ്യഃ । ഏകകപാലം-വൈഁ പ്രതിതിഷ്ഠന്ത-ന്ദ്യാവാപൃഥിവീ അനു പ്രതിതിഷ്ഠതഃ । ദ്യാവാപൃഥിവീ ഋതവഃ । ഋതൂന്. യജ്ഞഃ । യജ്ഞം-യഁജമാനഃ । യജമാന-മ്പ്രജാഃ । തസ്മാത്-പ്രതിഷ്ഠിതോ ഹോതവ്യഃ ॥ 26 ॥
വാജിനോ യജതി । അഗ്നിര്വായു-സ്സൂര്യഃ । തേ വൈ വാജിനഃ । താനേവ ത-ദ്യജതി । അഥോ ഖല്വാഹുഃ । ഛന്ദാഗ്ംസി വൈ വാജിന ഇതി । താന്യേവ ത-ദ്യജതി । ഋഖ്സാമേ വാ ഇന്ദ്രസ്യ ഹരീ സോമപാനൌ । തയോഃ പരിധയ ആധാനമ് । വാജിന-മ്ഭാഗധേയമ് ॥ 27 ॥
യദപ്രഹൃത്യ പരിധീഞ്ജുഹുയാത് । അന്തരാധാനാഭ്യാ-ങ്ഘാസ-മ്പ്രയച്ഛേത് । പ്രഹൃത്യ പരിധീഞ്ജുഹോതി । നിരാധാനാഭ്യാമേവ ഘാസ-മ്പ്രയച്ഛതി । ബര്ഹിഷി വിഷിഞ്ചന്വാജിന-മാനയതി । പ്രജാ വൈ ബരഃഇഃ । രേതോ വാജിനമ് । പ്രജാസ്വേവ രേതോ ദധാതി । സമുപഹൂയ ഭക്ഷയന്തി । ഏത-ഥ്സോമപീഥാ ഹ്യേതേ । അഥോ ആത്മന്നേവ രേതോ ദധതേ । യജമാന ഉത്തമോ ഭക്ഷയതി । പശവോ വൈ വാജിനമ് । യജമാന ഏവ പശൂ-ന്പ്രതിഷ്ഠാപയന്തി ॥ 28 ॥
അസ്മിന്നേവ തേന ലോകേ പ്രതി തിഷ്ഠതി । പ്രസുവോ ഭവന്തി । പ്രഥമജാമേവ പുഷ്ടിമവ രുന്ധേ । പ്രഥമജോ വഥ്സോ ദക്ഷിണാ സമൃദ്ധ്യൈ । പൃഷദാജ്യ-ങ്ഗൃഹ്ണാതി । പശവോ വൈ പൃഷദാജ്യമ് । പശൂനേവാവ രുന്ധേ । പഞ്ചഗൃഹീത-മ്ഭവതി । പാങ്ക്താ ഹി പശവഃ । ബഹുരൂപ-മ്ഭവതി ॥ 20 ॥
ബഹുരൂപാ ഹി പശവ-സ്സമൃദ്ധ്യൈ । അഗ്നി-മ്മന്ഥന്തി । അഗ്നിമുഖാ വൈ പ്രജാപതിഃ പ്രജാ അസൃജത । യദഗ്നി-മ്മന്ഥന്തി । അഗ്നിമുഖാ ഏവ ത-ത്പ്രജാ യജമാന-സ്സൃജതേ । നവ പ്രയാജാ ഇജ്യന്തേ । നവാനൂയാജാഃ । അഷ്ടൌ ഹവീഗ്ംഷി । ദ്വാവാഘാരൌ । ദ്വാവാജ്യഭാഗൌ ॥ 21 ॥
ത്രിഗ്ംശ-ഥ്സമ്പദ്യന്തേ । ത്രിഗ്ംശദക്ഷരാ വിരാട് । അന്നം-വിഁരാട് । വിരാജൈവാന്നാദ്യമവ രുന്ധേ । യജമാനോ വാ ഏകകപാലഃ । തേജ ആജ്യമ് । യദേകകപാല ആജ്യമാനയതി । യജമാനമേവ തേജസാ സമര്ധയതി । യജമാനോ വാ ഏകകപാലഃ । പശവ ആജ്യമ് ॥ 22 ॥
യദേകകപാല ആജ്യമാനയതി । യജമാനമേവ പശുഭി-സ്സമര്ധയതി । യദല്പമാനയേത് । അല്പാ ഏന-മ്പശവോ ഭുഞ്ജന്ത ഉപതിഷ്ഠേരന്ന് । യ-ദ്ബഹ്വാനയേത് । ബഹവ ഏന-മ്പശവോ ഭുഞ്ജന്ത ഉപതിഷ്ഠേരന്ന് । ബഹ്വാനീയാവിഃ പൃഷ്ഠ-ങ്കുര്യാത് । ബഹവ ഏവൈന-മ്പശവോ ഭുഞ്ജന്ത ഉപതിഷ്ഠന്തേ । യജമാനോ വാ ഏകകപാലഃ । യദേകകപാലസ്യാവദ്യേത് ॥ 23 ॥
യജമാനസ്യാവദ്യേത് । ഉദ്വാ മാദ്യേ-ദ്യജമാനഃ । പ്ര വാ മീയേത । സകൃദേവ ഹോതവ്യഃ । സകൃദിവ ഹി സുവര്ഗോ ലോകഃ । ഹുത്വാ-ഽഭി ജുഹോതി । യജമാനമേവ സുവര്ഗം-ലോഁക-ങ്ഗമയിത്വാ । തേജസാ സമര്ധയതി । യജമാനോ വാ ഏകകപാലഃ । സുവര്ഗോ ലോക ആഹവനീയഃ ॥ 24 ॥
യദേകകപാല-മാഹവനീയേ ജുഹോതി । യജമാനമേവ സുവര്ഗം-ലോഁക-ങ്ഗമയതി । യദ്ധസ്തേന ജുഹുയാത് । സുവര്ഗാ-ല്ലോകാ-ദ്യജമാന-മവവിദ്ധ്യേത് । സ്രുചാ ജുഹോതി । സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യ സമഷ്ട്യൈ । യ-ത്പ്രാമ്പദ്യേത । ദേവലോകമഭി ജയേത് । യ-ദ്ദക്ഷിണാ പിതൃലോകമ് । യ-ത്പ്രത്യക് ॥ 25 ॥
രക്ഷാഗ്ംസി യജ്ഞഗ്ം ഹന്യുഃ । യദുദങ്ങ് । മനുഷ്യലോക-മഭിജയേത് । പ്രതിഷ്ഠിതോ ഹോതവ്യഃ । ഏകകപാലം-വൈഁ പ്രതിതിഷ്ഠന്ത-ന്ദ്യാവാപൃഥിവീ അനു പ്രതിതിഷ്ഠതഃ । ദ്യാവാപൃഥിവീ ഋതവഃ । ഋതൂന്. യജ്ഞഃ । യജ്ഞം-യഁജമാനഃ । യജമാന-മ്പ്രജാഃ । തസ്മാത്-പ്രതിഷ്ഠിതോ ഹോതവ്യഃ ॥ 26 ॥
വാജിനോ യജതി । അഗ്നിര്വായു-സ്സൂര്യഃ । തേ വൈ വാജിനഃ । താനേവ ത-ദ്യജതി । അഥോ ഖല്വാഹുഃ । ഛന്ദാഗ്ംസി വൈ വാജിന ഇതി । താന്യേവ ത-ദ്യജതി । ഋഖ്സാമേ വാ ഇന്ദ്രസ്യ ഹരീ സോമപാനൌ । തയോഃ പരിധയ ആധാനമ് । വാജിന-മ്ഭാഗധേയമ് ॥ 27 ॥
യദപ്രഹൃത്യ പരിധീഞ്ജുഹുയാത് । അന്തരാധാനാഭ്യാ-ങ്ഘാസ-മ്പ്രയച്ഛേത് । പ്രഹൃത്യ പരിധീഞ്ജുഹോതി । നിരാധാനാഭ്യാമേവ ഘാസ-മ്പ്രയച്ഛതി । ബര്ഹിഷി വിഷിഞ്ചന്വാജിന-മാനയതി । പ്രജാ വൈ ബരഃഇഃ । രേതോ വാജിനമ് । പ്രജാസ്വേവ രേതോ ദധാതി । സമുപഹൂയ ഭക്ഷയന്തി । ഏത-ഥ്സോമപീഥാ ഹ്യേതേ । അഥോ ആത്മന്നേവ രേതോ ദധതേ । യജമാന ഉത്തമോ ഭക്ഷയതി । പശവോ വൈ വാജിനമ് । യജമാന ഏവ പശൂ-ന്പ്രതിഷ്ഠാപയന്തി ॥ 28 ॥
(ലോകോ - ബഹുരൂപ-മ്ഭവ - ത്യാജ്യഭാഗൌ - പശവ ആജ്യ - മവദ്യേ - ദാഹവനീയഃ - പ്രത്യക് - തസ്മാ-ത്പ്രതിഷ്ഠിതോ ഹോതവ്യോ - ഭാഗധേയ - മേതേ ചത്വാരി ച) (അ. 3)
അനുവാകം 4 - വരുണപ്രഘാസാഃ
അനുവാകം 4 - വരുണപ്രഘാസാഃ
പ്രജാപതി-സ്സവിതാ ഭൂത്വാ പ്രജാ അസൃജത । താ ഏനമത്യമന്യന്ത । താ അസ്മാദപാക്രാമന്ന് । താ വരുണോ ഭൂത്വാ പ്രജാ വരുണേനാഗ്രാഹയത് । താഃ പ്രജാ വരുണഗൃഹീതാഃ । പ്രജാപതി-മ്പുനരുപാധാവന്നാഥ-മിച്ഛമാനാഃ । സ ഏതാന്-പ്രജാപതി-ര്വരുണ പ്രഘാസാനപശ്യത് । താന്നിരവപത് । തൈര്വൈ സ പ്രജാ വരുണ-പാശാദമുഞ്ചത് । യ-ദ്വരുണ-പ്രഘാസാ നിരുപ്യന്തേ ॥ 29 ॥
