କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ପ୍ରଥମାଷ୍ଟକେ ଷଷ୍ଠଃ ପ୍ରପାଠକଃ - ରାଜସୂଯାନୁବ୍ରାହ୍ମଣଂ
ଓ-ନ୍ନମଃ ପରମାତ୍ମନେ, ଶ୍ରୀ ମହାଗଣପତଯେ ନମଃ,
ଓ-ନ୍ନମଃ ପରମାତ୍ମନେ, ଶ୍ରୀ ମହାଗଣପତଯେ ନମଃ,
ଶ୍ରୀ ଗୁରୁଭ୍ଯୋ ନମଃ । ହରିଃ ଓମ୍ ॥
ଅନୁଵାକଂ 1 - ଅନୁମତ୍ଯାଦ୍ଯା ଇଷ୍ଟଯଃ
ଅନୁମତ୍ଯୈ ପୁରୋଡାଶ-ମଷ୍ଟାକପାଲ-ନ୍ନିର୍ଵପତି । ଯେ ପ୍ରତ୍ଯଞ୍ଚ-ଶ୍ଶମ୍ଯାଯା ଅଵଶୀଯନ୍ତେ । ତନ୍ନୈର୍ଋତ-ମେକକପାଲମ୍ । ଇଯଂ-ଵାଁ ଅନୁମତିଃ । ଇଯ-ନ୍ନିର୍-ଋତିଃ । ନୈର୍ଋତେନ ପୂର୍ଵେଣ ପ୍ରଚରତି । ପାପ୍ମାନମେଵ ନିର୍-ଋତି-ମ୍ପୂର୍ଵା-ନ୍ନିରଵଦଯତେ । ଏକ କପାଲୋ ଭଵତି । ଏକଧୈଵ ନିର୍-ଋତି-ନ୍ନିରଵଦଯତେ । ଯଦହୁତ୍ଵା ଗାର୍ହପତ୍ଯ ଈଯୁଃ ॥ 1 ॥
ରୁଦ୍ରୋ ଭୂତ୍ଵା-ଽଗ୍ନିରନୂତ୍ଥାଯ । ଅଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୁ-ଞ୍ଚ ଯଜମାନ-ଞ୍ଚ ହନ୍ଯାତ୍ । ଵୀହି ସ୍ଵାହା ଽଽହୁତି-ଞ୍ଜୁଷାଣ ଇତ୍ଯାହ । ଆହୁତ୍ଯୈଵୈନଗ୍ଂ ଶମଯତି । ନାର୍ତିମାର୍ଚ୍ଛ-ତ୍ଯଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୁର୍ନ ଯଜମାନଃ । ଏକୋଲ୍ମୁକେନ ଯନ୍ତି । ତଦ୍ଧି ନିର୍-ଋତ୍ଯୈ ଭାଗଧେଯମ୍ । ଇମା-ନ୍ଦିଶଂ-ଯଁନ୍ତି । ଏଷା ଵୈ ନିର୍-ଋତ୍ଯୈ ଦିକ୍ । ସ୍ଵାଯାମେଵ ଦିଶି ନିର୍-ଋତି-ନ୍ନିରଵଦଯତେ ॥ 2 ॥
ସ୍ଵକୃତ ଇରିଣେ ଜୁହୋତି ପ୍ରଦରେ ଵା । ଏତଦ୍ଵୈ ନିର୍-ଋତ୍ଯା ଆଯତନମ୍ । ସ୍ଵ ଏଵାଯତନେ ନିର୍-ଋତି-ନ୍ନିରଵଦଯତେ । ଏଷ ତେ ନିର୍-ଋତେ ଭାଗ ଇତ୍ଯାହ । ନିର୍ଦିଶତ୍ଯେଵୈନାମ୍ । ଭୂତେ ହଵିଷ୍ମତ୍ଯସୀତ୍ଯାହ । ଭୂତିମେଵୋପାଵର୍ତତେ । ମୁଞ୍ଚେମମଗ୍ଂହସ ଇତ୍ଯାହ । ଅଗ୍ଂହସ ଏଵୈନ-ମ୍ମୁଞ୍ଚତି । ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠାଭ୍ଯା-ଞ୍ଜୁହୋତି ॥ 3 ॥
ଅନ୍ତତ ଏଵ ନିର୍-ଋତି-ନ୍ନିରଵଦଯତେ । କୃଷ୍ଣଂ-ଵାଁସଃ କୃଷ୍ଣତୂଷ-ନ୍ଦକ୍ଷିଣା । ଏତ-ଦ୍ଵୈ ନିର୍-ଋତ୍ଯୈ ରୂପମ୍ । ରୂପେଣୈଵ ନିର୍-ଋତି-ନ୍ନିରଵଦଯତେ । ଅପ୍ରତୀକ୍ଷମାଯନ୍ତି । ନିର୍-ଋତ୍ଯା ଅନ୍ତର୍ହିତ୍ଯୈ । ସ୍ଵାହା ନମୋ ଯ ଇଦ-ଞ୍ଚକାରେତି ପୁନରେତ୍ଯ ଗାର୍ହପତ୍ଯେ ଜୁହୋତି । ଆହୁତ୍ଯୈଵ ନମସ୍ଯନ୍ତୋ ଗାର୍ହପତ୍ଯ-ମୁପାଵର୍ତନ୍ତେ । ଆନୁମତେନ ପ୍ରଚରତି । ଇଯଂ-ଵାଁ ଅନୁମତିଃ ॥ 4 ॥
ଇଯମେଵାସ୍ମୈ ରାଜ୍ଯମନୁମନ୍ଯତେ । ଧେନୁ-ର୍ଦକ୍ଷିଣା । ଇମାମେଵ ଧେନୁ-ଙ୍କୁରୁତେ । ଆଦିତ୍ଯ-ଞ୍ଚରୁ-ନ୍ନିର୍ଵପତି । ଉଭଯୀଷ୍ଵେଵ ପ୍ରଜାସ୍ଵଭିଷିଚ୍ଯତେ । ଦୈଵୀଷୁ ଚ ମାନୁଷୀଷୁ ଚ । ଵରୋ ଦକ୍ଷିଣା । ଵରୋ ହି ରାଜ୍ଯଗ୍ଂ ସମୃଦ୍ଧ୍ଯୈ । ଆଗ୍ନାଵୈଷ୍ଣଵ-ମେକାଦଶକପାଲ-ନ୍ନିର୍ଵପତି । ଅଗ୍ନି-ସ୍ସର୍ଵା ଦେଵତାଃ ॥ 5 ॥
ଵିଷ୍ଣୁର୍ଯଜ୍ଞଃ । ଦେଵତାଶ୍ଚୈଵ ଯଜ୍ଞ-ଞ୍ଚାଵ ରୁନ୍ଧେ । ଵାମନୋ ଵହୀ ଦକ୍ଷିଣା । ଯ-ଦ୍ଵହୀ । ତେନାଗ୍ନେଯଃ । ଯ-ଦ୍ଵାମନଃ । ତେନ ଵୈଷ୍ଣଵ-ସ୍ସମୃଦ୍ଧ୍ଯୈ । ଅଗ୍ନୀଷୋମୀଯ-ମେକାଦଶକପାଲ-ନ୍ନିର୍ଵପତି । ଅଗ୍ନୀଷୋମାଭ୍ଯାଂ-ଵାଁ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଵୃତ୍ରମହନ୍ନିତି । ଯଦଗ୍ନୀଷୋମୀଯ-ମେକାଦଶକପାଲ-ନ୍ନିର୍ଵପତି ॥ 6 ॥
ଵାର୍ତ୍ରଘ୍ନମେଵ ଵିଜିତ୍ଯୈ । ହିରଣ୍ଯ-ନ୍ଦକ୍ଷିଣା ସମୃଦ୍ଧ୍ଯୈ । ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଵୃତ୍ରଗ୍ଂ ହତ୍ଵା । ଦେଵତାଭିଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯେଣ ଚ ଵ୍ଯାର୍ଧ୍ଯତ । ସ ଏତମୈନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନ-ମେକାଦଶକପାଲ-ମପଶ୍ଯତ୍ । ତନ୍ନିରଵପତ୍ । ତେନ ଵୈ ସ ଦେଵତାଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯ-ଞ୍ଚାଵାରୁନ୍ଧ । ଯଦୈନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନ-ମେକାଦଶକପାଲ-ନ୍ନିର୍ଵପତି । ଦେଵତାଶ୍ଚୈଵ ତେନେନ୍ଦ୍ରିଯ-ଞ୍ଚ ଯଜମାନୋ-ଽଵ ରୁନ୍ଧେ । ଋଷଭୋ ଵହୀ ଦକ୍ଷିଣା ॥ 7 ॥
ଯ-ଦ୍ଵହୀ । ତେନାଗ୍ନେଯଃ । ଯଦୃଷଭଃ । ତେନୈନ୍ଦ୍ର-ସ୍ସମୃଦ୍ଧ୍ଯୈ । ଆଗ୍ନେଯମଷ୍ଟାକପାଲ-ନ୍ନିର୍ଵପତି । ଐନ୍ଦ୍ର-ନ୍ଦଧି । ଯଦାଗ୍ନେଯୋ ଭଵତି । ଅଗ୍ନିର୍ଵୈ ଯଜ୍ଞମୁଖମ୍ । ଯଜ୍ଞମୁଖମେଵର୍ଧି-ମ୍ପୁରାସ୍ତାଦ୍ଧତ୍ତେ । ଯଦୈନ୍ଦ୍ର-ନ୍ଦଧି ॥ 8 ॥
ଇନ୍ଦ୍ରିଯମେଵାଵ ରୁନ୍ଧେ । ଋଷଭୋ ଵହୀ ଦକ୍ଷିଣା । ଯଦ୍ଵହୀ । ତେନାଗ୍ନେଯଃ । ଯଦୃଷଭଃ । ତେନୈନ୍ଦ୍ର-ସ୍ସମୃଦ୍ଧ୍ଯୈ । ଯାଵତୀର୍ଵୈ ପ୍ରଜା ଓଷଧୀନା-ମହୁତାନା-ମାଶ୍ଞନ୍ନ୍ । ତାଃ ପରା-ଽଭଵନ୍ନ୍ । ଆଗ୍ରଯଣ-ମ୍ଭଵତି ହୁତାଦ୍ଯାଯ । ଯଜମାନସ୍ଯାପରାଭାଵାଯ ॥ 9 ॥
ଦେଵା ଵା ଓଷଧୀଷ୍ଵାଜିମଯୁଃ । ତା ଇନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୀ ଉଦଜଯତାମ୍ । ତାଵେତମୈନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନ-ନ୍ଦ୍ଵାଦଶକପାଲ-ନ୍ନିରଵୃଣାତାମ୍ । ଯଦୈନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୋ ଭଵତ୍ଯୁଜ୍ଜିତ୍ଯୈ । ଦ୍ଵାଦଶକପାଲୋ ଭଵତି । ଦ୍ଵାଦଶ ମାସା-ସ୍ସଂଵଁଥ୍ସରଃ । ସଂଵଁଥ୍ସରେଣୈଵାସ୍ମା ଅନ୍ନମଵରୁନ୍ଧେ । ଵୈଶ୍ଵଦେଵଶ୍ଚରୁ-ର୍ଭଵତି । ଵୈଶ୍ଵଦେଵଂ-ଵାଁ ଅନ୍ନମ୍ । ଅନ୍ନମେଵାସ୍ମୈ ସ୍ଵଦଯତି ॥ 10 ॥
ପ୍ରଥମଜୋ ଵଥ୍ସୋ ଦକ୍ଷିଣା ସମୃଦ୍ଧ୍ଯୈ । ସୌମ୍ଯଗ୍ଗ୍ ଶ୍ଯାମାକ-ଞ୍ଚରୁ-ନ୍ନିର୍ଵପତି । ସୋମୋ ଵା ଅକୃଷ୍ଟପଚ୍ଯସ୍ଯ ରାଜା । ଅକୃଷ୍ଟପଚ୍ଯମେଵାସ୍ମୈ ସ୍ଵଦଯତି । ଵାସୋ ଦକ୍ଷିଣା । ସୌମ୍ଯଗ୍ଂହି ଦେଵତଯା ଵାସ-ସ୍ସମୃଦ୍ଧ୍ଯୈ । ସରସ୍ଵତ୍ଯୈ ଚରୁ-ନ୍ନିର୍ଵପତି । ସରସ୍ଵତେ ଚରୁମ୍ । ମିଥୁନମେଵାଵ ରୁନ୍ଧେ । ମିଥୁନୌ ଗାଵୌ ଦକ୍ଷିଣା ସମୃଦ୍ଧ୍ଯୈ । ଏତି ଵା ଏଷ ଯଜ୍ଞମୁଖାଦୃଦ୍ଧ୍ଯାଃ । ଯୋ-ଽଗ୍ନେର୍ଦେଵତାଯା ଏତି । ଅଷ୍ଟାଵେତାନି ହଵୀଗ୍ଂଷି ଭଵନ୍ତି । ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରା ଗାଯତ୍ରୀ । ଗାଯତ୍ରୋ-ଽଗ୍ନିଃ । ତେନୈଵ ଯଜ୍ଞମୁଖାଦୃଦ୍ଧ୍ଯା ଅଗ୍ନେର୍ଦେଵତାଯୈ ନୈତି ॥ 11 ॥