പ്രജാനാമവരുണഗ്രാഹായ । താസാ-ന്ദക്ഷിണോ ബാഹു-ര്ന്യക്ന ആസീത് । സവ്യഃ പ്രസൃതഃ । സ ഏതാ-ന്ദ്വിതീയാ-ന്ദക്ഷിണതോ വേദിമുദഹന്ന് । തതോ വൈ സ പ്രജാനാ-ന്ദക്ഷിണ-മ്ബാഹു-മ്പ്രാസാരയത് । യ-ദ്ദ്വിതീയാ-ന്ദക്ഷിണതോ വേദിമുദ്ധന്തി । പ്രജാനാമേവ ത-ദ്യജമാനോ ദക്ഷിണ-മ്ബാഹു-മ്പ്രസാരയതി । തസ്മാച്ചാതുര്മാസ്യയാജ്യമുഷ്മിന് ഁലോക ഉഭയാബാഹുഃ । യജ്ഞാഭിജിതഗ്ഗ് ഹ്യസ്യ । പൃഥമാത്രാ-ദ്വേദീ അസഭിന്ന്നേ ഭവതഃ ॥ 30 ॥
തസ്മാത്-പൃഥമാത്രം-വ്യഁഗ്ംസൌ । ഉത്തരസ്യാം-വേഁദ്യാമുത്തരവേദിമുപ വപതി । പശവോ വാ ഉത്തരവേദിഃ । പശൂനേവാവ രുന്ധേ । അഥോ യജ്ഞപരുഷോ-ഽനന്തരിത്യൈ । ഏത-ദ്ബ്രാഹ്മണാന്യേവ പഞ്ച ഹവീഗ്ംഷി । അഥൈഷ ഐന്ദ്രാഗ്നോ ഭവതി । പ്രാണാപാനൌ വാ ഏതൌ ദേവാനാമ് । യദിന്ദ്രാഗ്നീ । യദൈന്ദ്രാഗ്നോ ഭവതി ॥ 31 ॥
പ്രാണാപാനാവേവാവ രുന്ധേ । ഓജോ ബലം-വാഁ ഏതൌ ദേവാനാമ് । യദിന്ദ്രാഗ്നീ । യദൈന്ദ്രാഗ്നോ ഭവതി । ഓജോ ബലമേവാവ രുന്ധേ । മാരുത്യാമിക്ഷാ ഭവതി । വാരുണ്യാമിക്ഷാ । മേഷീ ച മേഷശ്ച ഭവതഃ । മിഥുനാ ഏവ പ്രജാ വരുണപാശാ-ന്മുഞ്ചതി । ലോമശൌ ഭവതോ മേദ്ധ്യത്വായ ॥ 32 ॥
ശമീപര്ണാന്യുപ വപതി । ഘാസമേവാഭ്യാമപി യച്ഛതി । പ്രജാപതിമന്നാദ്യ-ന്നോപാനമത് । സ ഏതേന ശതേദ്ധ്മേന ഹവിഷാ ഽന്നാദ്യമ-വാരുന്ധ । യ-ത്പര-ശ്ശതാനി ശമീപര്ണാനി ഭവന്തി । അന്നാദ്യസ്യാവ-രുദ്ധ്യൈ । സൌമ്യാനി വൈ കരീരാണി । സൌമ്യാ ഖലു വാ ആഹുതി-ര്ദിവോ വൃഷ്ടി-ഞ്ച്യാവയതി । യത്-കരീരാണി ഭവന്തി । സൌമ്യയൈവാഹുത്യാ ദിവോ വൃഷ്ടിമവ രുന്ധേ । കായ ഏകകപാലോ ഭവതി । പ്രജാനാ-ങ്കത്വാംയഁ । പ്രതിപൂരുഷ-ങ്കരമ്ഭ പാത്രാണി ഭവന്തി । ജാതാ ഏവ പ്രജാ വരുണപാശാ-ന്മുഞ്ചതി । ഏക-മതിരിക്തമ് । ജനിഷ്യമാണാ ഏവ പ്രജാ വരുണപാശാ-ന്മുഞ്ചതി ॥ 33 ॥
പ്രജാനാമവരുണഗ്രാഹായ । താസാ-ന്ദക്ഷിണോ ബാഹു-ര്ന്യക്ന ആസീത് । സവ്യഃ പ്രസൃതഃ । സ ഏതാ-ന്ദ്വിതീയാ-ന്ദക്ഷിണതോ വേദിമുദഹന്ന് । തതോ വൈ സ പ്രജാനാ-ന്ദക്ഷിണ-മ്ബാഹു-മ്പ്രാസാരയത് । യ-ദ്ദ്വിതീയാ-ന്ദക്ഷിണതോ വേദിമുദ്ധന്തി । പ്രജാനാമേവ ത-ദ്യജമാനോ ദക്ഷിണ-മ്ബാഹു-മ്പ്രസാരയതി । തസ്മാച്ചാതുര്മാസ്യയാജ്യമുഷ്മിന് ഁലോക ഉഭയാബാഹുഃ । യജ്ഞാഭിജിതഗ്ഗ് ഹ്യസ്യ । പൃഥമാത്രാ-ദ്വേദീ അസഭിന്ന്നേ ഭവതഃ ॥ 30 ॥
തസ്മാത്-പൃഥമാത്രം-വ്യഁഗ്ംസൌ । ഉത്തരസ്യാം-വേഁദ്യാമുത്തരവേദിമുപ വപതി । പശവോ വാ ഉത്തരവേദിഃ । പശൂനേവാവ രുന്ധേ । അഥോ യജ്ഞപരുഷോ-ഽനന്തരിത്യൈ । ഏത-ദ്ബ്രാഹ്മണാന്യേവ പഞ്ച ഹവീഗ്ംഷി । അഥൈഷ ഐന്ദ്രാഗ്നോ ഭവതി । പ്രാണാപാനൌ വാ ഏതൌ ദേവാനാമ് । യദിന്ദ്രാഗ്നീ । യദൈന്ദ്രാഗ്നോ ഭവതി ॥ 31 ॥
പ്രാണാപാനാവേവാവ രുന്ധേ । ഓജോ ബലം-വാഁ ഏതൌ ദേവാനാമ് । യദിന്ദ്രാഗ്നീ । യദൈന്ദ്രാഗ്നോ ഭവതി । ഓജോ ബലമേവാവ രുന്ധേ । മാരുത്യാമിക്ഷാ ഭവതി । വാരുണ്യാമിക്ഷാ । മേഷീ ച മേഷശ്ച ഭവതഃ । മിഥുനാ ഏവ പ്രജാ വരുണപാശാ-ന്മുഞ്ചതി । ലോമശൌ ഭവതോ മേദ്ധ്യത്വായ ॥ 32 ॥
ശമീപര്ണാന്യുപ വപതി । ഘാസമേവാഭ്യാമപി യച്ഛതി । പ്രജാപതിമന്നാദ്യ-ന്നോപാനമത് । സ ഏതേന ശതേദ്ധ്മേന ഹവിഷാ ഽന്നാദ്യമ-വാരുന്ധ । യ-ത്പര-ശ്ശതാനി ശമീപര്ണാനി ഭവന്തി । അന്നാദ്യസ്യാവ-രുദ്ധ്യൈ । സൌമ്യാനി വൈ കരീരാണി । സൌമ്യാ ഖലു വാ ആഹുതി-ര്ദിവോ വൃഷ്ടി-ഞ്ച്യാവയതി । യത്-കരീരാണി ഭവന്തി । സൌമ്യയൈവാഹുത്യാ ദിവോ വൃഷ്ടിമവ രുന്ധേ । കായ ഏകകപാലോ ഭവതി । പ്രജാനാ-ങ്കത്വാംയഁ । പ്രതിപൂരുഷ-ങ്കരമ്ഭ പാത്രാണി ഭവന്തി । ജാതാ ഏവ പ്രജാ വരുണപാശാ-ന്മുഞ്ചതി । ഏക-മതിരിക്തമ് । ജനിഷ്യമാണാ ഏവ പ്രജാ വരുണപാശാ-ന്മുഞ്ചതി ॥ 33 ॥
(നിരുപ്യന്തേ- ഭവതോ - ഭവതി - മേദ്ധ്യത്വായ - രുന്ധേ ഷട്ച) (അ. 4)
അനുവാകം 5 - തച്ഛേഷഃ
അനുവാകം 5 - തച്ഛേഷഃ
ഉത്തരസ്യാം-വേഁദ്യാമന്യാനി ഹവീഗ്ംഷി സാദയതി । ദക്ഷിണായാ-മ്മാരുതീമ് । അപധുരമേവൈനാ യുനക്തി । അഥോ ഓജ ഏവാസാമവഹരതി । തസ്മാ-ദ്ബ്രഹ്മണശ്ച ക്ഷത്രാച്ച വിശോ-ഽന്യതോ-ഽപക്രമിണീഃ । മാരുത്യാ പൂര്വയാ പ്രചരതി । അനൃതമേവാവ യജതേ । വാരുണ്യോത്തരയാ । അന്തത ഏവ വരുണമവ-യജതേ । യദേവാദ്ധ്വര്യുഃ കരോതി ॥ 34 ॥
ത-ത്പ്രതിപ്രസ്ഥാതാ കരോതി । തസ്മാ-ദ്യച്ഛ്രേയാന്-കരോതി । ത-ത്പാപീയാന്-കരോതി । പത്നീം ഁവാചയതി । മേദ്ധ്യാമേവൈനാ-ങ്കരോതി । അഥോ തപ ഏവൈനാമുപ നയതി । യജ്ജാരഗ്ം സന്ത-ന്ന പ്രബ്രൂയാത് । പ്രിയ-ഞ്ജ്ഞാതിഗ്ം രുന്ധ്യാത് । അസൌ മേ ജാര ഇതി നിര്ദിശേത് । നിര്ദിശ്യൈവൈനം-വഁരുണപാശേന ഗ്രാഹയതി ॥ 35 ॥
പ്രഘാസ്യാന്. ഹവാമഹ ഇതി പത്നീ-മുദാനയതി । അഹ്വതൈവൈനാമ് । യത്-പത്നീ പുരോനുവാക്യാമനു ബ്രൂയാത് । നിര്വീര്യോ യജമാന-സ്സ്യാത് । യജമാനോ ഽന്വാഹ । ആത്മന്നേവ വീര്യ-ന്ധത്തേ । ഉഭൌ യാജ്യാഗ്ം സവീര്യത്വായ । യദ്ഗ്രാമേ യദരണ്യ ഇത്യാഹ । യഥോദിതമേവ വരുണമവ യജതേ । യജമാനദേവത്യോ വാ ആഹവനീയഃ ॥ 36 ॥
ഭ്രാതൃവ്യ ദേവത്യോ ദക്ഷിണഃ । യദാഹവനീയേ ജുഹുയാത് । യജമാനം-വഁരുണപാശേന ഗ്രാഹയേത് । ദക്ഷിണേ ഽഗ്നൌ ജുഹോതി । ഭ്രാതൃവ്യമേവ വരുണപാശേന ഗ്രാഹയതി । ശൂര്പേണ ജുഹോതി । അന്യമേവ വരുണമവയജതേ । ശീര്ഷന്നധി നിധായ ജുഹോതി । ശീര്ഷത ഏവ വരുണമവ യജതേ । പ്രത്യന്തിഷ്ഠഞ്ജുഹോതി ॥ 37 ॥
പ്രത്യങ്ങേവ വരുണപാശാ-ന്നിര്മുച്യതേ । അക്രന്കര്മ കര്മകൃത ഇത്യാഹ । ദേവാനൃണ-ന്നിരവദായ । അനൃണാ ഗൃഹാനുപ-പ്രേതേതി വാവൈതദാഹ । വരുണ ഗൃഹീതം-വാഁ ഏത-ദ്യജ്ഞസ്യ । യ-ദ്യജുഷാ ഗൃഹീതസ്യാതിരിച്യതേ । തുഷാശ്ച നിഷ്കാസശ്ച । തുഷൈശ്ച നിഷ്കാസേന ചാവഭൃഥമവൈതി । വരുണ-ഗൃഹീതേനൈവ വരുണമവയജതേ । അപോ-ഽവഭൃഥമവൈതി ॥ 38 ॥
അഫ്സു വൈ വരുണഃ । സാക്ഷാദേവ വരുണമവ യജതേ । പ്രതിയുതോ വരുണസ്യ പാശ ഇത്യാഹ । വരുണപാശാദേവ നിര്മുച്യതേ । അപ്രതീക്ഷ-മായന്തി । വരുണസ്യാന്തര്ഹിത്യൈ । ഏധോ-ഽസ്യേധിഷീമഹീത്യാഹ । സമിധൈവാഗ്നി-ന്നമസ്യന്ത ഉപായന്തി । തേജോ-ഽസി തേജോ മയി ധേഹീത്യാഹ । തേജ ഏവാത്മന്ധത്തേ ॥ 39 ॥
ത-ത്പ്രതിപ്രസ്ഥാതാ കരോതി । തസ്മാ-ദ്യച്ഛ്രേയാന്-കരോതി । ത-ത്പാപീയാന്-കരോതി । പത്നീം ഁവാചയതി । മേദ്ധ്യാമേവൈനാ-ങ്കരോതി । അഥോ തപ ഏവൈനാമുപ നയതി । യജ്ജാരഗ്ം സന്ത-ന്ന പ്രബ്രൂയാത് । പ്രിയ-ഞ്ജ്ഞാതിഗ്ം രുന്ധ്യാത് । അസൌ മേ ജാര ഇതി നിര്ദിശേത് । നിര്ദിശ്യൈവൈനം-വഁരുണപാശേന ഗ്രാഹയതി ॥ 35 ॥
പ്രഘാസ്യാന്. ഹവാമഹ ഇതി പത്നീ-മുദാനയതി । അഹ്വതൈവൈനാമ് । യത്-പത്നീ പുരോനുവാക്യാമനു ബ്രൂയാത് । നിര്വീര്യോ യജമാന-സ്സ്യാത് । യജമാനോ ഽന്വാഹ । ആത്മന്നേവ വീര്യ-ന്ധത്തേ । ഉഭൌ യാജ്യാഗ്ം സവീര്യത്വായ । യദ്ഗ്രാമേ യദരണ്യ ഇത്യാഹ । യഥോദിതമേവ വരുണമവ യജതേ । യജമാനദേവത്യോ വാ ആഹവനീയഃ ॥ 36 ॥
ഭ്രാതൃവ്യ ദേവത്യോ ദക്ഷിണഃ । യദാഹവനീയേ ജുഹുയാത് । യജമാനം-വഁരുണപാശേന ഗ്രാഹയേത് । ദക്ഷിണേ ഽഗ്നൌ ജുഹോതി । ഭ്രാതൃവ്യമേവ വരുണപാശേന ഗ്രാഹയതി । ശൂര്പേണ ജുഹോതി । അന്യമേവ വരുണമവയജതേ । ശീര്ഷന്നധി നിധായ ജുഹോതി । ശീര്ഷത ഏവ വരുണമവ യജതേ । പ്രത്യന്തിഷ്ഠഞ്ജുഹോതി ॥ 37 ॥
പ്രത്യങ്ങേവ വരുണപാശാ-ന്നിര്മുച്യതേ । അക്രന്കര്മ കര്മകൃത ഇത്യാഹ । ദേവാനൃണ-ന്നിരവദായ । അനൃണാ ഗൃഹാനുപ-പ്രേതേതി വാവൈതദാഹ । വരുണ ഗൃഹീതം-വാഁ ഏത-ദ്യജ്ഞസ്യ । യ-ദ്യജുഷാ ഗൃഹീതസ്യാതിരിച്യതേ । തുഷാശ്ച നിഷ്കാസശ്ച । തുഷൈശ്ച നിഷ്കാസേന ചാവഭൃഥമവൈതി । വരുണ-ഗൃഹീതേനൈവ വരുണമവയജതേ । അപോ-ഽവഭൃഥമവൈതി ॥ 38 ॥
അഫ്സു വൈ വരുണഃ । സാക്ഷാദേവ വരുണമവ യജതേ । പ്രതിയുതോ വരുണസ്യ പാശ ഇത്യാഹ । വരുണപാശാദേവ നിര്മുച്യതേ । അപ്രതീക്ഷ-മായന്തി । വരുണസ്യാന്തര്ഹിത്യൈ । ഏധോ-ഽസ്യേധിഷീമഹീത്യാഹ । സമിധൈവാഗ്നി-ന്നമസ്യന്ത ഉപായന്തി । തേജോ-ഽസി തേജോ മയി ധേഹീത്യാഹ । തേജ ഏവാത്മന്ധത്തേ ॥ 39 ॥
(കരോതി - ഗ്രാഹയ - ത്യാഹവനീയ - സ്തിഷ്ഠഞ്ജുഹോ - ത്യപോ-ഽവഭൃഥമവൈതി - ധത്തേ) (അ. 5)
അനുവാകം 6 - സാകമേധാഃ
അനുവാകം 6 - സാകമേധാഃ
ദേവാസുരാ-സ്സംയഁത്താ ആസന്ന് । സോ-ഽഗ്നിരബ്രവീത് । മമേയ-മനീകവതീ തനൂഃ । താ-മ്പ്രീണീത । അഥാസുരാനഭി ഭവിഷ്യഥേതി । തേ ദേവാ അഗ്നയേ-ഽനീകവതേ പുരോഡാശമഷ്ടാകപാല-ന്നിരവപന്ന് । സോ-ഽഗ്നിരനീകവാന്-ഥ്സ്വേന ഭാഗധേയേന പ്രീതഃ । ചതുര്ധാ ഽനീകാ-ന്യജനയത । തതോ ദേവാ അഭവന്ന് । പരാ ഽസുരാഃ ॥ 40 ॥
യദഗ്നയേ-ഽനീകവതേ പുരോഡാശമഷ്ടാകപാല-ന്നിര്വപതി । അഗ്നിമേവാനീകവന്തഗ്ഗ് സ്വേന ഭാഗധേയേന പ്രീണാതി । സോ-ഽഗ്നിരനീകവാന്-ഥ്സ്വേന ഭാഗധേയേന പ്രീതഃ । ചതുര്ധാ ഽനീകാനി ജനയതേ । അസൌ വാ ആദിത്യോ-ഽഗ്നി-രനീകവാന് । തസ്യ രശ്മയോ-ഽനീകാനി । സാകഗ്ം സൂര്യേണോദ്യതാ നിര്വപതി । സാക്ഷാദേവാസ്മാ അനീകാനി ജനയതി । തേ-ഽസുരാഃ പരാജിതാ യന്തഃ । ദ്യാവാപൃഥിവീ ഉപാശ്രയന്ന് ॥ 41 ॥
തേ ദേവാ മരുദ്ഭ്യഃ സാന്തപനേഭ്യശ്ചരു-ന്നിരവപന്ന് । താ-ന്ദ്യാവാപൃഥിവീഭ്യാ-മേവോഭയത-സ്സമതപന്ന് । യന്മരുദ്ഭ്യഃ സാന്തപനേഭ്യശ്ചരു-ന്നിര്വപതി । ദ്യാവാപൃഥിവീഭ്യാമേവ തദുഭയതോ യജമാനോ ഭ്രാതൃവ്യാന്-ഥ്സന്തപതി । മദ്ധ്യന്ദിനേ നിര്വപതി । തര്ഹി ഹി തേ-ഽക്ഷ്ണിഷ്ഠ-ന്തപതി । ചരുര്ഭവതി । സര്വത ഏവൈനാന്-ഥ്സന്തപതി । തേ ദേവാ-ശ്ശ്വോ വിജയിന-സ്സന്തഃ । സര്വാസാ-ന്ദുഗ്ധേ ഗൃഹമേധീയ-ഞ്ചരു-ന്നിരവപന്ന് ॥ 42 ॥
ആശിതാ ഏവാദ്യോപവസാമ । കസ്യ വാ-ഽഹേദമ് । കസ്യ വാ ശ്വോ ഭവിതേതി । സ ശൃതോ-ഽഭവത് । തസ്യാഹുതസ്യ നാശ്ഞന്ന് । ന ഹി ദേവാ അഹുതസ്യാശ്ഞന്തി । തേ-ഽബ്രുവന്ന് । കസ്മാ ഇമഗ്ം ഹോഷ്യാമ ഇതി । മരുദ്ഭ്യോ ഗൃഹമേധിഭ്യ ഇത്യബ്രുവന്ന് । ത-മ്മരുദ്ഭ്യോ ഗൃഹമേധിഭ്യോ-ഽജുഹവുഃ ॥ 43 ॥
തതോ ദേവാ അഭവന്ന് । പരാ-ഽസുരാഃ । യസ്യൈവം-വിഁദുഷോ മരുദ്ഭ്യോ ഗൃഹമേധിഭ്യോ ഗൃഹേ ജുഹ്വതി । ഭവത്യാത്മനാ । പരാ-ഽസ്യ ഭ്രാതൃവ്യോ ഭവതി । യദ്വൈ യജ്ഞസ്യ പാകത്രാ ക്രിയതേ । പശവ്യ-ന്തത് । പാകത്രാ വാ ഏതത്ക്രിയതേ । യന്നേദ്ധ്മാബര്ഹി-ര്ഭവതി । ന സാമിധേനീ-രന്വാഹ ॥ 44 ॥