ଅନୁଵାକଂ 1 - ଅନୁମତ୍ଯାଦ୍ଯା ଇଷ୍ଟଯଃ
ଅନୁମତ୍ଯୈ ପୁରୋଡାଶ-ମଷ୍ଟାକପାଲ-ନ୍ନିର୍ଵପତି । ଯେ ପ୍ରତ୍ଯଞ୍ଚ-ଶ୍ଶମ୍ଯାଯା ଅଵଶୀଯନ୍ତେ । ତନ୍ନୈର୍ଋତ-ମେକକପାଲମ୍ । ଇଯଂ-ଵାଁ ଅନୁମତିଃ । ଇଯ-ନ୍ନିର୍-ଋତିଃ । ନୈର୍ଋତେନ ପୂର୍ଵେଣ ପ୍ରଚରତି । ପାପ୍ମାନମେଵ ନିର୍-ଋତି-ମ୍ପୂର୍ଵା-ନ୍ନିରଵଦଯତେ । ଏକ କପାଲୋ ଭଵତି । ଏକଧୈଵ ନିର୍-ଋତି-ନ୍ନିରଵଦଯତେ । ଯଦହୁତ୍ଵା ଗାର୍ହପତ୍ଯ ଈଯୁଃ ॥ 1 ॥
ରୁଦ୍ରୋ ଭୂତ୍ଵା-ଽଗ୍ନିରନୂତ୍ଥାଯ । ଅଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୁ-ଞ୍ଚ ଯଜମାନ-ଞ୍ଚ ହନ୍ଯାତ୍ । ଵୀହି ସ୍ଵାହା ଽଽହୁତି-ଞ୍ଜୁଷାଣ ଇତ୍ଯାହ । ଆହୁତ୍ଯୈଵୈନଗ୍ଂ ଶମଯତି । ନାର୍ତିମାର୍ଚ୍ଛ-ତ୍ଯଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୁର୍ନ ଯଜମାନଃ । ଏକୋଲ୍ମୁକେନ ଯନ୍ତି । ତଦ୍ଧି ନିର୍-ଋତ୍ଯୈ ଭାଗଧେଯମ୍ । ଇମା-ନ୍ଦିଶଂ-ଯଁନ୍ତି । ଏଷା ଵୈ ନିର୍-ଋତ୍ଯୈ ଦିକ୍ । ସ୍ଵାଯାମେଵ ଦିଶି ନିର୍-ଋତି-ନ୍ନିରଵଦଯତେ ॥ 2 ॥
ସ୍ଵକୃତ ଇରିଣେ ଜୁହୋତି ପ୍ରଦରେ ଵା । ଏତଦ୍ଵୈ ନିର୍-ଋତ୍ଯା ଆଯତନମ୍ । ସ୍ଵ ଏଵାଯତନେ ନିର୍-ଋତି-ନ୍ନିରଵଦଯତେ । ଏଷ ତେ ନିର୍-ଋତେ ଭାଗ ଇତ୍ଯାହ । ନିର୍ଦିଶତ୍ଯେଵୈନାମ୍ । ଭୂତେ ହଵିଷ୍ମତ୍ଯସୀତ୍ଯାହ । ଭୂତିମେଵୋପାଵର୍ତତେ । ମୁଞ୍ଚେମମଗ୍ଂହସ ଇତ୍ଯାହ । ଅଗ୍ଂହସ ଏଵୈନ-ମ୍ମୁଞ୍ଚତି । ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠାଭ୍ଯା-ଞ୍ଜୁହୋତି ॥ 3 ॥
ଅନ୍ତତ ଏଵ ନିର୍-ଋତି-ନ୍ନିରଵଦଯତେ । କୃଷ୍ଣଂ-ଵାଁସଃ କୃଷ୍ଣତୂଷ-ନ୍ଦକ୍ଷିଣା । ଏତ-ଦ୍ଵୈ ନିର୍-ଋତ୍ଯୈ ରୂପମ୍ । ରୂପେଣୈଵ ନିର୍-ଋତି-ନ୍ନିରଵଦଯତେ । ଅପ୍ରତୀକ୍ଷମାଯନ୍ତି । ନିର୍-ଋତ୍ଯା ଅନ୍ତର୍ହିତ୍ଯୈ । ସ୍ଵାହା ନମୋ ଯ ଇଦ-ଞ୍ଚକାରେତି ପୁନରେତ୍ଯ ଗାର୍ହପତ୍ଯେ ଜୁହୋତି । ଆହୁତ୍ଯୈଵ ନମସ୍ଯନ୍ତୋ ଗାର୍ହପତ୍ଯ-ମୁପାଵର୍ତନ୍ତେ । ଆନୁମତେନ ପ୍ରଚରତି । ଇଯଂ-ଵାଁ ଅନୁମତିଃ ॥ 4 ॥
ଇଯମେଵାସ୍ମୈ ରାଜ୍ଯମନୁମନ୍ଯତେ । ଧେନୁ-ର୍ଦକ୍ଷିଣା । ଇମାମେଵ ଧେନୁ-ଙ୍କୁରୁତେ । ଆଦିତ୍ଯ-ଞ୍ଚରୁ-ନ୍ନିର୍ଵପତି । ଉଭଯୀଷ୍ଵେଵ ପ୍ରଜାସ୍ଵଭିଷିଚ୍ଯତେ । ଦୈଵୀଷୁ ଚ ମାନୁଷୀଷୁ ଚ । ଵରୋ ଦକ୍ଷିଣା । ଵରୋ ହି ରାଜ୍ଯଗ୍ଂ ସମୃଦ୍ଧ୍ଯୈ । ଆଗ୍ନାଵୈଷ୍ଣଵ-ମେକାଦଶକପାଲ-ନ୍ନିର୍ଵପତି । ଅଗ୍ନି-ସ୍ସର୍ଵା ଦେଵତାଃ ॥ 5 ॥
ଵିଷ୍ଣୁର୍ଯଜ୍ଞଃ । ଦେଵତାଶ୍ଚୈଵ ଯଜ୍ଞ-ଞ୍ଚାଵ ରୁନ୍ଧେ । ଵାମନୋ ଵହୀ ଦକ୍ଷିଣା । ଯ-ଦ୍ଵହୀ । ତେନାଗ୍ନେଯଃ । ଯ-ଦ୍ଵାମନଃ । ତେନ ଵୈଷ୍ଣଵ-ସ୍ସମୃଦ୍ଧ୍ଯୈ । ଅଗ୍ନୀଷୋମୀଯ-ମେକାଦଶକପାଲ-ନ୍ନିର୍ଵପତି । ଅଗ୍ନୀଷୋମାଭ୍ଯାଂ-ଵାଁ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଵୃତ୍ରମହନ୍ନିତି । ଯଦଗ୍ନୀଷୋମୀଯ-ମେକାଦଶକପାଲ-ନ୍ନିର୍ଵପତି ॥ 6 ॥
ଵାର୍ତ୍ରଘ୍ନମେଵ ଵିଜିତ୍ଯୈ । ହିରଣ୍ଯ-ନ୍ଦକ୍ଷିଣା ସମୃଦ୍ଧ୍ଯୈ । ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଵୃତ୍ରଗ୍ଂ ହତ୍ଵା । ଦେଵତାଭିଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯେଣ ଚ ଵ୍ଯାର୍ଧ୍ଯତ । ସ ଏତମୈନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନ-ମେକାଦଶକପାଲ-ମପଶ୍ଯତ୍ । ତନ୍ନିରଵପତ୍ । ତେନ ଵୈ ସ ଦେଵତାଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯ-ଞ୍ଚାଵାରୁନ୍ଧ । ଯଦୈନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନ-ମେକାଦଶକପାଲ-ନ୍ନିର୍ଵପତି । ଦେଵତାଶ୍ଚୈଵ ତେନେନ୍ଦ୍ରିଯ-ଞ୍ଚ ଯଜମାନୋ-ଽଵ ରୁନ୍ଧେ । ଋଷଭୋ ଵହୀ ଦକ୍ଷିଣା ॥ 7 ॥
ଯ-ଦ୍ଵହୀ । ତେନାଗ୍ନେଯଃ । ଯଦୃଷଭଃ । ତେନୈନ୍ଦ୍ର-ସ୍ସମୃଦ୍ଧ୍ଯୈ । ଆଗ୍ନେଯମଷ୍ଟାକପାଲ-ନ୍ନିର୍ଵପତି । ଐନ୍ଦ୍ର-ନ୍ଦଧି । ଯଦାଗ୍ନେଯୋ ଭଵତି । ଅଗ୍ନିର୍ଵୈ ଯଜ୍ଞମୁଖମ୍ । ଯଜ୍ଞମୁଖମେଵର୍ଧି-ମ୍ପୁରାସ୍ତାଦ୍ଧତ୍ତେ । ଯଦୈନ୍ଦ୍ର-ନ୍ଦଧି ॥ 8 ॥
ଇନ୍ଦ୍ରିଯମେଵାଵ ରୁନ୍ଧେ । ଋଷଭୋ ଵହୀ ଦକ୍ଷିଣା । ଯଦ୍ଵହୀ । ତେନାଗ୍ନେଯଃ । ଯଦୃଷଭଃ । ତେନୈନ୍ଦ୍ର-ସ୍ସମୃଦ୍ଧ୍ଯୈ । ଯାଵତୀର୍ଵୈ ପ୍ରଜା ଓଷଧୀନା-ମହୁତାନା-ମାଶ୍ଞନ୍ନ୍ । ତାଃ ପରା-ଽଭଵନ୍ନ୍ । ଆଗ୍ରଯଣ-ମ୍ଭଵତି ହୁତାଦ୍ଯାଯ । ଯଜମାନସ୍ଯାପରାଭାଵାଯ ॥ 9 ॥
ଦେଵା ଵା ଓଷଧୀଷ୍ଵାଜିମଯୁଃ । ତା ଇନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୀ ଉଦଜଯତାମ୍ । ତାଵେତମୈନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନ-ନ୍ଦ୍ଵାଦଶକପାଲ-ନ୍ନିରଵୃଣାତାମ୍ । ଯଦୈନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୋ ଭଵତ୍ଯୁଜ୍ଜିତ୍ଯୈ । ଦ୍ଵାଦଶକପାଲୋ ଭଵତି । ଦ୍ଵାଦଶ ମାସା-ସ୍ସଂଵଁଥ୍ସରଃ । ସଂଵଁଥ୍ସରେଣୈଵାସ୍ମା ଅନ୍ନମଵରୁନ୍ଧେ । ଵୈଶ୍ଵଦେଵଶ୍ଚରୁ-ର୍ଭଵତି । ଵୈଶ୍ଵଦେଵଂ-ଵାଁ ଅନ୍ନମ୍ । ଅନ୍ନମେଵାସ୍ମୈ ସ୍ଵଦଯତି ॥ 10 ॥
ପ୍ରଥମଜୋ ଵଥ୍ସୋ ଦକ୍ଷିଣା ସମୃଦ୍ଧ୍ଯୈ । ସୌମ୍ଯଗ୍ଗ୍ ଶ୍ଯାମାକ-ଞ୍ଚରୁ-ନ୍ନିର୍ଵପତି । ସୋମୋ ଵା ଅକୃଷ୍ଟପଚ୍ଯସ୍ଯ ରାଜା । ଅକୃଷ୍ଟପଚ୍ଯମେଵାସ୍ମୈ ସ୍ଵଦଯତି । ଵାସୋ ଦକ୍ଷିଣା । ସୌମ୍ଯଗ୍ଂହି ଦେଵତଯା ଵାସ-ସ୍ସମୃଦ୍ଧ୍ଯୈ । ସରସ୍ଵତ୍ଯୈ ଚରୁ-ନ୍ନିର୍ଵପତି । ସରସ୍ଵତେ ଚରୁମ୍ । ମିଥୁନମେଵାଵ ରୁନ୍ଧେ । ମିଥୁନୌ ଗାଵୌ ଦକ୍ଷିଣା ସମୃଦ୍ଧ୍ଯୈ । ଏତି ଵା ଏଷ ଯଜ୍ଞମୁଖାଦୃଦ୍ଧ୍ଯାଃ । ଯୋ-ଽଗ୍ନେର୍ଦେଵତାଯା ଏତି । ଅଷ୍ଟାଵେତାନି ହଵୀଗ୍ଂଷି ଭଵନ୍ତି । ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରା ଗାଯତ୍ରୀ । ଗାଯତ୍ରୋ-ଽଗ୍ନିଃ । ତେନୈଵ ଯଜ୍ଞମୁଖାଦୃଦ୍ଧ୍ଯା ଅଗ୍ନେର୍ଦେଵତାଯୈ ନୈତି ॥ 11 ॥
(ଈଯୁ--ର୍ ନିରଵଦଯତେ - ଽଙ୍ଗୁଷ୍ଠାଭ୍ଯା-ଞ୍ଜୁହୋ - ତ୍ଯନୁମତି--ର୍ ଦେଵତା - ନିର୍ଵପତି - ଵହୀ ଦକ୍ଷିଣା - ଯଦୈନ୍ଦ୍ର-ନ୍ଦ - ଧ୍ଯପରାଭାଵାଯ - ସ୍ଵଦଯତି - ଗାଵୌ ଦକ୍ଷିଣା ସମୃଦ୍ଧ୍ଯୈ ଷଟ୍ଚ) (ଅ. 1)
ଅନୁଵାକଂ 2 - ଚାତୁର୍ମାସ୍ଯେ ଵୈଶ୍ଵଦେଵହଵୀଂଷି
ଅନୁଵାକଂ 2 - ଚାତୁର୍ମାସ୍ଯେ ଵୈଶ୍ଵଦେଵହଵୀଂଷି
ଵୈଶ୍ଵଦେଵେନ ଵୈ ପ୍ରଜାପତିଃ ପ୍ରଜା ଅସୃଜତ । ତା-ସ୍ସୃଷ୍ଟା ନ ପ୍ରାଜାଯନ୍ତ । ସୋ-ଽଗ୍ନିରକାମଯତ । ଅହମିମାଃ ପ୍ରଜନଯେଯମିତି । ସ ପ୍ରଜାପତଯେ ଶୁଚମଦଧାତ୍ । ସୋ-ଽଶୋଚତ୍-ପ୍ରଜାମିଚ୍ଛମାନଃ । ତସ୍ମାଦ୍ଯ-ଞ୍ଚ ପ୍ରଜା ଭୁନକ୍ତି ଯ-ଞ୍ଚ ନ । ତାଵୁଭୌ ଶୋଚତଃ ପ୍ରଜାମିଚ୍ଛମାନୌ । ତାସ୍ଵଗ୍ନିମପ୍ଯ ସୃଜତ୍ । ତା ଅଗ୍ନିରଦ୍ଧ୍ଯୈତ୍ ॥ 12 ॥
ସୋମୋ ରେତୋ-ଽଦଧାତ୍ । ସଵିତା ପ୍ରାଜନଯତ୍ । ସରସ୍ଵତୀ ଵାଚମଦଧାତ୍ । ପୂଷା ଽପୋଷଯତ୍ । ତେ ଵା ଏତେ ତ୍ରି-ସ୍ସଂଵଁଥ୍ସରସ୍ଯ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ । ଯେ ଦେଵାଃ ପୁଷ୍ଟିପତଯଃ । ସଂଵଁଥ୍ସରୋ ଵୈ ପ୍ରଜାପତିଃ । ସଂଵଁଥ୍ସରେଣୈଵାସ୍ମୈ ପ୍ରଜାଃ ପ୍ରାଜନଯତ୍ । ତାଃ ପ୍ରଜା ଜାତା ମରୁତୋ ଘ୍ନନ୍ନ୍ । ଅସ୍ମାନପି ନ ପ୍ରାଯୁକ୍ଷତେତି ॥ 13 ॥
ସ ଏତ-ମ୍ପ୍ରଜାପତିର୍ମାରୁତଗ୍ଂ ସପ୍ତକପାଲ-ମପଶ୍ଯତ୍ । ତ-ନ୍ନିରଵପତ୍ । ତତୋ ଵୈ ପ୍ରଜାଭ୍ଯୋକଲ୍ପତ । ଯନ୍ମାରୁତୋ ନିରୁପ୍ଯତେ । ଯଜ୍ଞସ୍ଯ କ୍ଲୃପ୍ତ୍ଯୈ । ପ୍ରଜାନା-ମଘାତାଯ । ସପ୍ତକପାଲୋ ଭଵତି । ସପ୍ତଗଣା ଵୈ ମରୁତଃ । ଗଣଶ ଏଵାସ୍ମୈ ଵିଶ-ଙ୍କଲ୍ପଯତି । ସ ପ୍ରଜାପତି-ରଶୋଚତ୍ ॥ 14 ॥
ଯାଃ ପୂର୍ଵାଃ ପ୍ରଜା ଅସୃକ୍ଷି । ମରୁତସ୍ତା ଅଵଧିଷୁଃ । କଥମପରା-ସ୍ସୃଜେଯେତି । ତସ୍ଯ ଶୁଷ୍ମ ଆଣ୍ଡ-ମ୍ଭୂତ-ନ୍ନିରଵର୍ତତ । ତଦ୍ଵ୍ଯୁଦହରତ୍ । ତଦପୋଷଯତ୍ । ତ-ତ୍ପ୍ରାଜାଯତ । ଆଣ୍ଡସ୍ଯ ଵା ଏତ-ଦ୍ରୂପମ୍ । ଯଦାମିକ୍ଷା । ଯଦ୍ଵ୍ଯୁଦ୍ଧରତି ॥ 15 ॥
ପ୍ରଜା ଏଵ ତ-ଦ୍ଯଜମାନଃ ପୋଷଯତି । ଵୈଶ୍ଵଦେଵ୍ଯାମିକ୍ଷା ଭଵତି । ଵୈଶ୍ଵଦେଵ୍ଯୋ ଵୈ ପ୍ରଜାଃ । ପ୍ରଜା ଏଵାସ୍ମୈ ପ୍ରଜନଯତି । ଵାଜିନମାନଯତି । ପ୍ରଜାସ୍ଵେଵ ପ୍ରଜାତାସୁ ରେତୋ ଦଧାତି । ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵ୍ଯ ଏକକପାଲୋ ଭଵତି । ପ୍ରଜା ଏଵ ପ୍ରଜାତା ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀଭ୍ଯା-ମୁଭଯତଃ ପରି ଗୃହ୍ଣାତି । ଦେଵାସୁରା-ସ୍ସଂଯଁତ୍ତା ଆସନ୍ନ୍ । ସା-ଽଗ୍ନିରବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 16 ॥
ମାମଗ୍ରେ ଯଜତ । ମଯା ମୁଖେନାସୁରା-ଞ୍ଜେଷ୍ଯଥେତି । ମା-ନ୍ଦ୍ଵିତୀଯମିତି ସୋମୋ-ଽବ୍ରଵୀତ୍ । ମଯା ରାଜ୍ଞା ଜେଷ୍ଯଥେତି । ମା-ନ୍ତୃତୀଯମିତି ସଵିତା । ମଯା ପ୍ରସୂତା ଜେଷ୍ଯଥେତି । ମା-ଞ୍ଚତୁର୍ଥୀମିତି ସରସ୍ଵତୀ । ଇନ୍ଦ୍ରିଯଂ-ଵୋଁ-ଽହ-ନ୍ଧାସ୍ଯାମୀତି । ମା-ମ୍ପଞ୍ଚମମିତି ପୂଷା । ମଯା ପ୍ରତିଷ୍ଠଯା ଜେଷ୍ଯଥେତି ॥ 17 ॥
ତେ-ଽଗ୍ନିନା ମୁଖେନାସୁରାନଜଯନ୍ନ୍ । ସୋମେନ ରାଜ୍ଞା । ସଵିତ୍ରା ପ୍ରସୂତାଃ । ସରସ୍ଵତୀନ୍ଦ୍ରିଯ-ମଦଧାତ୍ । ପୂଷା ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଽଽସୀତ୍ । ତତୋ ଵୈ ଦେଵା ଵ୍ଯଜଯନ୍ତ । ଯଦେତାନି ହଵୀଗ୍ଂଷି ନିରୁପ୍ଯନ୍ତେ ଵିଜିତ୍ଯୈ । ନୋତ୍ତରଵେଦିମୁପ- ଵପତି । ପଶଵୋ ଵା ଉତ୍ତରଵେଦିଃ । ଅଜାତା ଇଵ ହ୍ଯେତର୍ହି ପଶଵଃ ॥ 18 ॥
ସୋମୋ ରେତୋ-ଽଦଧାତ୍ । ସଵିତା ପ୍ରାଜନଯତ୍ । ସରସ୍ଵତୀ ଵାଚମଦଧାତ୍ । ପୂଷା ଽପୋଷଯତ୍ । ତେ ଵା ଏତେ ତ୍ରି-ସ୍ସଂଵଁଥ୍ସରସ୍ଯ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ । ଯେ ଦେଵାଃ ପୁଷ୍ଟିପତଯଃ । ସଂଵଁଥ୍ସରୋ ଵୈ ପ୍ରଜାପତିଃ । ସଂଵଁଥ୍ସରେଣୈଵାସ୍ମୈ ପ୍ରଜାଃ ପ୍ରାଜନଯତ୍ । ତାଃ ପ୍ରଜା ଜାତା ମରୁତୋ ଘ୍ନନ୍ନ୍ । ଅସ୍ମାନପି ନ ପ୍ରାଯୁକ୍ଷତେତି ॥ 13 ॥
ସ ଏତ-ମ୍ପ୍ରଜାପତିର୍ମାରୁତଗ୍ଂ ସପ୍ତକପାଲ-ମପଶ୍ଯତ୍ । ତ-ନ୍ନିରଵପତ୍ । ତତୋ ଵୈ ପ୍ରଜାଭ୍ଯୋକଲ୍ପତ । ଯନ୍ମାରୁତୋ ନିରୁପ୍ଯତେ । ଯଜ୍ଞସ୍ଯ କ୍ଲୃପ୍ତ୍ଯୈ । ପ୍ରଜାନା-ମଘାତାଯ । ସପ୍ତକପାଲୋ ଭଵତି । ସପ୍ତଗଣା ଵୈ ମରୁତଃ । ଗଣଶ ଏଵାସ୍ମୈ ଵିଶ-ଙ୍କଲ୍ପଯତି । ସ ପ୍ରଜାପତି-ରଶୋଚତ୍ ॥ 14 ॥
ଯାଃ ପୂର୍ଵାଃ ପ୍ରଜା ଅସୃକ୍ଷି । ମରୁତସ୍ତା ଅଵଧିଷୁଃ । କଥମପରା-ସ୍ସୃଜେଯେତି । ତସ୍ଯ ଶୁଷ୍ମ ଆଣ୍ଡ-ମ୍ଭୂତ-ନ୍ନିରଵର୍ତତ । ତଦ୍ଵ୍ଯୁଦହରତ୍ । ତଦପୋଷଯତ୍ । ତ-ତ୍ପ୍ରାଜାଯତ । ଆଣ୍ଡସ୍ଯ ଵା ଏତ-ଦ୍ରୂପମ୍ । ଯଦାମିକ୍ଷା । ଯଦ୍ଵ୍ଯୁଦ୍ଧରତି ॥ 15 ॥
ପ୍ରଜା ଏଵ ତ-ଦ୍ଯଜମାନଃ ପୋଷଯତି । ଵୈଶ୍ଵଦେଵ୍ଯାମିକ୍ଷା ଭଵତି । ଵୈଶ୍ଵଦେଵ୍ଯୋ ଵୈ ପ୍ରଜାଃ । ପ୍ରଜା ଏଵାସ୍ମୈ ପ୍ରଜନଯତି । ଵାଜିନମାନଯତି । ପ୍ରଜାସ୍ଵେଵ ପ୍ରଜାତାସୁ ରେତୋ ଦଧାତି । ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵ୍ଯ ଏକକପାଲୋ ଭଵତି । ପ୍ରଜା ଏଵ ପ୍ରଜାତା ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀଭ୍ଯା-ମୁଭଯତଃ ପରି ଗୃହ୍ଣାତି । ଦେଵାସୁରା-ସ୍ସଂଯଁତ୍ତା ଆସନ୍ନ୍ । ସା-ଽଗ୍ନିରବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 16 ॥