ന പ്രയാജാ ഇജ്യന്തേ । നാനൂയാജാഃ । യ ഏവം-വേഁദ । പശുമാ-ന്ഭവതി । ആജ്യഭാഗൌ യജതി । യജ്ഞസ്യൈവ ചക്ഷുഷീ നാന്തരേതി । മരുതോ ഗൃഹമേധിനോ യജതി । ഭാഗധേയേ-നൈവൈനാന്-ഥ്സമര്ധയതി । അഗ്നിഗ്ഗ് സ്വിഷ്ടകൃതം-യഁജതി പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ । ഇഡാന്തോ ഭവതി । പശവോ വാ ഇഡാ । പശുഷ്വേവോപരിഷ്ടാ-ത്പ്രതി തിഷ്ഠതി ॥ 45 ॥
യദഗ്നയേ-ഽനീകവതേ പുരോഡാശമഷ്ടാകപാല-ന്നിര്വപതി । അഗ്നിമേവാനീകവന്തഗ്ഗ് സ്വേന ഭാഗധേയേന പ്രീണാതി । സോ-ഽഗ്നിരനീകവാന്-ഥ്സ്വേന ഭാഗധേയേന പ്രീതഃ । ചതുര്ധാ ഽനീകാനി ജനയതേ । അസൌ വാ ആദിത്യോ-ഽഗ്നി-രനീകവാന് । തസ്യ രശ്മയോ-ഽനീകാനി । സാകഗ്ം സൂര്യേണോദ്യതാ നിര്വപതി । സാക്ഷാദേവാസ്മാ അനീകാനി ജനയതി । തേ-ഽസുരാഃ പരാജിതാ യന്തഃ । ദ്യാവാപൃഥിവീ ഉപാശ്രയന്ന് ॥ 41 ॥
തേ ദേവാ മരുദ്ഭ്യഃ സാന്തപനേഭ്യശ്ചരു-ന്നിരവപന്ന് । താ-ന്ദ്യാവാപൃഥിവീഭ്യാ-മേവോഭയത-സ്സമതപന്ന് । യന്മരുദ്ഭ്യഃ സാന്തപനേഭ്യശ്ചരു-ന്നിര്വപതി । ദ്യാവാപൃഥിവീഭ്യാമേവ തദുഭയതോ യജമാനോ ഭ്രാതൃവ്യാന്-ഥ്സന്തപതി । മദ്ധ്യന്ദിനേ നിര്വപതി । തര്ഹി ഹി തേ-ഽക്ഷ്ണിഷ്ഠ-ന്തപതി । ചരുര്ഭവതി । സര്വത ഏവൈനാന്-ഥ്സന്തപതി । തേ ദേവാ-ശ്ശ്വോ വിജയിന-സ്സന്തഃ । സര്വാസാ-ന്ദുഗ്ധേ ഗൃഹമേധീയ-ഞ്ചരു-ന്നിരവപന്ന് ॥ 42 ॥
ആശിതാ ഏവാദ്യോപവസാമ । കസ്യ വാ-ഽഹേദമ് । കസ്യ വാ ശ്വോ ഭവിതേതി । സ ശൃതോ-ഽഭവത് । തസ്യാഹുതസ്യ നാശ്ഞന്ന് । ന ഹി ദേവാ അഹുതസ്യാശ്ഞന്തി । തേ-ഽബ്രുവന്ന് । കസ്മാ ഇമഗ്ം ഹോഷ്യാമ ഇതി । മരുദ്ഭ്യോ ഗൃഹമേധിഭ്യ ഇത്യബ്രുവന്ന് । ത-മ്മരുദ്ഭ്യോ ഗൃഹമേധിഭ്യോ-ഽജുഹവുഃ ॥ 43 ॥
തതോ ദേവാ അഭവന്ന് । പരാ-ഽസുരാഃ । യസ്യൈവം-വിഁദുഷോ മരുദ്ഭ്യോ ഗൃഹമേധിഭ്യോ ഗൃഹേ ജുഹ്വതി । ഭവത്യാത്മനാ । പരാ-ഽസ്യ ഭ്രാതൃവ്യോ ഭവതി । യദ്വൈ യജ്ഞസ്യ പാകത്രാ ക്രിയതേ । പശവ്യ-ന്തത് । പാകത്രാ വാ ഏതത്ക്രിയതേ । യന്നേദ്ധ്മാബര്ഹി-ര്ഭവതി । ന സാമിധേനീ-രന്വാഹ ॥ 44 ॥
ന പ്രയാജാ ഇജ്യന്തേ । നാനൂയാജാഃ । യ ഏവം-വേഁദ । പശുമാ-ന്ഭവതി । ആജ്യഭാഗൌ യജതി । യജ്ഞസ്യൈവ ചക്ഷുഷീ നാന്തരേതി । മരുതോ ഗൃഹമേധിനോ യജതി । ഭാഗധേയേ-നൈവൈനാന്-ഥ്സമര്ധയതി । അഗ്നിഗ്ഗ് സ്വിഷ്ടകൃതം-യഁജതി പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ । ഇഡാന്തോ ഭവതി । പശവോ വാ ഇഡാ । പശുഷ്വേവോപരിഷ്ടാ-ത്പ്രതി തിഷ്ഠതി ॥ 45 ॥
(അസുരാ - അശ്രയന് - ഗൃഹമേധീയം ചരു-ന്നിരവപന് - നജുഹവു - രന്വാ - ഹേഡാന്തോ ഭവതി ദ്വേ ച) (അ. 6)
അനുവാകം 7 - തച്ഛേഷഃ
അനുവാകം 7 - തച്ഛേഷഃ
യത്പത്നീ ഗൃഹമേധീയ-സ്യാശ്ഞീയാത് । ഗൃഹമേദ്ധ്യേവ സ്യാത് । വി ത്വസ്യ യജ്ഞ ഋധ്യേത । യന്നാശ്ഞീയാത് । അഗൃഹമേധീ സ്യാത് । നാസ്യ യജ്ഞോ വ്യൃദ്ധ്യേത । പ്രതിവേശ-മ്പചേയുഃ । തസ്യാശ്ഞീയാത് । ഗൃഹമേദ്ധ്യേവ ഭവതി । നാസ്യ യജ്ഞോ വ്യൃദ്ധ്യതേ ॥ 46 ॥
തേ ദേവാ ഗൃഹമേധീയേനേഷ്ട്വാ । ആശിതാ അഭവന്ന് । ആഞ്ജതാഭ്യഞ്ജത । അനു വഥ്സാ-നവാസയന്ന് । തേഭ്യോ-ഽസുരാഃ, ക്ഷുധ-മ്പ്രാഹിണ്വന്ന് । സാ ദേവേഷു ലോകമവിത്ത്വാ । അസുരാന്-പുനരഗച്ഛത് । ഗൃഹമേധീയേനേഷ്ട്വാ । ആശിതാ ഭവന്തി । ആഞ്ജതേ-ഽഭ്യഞ്ജതേ ॥ 47 ॥
അനു വഥ്സാന്. വാസയന്തി । ഭ്രാതൃവ്യായൈവ ത-ദ്യജമാനഃ, ക്ഷുധ-മ്പ്രഹിണോതി । തേ ദേവാ ഗൃഹമേധീയേനേഷ്ട്വാ । ഇന്ദ്രായ നിഷ്കാസ-ന്ന്യദധുഃ । അസ്മാനേവ ശ്വ ഇന്ദ്രോ നിഹിതഭാഗ ഉപാവര്തിതേതി । താനിന്ദ്രോ നിഹിതഭാഗ ഉപാവര്തത । ഗൃഹമേധീയേനേഷ്ട്വാ । ഇന്ദ്രായ നിഷ്കാസ-ന്നിദദ്ധ്യാത് । ഇന്ദ്ര ഏവൈന-ന്നിഹിതഭാഗ ഉപാവര്തതേ । ഗാര്ഹപത്യേ ജുഹോതി ॥ 48 ॥
ഭാഗധേയേനേവൈനഗ്ം സമര്ധയതി । ഋഷഭമാഹ്വയതി । വഷട്കാര ഏവാസ്യ സഃ । അഥോ ഇന്ദ്രിയമേവ ത-ദ്വീര്യം-യഁജമാനോ ഭ്രാതൃവ്യസ്യ വൃങ്ക്തേ । ഇന്ദ്രോ വൃത്രഗ്ം ഹത്വാ । പരാ-മ്പരാവത-മഗച്ഛത് । അപാരാധമിതി മന്യമാനഃ । സോ-ഽബ്രവീത് । ക ഇദം-വേഁദിഷ്യതീതി । തേ-ഽബ്രുവ-ന്മരുതോ വരം-വൃഁണാമഹൈ ॥ 49 ॥
അഥ വയം-വേഁദാമ । അസ്മഭ്യമേവ പ്രഥമഗ്ം ഹവിര്നിരുപ്യാതാ ഇതി । ത ഏനമദ്ധ്യ-ക്രീഡന്ന് । തത്ക്രീഡിനാ-ങ്ക്രീഡിത്വമ് । യ-ന്മരുദ്ഭ്യഃ ക്രീഡിഭ്യഃ പ്രഥമഗ്ം ഹവിര്നിരുപ്യതേ വിജിത്യൈ । സാകഗ്ം സൂര്യേണോദ്യതാ നിര്വപതി । ഏതസ്മിന് വൈ ലോക ഇന്ദ്രോ വൃത്രമഹന്-ഥ്സമൃദ്ധ്യൈ । ഏത-ദ്ബ്രാഹ്മണാന്യേവ പഞ്ച ഹവീഗ്ംഷി । ഏത-ദ്ബ്രാഹ്മണ ഐന്ദ്രാഗ്നഃ । അഥൈഷ ഐന്ദ്രശ്ചരു-ര്ഭവതി ॥ 50 ॥
ഉദ്ധാരം-വാഁ ഏതമിന്ദ്ര ഉദഹരത । വൃത്രഗ്ം ഹത്വാ । അന്യാസു ദേവതാസ്വധി । യദേഷ ഐന്ദ്ര-ശ്ചരു-ര്ഭവതി । ഉദ്ധാരമേവ തം-യഁജമാന ഉദ്ധരതേ । അന്യാസു പ്രജാസ്വധി । വൈശ്വകര്മണ ഏകകപാലോ ഭവതി । വിശ്വാന്യേവ തേന കര്മാണി യജമാനോ ഽവരുന്ധേ ॥ 51 ॥