ମାମଗ୍ରେ ଯଜତ । ମଯା ମୁଖେନାସୁରା-ଞ୍ଜେଷ୍ଯଥେତି । ମା-ନ୍ଦ୍ଵିତୀଯମିତି ସୋମୋ-ଽବ୍ରଵୀତ୍ । ମଯା ରାଜ୍ଞା ଜେଷ୍ଯଥେତି । ମା-ନ୍ତୃତୀଯମିତି ସଵିତା । ମଯା ପ୍ରସୂତା ଜେଷ୍ଯଥେତି । ମା-ଞ୍ଚତୁର୍ଥୀମିତି ସରସ୍ଵତୀ । ଇନ୍ଦ୍ରିଯଂ-ଵୋଁ-ଽହ-ନ୍ଧାସ୍ଯାମୀତି । ମା-ମ୍ପଞ୍ଚମମିତି ପୂଷା । ମଯା ପ୍ରତିଷ୍ଠଯା ଜେଷ୍ଯଥେତି ॥ 17 ॥
ତେ-ଽଗ୍ନିନା ମୁଖେନାସୁରାନଜଯନ୍ନ୍ । ସୋମେନ ରାଜ୍ଞା । ସଵିତ୍ରା ପ୍ରସୂତାଃ । ସରସ୍ଵତୀନ୍ଦ୍ରିଯ-ମଦଧାତ୍ । ପୂଷା ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଽଽସୀତ୍ । ତତୋ ଵୈ ଦେଵା ଵ୍ଯଜଯନ୍ତ । ଯଦେତାନି ହଵୀଗ୍ଂଷି ନିରୁପ୍ଯନ୍ତେ ଵିଜିତ୍ଯୈ । ନୋତ୍ତରଵେଦିମୁପ- ଵପତି । ପଶଵୋ ଵା ଉତ୍ତରଵେଦିଃ । ଅଜାତା ଇଵ ହ୍ଯେତର୍ହି ପଶଵଃ ॥ 18 ॥
(ଐ-ଦ୍- ଇତ୍ଯ - ଶୋଚ-ଦ୍- ଵ୍ଯୁଦ୍ଧର - ତ୍ଯବ୍ରଵୀତ୍ - ପ୍ରତିଷ୍ଠଯା ଜେଷ୍ଯଥେ ତ୍ଯେତରଃଇ ପଶଵଃ) (ଅ. 2)
ଅନୁଵାକଂ 3 - ଵୈଶ୍ଵଦେଵପର୍ଗତାନି ଵିଶ୍ଵେଷାଙ୍ଗାନି
ଅନୁଵାକଂ 3 - ଵୈଶ୍ଵଦେଵପର୍ଗତାନି ଵିଶ୍ଵେଷାଙ୍ଗାନି
ତ୍ରିଵୃ-ଦ୍ବର୍ହି-ର୍ଭଵତି । ମାତା ପିତା ପୁତ୍ରଃ । ତଦେଵ ତ-ନ୍ମିଥୁନମ୍ । ଉଲ୍ବ-ଙ୍ଗର୍ଭୋ ଜରାଯୁ । ତଦେଵ ତ-ନ୍ମିଥୁନମ୍ । ତ୍ରେଧା ବର୍ହି-ସ୍ସନ୍ନଦ୍ଧ-ମ୍ଭଵତି । ତ୍ରଯ ଇମେ ଲୋକାଃ । ଏଷ୍ଵେଵ ଲୋକେଷୁ ପ୍ରତି ତିଷ୍ଠତି । ଏକଧା ପୁନ-ସ୍ସନ୍ନଦ୍ଧ-ମ୍ଭଵତି । ଏକ ଇଵ ହ୍ଯଯଂ-ଲୋଁକଃ ॥ 19 ॥
ଅସ୍ମିନ୍ନେଵ ତେନ ଲୋକେ ପ୍ରତି ତିଷ୍ଠତି । ପ୍ରସୁଵୋ ଭଵନ୍ତି । ପ୍ରଥମଜାମେଵ ପୁଷ୍ଟିମଵ ରୁନ୍ଧେ । ପ୍ରଥମଜୋ ଵଥ୍ସୋ ଦକ୍ଷିଣା ସମୃଦ୍ଧ୍ଯୈ । ପୃଷଦାଜ୍ଯ-ଙ୍ଗୃହ୍ଣାତି । ପଶଵୋ ଵୈ ପୃଷଦାଜ୍ଯମ୍ । ପଶୂନେଵାଵ ରୁନ୍ଧେ । ପଞ୍ଚଗୃହୀତ-ମ୍ଭଵତି । ପାଙ୍କ୍ତା ହି ପଶଵଃ । ବହୁରୂପ-ମ୍ଭଵତି ॥ 20 ॥
ବହୁରୂପା ହି ପଶଵ-ସ୍ସମୃଦ୍ଧ୍ଯୈ । ଅଗ୍ନି-ମ୍ମନ୍ଥନ୍ତି । ଅଗ୍ନିମୁଖା ଵୈ ପ୍ରଜାପତିଃ ପ୍ରଜା ଅସୃଜତ । ଯଦଗ୍ନି-ମ୍ମନ୍ଥନ୍ତି । ଅଗ୍ନିମୁଖା ଏଵ ତ-ତ୍ପ୍ରଜା ଯଜମାନ-ସ୍ସୃଜତେ । ନଵ ପ୍ରଯାଜା ଇଜ୍ଯନ୍ତେ । ନଵାନୂଯାଜାଃ । ଅଷ୍ଟୌ ହଵୀଗ୍ଂଷି । ଦ୍ଵାଵାଘାରୌ । ଦ୍ଵାଵାଜ୍ଯଭାଗୌ ॥ 21 ॥
ତ୍ରିଗ୍ଂଶ-ଥ୍ସମ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ । ତ୍ରିଗ୍ଂଶଦକ୍ଷରା ଵିରାଟ୍ । ଅନ୍ନଂ-ଵିଁରାଟ୍ । ଵିରାଜୈଵାନ୍ନାଦ୍ଯମଵ ରୁନ୍ଧେ । ଯଜମାନୋ ଵା ଏକକପାଲଃ । ତେଜ ଆଜ୍ଯମ୍ । ଯଦେକକପାଲ ଆଜ୍ଯମାନଯତି । ଯଜମାନମେଵ ତେଜସା ସମର୍ଧଯତି । ଯଜମାନୋ ଵା ଏକକପାଲଃ । ପଶଵ ଆଜ୍ଯମ୍ ॥ 22 ॥
ଯଦେକକପାଲ ଆଜ୍ଯମାନଯତି । ଯଜମାନମେଵ ପଶୁଭି-ସ୍ସମର୍ଧଯତି । ଯଦଲ୍ପମାନଯେତ୍ । ଅଲ୍ପା ଏନ-ମ୍ପଶଵୋ ଭୁଞ୍ଜନ୍ତ ଉପତିଷ୍ଠେରନ୍ନ୍ । ଯ-ଦ୍ବହ୍ଵାନଯେତ୍ । ବହଵ ଏନ-ମ୍ପଶଵୋ ଭୁଞ୍ଜନ୍ତ ଉପତିଷ୍ଠେରନ୍ନ୍ । ବହ୍ଵାନୀଯାଵିଃ ପୃଷ୍ଠ-ଙ୍କୁର୍ଯାତ୍ । ବହଵ ଏଵୈନ-ମ୍ପଶଵୋ ଭୁଞ୍ଜନ୍ତ ଉପତିଷ୍ଠନ୍ତେ । ଯଜମାନୋ ଵା ଏକକପାଲଃ । ଯଦେକକପାଲସ୍ଯାଵଦ୍ଯେତ୍ ॥ 23 ॥
ଯଜମାନସ୍ଯାଵଦ୍ଯେତ୍ । ଉଦ୍ଵା ମାଦ୍ଯେ-ଦ୍ଯଜମାନଃ । ପ୍ର ଵା ମୀଯେତ । ସକୃଦେଵ ହୋତଵ୍ଯଃ । ସକୃଦିଵ ହି ସୁଵର୍ଗୋ ଲୋକଃ । ହୁତ୍ଵା-ଽଭି ଜୁହୋତି । ଯଜମାନମେଵ ସୁଵର୍ଗଂ-ଲୋଁକ-ଙ୍ଗମଯିତ୍ଵା । ତେଜସା ସମର୍ଧଯତି । ଯଜମାନୋ ଵା ଏକକପାଲଃ । ସୁଵର୍ଗୋ ଲୋକ ଆହଵନୀଯଃ ॥ 24 ॥
ଯଦେକକପାଲ-ମାହଵନୀଯେ ଜୁହୋତି । ଯଜମାନମେଵ ସୁଵର୍ଗଂ-ଲୋଁକ-ଙ୍ଗମଯତି । ଯଦ୍ଧସ୍ତେନ ଜୁହୁଯାତ୍ । ସୁଵର୍ଗା-ଲ୍ଲୋକା-ଦ୍ଯଜମାନ-ମଵଵିଦ୍ଧ୍ଯେତ୍ । ସ୍ରୁଚା ଜୁହୋତି । ସୁଵର୍ଗସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ସମଷ୍ଟ୍ଯୈ । ଯ-ତ୍ପ୍ରାମ୍ପଦ୍ଯେତ । ଦେଵଲୋକମଭି ଜଯେତ୍ । ଯ-ଦ୍ଦକ୍ଷିଣା ପିତୃଲୋକମ୍ । ଯ-ତ୍ପ୍ରତ୍ଯକ୍ ॥ 25 ॥
ରକ୍ଷାଗ୍ଂସି ଯଜ୍ଞଗ୍ଂ ହନ୍ଯୁଃ । ଯଦୁଦଙ୍ଙ୍ । ମନୁଷ୍ଯଲୋକ-ମଭିଜଯେତ୍ । ପ୍ରତିଷ୍ଠିତୋ ହୋତଵ୍ଯଃ । ଏକକପାଲଂ-ଵୈଁ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠନ୍ତ-ନ୍ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଅନୁ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତଃ । ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଋତଵଃ । ଋତୂନ୍. ଯଜ୍ଞଃ । ଯଜ୍ଞଂ-ଯଁଜମାନଃ । ଯଜମାନ-ମ୍ପ୍ରଜାଃ । ତସ୍ମାତ୍-ପ୍ରତିଷ୍ଠିତୋ ହୋତଵ୍ଯଃ ॥ 26 ॥
ଵାଜିନୋ ଯଜତି । ଅଗ୍ନିର୍ଵାଯୁ-ସ୍ସୂର୍ଯଃ । ତେ ଵୈ ଵାଜିନଃ । ତାନେଵ ତ-ଦ୍ଯଜତି । ଅଥୋ ଖଲ୍ଵାହୁଃ । ଛନ୍ଦାଗ୍ଂସି ଵୈ ଵାଜିନ ଇତି । ତାନ୍ଯେଵ ତ-ଦ୍ଯଜତି । ଋଖ୍ସାମେ ଵା ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ହରୀ ସୋମପାନୌ । ତଯୋଃ ପରିଧଯ ଆଧାନମ୍ । ଵାଜିନ-ମ୍ଭାଗଧେଯମ୍ ॥ 27 ॥
ଯଦପ୍ରହୃତ୍ଯ ପରିଧୀଞ୍ଜୁହୁଯାତ୍ । ଅନ୍ତରାଧାନାଭ୍ଯା-ଙ୍ଘାସ-ମ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛେତ୍ । ପ୍ରହୃତ୍ଯ ପରିଧୀଞ୍ଜୁହୋତି । ନିରାଧାନାଭ୍ଯାମେଵ ଘାସ-ମ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ବର୍ହିଷି ଵିଷିଞ୍ଚନ୍ଵାଜିନ-ମାନଯତି । ପ୍ରଜା ଵୈ ବରଃଇଃ । ରେତୋ ଵାଜିନମ୍ । ପ୍ରଜାସ୍ଵେଵ ରେତୋ ଦଧାତି । ସମୁପହୂଯ ଭକ୍ଷଯନ୍ତି । ଏତ-ଥ୍ସୋମପୀଥା ହ୍ଯେତେ । ଅଥୋ ଆତ୍ମନ୍ନେଵ ରେତୋ ଦଧତେ । ଯଜମାନ ଉତ୍ତମୋ ଭକ୍ଷଯତି । ପଶଵୋ ଵୈ ଵାଜିନମ୍ । ଯଜମାନ ଏଵ ପଶୂ-ନ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠାପଯନ୍ତି ॥ 28 ॥