തേ ദേവാ ഗൃഹമേധീയേനേഷ്ട്വാ । ആശിതാ അഭവന്ന് । ആഞ്ജതാഭ്യഞ്ജത । അനു വഥ്സാ-നവാസയന്ന് । തേഭ്യോ-ഽസുരാഃ, ക്ഷുധ-മ്പ്രാഹിണ്വന്ന് । സാ ദേവേഷു ലോകമവിത്ത്വാ । അസുരാന്-പുനരഗച്ഛത് । ഗൃഹമേധീയേനേഷ്ട്വാ । ആശിതാ ഭവന്തി । ആഞ്ജതേ-ഽഭ്യഞ്ജതേ ॥ 47 ॥
അനു വഥ്സാന്. വാസയന്തി । ഭ്രാതൃവ്യായൈവ ത-ദ്യജമാനഃ, ക്ഷുധ-മ്പ്രഹിണോതി । തേ ദേവാ ഗൃഹമേധീയേനേഷ്ട്വാ । ഇന്ദ്രായ നിഷ്കാസ-ന്ന്യദധുഃ । അസ്മാനേവ ശ്വ ഇന്ദ്രോ നിഹിതഭാഗ ഉപാവര്തിതേതി । താനിന്ദ്രോ നിഹിതഭാഗ ഉപാവര്തത । ഗൃഹമേധീയേനേഷ്ട്വാ । ഇന്ദ്രായ നിഷ്കാസ-ന്നിദദ്ധ്യാത് । ഇന്ദ്ര ഏവൈന-ന്നിഹിതഭാഗ ഉപാവര്തതേ । ഗാര്ഹപത്യേ ജുഹോതി ॥ 48 ॥
ഭാഗധേയേനേവൈനഗ്ം സമര്ധയതി । ഋഷഭമാഹ്വയതി । വഷട്കാര ഏവാസ്യ സഃ । അഥോ ഇന്ദ്രിയമേവ ത-ദ്വീര്യം-യഁജമാനോ ഭ്രാതൃവ്യസ്യ വൃങ്ക്തേ । ഇന്ദ്രോ വൃത്രഗ്ം ഹത്വാ । പരാ-മ്പരാവത-മഗച്ഛത് । അപാരാധമിതി മന്യമാനഃ । സോ-ഽബ്രവീത് । ക ഇദം-വേഁദിഷ്യതീതി । തേ-ഽബ്രുവ-ന്മരുതോ വരം-വൃഁണാമഹൈ ॥ 49 ॥
അഥ വയം-വേഁദാമ । അസ്മഭ്യമേവ പ്രഥമഗ്ം ഹവിര്നിരുപ്യാതാ ഇതി । ത ഏനമദ്ധ്യ-ക്രീഡന്ന് । തത്ക്രീഡിനാ-ങ്ക്രീഡിത്വമ് । യ-ന്മരുദ്ഭ്യഃ ക്രീഡിഭ്യഃ പ്രഥമഗ്ം ഹവിര്നിരുപ്യതേ വിജിത്യൈ । സാകഗ്ം സൂര്യേണോദ്യതാ നിര്വപതി । ഏതസ്മിന് വൈ ലോക ഇന്ദ്രോ വൃത്രമഹന്-ഥ്സമൃദ്ധ്യൈ । ഏത-ദ്ബ്രാഹ്മണാന്യേവ പഞ്ച ഹവീഗ്ംഷി । ഏത-ദ്ബ്രാഹ്മണ ഐന്ദ്രാഗ്നഃ । അഥൈഷ ഐന്ദ്രശ്ചരു-ര്ഭവതി ॥ 50 ॥
ഉദ്ധാരം-വാഁ ഏതമിന്ദ്ര ഉദഹരത । വൃത്രഗ്ം ഹത്വാ । അന്യാസു ദേവതാസ്വധി । യദേഷ ഐന്ദ്ര-ശ്ചരു-ര്ഭവതി । ഉദ്ധാരമേവ തം-യഁജമാന ഉദ്ധരതേ । അന്യാസു പ്രജാസ്വധി । വൈശ്വകര്മണ ഏകകപാലോ ഭവതി । വിശ്വാന്യേവ തേന കര്മാണി യജമാനോ ഽവരുന്ധേ ॥ 51 ॥
(ഋദ്ധ്യതേ-ഽ-ഭ്യഞ്ജതേ-ജുഹോതി-വൃണാമഹൈ-ഭവത്യ- +ഷ്ടൌ ച) (അ. 7)
അനുവാകം 8 - പിതൃയജ്ഞഃ
അനുവാകം 8 - പിതൃയജ്ഞഃ
വൈശ്വദേവേന വൈ പ്രജാപതിഃ പ്രജാ അസൃജത । താ വരുണ-പ്രഘാസൈ-ര്വരുണപാശാദമുഞ്ചത് । സാകമേധൈഃ പ്രത്യസ്ഥാപയത് । ത്ര്യമ്ബകൈ രുദ്ര-ന്നിരവാദയത । പിതൃയജ്ഞേന സുവര്ഗം-ലോഁകമഗമയത് । യ-ദ്വൈശ്വദേവേന യജതേ । പ്രജാ ഏവ ത-ദ്യജമാന-സ്സൃജതേ । താ വരുണ-പ്രഘാസൈ-ര്വരുണപാശാ-ന്മുഞ്ചതി । സാകമേധൈഃ പ്രതിഷ്ഠാപയതി । ത്ര്യമ്ബകൈരുദ്ര-ന്നിരവദയതേ ॥ 52 ॥
പിതൃയജ്ഞേന സുവര്ഗം-ലോഁക-ങ്ഗമയതി । ദക്ഷിണതഃ പ്രാചീനാവീതീ നിര്വപതി । ദക്ഷിണാവൃദ്ധി പിതൃണാമ് । അനാദൃത്യ തത് । ഉത്തരത ഏവോപവീയ നിര്വപേത് । ഉഭയേ ഹി ദേവാശ്ച പിതരശ്ചേജ്യന്തേ । അഥോ യദേവ ദക്ഷിണാര്ധേ-ഽധി ശ്രയതി । തേന ദക്ഷിണാവൃത് । സോമായ പിതൃമതേ പുരോഡാശഗ്ം ഷട്കപാല-ന്നിര്വപതി । സംവഁഥ്സരോ വൈ സോമഃ പിതൃമാന് ॥ 53 ॥
സംവഁഥ്സരമേവ പ്രീണാതി । പിതൃഭ്യോ ബര്ഹിഷദ്ഭ്യോ ധാനാഃ । മാസാ വൈ പിതരോ ബര്ഹിഷദഃ । മാസാനേവ പ്രീണാതി । യസ്മിന് വാ ഋതൌ പുരുഷഃ പ്രമീയതേ । സോ-ഽസ്യാമുഷ്മിന് ഁലോകേ ഭവതി । ബഹുരൂപാ ധാനാ ഭവന്തി । അഹോരാത്രാണാ-മഭിജിത്യൈ । പിതൃഭ്യോ ഽഗ്നിഷ്വാത്തേഭ്യോ മന്ഥമ് । അര്ധമാസാ വൈ പിതരോ-ഽഗ്നിഷ്വാത്താഃ ॥ 54 ॥
അര്ധമാസാനേവ പ്രീണാതി । അഭിവാന്യായൈ ദുഗ്ധേ ഭവതി । സാ ഹി പിതൃദേവത്യ-ന്ദുഹേ । യ-ത്പൂര്ണമ് । ത-ന്മനുഷ്യാണാമ് । ഉപര്യര്ധോ ദേവാനാമ് । അര്ധഃ പിതൃണാമ് । അര്ധ ഉപമന്ഥതി । അര്ധോ ഹി പിതൃണാമ് । ഏകയോപമന്ഥതി ॥ 55 ॥
ഏകാ ഹി പിതൃണാമ് । ദക്ഷിണോപമന്ഥതി । ദക്ഷിണാ വൃദ്ധി പിതൃണാമ് । അനാരഭ്യോപമന്ഥതി । തദ്ധി പിതൄന്-ഗച്ഛതി । ഇമാ-ന്ദിശം-വേഁദിമുദ്ധന്തി । ഉഭയേ ഹി ദേവാശ്ച പിതരശ്ചേജ്യന്തേ । ചതുഃ സ്രക്തിര്ഭവതി । സര്വാ ഹ്യനു ദിശഃ പിതരഃ । അഖാതാ ഭവതി ॥ 56 ॥
ഖാതാ ഹി ദേവാനാമ് । മദ്ധ്യതോ ഽഗ്നിരാധീയതേ । അന്തതോ ഹി ദേവാനാ-മാധീയതേ । വര്ഷീയാനിദ്ധ്മ ഇദ്ധ്മാ-ദ്ഭവതി വ്യാവൃത്ത്യൈ । പരി ശ്രയതി । അന്തര്ഹിതോ ഹി പിതൃലോകോ മനുഷ്യലോകാത് । യത്-പരുഷി ദിനമ് । ത-ദ്ദേവാനാമ് । യദന്തരാ । ത-ന്മനുഷ്യാണാമ് ॥ 57 ॥
യ-ഥ്സമൂലമ് । ത-ത്പിതൃണാമ് । സമൂല-മ്ബര്ഹി-ര്ഭവതി വ്യാവൃത്ത്യൈ । ദക്ഷിണാ സ്തൃണാതി । ദക്ഷിണാ വൃദ്ധി പിതൃണാമ് । ത്രിഃ പര്യേതി । തൃതീയേ വാ ഇതോ ലോകേ പിതരഃ । താനേവ പ്രീണാതി । ത്രിഃ പുനഃ പര്യേതി । ഷട്ഥ്സമ്പദ്യന്തേ ॥ 58 ॥
ഷഡ്വാ ഋതവഃ । ഋതൂനേവ പ്രീണാതി । യ-ത്പ്രസ്തരം-യഁജുഷാ ഗൃഹ്ണീയാത് । പ്രമായുകോ യജമാന-സ്സ്യാത് । യന്ന ഗൃഹ്ണീയാത് । അനായതന-സ്സ്യാത് । തൂഷ്ണീമേവ ന്യസ്യേത് । ന പ്രമായുകോ ഭവതി । നാനായതനഃ । യത്-ത്രീന്-പരിധീ-ന്പരിദദ്ധ്യാത് ॥ 59 ॥
മൃത്യുനാ യജമാന-മ്പരി ഗൃഹ്ണീയാത് । യന്ന പരി-ദദ്ധ്യാത് । രക്ഷാഗ്ംസി യജ്ഞഗ്ം ഹന്യുഃ । ദ്വൌ പരിധീ പരിദധാതി । രക്ഷസാ-മപഹത്യൈ । അഥോ മൃത്യോരേവ യജമാന-മുഥ്സൃജതി । യ-ത്ത്രീണി ത്രീണി ഹവീഗ്ഷ്യുദാഹരേയുഃ । ത്രയസ്ത്രയ ഏഷാഗ്ം സാക-മ്പ്രമീയേരന്ന് । ഏകൈക-മനൂചീനാ-ന്യുദാഹരന്തി । ഏകൈക ഏവൈഷാമന്വഞ്ചഃ പ്രമീയതേ । കശിപു കശിപവ്യായ । ഉപബര്ഹണ-മുപബര്ഹണ്യായ । ആഞ്ജന-മാഞ്ജന്യായ । അഭ്യഞ്ജന-മഭ്യഞ്ജന്യായ । യഥാഭാഗമേവൈനാ-ന്പ്രീണാതി ॥ 60 ॥
(നിരവദയതേ - പിതൃമാ - നഗ്നിഷ്വാത്താ - ഏകയോപ മന്ഥ - ത്യഖാതാ ഭവതി-മനുഷ്യാണാം - പദ്യന്തേ - പരിദദ്ധ്യാന് - മീയതേ പഞ്ച ച) (അ. 8)
അനുവാകം 9 - തച്ഛേഷഃ
പിതൃയജ്ഞേന സുവര്ഗം-ലോഁക-ങ്ഗമയതി । ദക്ഷിണതഃ പ്രാചീനാവീതീ നിര്വപതി । ദക്ഷിണാവൃദ്ധി പിതൃണാമ് । അനാദൃത്യ തത് । ഉത്തരത ഏവോപവീയ നിര്വപേത് । ഉഭയേ ഹി ദേവാശ്ച പിതരശ്ചേജ്യന്തേ । അഥോ യദേവ ദക്ഷിണാര്ധേ-ഽധി ശ്രയതി । തേന ദക്ഷിണാവൃത് । സോമായ പിതൃമതേ പുരോഡാശഗ്ം ഷട്കപാല-ന്നിര്വപതി । സംവഁഥ്സരോ വൈ സോമഃ പിതൃമാന് ॥ 53 ॥
സംവഁഥ്സരമേവ പ്രീണാതി । പിതൃഭ്യോ ബര്ഹിഷദ്ഭ്യോ ധാനാഃ । മാസാ വൈ പിതരോ ബര്ഹിഷദഃ । മാസാനേവ പ്രീണാതി । യസ്മിന് വാ ഋതൌ പുരുഷഃ പ്രമീയതേ । സോ-ഽസ്യാമുഷ്മിന് ഁലോകേ ഭവതി । ബഹുരൂപാ ധാനാ ഭവന്തി । അഹോരാത്രാണാ-മഭിജിത്യൈ । പിതൃഭ്യോ ഽഗ്നിഷ്വാത്തേഭ്യോ മന്ഥമ് । അര്ധമാസാ വൈ പിതരോ-ഽഗ്നിഷ്വാത്താഃ ॥ 54 ॥
അര്ധമാസാനേവ പ്രീണാതി । അഭിവാന്യായൈ ദുഗ്ധേ ഭവതി । സാ ഹി പിതൃദേവത്യ-ന്ദുഹേ । യ-ത്പൂര്ണമ് । ത-ന്മനുഷ്യാണാമ് । ഉപര്യര്ധോ ദേവാനാമ് । അര്ധഃ പിതൃണാമ് । അര്ധ ഉപമന്ഥതി । അര്ധോ ഹി പിതൃണാമ് । ഏകയോപമന്ഥതി ॥ 55 ॥
ഏകാ ഹി പിതൃണാമ് । ദക്ഷിണോപമന്ഥതി । ദക്ഷിണാ വൃദ്ധി പിതൃണാമ് । അനാരഭ്യോപമന്ഥതി । തദ്ധി പിതൄന്-ഗച്ഛതി । ഇമാ-ന്ദിശം-വേഁദിമുദ്ധന്തി । ഉഭയേ ഹി ദേവാശ്ച പിതരശ്ചേജ്യന്തേ । ചതുഃ സ്രക്തിര്ഭവതി । സര്വാ ഹ്യനു ദിശഃ പിതരഃ । അഖാതാ ഭവതി ॥ 56 ॥
ഖാതാ ഹി ദേവാനാമ് । മദ്ധ്യതോ ഽഗ്നിരാധീയതേ । അന്തതോ ഹി ദേവാനാ-മാധീയതേ । വര്ഷീയാനിദ്ധ്മ ഇദ്ധ്മാ-ദ്ഭവതി വ്യാവൃത്ത്യൈ । പരി ശ്രയതി । അന്തര്ഹിതോ ഹി പിതൃലോകോ മനുഷ്യലോകാത് । യത്-പരുഷി ദിനമ് । ത-ദ്ദേവാനാമ് । യദന്തരാ । ത-ന്മനുഷ്യാണാമ് ॥ 57 ॥
യ-ഥ്സമൂലമ് । ത-ത്പിതൃണാമ് । സമൂല-മ്ബര്ഹി-ര്ഭവതി വ്യാവൃത്ത്യൈ । ദക്ഷിണാ സ്തൃണാതി । ദക്ഷിണാ വൃദ്ധി പിതൃണാമ് । ത്രിഃ പര്യേതി । തൃതീയേ വാ ഇതോ ലോകേ പിതരഃ । താനേവ പ്രീണാതി । ത്രിഃ പുനഃ പര്യേതി । ഷട്ഥ്സമ്പദ്യന്തേ ॥ 58 ॥
ഷഡ്വാ ഋതവഃ । ഋതൂനേവ പ്രീണാതി । യ-ത്പ്രസ്തരം-യഁജുഷാ ഗൃഹ്ണീയാത് । പ്രമായുകോ യജമാന-സ്സ്യാത് । യന്ന ഗൃഹ്ണീയാത് । അനായതന-സ്സ്യാത് । തൂഷ്ണീമേവ ന്യസ്യേത് । ന പ്രമായുകോ ഭവതി । നാനായതനഃ । യത്-ത്രീന്-പരിധീ-ന്പരിദദ്ധ്യാത് ॥ 59 ॥
മൃത്യുനാ യജമാന-മ്പരി ഗൃഹ്ണീയാത് । യന്ന പരി-ദദ്ധ്യാത് । രക്ഷാഗ്ംസി യജ്ഞഗ്ം ഹന്യുഃ । ദ്വൌ പരിധീ പരിദധാതി । രക്ഷസാ-മപഹത്യൈ । അഥോ മൃത്യോരേവ യജമാന-മുഥ്സൃജതി । യ-ത്ത്രീണി ത്രീണി ഹവീഗ്ഷ്യുദാഹരേയുഃ । ത്രയസ്ത്രയ ഏഷാഗ്ം സാക-മ്പ്രമീയേരന്ന് । ഏകൈക-മനൂചീനാ-ന്യുദാഹരന്തി । ഏകൈക ഏവൈഷാമന്വഞ്ചഃ പ്രമീയതേ । കശിപു കശിപവ്യായ । ഉപബര്ഹണ-മുപബര്ഹണ്യായ । ആഞ്ജന-മാഞ്ജന്യായ । അഭ്യഞ്ജന-മഭ്യഞ്ജന്യായ । യഥാഭാഗമേവൈനാ-ന്പ്രീണാതി ॥ 60 ॥
(നിരവദയതേ - പിതൃമാ - നഗ്നിഷ്വാത്താ - ഏകയോപ മന്ഥ - ത്യഖാതാ ഭവതി-മനുഷ്യാണാം - പദ്യന്തേ - പരിദദ്ധ്യാന് - മീയതേ പഞ്ച ച) (അ. 8)
അനുവാകം 9 - തച്ഛേഷഃ
അഗ്നയേ ദേവേഭ്യഃ പിതൃഭ്യഃ സമിദ്ധ്യമാനായാനുബ്രൂഹീത്യാഹ ।
ഉഭയേ ഹി ദേവാശ്ച പിതരശ്ചേജ്യന്തേ । ഏകാമന്വാഹ । ഏകാ ഹി പിതൃണാമ് । ത്രിരന്വാഹ । ത്രിര്ഹി ദേവാനാമ് । ആഘാരാവാഘാരയതി । യജ്ഞ പരുഷോരനന്തരിത്യൈ । നാര്ഷേയം-വൃഁണീതേ । ന ഹോതാരമ് ॥ 61 ॥
യദാര്ഷേയം-വൃഁണീത । യദ്ധോതാരമ് । പ്രമായുകോ യജമാന-സ്സ്യാത് । പ്രമായുകോ ഹോതാ । തസ്മാന്ന വൃണീതേ । യജമാനസ്യ ഹോതു-ര്ഗോപീഥായ । അപബര്ഹിഷഃ പ്രയാജാന്.-യജതി । പ്രജാ വൈ ബര്ഹിഃ । പ്രജാ ഏവ മൃത്യോരുഥ്സൃജതി । ആജ്യഭാഗൌ യജതി ॥ 62 ॥
യജ്ഞസ്യൈവ ചക്ഷുഷീ നാന്തരേതി । പ്രാചീനാവീതീ സോമം-യഁജതി । പിതൃദേവത്യാ ഹി । ഏഷാ ഽഽഹുതിഃ । പഞ്ച കൃത്വോ-ഽവദ്യതി । പഞ്ച ഹ്യേതാ ദേവതാഃ । ദ്വേ പുരോ-ഽനുവാക്യേ । യാജ്യാ ദേവതാ വഷട്കാരഃ । താ ഏവ പ്രീണാതി । സന്തതമവ ദ്യതി ॥ 63 ॥
ഋതൂനാഗ്ം സന്തത്യൈ । പ്രൈവൈഭ്യഃ പൂര്വയാ പുരോ-ഽനുവാക്യയാ ഽഽഹ । പ്രണയതി ദ്വിതീയയാ । ഗമയതി യാജ്യയാ । തൃതീയേ വാ ഇതോ ലോകേ പിതരഃ । അഹ്ന ഏവൈനാ-ന്പൂര്വയാ പുരോ-ഽനുവാക്യയാ ഽത്യാനയതി । രാത്രിയൈ ദ്വിതീയയാ । ഐവൈനാന്. യാജ്യയാ ഗമയതി । ദക്ഷിണതോ-ഽവദായ । ഉദങ്ങതി ക്രാമതി വ്യാവൃത്ത്യൈ ॥ 64 ॥
ആ സ്വധേത്യാ-ശ്രാവയതി । അസ്തു സ്വധേതി പ്രത്യാശ്രാവയതി । സ്വധാ നമ ഇതി വഷട്കരോതി । സ്വധാകാരോ ഹി പിതൃണാമ് । സോമമഗ്രേ യജതി । സോമ പ്രയാജാ ഹി പിതരഃ । സോമ-മ്പിതൃമന്തം-യഁജതി । സംവഁഥ്സരോ വൈ സോമഃ പിതൃമാന് । സംവഁഥ്സരമേവ ത-ദ്യജതി । പിതൄന്-ബര്ഹിഷദോ യജതി ॥ 65 ॥