ଅସ୍ମିନ୍ନେଵ ତେନ ଲୋକେ ପ୍ରତି ତିଷ୍ଠତି । ପ୍ରସୁଵୋ ଭଵନ୍ତି । ପ୍ରଥମଜାମେଵ ପୁଷ୍ଟିମଵ ରୁନ୍ଧେ । ପ୍ରଥମଜୋ ଵଥ୍ସୋ ଦକ୍ଷିଣା ସମୃଦ୍ଧ୍ଯୈ । ପୃଷଦାଜ୍ଯ-ଙ୍ଗୃହ୍ଣାତି । ପଶଵୋ ଵୈ ପୃଷଦାଜ୍ଯମ୍ । ପଶୂନେଵାଵ ରୁନ୍ଧେ । ପଞ୍ଚଗୃହୀତ-ମ୍ଭଵତି । ପାଙ୍କ୍ତା ହି ପଶଵଃ । ବହୁରୂପ-ମ୍ଭଵତି ॥ 20 ॥
ବହୁରୂପା ହି ପଶଵ-ସ୍ସମୃଦ୍ଧ୍ଯୈ । ଅଗ୍ନି-ମ୍ମନ୍ଥନ୍ତି । ଅଗ୍ନିମୁଖା ଵୈ ପ୍ରଜାପତିଃ ପ୍ରଜା ଅସୃଜତ । ଯଦଗ୍ନି-ମ୍ମନ୍ଥନ୍ତି । ଅଗ୍ନିମୁଖା ଏଵ ତ-ତ୍ପ୍ରଜା ଯଜମାନ-ସ୍ସୃଜତେ । ନଵ ପ୍ରଯାଜା ଇଜ୍ଯନ୍ତେ । ନଵାନୂଯାଜାଃ । ଅଷ୍ଟୌ ହଵୀଗ୍ଂଷି । ଦ୍ଵାଵାଘାରୌ । ଦ୍ଵାଵାଜ୍ଯଭାଗୌ ॥ 21 ॥
ତ୍ରିଗ୍ଂଶ-ଥ୍ସମ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ । ତ୍ରିଗ୍ଂଶଦକ୍ଷରା ଵିରାଟ୍ । ଅନ୍ନଂ-ଵିଁରାଟ୍ । ଵିରାଜୈଵାନ୍ନାଦ୍ଯମଵ ରୁନ୍ଧେ । ଯଜମାନୋ ଵା ଏକକପାଲଃ । ତେଜ ଆଜ୍ଯମ୍ । ଯଦେକକପାଲ ଆଜ୍ଯମାନଯତି । ଯଜମାନମେଵ ତେଜସା ସମର୍ଧଯତି । ଯଜମାନୋ ଵା ଏକକପାଲଃ । ପଶଵ ଆଜ୍ଯମ୍ ॥ 22 ॥
ଯଦେକକପାଲ ଆଜ୍ଯମାନଯତି । ଯଜମାନମେଵ ପଶୁଭି-ସ୍ସମର୍ଧଯତି । ଯଦଲ୍ପମାନଯେତ୍ । ଅଲ୍ପା ଏନ-ମ୍ପଶଵୋ ଭୁଞ୍ଜନ୍ତ ଉପତିଷ୍ଠେରନ୍ନ୍ । ଯ-ଦ୍ବହ୍ଵାନଯେତ୍ । ବହଵ ଏନ-ମ୍ପଶଵୋ ଭୁଞ୍ଜନ୍ତ ଉପତିଷ୍ଠେରନ୍ନ୍ । ବହ୍ଵାନୀଯାଵିଃ ପୃଷ୍ଠ-ଙ୍କୁର୍ଯାତ୍ । ବହଵ ଏଵୈନ-ମ୍ପଶଵୋ ଭୁଞ୍ଜନ୍ତ ଉପତିଷ୍ଠନ୍ତେ । ଯଜମାନୋ ଵା ଏକକପାଲଃ । ଯଦେକକପାଲସ୍ଯାଵଦ୍ଯେତ୍ ॥ 23 ॥
ଯଜମାନସ୍ଯାଵଦ୍ଯେତ୍ । ଉଦ୍ଵା ମାଦ୍ଯେ-ଦ୍ଯଜମାନଃ । ପ୍ର ଵା ମୀଯେତ । ସକୃଦେଵ ହୋତଵ୍ଯଃ । ସକୃଦିଵ ହି ସୁଵର୍ଗୋ ଲୋକଃ । ହୁତ୍ଵା-ଽଭି ଜୁହୋତି । ଯଜମାନମେଵ ସୁଵର୍ଗଂ-ଲୋଁକ-ଙ୍ଗମଯିତ୍ଵା । ତେଜସା ସମର୍ଧଯତି । ଯଜମାନୋ ଵା ଏକକପାଲଃ । ସୁଵର୍ଗୋ ଲୋକ ଆହଵନୀଯଃ ॥ 24 ॥
ଯଦେକକପାଲ-ମାହଵନୀଯେ ଜୁହୋତି । ଯଜମାନମେଵ ସୁଵର୍ଗଂ-ଲୋଁକ-ଙ୍ଗମଯତି । ଯଦ୍ଧସ୍ତେନ ଜୁହୁଯାତ୍ । ସୁଵର୍ଗା-ଲ୍ଲୋକା-ଦ୍ଯଜମାନ-ମଵଵିଦ୍ଧ୍ଯେତ୍ । ସ୍ରୁଚା ଜୁହୋତି । ସୁଵର୍ଗସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ସମଷ୍ଟ୍ଯୈ । ଯ-ତ୍ପ୍ରାମ୍ପଦ୍ଯେତ । ଦେଵଲୋକମଭି ଜଯେତ୍ । ଯ-ଦ୍ଦକ୍ଷିଣା ପିତୃଲୋକମ୍ । ଯ-ତ୍ପ୍ରତ୍ଯକ୍ ॥ 25 ॥
ରକ୍ଷାଗ୍ଂସି ଯଜ୍ଞଗ୍ଂ ହନ୍ଯୁଃ । ଯଦୁଦଙ୍ଙ୍ । ମନୁଷ୍ଯଲୋକ-ମଭିଜଯେତ୍ । ପ୍ରତିଷ୍ଠିତୋ ହୋତଵ୍ଯଃ । ଏକକପାଲଂ-ଵୈଁ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠନ୍ତ-ନ୍ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଅନୁ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତଃ । ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଋତଵଃ । ଋତୂନ୍. ଯଜ୍ଞଃ । ଯଜ୍ଞଂ-ଯଁଜମାନଃ । ଯଜମାନ-ମ୍ପ୍ରଜାଃ । ତସ୍ମାତ୍-ପ୍ରତିଷ୍ଠିତୋ ହୋତଵ୍ଯଃ ॥ 26 ॥
ଵାଜିନୋ ଯଜତି । ଅଗ୍ନିର୍ଵାଯୁ-ସ୍ସୂର୍ଯଃ । ତେ ଵୈ ଵାଜିନଃ । ତାନେଵ ତ-ଦ୍ଯଜତି । ଅଥୋ ଖଲ୍ଵାହୁଃ । ଛନ୍ଦାଗ୍ଂସି ଵୈ ଵାଜିନ ଇତି । ତାନ୍ଯେଵ ତ-ଦ୍ଯଜତି । ଋଖ୍ସାମେ ଵା ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ହରୀ ସୋମପାନୌ । ତଯୋଃ ପରିଧଯ ଆଧାନମ୍ । ଵାଜିନ-ମ୍ଭାଗଧେଯମ୍ ॥ 27 ॥
ଯଦପ୍ରହୃତ୍ଯ ପରିଧୀଞ୍ଜୁହୁଯାତ୍ । ଅନ୍ତରାଧାନାଭ୍ଯା-ଙ୍ଘାସ-ମ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛେତ୍ । ପ୍ରହୃତ୍ଯ ପରିଧୀଞ୍ଜୁହୋତି । ନିରାଧାନାଭ୍ଯାମେଵ ଘାସ-ମ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ବର୍ହିଷି ଵିଷିଞ୍ଚନ୍ଵାଜିନ-ମାନଯତି । ପ୍ରଜା ଵୈ ବରଃଇଃ । ରେତୋ ଵାଜିନମ୍ । ପ୍ରଜାସ୍ଵେଵ ରେତୋ ଦଧାତି । ସମୁପହୂଯ ଭକ୍ଷଯନ୍ତି । ଏତ-ଥ୍ସୋମପୀଥା ହ୍ଯେତେ । ଅଥୋ ଆତ୍ମନ୍ନେଵ ରେତୋ ଦଧତେ । ଯଜମାନ ଉତ୍ତମୋ ଭକ୍ଷଯତି । ପଶଵୋ ଵୈ ଵାଜିନମ୍ । ଯଜମାନ ଏଵ ପଶୂ-ନ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠାପଯନ୍ତି ॥ 28 ॥
(ଲୋକୋ - ବହୁରୂପ-ମ୍ଭଵ - ତ୍ଯାଜ୍ଯଭାଗୌ - ପଶଵ ଆଜ୍ଯ - ମଵଦ୍ଯେ - ଦାହଵନୀଯଃ - ପ୍ରତ୍ଯକ୍ - ତସ୍ମା-ତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତୋ ହୋତଵ୍ଯୋ - ଭାଗଧେଯ - ମେତେ ଚତ୍ଵାରି ଚ) (ଅ. 3)
ଅନୁଵାକଂ 4 - ଵରୁଣପ୍ରଘାସାଃ
ଅନୁଵାକଂ 4 - ଵରୁଣପ୍ରଘାସାଃ
ପ୍ରଜାପତି-ସ୍ସଵିତା ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରଜା ଅସୃଜତ । ତା ଏନମତ୍ଯମନ୍ଯନ୍ତ । ତା ଅସ୍ମାଦପାକ୍ରାମନ୍ନ୍ । ତା ଵରୁଣୋ ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରଜା ଵରୁଣେନାଗ୍ରାହଯତ୍ । ତାଃ ପ୍ରଜା ଵରୁଣଗୃହୀତାଃ । ପ୍ରଜାପତି-ମ୍ପୁନରୁପାଧାଵନ୍ନାଥ-ମିଚ୍ଛମାନାଃ । ସ ଏତାନ୍-ପ୍ରଜାପତି-ର୍ଵରୁଣ ପ୍ରଘାସାନପଶ୍ଯତ୍ । ତାନ୍ନିରଵପତ୍ । ତୈର୍ଵୈ ସ ପ୍ରଜା ଵରୁଣ-ପାଶାଦମୁଞ୍ଚତ୍ । ଯ-ଦ୍ଵରୁଣ-ପ୍ରଘାସା ନିରୁପ୍ଯନ୍ତେ ॥ 29 ॥
ପ୍ରଜାନାମଵରୁଣଗ୍ରାହାଯ । ତାସା-ନ୍ଦକ୍ଷିଣୋ ବାହୁ-ର୍ନ୍ଯକ୍ନ ଆସୀତ୍ । ସଵ୍ଯଃ ପ୍ରସୃତଃ । ସ ଏତା-ନ୍ଦ୍ଵିତୀଯା-ନ୍ଦକ୍ଷିଣତୋ ଵେଦିମୁଦହନ୍ନ୍ । ତତୋ ଵୈ ସ ପ୍ରଜାନା-ନ୍ଦକ୍ଷିଣ-ମ୍ବାହୁ-ମ୍ପ୍ରାସାରଯତ୍ । ଯ-ଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯା-ନ୍ଦକ୍ଷିଣତୋ ଵେଦିମୁଦ୍ଧନ୍ତି । ପ୍ରଜାନାମେଵ ତ-ଦ୍ଯଜମାନୋ ଦକ୍ଷିଣ-ମ୍ବାହୁ-ମ୍ପ୍ରସାରଯତି । ତସ୍ମାଚ୍ଚାତୁର୍ମାସ୍ଯଯାଜ୍ଯମୁଷ୍ମିନ୍ ଁଲୋକ ଉଭଯାବାହୁଃ । ଯଜ୍ଞାଭିଜିତଗ୍ଗ୍ ହ୍ଯସ୍ଯ । ପୃଥମାତ୍ରା-ଦ୍ଵେଦୀ ଅସଭିନ୍ନ୍ନେ ଭଵତଃ ॥ 30 ॥