യേ വൈ യജ്വാനഃ । തേ പിതരോ ബര്ഹിഷദഃ । താനേവ ത-ദ്യജതി । പിതൄനഗ്നിഷ്വാത്താന്. യജതി । യേ വാ അയജ്വാനോ ഗൃഹമേധിനഃ । തേ പിതരോ-ഽഗ്നിഷ്വാത്താഃ । താനേവ ത-ദ്യജതി । അഗ്നി-ങ്കവ്യവാഹനം-യഁജതി । യ ഏവ പിതൃണാമഗ്നിഃ । തമേവ ത-ദ്യജതി ॥ 66 ॥
അഥോ യഥാ-ഽഗ്നിഗ്ഗ് സ്വിഷ്ടകൃതം-യഁജതി । താദൃഗേവ തത് । ഏതത്തേ തത യേ ച ത്വാമന്വിതി തിസൃഷു സ്രക്തീഷു നിദധാതി । തസ്മാദാ തൃതീയാ-ത്പുരുഷാന്നാമ ന ഗൃഹ്ണന്തി । ഏതാവന്തോ ഹീജ്യന്തേ । അത്ര പിതരോ യഥാഭാഗ-മ്മന്ദദ്ധ്വമിത്യാഹ । ഹ്ലീകാ ഹി പിതരഃ । ഉദഞ്ചോ നിഷ്ക്രാമന്തി । ഏഷാ വൈ മനുഷ്യാണാ-ന്ദിക് । സ്വാമേവ ത-ദ്ദിശമനു നിഷ്ക്രാമന്തി ॥ 67 ॥
ആഹവനീയ-മുപതിഷ്ഠന്തേ । ന്യേവാസ്മൈ തദ്ധ്നുവതേ । യഥ്സത്യാഹവനീയേ । അഥാന്യത്ര ചരന്തി । ആതമിതോരുപതിഷ്ഠന്തേ । അഗ്നിമേവോപദ്രഷ്ടാര-ങ്കൃത്വാ । പിതൄ-ന്നിരവദയന്തേ । അന്തം-വാഁ ഏതേ പ്രാണാനാ-ങ്ഗച്ഛന്തി । യ ആതമിതോരുപതിഷ്ഠന്തേ । സുസന്ദൃശ-ന്ത്വാ വയമിത്യാഹ ॥ 68 ॥
പ്രാണോ വൈ സുസന്ദൃക് । പ്രാണമേവാത്മന്-ദധതേ । യോജാ ന്വിന്ദ്ര തേ ഹരീ ഇത്യാഹ । പ്രാണമേവ പുനരയുക്ത । അക്ഷന്നമീമദന്ത ഹീതി ഗാര്ഹപത്യ-മുപതിഷ്ഠന്തേ । അക്ഷന്നമീമദന്താഥ ത്വോപതിഷ്ഠാമഹ ഇതി വാവൈതദാഹ । അമീമദന്ത പിതരഃ സോമ്യാ ഇത്യഭി പ്രപദ്യന്തേ । അമീമദന്ത പിതരോ-ഽഥ ത്വാ-ഽഭി പ്രപദ്യാമഹ ഇതി വാവൈതദാഹ । അപഃ പരിഷിഞ്ചതി । മാര്ജയത്യേവൈനാന് ॥ 69 ॥
അഥോ തര്പയത്യേവ । തൃപ്യതി പ്രജയാ പശുഭിഃ । യ ഏവം-വേഁദ । അപ ബര്ഹിഷാവനൂയാജൌ യജതി । പ്രജാ വൈ ബര്ഹിഃ । പ്രജാ ഏവ മൃത്യോരുഥ്സൃജതി । ചതുരഃ പ്രയാജാന്. യജതി । ദ്വാവനൂയാജൌ । ഷട്ഥ്സമ്പദ്യന്തേ । ഷഡ്വാ ഋതവഃ ॥ 70 ॥
ഋതൂനേവ പ്രീണാതി । ന പത്ന്യന്വാസ്തേ । ന സംയാഁജയന്തി । യത്പത്ന്യന്വാസീത । യഥ്സംയാഁജയേയുഃ । പ്രമായുകാ സ്യാത് । തസ്മാന്നാന്വാസ്തേ । ന സംയാഁജയന്തി । പത്നിയൈ ഗോപീഥായ ॥ 71 ॥
യദാര്ഷേയം-വൃഁണീത । യദ്ധോതാരമ് । പ്രമായുകോ യജമാന-സ്സ്യാത് । പ്രമായുകോ ഹോതാ । തസ്മാന്ന വൃണീതേ । യജമാനസ്യ ഹോതു-ര്ഗോപീഥായ । അപബര്ഹിഷഃ പ്രയാജാന്.-യജതി । പ്രജാ വൈ ബര്ഹിഃ । പ്രജാ ഏവ മൃത്യോരുഥ്സൃജതി । ആജ്യഭാഗൌ യജതി ॥ 62 ॥
യജ്ഞസ്യൈവ ചക്ഷുഷീ നാന്തരേതി । പ്രാചീനാവീതീ സോമം-യഁജതി । പിതൃദേവത്യാ ഹി । ഏഷാ ഽഽഹുതിഃ । പഞ്ച കൃത്വോ-ഽവദ്യതി । പഞ്ച ഹ്യേതാ ദേവതാഃ । ദ്വേ പുരോ-ഽനുവാക്യേ । യാജ്യാ ദേവതാ വഷട്കാരഃ । താ ഏവ പ്രീണാതി । സന്തതമവ ദ്യതി ॥ 63 ॥
ഋതൂനാഗ്ം സന്തത്യൈ । പ്രൈവൈഭ്യഃ പൂര്വയാ പുരോ-ഽനുവാക്യയാ ഽഽഹ । പ്രണയതി ദ്വിതീയയാ । ഗമയതി യാജ്യയാ । തൃതീയേ വാ ഇതോ ലോകേ പിതരഃ । അഹ്ന ഏവൈനാ-ന്പൂര്വയാ പുരോ-ഽനുവാക്യയാ ഽത്യാനയതി । രാത്രിയൈ ദ്വിതീയയാ । ഐവൈനാന്. യാജ്യയാ ഗമയതി । ദക്ഷിണതോ-ഽവദായ । ഉദങ്ങതി ക്രാമതി വ്യാവൃത്ത്യൈ ॥ 64 ॥
ആ സ്വധേത്യാ-ശ്രാവയതി । അസ്തു സ്വധേതി പ്രത്യാശ്രാവയതി । സ്വധാ നമ ഇതി വഷട്കരോതി । സ്വധാകാരോ ഹി പിതൃണാമ് । സോമമഗ്രേ യജതി । സോമ പ്രയാജാ ഹി പിതരഃ । സോമ-മ്പിതൃമന്തം-യഁജതി । സംവഁഥ്സരോ വൈ സോമഃ പിതൃമാന് । സംവഁഥ്സരമേവ ത-ദ്യജതി । പിതൄന്-ബര്ഹിഷദോ യജതി ॥ 65 ॥
യേ വൈ യജ്വാനഃ । തേ പിതരോ ബര്ഹിഷദഃ । താനേവ ത-ദ്യജതി । പിതൄനഗ്നിഷ്വാത്താന്. യജതി । യേ വാ അയജ്വാനോ ഗൃഹമേധിനഃ । തേ പിതരോ-ഽഗ്നിഷ്വാത്താഃ । താനേവ ത-ദ്യജതി । അഗ്നി-ങ്കവ്യവാഹനം-യഁജതി । യ ഏവ പിതൃണാമഗ്നിഃ । തമേവ ത-ദ്യജതി ॥ 66 ॥
അഥോ യഥാ-ഽഗ്നിഗ്ഗ് സ്വിഷ്ടകൃതം-യഁജതി । താദൃഗേവ തത് । ഏതത്തേ തത യേ ച ത്വാമന്വിതി തിസൃഷു സ്രക്തീഷു നിദധാതി । തസ്മാദാ തൃതീയാ-ത്പുരുഷാന്നാമ ന ഗൃഹ്ണന്തി । ഏതാവന്തോ ഹീജ്യന്തേ । അത്ര പിതരോ യഥാഭാഗ-മ്മന്ദദ്ധ്വമിത്യാഹ । ഹ്ലീകാ ഹി പിതരഃ । ഉദഞ്ചോ നിഷ്ക്രാമന്തി । ഏഷാ വൈ മനുഷ്യാണാ-ന്ദിക് । സ്വാമേവ ത-ദ്ദിശമനു നിഷ്ക്രാമന്തി ॥ 67 ॥
ആഹവനീയ-മുപതിഷ്ഠന്തേ । ന്യേവാസ്മൈ തദ്ധ്നുവതേ । യഥ്സത്യാഹവനീയേ । അഥാന്യത്ര ചരന്തി । ആതമിതോരുപതിഷ്ഠന്തേ । അഗ്നിമേവോപദ്രഷ്ടാര-ങ്കൃത്വാ । പിതൄ-ന്നിരവദയന്തേ । അന്തം-വാഁ ഏതേ പ്രാണാനാ-ങ്ഗച്ഛന്തി । യ ആതമിതോരുപതിഷ്ഠന്തേ । സുസന്ദൃശ-ന്ത്വാ വയമിത്യാഹ ॥ 68 ॥
പ്രാണോ വൈ സുസന്ദൃക് । പ്രാണമേവാത്മന്-ദധതേ । യോജാ ന്വിന്ദ്ര തേ ഹരീ ഇത്യാഹ । പ്രാണമേവ പുനരയുക്ത । അക്ഷന്നമീമദന്ത ഹീതി ഗാര്ഹപത്യ-മുപതിഷ്ഠന്തേ । അക്ഷന്നമീമദന്താഥ ത്വോപതിഷ്ഠാമഹ ഇതി വാവൈതദാഹ । അമീമദന്ത പിതരഃ സോമ്യാ ഇത്യഭി പ്രപദ്യന്തേ । അമീമദന്ത പിതരോ-ഽഥ ത്വാ-ഽഭി പ്രപദ്യാമഹ ഇതി വാവൈതദാഹ । അപഃ പരിഷിഞ്ചതി । മാര്ജയത്യേവൈനാന് ॥ 69 ॥
അഥോ തര്പയത്യേവ । തൃപ്യതി പ്രജയാ പശുഭിഃ । യ ഏവം-വേഁദ । അപ ബര്ഹിഷാവനൂയാജൌ യജതി । പ്രജാ വൈ ബര്ഹിഃ । പ്രജാ ഏവ മൃത്യോരുഥ്സൃജതി । ചതുരഃ പ്രയാജാന്. യജതി । ദ്വാവനൂയാജൌ । ഷട്ഥ്സമ്പദ്യന്തേ । ഷഡ്വാ ഋതവഃ ॥ 70 ॥
ഋതൂനേവ പ്രീണാതി । ന പത്ന്യന്വാസ്തേ । ന സംയാഁജയന്തി । യത്പത്ന്യന്വാസീത । യഥ്സംയാഁജയേയുഃ । പ്രമായുകാ സ്യാത് । തസ്മാന്നാന്വാസ്തേ । ന സംയാഁജയന്തി । പത്നിയൈ ഗോപീഥായ ॥ 71 ॥
(ഹോതാര - മാജ്യഭാഗൌ യജതി - സന്തതമവദ്യതി - വ്യാവൃത്ത്യൈ - ബര്ഹിഷദോ യജതി - തമേവ ത-ദ്യജ- ത്യനു നിഷ്ക്രാമന്ത്യാ - ഹൈ - നാന് - ഋതവോ - +നവ ച) (അ. 9)
അനുവാകം 10 - ത്ര്യമ്ബകഹവീംഷി
അനുവാകം 10 - ത്ര്യമ്ബകഹവീംഷി
പ്രതിപൂരുഷമേകകപാലാ-ന്നിര്വപതി । ജാതാ ഏവ പ്രജാ രുദ്രാന്നിരവദയതേ । ഏകമതിരിക്തമ് । ജനിഷ്യമാണാ ഏവ പ്രജാ രുദ്രാന്നിരവദയതേ । ഏകകപാലാ ഭവന്തി । ഏകധൈവ രുദ്ര-ന്നിരവദയതേ । നാഭിഘാരയതി । യദഭിഘാരയേത് । അന്തരവചാരിണഗ്ം രുദ്ര-ങ്കുര്യാത് । ഏകോല്മുകേന യന്തി ॥ 72 ॥
തദ്ധി രുദ്രസ്യ ഭാഗധേയമ് । ഇമാ-ന്ദിശം-യഁന്തി । ഏഷാ വൈ രുദ്രസ്യ ദിക് । സ്വായാമേവ ദിശി രുദ്ര-ന്നിരവദയതേ । രുദ്രോ വാ അപശുകായാ ആഹുത്യൈ നാതിഷ്ഠത । അസൌ തേ പശുരിതി നിര്ദിശേദ്യ-ന്ദ്വിഷ്യാത് । യമേവ ദ്വേഷ്ടി । തമസ്മൈ പശു-ന്നിര്ദിശതി । യദി ന ദ്വിഷ്യാത് । ആഖുസ്തേ പശുരിതി ബ്രൂയാത് ॥ 73 ॥
ന ഗ്രാമ്യാ-ന്പശൂന്. ഹിനസ്തി । നാരണ്യാന് । ചതുഷ്പഥേ ജുഹോതി । ഏഷ വാ അഗ്നീനാ-മ്പഡ്ബീശോ നാമ । അഗ്നിവത്യേവ ജുഹോതി । മദ്ധ്യമേന പര്ണേന ജുഹോതി । സ്രുഗ്ഘ്യേഷാ । അഥോ ഖലു । അന്തമേനൈവ ഹോതവ്യമ് । അന്തത ഏവ രുദ്ര-ന്നിരവദയതേ ॥ 74 ॥
ഏഷ തേ രുദ്ര ഭാഗ-സ്സഹ സ്വസ്രാ-ഽമ്ബികയേത്യാഹ । ശരദ്വാ അസ്യാമ്ബികാ സ്വസാ । തയാ വാ ഏഷ ഹിനസ്തി । യഗ്ം ഹിനസ്തി । തയൈവൈനഗ്ം സഹ ശമയതി । ഭേഷജ-ങ്ഗവ ഇത്യാഹ । യാവന്ത ഏവ ഗ്രാമ്യാഃ പശവഃ । തേഭ്യോ ഭേഷജ-ങ്കരോതി । അവാമ്ബ രുദ്രമദിമഹീത്യാഹ । ആശിഷമേവൈതാമാശാസ്തേ ॥ 75 ॥
ത്ര്യമ്ബകം-യഁജാമഹ ഇത്യാഹ । മൃത്യോ-ര്മുക്ഷീയ മാ ഽമൃതാദിതി വാവൈതദാഹ । ഉത്കിരന്തി । ഭഗസ്യ ലീഫ്സന്തേ । മൂതേ കൃത്വാ-ഽഽസജന്തി । യഥാ ജനം-യഁതേ-ഽവസ-ങ്കരോതി । താദൃഗേവതത് । ഏഷ തേ രുദ്ര ഭാഗ ഇത്യാഹ നിരവത്ത്യൈ । അപ്രതീക്ഷമായന്തി । അപഃ പരിഷിഞ്ചതി । രുദ്രസ്യാന്തര്ഹിത്യൈ । പ്ര വാ ഏതേ-ഽസ്മാ-ല്ലോകാച്ച്യവന്തേ । യേ ത്ര്യമ്ബകൈശ്ചരന്തി । ആദിത്യ-ഞ്ചരു-മ്പുനരേത്യ നിര്വപതി । ഇയം-വാഁ അദിതിഃ । അസ്യാമേവ പ്രതി തിഷ്ഠന്തി ॥ 76 ॥
തദ്ധി രുദ്രസ്യ ഭാഗധേയമ് । ഇമാ-ന്ദിശം-യഁന്തി । ഏഷാ വൈ രുദ്രസ്യ ദിക് । സ്വായാമേവ ദിശി രുദ്ര-ന്നിരവദയതേ । രുദ്രോ വാ അപശുകായാ ആഹുത്യൈ നാതിഷ്ഠത । അസൌ തേ പശുരിതി നിര്ദിശേദ്യ-ന്ദ്വിഷ്യാത് । യമേവ ദ്വേഷ്ടി । തമസ്മൈ പശു-ന്നിര്ദിശതി । യദി ന ദ്വിഷ്യാത് । ആഖുസ്തേ പശുരിതി ബ്രൂയാത് ॥ 73 ॥
ന ഗ്രാമ്യാ-ന്പശൂന്. ഹിനസ്തി । നാരണ്യാന് । ചതുഷ്പഥേ ജുഹോതി । ഏഷ വാ അഗ്നീനാ-മ്പഡ്ബീശോ നാമ । അഗ്നിവത്യേവ ജുഹോതി । മദ്ധ്യമേന പര്ണേന ജുഹോതി । സ്രുഗ്ഘ്യേഷാ । അഥോ ഖലു । അന്തമേനൈവ ഹോതവ്യമ് । അന്തത ഏവ രുദ്ര-ന്നിരവദയതേ ॥ 74 ॥
ഏഷ തേ രുദ്ര ഭാഗ-സ്സഹ സ്വസ്രാ-ഽമ്ബികയേത്യാഹ । ശരദ്വാ അസ്യാമ്ബികാ സ്വസാ । തയാ വാ ഏഷ ഹിനസ്തി । യഗ്ം ഹിനസ്തി । തയൈവൈനഗ്ം സഹ ശമയതി । ഭേഷജ-ങ്ഗവ ഇത്യാഹ । യാവന്ത ഏവ ഗ്രാമ്യാഃ പശവഃ । തേഭ്യോ ഭേഷജ-ങ്കരോതി । അവാമ്ബ രുദ്രമദിമഹീത്യാഹ । ആശിഷമേവൈതാമാശാസ്തേ ॥ 75 ॥
ത്ര്യമ്ബകം-യഁജാമഹ ഇത്യാഹ । മൃത്യോ-ര്മുക്ഷീയ മാ ഽമൃതാദിതി വാവൈതദാഹ । ഉത്കിരന്തി । ഭഗസ്യ ലീഫ്സന്തേ । മൂതേ കൃത്വാ-ഽഽസജന്തി । യഥാ ജനം-യഁതേ-ഽവസ-ങ്കരോതി । താദൃഗേവതത് । ഏഷ തേ രുദ്ര ഭാഗ ഇത്യാഹ നിരവത്ത്യൈ । അപ്രതീക്ഷമായന്തി । അപഃ പരിഷിഞ്ചതി । രുദ്രസ്യാന്തര്ഹിത്യൈ । പ്ര വാ ഏതേ-ഽസ്മാ-ല്ലോകാച്ച്യവന്തേ । യേ ത്ര്യമ്ബകൈശ്ചരന്തി । ആദിത്യ-ഞ്ചരു-മ്പുനരേത്യ നിര്വപതി । ഇയം-വാഁ അദിതിഃ । അസ്യാമേവ പ്രതി തിഷ്ഠന്തി ॥ 76 ॥
(യന്തി - ബ്രൂയാന് - നിരവദയതേ - ശാസ്തേ - സിഞ്ചതി ഷട്ച) (അ. 10)
(അനുമത്യൈ - വൈശ്വദേവേന താ-സ്സൃഷ്ടാ - സ്ത്രിവൃത് - പ്രജാപതി-സ്സവി - തോത്തരസ്യാം - ദേവാസുരാ-സ്സോ-ഽഗ്നി--ര് യ-ത്പത്നീ -വൈശ്വദേവേന താ വരുണപ്രഘാസൈ - രഗ്നയേ ദേവേഭ്യഃ - പ്രതിപൂരുഷ-ന്ദശ)
(അനുമത്യൈ - പ്രഥമജോ വഥ്സോ - ബഹുരൂപാ ഹി പശവ - സ്തസ്മാ-ത്പൃഥമാത്രം - ഁയദഗ്നയേ-ഽനീകവത - ഉദ്ധാരം-വാഁ - അഗ്നയേ ദേവേഭ്യ - ഋതൂനേവ ഷട്ഥ്സപ്തതിഃ)
(അനുമത്യൈ - പ്രതി തിഷ്ഠന്തി)
॥ ഹരിഃ ഓമ് ॥
॥ കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ പ്രഥമാഷ്ടകേ ഷഷ്ഠഃ പ്രപാഠക-സ്സമാപ്തഃ ॥