ତସ୍ମାତ୍-ପୃଥମାତ୍ରଂ-ଵ୍ଯଁଗ୍ଂସୌ । ଉତ୍ତରସ୍ଯାଂ-ଵେଁଦ୍ଯାମୁତ୍ତରଵେଦିମୁପ ଵପତି । ପଶଵୋ ଵା ଉତ୍ତରଵେଦିଃ । ପଶୂନେଵାଵ ରୁନ୍ଧେ । ଅଥୋ ଯଜ୍ଞପରୁଷୋ-ଽନନ୍ତରିତ୍ଯୈ । ଏତ-ଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଯେଵ ପଞ୍ଚ ହଵୀଗ୍ଂଷି । ଅଥୈଷ ଐନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୋ ଭଵତି । ପ୍ରାଣାପାନୌ ଵା ଏତୌ ଦେଵାନାମ୍ । ଯଦିନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୀ । ଯଦୈନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୋ ଭଵତି ॥ 31 ॥
ପ୍ରାଣାପାନାଵେଵାଵ ରୁନ୍ଧେ । ଓଜୋ ବଲଂ-ଵାଁ ଏତୌ ଦେଵାନାମ୍ । ଯଦିନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୀ । ଯଦୈନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୋ ଭଵତି । ଓଜୋ ବଲମେଵାଵ ରୁନ୍ଧେ । ମାରୁତ୍ଯାମିକ୍ଷା ଭଵତି । ଵାରୁଣ୍ଯାମିକ୍ଷା । ମେଷୀ ଚ ମେଷଶ୍ଚ ଭଵତଃ । ମିଥୁନା ଏଵ ପ୍ରଜା ଵରୁଣପାଶା-ନ୍ମୁଞ୍ଚତି । ଲୋମଶୌ ଭଵତୋ ମେଦ୍ଧ୍ଯତ୍ଵାଯ ॥ 32 ॥
ଶମୀପର୍ଣାନ୍ଯୁପ ଵପତି । ଘାସମେଵାଭ୍ଯାମପି ଯଚ୍ଛତି । ପ୍ରଜାପତିମନ୍ନାଦ୍ଯ-ନ୍ନୋପାନମତ୍ । ସ ଏତେନ ଶତେଦ୍ଧ୍ମେନ ହଵିଷା ଽନ୍ନାଦ୍ଯମ-ଵାରୁନ୍ଧ । ଯ-ତ୍ପର-ଶ୍ଶତାନି ଶମୀପର୍ଣାନି ଭଵନ୍ତି । ଅନ୍ନାଦ୍ଯସ୍ଯାଵ-ରୁଦ୍ଧ୍ଯୈ । ସୌମ୍ଯାନି ଵୈ କରୀରାଣି । ସୌମ୍ଯା ଖଲୁ ଵା ଆହୁତି-ର୍ଦିଵୋ ଵୃଷ୍ଟି-ଞ୍ଚ୍ଯାଵଯତି । ଯତ୍-କରୀରାଣି ଭଵନ୍ତି । ସୌମ୍ଯଯୈଵାହୁତ୍ଯା ଦିଵୋ ଵୃଷ୍ଟିମଵ ରୁନ୍ଧେ । କାଯ ଏକକପାଲୋ ଭଵତି । ପ୍ରଜାନା-ଙ୍କତ୍ଵାଂଯଁ । ପ୍ରତିପୂରୁଷ-ଙ୍କରମ୍ଭ ପାତ୍ରାଣି ଭଵନ୍ତି । ଜାତା ଏଵ ପ୍ରଜା ଵରୁଣପାଶା-ନ୍ମୁଞ୍ଚତି । ଏକ-ମତିରିକ୍ତମ୍ । ଜନିଷ୍ଯମାଣା ଏଵ ପ୍ରଜା ଵରୁଣପାଶା-ନ୍ମୁଞ୍ଚତି ॥ 33 ॥
ପ୍ରଜାନାମଵରୁଣଗ୍ରାହାଯ । ତାସା-ନ୍ଦକ୍ଷିଣୋ ବାହୁ-ର୍ନ୍ଯକ୍ନ ଆସୀତ୍ । ସଵ୍ଯଃ ପ୍ରସୃତଃ । ସ ଏତା-ନ୍ଦ୍ଵିତୀଯା-ନ୍ଦକ୍ଷିଣତୋ ଵେଦିମୁଦହନ୍ନ୍ । ତତୋ ଵୈ ସ ପ୍ରଜାନା-ନ୍ଦକ୍ଷିଣ-ମ୍ବାହୁ-ମ୍ପ୍ରାସାରଯତ୍ । ଯ-ଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯା-ନ୍ଦକ୍ଷିଣତୋ ଵେଦିମୁଦ୍ଧନ୍ତି । ପ୍ରଜାନାମେଵ ତ-ଦ୍ଯଜମାନୋ ଦକ୍ଷିଣ-ମ୍ବାହୁ-ମ୍ପ୍ରସାରଯତି । ତସ୍ମାଚ୍ଚାତୁର୍ମାସ୍ଯଯାଜ୍ଯମୁଷ୍ମିନ୍ ଁଲୋକ ଉଭଯାବାହୁଃ । ଯଜ୍ଞାଭିଜିତଗ୍ଗ୍ ହ୍ଯସ୍ଯ । ପୃଥମାତ୍ରା-ଦ୍ଵେଦୀ ଅସଭିନ୍ନ୍ନେ ଭଵତଃ ॥ 30 ॥
ତସ୍ମାତ୍-ପୃଥମାତ୍ରଂ-ଵ୍ଯଁଗ୍ଂସୌ । ଉତ୍ତରସ୍ଯାଂ-ଵେଁଦ୍ଯାମୁତ୍ତରଵେଦିମୁପ ଵପତି । ପଶଵୋ ଵା ଉତ୍ତରଵେଦିଃ । ପଶୂନେଵାଵ ରୁନ୍ଧେ । ଅଥୋ ଯଜ୍ଞପରୁଷୋ-ଽନନ୍ତରିତ୍ଯୈ । ଏତ-ଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଯେଵ ପଞ୍ଚ ହଵୀଗ୍ଂଷି । ଅଥୈଷ ଐନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୋ ଭଵତି । ପ୍ରାଣାପାନୌ ଵା ଏତୌ ଦେଵାନାମ୍ । ଯଦିନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୀ । ଯଦୈନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୋ ଭଵତି ॥ 31 ॥
ପ୍ରାଣାପାନାଵେଵାଵ ରୁନ୍ଧେ । ଓଜୋ ବଲଂ-ଵାଁ ଏତୌ ଦେଵାନାମ୍ । ଯଦିନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୀ । ଯଦୈନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୋ ଭଵତି । ଓଜୋ ବଲମେଵାଵ ରୁନ୍ଧେ । ମାରୁତ୍ଯାମିକ୍ଷା ଭଵତି । ଵାରୁଣ୍ଯାମିକ୍ଷା । ମେଷୀ ଚ ମେଷଶ୍ଚ ଭଵତଃ । ମିଥୁନା ଏଵ ପ୍ରଜା ଵରୁଣପାଶା-ନ୍ମୁଞ୍ଚତି । ଲୋମଶୌ ଭଵତୋ ମେଦ୍ଧ୍ଯତ୍ଵାଯ ॥ 32 ॥
ଶମୀପର୍ଣାନ୍ଯୁପ ଵପତି । ଘାସମେଵାଭ୍ଯାମପି ଯଚ୍ଛତି । ପ୍ରଜାପତିମନ୍ନାଦ୍ଯ-ନ୍ନୋପାନମତ୍ । ସ ଏତେନ ଶତେଦ୍ଧ୍ମେନ ହଵିଷା ଽନ୍ନାଦ୍ଯମ-ଵାରୁନ୍ଧ । ଯ-ତ୍ପର-ଶ୍ଶତାନି ଶମୀପର୍ଣାନି ଭଵନ୍ତି । ଅନ୍ନାଦ୍ଯସ୍ଯାଵ-ରୁଦ୍ଧ୍ଯୈ । ସୌମ୍ଯାନି ଵୈ କରୀରାଣି । ସୌମ୍ଯା ଖଲୁ ଵା ଆହୁତି-ର୍ଦିଵୋ ଵୃଷ୍ଟି-ଞ୍ଚ୍ଯାଵଯତି । ଯତ୍-କରୀରାଣି ଭଵନ୍ତି । ସୌମ୍ଯଯୈଵାହୁତ୍ଯା ଦିଵୋ ଵୃଷ୍ଟିମଵ ରୁନ୍ଧେ । କାଯ ଏକକପାଲୋ ଭଵତି । ପ୍ରଜାନା-ଙ୍କତ୍ଵାଂଯଁ । ପ୍ରତିପୂରୁଷ-ଙ୍କରମ୍ଭ ପାତ୍ରାଣି ଭଵନ୍ତି । ଜାତା ଏଵ ପ୍ରଜା ଵରୁଣପାଶା-ନ୍ମୁଞ୍ଚତି । ଏକ-ମତିରିକ୍ତମ୍ । ଜନିଷ୍ଯମାଣା ଏଵ ପ୍ରଜା ଵରୁଣପାଶା-ନ୍ମୁଞ୍ଚତି ॥ 33 ॥
(ନିରୁପ୍ଯନ୍ତେ- ଭଵତୋ - ଭଵତି - ମେଦ୍ଧ୍ଯତ୍ଵାଯ - ରୁନ୍ଧେ ଷଟ୍ଚ) (ଅ. 4)
ଅନୁଵାକଂ 5 - ତଚ୍ଛେଷଃ
ଅନୁଵାକଂ 5 - ତଚ୍ଛେଷଃ
ଉତ୍ତରସ୍ଯାଂ-ଵେଁଦ୍ଯାମନ୍ଯାନି ହଵୀଗ୍ଂଷି ସାଦଯତି । ଦକ୍ଷିଣାଯା-ମ୍ମାରୁତୀମ୍ । ଅପଧୁରମେଵୈନା ଯୁନକ୍ତି । ଅଥୋ ଓଜ ଏଵାସାମଵହରତି । ତସ୍ମା-ଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚ କ୍ଷତ୍ରାଚ୍ଚ ଵିଶୋ-ଽନ୍ଯତୋ-ଽପକ୍ରମିଣୀଃ । ମାରୁତ୍ଯା ପୂର୍ଵଯା ପ୍ରଚରତି । ଅନୃତମେଵାଵ ଯଜତେ । ଵାରୁଣ୍ଯୋତ୍ତରଯା । ଅନ୍ତତ ଏଵ ଵରୁଣମଵ-ଯଜତେ । ଯଦେଵାଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୁଃ କରୋତି ॥ 34 ॥
ତ-ତ୍ପ୍ରତିପ୍ରସ୍ଥାତା କରୋତି । ତସ୍ମା-ଦ୍ଯଚ୍ଛ୍ରେଯାନ୍-କରୋତି । ତ-ତ୍ପାପୀଯାନ୍-କରୋତି । ପତ୍ନୀଂ ଁଵାଚଯତି । ମେଦ୍ଧ୍ଯାମେଵୈନା-ଙ୍କରୋତି । ଅଥୋ ତପ ଏଵୈନାମୁପ ନଯତି । ଯଜ୍ଜାରଗ୍ଂ ସନ୍ତ-ନ୍ନ ପ୍ରବ୍ରୂଯାତ୍ । ପ୍ରିଯ-ଞ୍ଜ୍ଞାତିଗ୍ଂ ରୁନ୍ଧ୍ଯାତ୍ । ଅସୌ ମେ ଜାର ଇତି ନିର୍ଦିଶେତ୍ । ନିର୍ଦିଶ୍ଯୈଵୈନଂ-ଵଁରୁଣପାଶେନ ଗ୍ରାହଯତି ॥ 35 ॥
ପ୍ରଘାସ୍ଯାନ୍. ହଵାମହ ଇତି ପତ୍ନୀ-ମୁଦାନଯତି । ଅହ୍ଵତୈଵୈନାମ୍ । ଯତ୍-ପତ୍ନୀ ପୁରୋନୁଵାକ୍ଯାମନୁ ବ୍ରୂଯାତ୍ । ନିର୍ଵୀର୍ଯୋ ଯଜମାନ-ସ୍ସ୍ଯାତ୍ । ଯଜମାନୋ ଽନ୍ଵାହ । ଆତ୍ମନ୍ନେଵ ଵୀର୍ଯ-ନ୍ଧତ୍ତେ । ଉଭୌ ଯାଜ୍ଯାଗ୍ଂ ସଵୀର୍ଯତ୍ଵାଯ । ଯଦ୍ଗ୍ରାମେ ଯଦରଣ୍ଯ ଇତ୍ଯାହ । ଯଥୋଦିତମେଵ ଵରୁଣମଵ ଯଜତେ । ଯଜମାନଦେଵତ୍ଯୋ ଵା ଆହଵନୀଯଃ ॥ 36 ॥
ଭ୍ରାତୃଵ୍ଯ ଦେଵତ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣଃ । ଯଦାହଵନୀଯେ ଜୁହୁଯାତ୍ । ଯଜମାନଂ-ଵଁରୁଣପାଶେନ ଗ୍ରାହଯେତ୍ । ଦକ୍ଷିଣେ ଽଗ୍ନୌ ଜୁହୋତି । ଭ୍ରାତୃଵ୍ଯମେଵ ଵରୁଣପାଶେନ ଗ୍ରାହଯତି । ଶୂର୍ପେଣ ଜୁହୋତି । ଅନ୍ଯମେଵ ଵରୁଣମଵଯଜତେ । ଶୀର୍ଷନ୍ନଧି ନିଧାଯ ଜୁହୋତି । ଶୀର୍ଷତ ଏଵ ଵରୁଣମଵ ଯଜତେ । ପ୍ରତ୍ଯନ୍ତିଷ୍ଠଞ୍ଜୁହୋତି ॥ 37 ॥
ପ୍ରତ୍ଯଙ୍ଙେଵ ଵରୁଣପାଶା-ନ୍ନିର୍ମୁଚ୍ଯତେ । ଅକ୍ରନ୍କର୍ମ କର୍ମକୃତ ଇତ୍ଯାହ । ଦେଵାନୃଣ-ନ୍ନିରଵଦାଯ । ଅନୃଣା ଗୃହାନୁପ-ପ୍ରେତେତି ଵାଵୈତଦାହ । ଵରୁଣ ଗୃହୀତଂ-ଵାଁ ଏତ-ଦ୍ଯଜ୍ଞସ୍ଯ । ଯ-ଦ୍ଯଜୁଷା ଗୃହୀତସ୍ଯାତିରିଚ୍ଯତେ । ତୁଷାଶ୍ଚ ନିଷ୍କାସଶ୍ଚ । ତୁଷୈଶ୍ଚ ନିଷ୍କାସେନ ଚାଵଭୃଥମଵୈତି । ଵରୁଣ-ଗୃହୀତେନୈଵ ଵରୁଣମଵଯଜତେ । ଅପୋ-ଽଵଭୃଥମଵୈତି ॥ 38 ॥
ଅଫ୍ସୁ ଵୈ ଵରୁଣଃ । ସାକ୍ଷାଦେଵ ଵରୁଣମଵ ଯଜତେ । ପ୍ରତିଯୁତୋ ଵରୁଣସ୍ଯ ପାଶ ଇତ୍ଯାହ । ଵରୁଣପାଶାଦେଵ ନିର୍ମୁଚ୍ଯତେ । ଅପ୍ରତୀକ୍ଷ-ମାଯନ୍ତି । ଵରୁଣସ୍ଯାନ୍ତର୍ହିତ୍ଯୈ । ଏଧୋ-ଽସ୍ଯେଧିଷୀମହୀତ୍ଯାହ । ସମିଧୈଵାଗ୍ନି-ନ୍ନମସ୍ଯନ୍ତ ଉପାଯନ୍ତି । ତେଜୋ-ଽସି ତେଜୋ ମଯି ଧେହୀତ୍ଯାହ । ତେଜ ଏଵାତ୍ମନ୍ଧତ୍ତେ ॥ 39 ॥
ତ-ତ୍ପ୍ରତିପ୍ରସ୍ଥାତା କରୋତି । ତସ୍ମା-ଦ୍ଯଚ୍ଛ୍ରେଯାନ୍-କରୋତି । ତ-ତ୍ପାପୀଯାନ୍-କରୋତି । ପତ୍ନୀଂ ଁଵାଚଯତି । ମେଦ୍ଧ୍ଯାମେଵୈନା-ଙ୍କରୋତି । ଅଥୋ ତପ ଏଵୈନାମୁପ ନଯତି । ଯଜ୍ଜାରଗ୍ଂ ସନ୍ତ-ନ୍ନ ପ୍ରବ୍ରୂଯାତ୍ । ପ୍ରିଯ-ଞ୍ଜ୍ଞାତିଗ୍ଂ ରୁନ୍ଧ୍ଯାତ୍ । ଅସୌ ମେ ଜାର ଇତି ନିର୍ଦିଶେତ୍ । ନିର୍ଦିଶ୍ଯୈଵୈନଂ-ଵଁରୁଣପାଶେନ ଗ୍ରାହଯତି ॥ 35 ॥
ପ୍ରଘାସ୍ଯାନ୍. ହଵାମହ ଇତି ପତ୍ନୀ-ମୁଦାନଯତି । ଅହ୍ଵତୈଵୈନାମ୍ । ଯତ୍-ପତ୍ନୀ ପୁରୋନୁଵାକ୍ଯାମନୁ ବ୍ରୂଯାତ୍ । ନିର୍ଵୀର୍ଯୋ ଯଜମାନ-ସ୍ସ୍ଯାତ୍ । ଯଜମାନୋ ଽନ୍ଵାହ । ଆତ୍ମନ୍ନେଵ ଵୀର୍ଯ-ନ୍ଧତ୍ତେ । ଉଭୌ ଯାଜ୍ଯାଗ୍ଂ ସଵୀର୍ଯତ୍ଵାଯ । ଯଦ୍ଗ୍ରାମେ ଯଦରଣ୍ଯ ଇତ୍ଯାହ । ଯଥୋଦିତମେଵ ଵରୁଣମଵ ଯଜତେ । ଯଜମାନଦେଵତ୍ଯୋ ଵା ଆହଵନୀଯଃ ॥ 36 ॥
ଭ୍ରାତୃଵ୍ଯ ଦେଵତ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣଃ । ଯଦାହଵନୀଯେ ଜୁହୁଯାତ୍ । ଯଜମାନଂ-ଵଁରୁଣପାଶେନ ଗ୍ରାହଯେତ୍ । ଦକ୍ଷିଣେ ଽଗ୍ନୌ ଜୁହୋତି । ଭ୍ରାତୃଵ୍ଯମେଵ ଵରୁଣପାଶେନ ଗ୍ରାହଯତି । ଶୂର୍ପେଣ ଜୁହୋତି । ଅନ୍ଯମେଵ ଵରୁଣମଵଯଜତେ । ଶୀର୍ଷନ୍ନଧି ନିଧାଯ ଜୁହୋତି । ଶୀର୍ଷତ ଏଵ ଵରୁଣମଵ ଯଜତେ । ପ୍ରତ୍ଯନ୍ତିଷ୍ଠଞ୍ଜୁହୋତି ॥ 37 ॥
ପ୍ରତ୍ଯଙ୍ଙେଵ ଵରୁଣପାଶା-ନ୍ନିର୍ମୁଚ୍ଯତେ । ଅକ୍ରନ୍କର୍ମ କର୍ମକୃତ ଇତ୍ଯାହ । ଦେଵାନୃଣ-ନ୍ନିରଵଦାଯ । ଅନୃଣା ଗୃହାନୁପ-ପ୍ରେତେତି ଵାଵୈତଦାହ । ଵରୁଣ ଗୃହୀତଂ-ଵାଁ ଏତ-ଦ୍ଯଜ୍ଞସ୍ଯ । ଯ-ଦ୍ଯଜୁଷା ଗୃହୀତସ୍ଯାତିରିଚ୍ଯତେ । ତୁଷାଶ୍ଚ ନିଷ୍କାସଶ୍ଚ । ତୁଷୈଶ୍ଚ ନିଷ୍କାସେନ ଚାଵଭୃଥମଵୈତି । ଵରୁଣ-ଗୃହୀତେନୈଵ ଵରୁଣମଵଯଜତେ । ଅପୋ-ଽଵଭୃଥମଵୈତି ॥ 38 ॥
ଅଫ୍ସୁ ଵୈ ଵରୁଣଃ । ସାକ୍ଷାଦେଵ ଵରୁଣମଵ ଯଜତେ । ପ୍ରତିଯୁତୋ ଵରୁଣସ୍ଯ ପାଶ ଇତ୍ଯାହ । ଵରୁଣପାଶାଦେଵ ନିର୍ମୁଚ୍ଯତେ । ଅପ୍ରତୀକ୍ଷ-ମାଯନ୍ତି । ଵରୁଣସ୍ଯାନ୍ତର୍ହିତ୍ଯୈ । ଏଧୋ-ଽସ୍ଯେଧିଷୀମହୀତ୍ଯାହ । ସମିଧୈଵାଗ୍ନି-ନ୍ନମସ୍ଯନ୍ତ ଉପାଯନ୍ତି । ତେଜୋ-ଽସି ତେଜୋ ମଯି ଧେହୀତ୍ଯାହ । ତେଜ ଏଵାତ୍ମନ୍ଧତ୍ତେ ॥ 39 ॥
(କରୋତି - ଗ୍ରାହଯ - ତ୍ଯାହଵନୀଯ - ସ୍ତିଷ୍ଠଞ୍ଜୁହୋ - ତ୍ଯପୋ-ଽଵଭୃଥମଵୈତି - ଧତ୍ତେ) (ଅ. 5)
ଅନୁଵାକଂ 6 - ସାକମେଧାଃ
ଅନୁଵାକଂ 6 - ସାକମେଧାଃ
ଦେଵାସୁରା-ସ୍ସଂଯଁତ୍ତା ଆସନ୍ନ୍ । ସୋ-ଽଗ୍ନିରବ୍ରଵୀତ୍ । ମମେଯ-ମନୀକଵତୀ ତନୂଃ । ତା-ମ୍ପ୍ରୀଣୀତ । ଅଥାସୁରାନଭି ଭଵିଷ୍ଯଥେତି । ତେ ଦେଵା ଅଗ୍ନଯେ-ଽନୀକଵତେ ପୁରୋଡାଶମଷ୍ଟାକପାଲ-ନ୍ନିରଵପନ୍ନ୍ । ସୋ-ଽଗ୍ନିରନୀକଵାନ୍-ଥ୍ସ୍ଵେନ ଭାଗଧେଯେନ ପ୍ରୀତଃ । ଚତୁର୍ଧା ଽନୀକା-ନ୍ଯଜନଯତ । ତତୋ ଦେଵା ଅଭଵନ୍ନ୍ । ପରା ଽସୁରାଃ ॥ 40 ॥
ଯଦଗ୍ନଯେ-ଽନୀକଵତେ ପୁରୋଡାଶମଷ୍ଟାକପାଲ-ନ୍ନିର୍ଵପତି । ଅଗ୍ନିମେଵାନୀକଵନ୍ତଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵେନ ଭାଗଧେଯେନ ପ୍ରୀଣାତି । ସୋ-ଽଗ୍ନିରନୀକଵାନ୍-ଥ୍ସ୍ଵେନ ଭାଗଧେଯେନ ପ୍ରୀତଃ । ଚତୁର୍ଧା ଽନୀକାନି ଜନଯତେ । ଅସୌ ଵା ଆଦିତ୍ଯୋ-ଽଗ୍ନି-ରନୀକଵାନ୍ । ତସ୍ଯ ରଶ୍ମଯୋ-ଽନୀକାନି । ସାକଗ୍ଂ ସୂର୍ଯେଣୋଦ୍ଯତା ନିର୍ଵପତି । ସାକ୍ଷାଦେଵାସ୍ମା ଅନୀକାନି ଜନଯତି । ତେ-ଽସୁରାଃ ପରାଜିତା ଯନ୍ତଃ । ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଉପାଶ୍ରଯନ୍ନ୍ ॥ 41 ॥
ତେ ଦେଵା ମରୁଦ୍ଭ୍ଯଃ ସାନ୍ତପନେଭ୍ଯଶ୍ଚରୁ-ନ୍ନିରଵପନ୍ନ୍ । ତା-ନ୍ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀଭ୍ଯା-ମେଵୋଭଯତ-ସ୍ସମତପନ୍ନ୍ । ଯନ୍ମରୁଦ୍ଭ୍ଯଃ ସାନ୍ତପନେଭ୍ଯଶ୍ଚରୁ-ନ୍ନିର୍ଵପତି । ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀଭ୍ଯାମେଵ ତଦୁଭଯତୋ ଯଜମାନୋ ଭ୍ରାତୃଵ୍ଯାନ୍-ଥ୍ସନ୍ତପତି । ମଦ୍ଧ୍ଯନ୍ଦିନେ ନିର୍ଵପତି । ତର୍ହି ହି ତେ-ଽକ୍ଷ୍ଣିଷ୍ଠ-ନ୍ତପତି । ଚରୁର୍ଭଵତି । ସର୍ଵତ ଏଵୈନାନ୍-ଥ୍ସନ୍ତପତି । ତେ ଦେଵା-ଶ୍ଶ୍ଵୋ ଵିଜଯିନ-ସ୍ସନ୍ତଃ । ସର୍ଵାସା-ନ୍ଦୁଗ୍ଧେ ଗୃହମେଧୀଯ-ଞ୍ଚରୁ-ନ୍ନିରଵପନ୍ନ୍ ॥ 42 ॥
ଆଶିତା ଏଵାଦ୍ଯୋପଵସାମ । କସ୍ଯ ଵା-ଽହେଦମ୍ । କସ୍ଯ ଵା ଶ୍ଵୋ ଭଵିତେତି । ସ ଶୃତୋ-ଽଭଵତ୍ । ତସ୍ଯାହୁତସ୍ଯ ନାଶ୍ଞନ୍ନ୍ । ନ ହି ଦେଵା ଅହୁତସ୍ଯାଶ୍ଞନ୍ତି । ତେ-ଽବ୍ରୁଵନ୍ନ୍ । କସ୍ମା ଇମଗ୍ଂ ହୋଷ୍ଯାମ ଇତି । ମରୁଦ୍ଭ୍ଯୋ ଗୃହମେଧିଭ୍ଯ ଇତ୍ଯବ୍ରୁଵନ୍ନ୍ । ତ-ମ୍ମରୁଦ୍ଭ୍ଯୋ ଗୃହମେଧିଭ୍ଯୋ-ଽଜୁହଵୁଃ ॥ 43 ॥
ତତୋ ଦେଵା ଅଭଵନ୍ନ୍ । ପରା-ଽସୁରାଃ । ଯସ୍ଯୈଵଂ-ଵିଁଦୁଷୋ ମରୁଦ୍ଭ୍ଯୋ ଗୃହମେଧିଭ୍ଯୋ ଗୃହେ ଜୁହ୍ଵତି । ଭଵତ୍ଯାତ୍ମନା । ପରା-ଽସ୍ଯ ଭ୍ରାତୃଵ୍ଯୋ ଭଵତି । ଯଦ୍ଵୈ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ପାକତ୍ରା କ୍ରିଯତେ । ପଶଵ୍ଯ-ନ୍ତତ୍ । ପାକତ୍ରା ଵା ଏତତ୍କ୍ରିଯତେ । ଯନ୍ନେଦ୍ଧ୍ମାବର୍ହି-ର୍ଭଵତି । ନ ସାମିଧେନୀ-ରନ୍ଵାହ ॥ 44 ॥
ନ ପ୍ରଯାଜା ଇଜ୍ଯନ୍ତେ । ନାନୂଯାଜାଃ । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ । ପଶୁମା-ନ୍ଭଵତି । ଆଜ୍ଯଭାଗୌ ଯଜତି । ଯଜ୍ଞସ୍ଯୈଵ ଚକ୍ଷୁଷୀ ନାନ୍ତରେତି । ମରୁତୋ ଗୃହମେଧିନୋ ଯଜତି । ଭାଗଧେଯେ-ନୈଵୈନାନ୍-ଥ୍ସମର୍ଧଯତି । ଅଗ୍ନିଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵିଷ୍ଟକୃତଂ-ଯଁଜତି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ୍ଯୈ । ଇଡାନ୍ତୋ ଭଵତି । ପଶଵୋ ଵା ଇଡା । ପଶୁଷ୍ଵେଵୋପରିଷ୍ଟା-ତ୍ପ୍ରତି ତିଷ୍ଠତି ॥ 45 ॥
ଯଦଗ୍ନଯେ-ଽନୀକଵତେ ପୁରୋଡାଶମଷ୍ଟାକପାଲ-ନ୍ନିର୍ଵପତି । ଅଗ୍ନିମେଵାନୀକଵନ୍ତଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵେନ ଭାଗଧେଯେନ ପ୍ରୀଣାତି । ସୋ-ଽଗ୍ନିରନୀକଵାନ୍-ଥ୍ସ୍ଵେନ ଭାଗଧେଯେନ ପ୍ରୀତଃ । ଚତୁର୍ଧା ଽନୀକାନି ଜନଯତେ । ଅସୌ ଵା ଆଦିତ୍ଯୋ-ଽଗ୍ନି-ରନୀକଵାନ୍ । ତସ୍ଯ ରଶ୍ମଯୋ-ଽନୀକାନି । ସାକଗ୍ଂ ସୂର୍ଯେଣୋଦ୍ଯତା ନିର୍ଵପତି । ସାକ୍ଷାଦେଵାସ୍ମା ଅନୀକାନି ଜନଯତି । ତେ-ଽସୁରାଃ ପରାଜିତା ଯନ୍ତଃ । ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଉପାଶ୍ରଯନ୍ନ୍ ॥ 41 ॥
ତେ ଦେଵା ମରୁଦ୍ଭ୍ଯଃ ସାନ୍ତପନେଭ୍ଯଶ୍ଚରୁ-ନ୍ନିରଵପନ୍ନ୍ । ତା-ନ୍ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀଭ୍ଯା-ମେଵୋଭଯତ-ସ୍ସମତପନ୍ନ୍ । ଯନ୍ମରୁଦ୍ଭ୍ଯଃ ସାନ୍ତପନେଭ୍ଯଶ୍ଚରୁ-ନ୍ନିର୍ଵପତି । ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀଭ୍ଯାମେଵ ତଦୁଭଯତୋ ଯଜମାନୋ ଭ୍ରାତୃଵ୍ଯାନ୍-ଥ୍ସନ୍ତପତି । ମଦ୍ଧ୍ଯନ୍ଦିନେ ନିର୍ଵପତି । ତର୍ହି ହି ତେ-ଽକ୍ଷ୍ଣିଷ୍ଠ-ନ୍ତପତି । ଚରୁର୍ଭଵତି । ସର୍ଵତ ଏଵୈନାନ୍-ଥ୍ସନ୍ତପତି । ତେ ଦେଵା-ଶ୍ଶ୍ଵୋ ଵିଜଯିନ-ସ୍ସନ୍ତଃ । ସର୍ଵାସା-ନ୍ଦୁଗ୍ଧେ ଗୃହମେଧୀଯ-ଞ୍ଚରୁ-ନ୍ନିରଵପନ୍ନ୍ ॥ 42 ॥
ଆଶିତା ଏଵାଦ୍ଯୋପଵସାମ । କସ୍ଯ ଵା-ଽହେଦମ୍ । କସ୍ଯ ଵା ଶ୍ଵୋ ଭଵିତେତି । ସ ଶୃତୋ-ଽଭଵତ୍ । ତସ୍ଯାହୁତସ୍ଯ ନାଶ୍ଞନ୍ନ୍ । ନ ହି ଦେଵା ଅହୁତସ୍ଯାଶ୍ଞନ୍ତି । ତେ-ଽବ୍ରୁଵନ୍ନ୍ । କସ୍ମା ଇମଗ୍ଂ ହୋଷ୍ଯାମ ଇତି । ମରୁଦ୍ଭ୍ଯୋ ଗୃହମେଧିଭ୍ଯ ଇତ୍ଯବ୍ରୁଵନ୍ନ୍ । ତ-ମ୍ମରୁଦ୍ଭ୍ଯୋ ଗୃହମେଧିଭ୍ଯୋ-ଽଜୁହଵୁଃ ॥ 43 ॥
ତତୋ ଦେଵା ଅଭଵନ୍ନ୍ । ପରା-ଽସୁରାଃ । ଯସ୍ଯୈଵଂ-ଵିଁଦୁଷୋ ମରୁଦ୍ଭ୍ଯୋ ଗୃହମେଧିଭ୍ଯୋ ଗୃହେ ଜୁହ୍ଵତି । ଭଵତ୍ଯାତ୍ମନା । ପରା-ଽସ୍ଯ ଭ୍ରାତୃଵ୍ଯୋ ଭଵତି । ଯଦ୍ଵୈ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ପାକତ୍ରା କ୍ରିଯତେ । ପଶଵ୍ଯ-ନ୍ତତ୍ । ପାକତ୍ରା ଵା ଏତତ୍କ୍ରିଯତେ । ଯନ୍ନେଦ୍ଧ୍ମାବର୍ହି-ର୍ଭଵତି । ନ ସାମିଧେନୀ-ରନ୍ଵାହ ॥ 44 ॥
ନ ପ୍ରଯାଜା ଇଜ୍ଯନ୍ତେ । ନାନୂଯାଜାଃ । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ । ପଶୁମା-ନ୍ଭଵତି । ଆଜ୍ଯଭାଗୌ ଯଜତି । ଯଜ୍ଞସ୍ଯୈଵ ଚକ୍ଷୁଷୀ ନାନ୍ତରେତି । ମରୁତୋ ଗୃହମେଧିନୋ ଯଜତି । ଭାଗଧେଯେ-ନୈଵୈନାନ୍-ଥ୍ସମର୍ଧଯତି । ଅଗ୍ନିଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵିଷ୍ଟକୃତଂ-ଯଁଜତି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ୍ଯୈ । ଇଡାନ୍ତୋ ଭଵତି । ପଶଵୋ ଵା ଇଡା । ପଶୁଷ୍ଵେଵୋପରିଷ୍ଟା-ତ୍ପ୍ରତି ତିଷ୍ଠତି ॥ 45 ॥
(ଅସୁରା - ଅଶ୍ରଯନ୍ - ଗୃହମେଧୀଯଂ ଚରୁ-ନ୍ନିରଵପନ୍ - ନଜୁହଵୁ - ରନ୍ଵା - ହେଡାନ୍ତୋ ଭଵତି ଦ୍ଵେ ଚ) (ଅ. 6)
ଅନୁଵାକଂ 7 - ତଚ୍ଛେଷଃ
ଅନୁଵାକଂ 7 - ତଚ୍ଛେଷଃ
ଯତ୍ପତ୍ନୀ ଗୃହମେଧୀଯ-ସ୍ଯାଶ୍ଞୀଯାତ୍ । ଗୃହମେଦ୍ଧ୍ଯେଵ ସ୍ଯାତ୍ । ଵି ତ୍ଵସ୍ଯ ଯଜ୍ଞ ଋଧ୍ଯେତ । ଯନ୍ନାଶ୍ଞୀଯାତ୍ । ଅଗୃହମେଧୀ ସ୍ଯାତ୍ । ନାସ୍ଯ ଯଜ୍ଞୋ ଵ୍ଯୃଦ୍ଧ୍ଯେତ । ପ୍ରତିଵେଶ-ମ୍ପଚେଯୁଃ । ତସ୍ଯାଶ୍ଞୀଯାତ୍ । ଗୃହମେଦ୍ଧ୍ଯେଵ ଭଵତି । ନାସ୍ଯ ଯଜ୍ଞୋ ଵ୍ଯୃଦ୍ଧ୍ଯତେ ॥ 46 ॥
ତେ ଦେଵା ଗୃହମେଧୀଯେନେଷ୍ଟ୍ଵା । ଆଶିତା ଅଭଵନ୍ନ୍ । ଆଞ୍ଜତାଭ୍ଯଞ୍ଜତ । ଅନୁ ଵଥ୍ସା-ନଵାସଯନ୍ନ୍ । ତେଭ୍ଯୋ-ଽସୁରାଃ, କ୍ଷୁଧ-ମ୍ପ୍ରାହିଣ୍ଵନ୍ନ୍ । ସା ଦେଵେଷୁ ଲୋକମଵିତ୍ତ୍ଵା । ଅସୁରାନ୍-ପୁନରଗଚ୍ଛତ୍ । ଗୃହମେଧୀଯେନେଷ୍ଟ୍ଵା । ଆଶିତା ଭଵନ୍ତି । ଆଞ୍ଜତେ-ଽଭ୍ଯଞ୍ଜତେ ॥ 47 ॥
ଅନୁ ଵଥ୍ସାନ୍. ଵାସଯନ୍ତି । ଭ୍ରାତୃଵ୍ଯାଯୈଵ ତ-ଦ୍ଯଜମାନଃ, କ୍ଷୁଧ-ମ୍ପ୍ରହିଣୋତି । ତେ ଦେଵା ଗୃହମେଧୀଯେନେଷ୍ଟ୍ଵା । ଇନ୍ଦ୍ରାଯ ନିଷ୍କାସ-ନ୍ନ୍ଯଦଧୁଃ । ଅସ୍ମାନେଵ ଶ୍ଵ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ନିହିତଭାଗ ଉପାଵର୍ତିତେତି । ତାନିନ୍ଦ୍ରୋ ନିହିତଭାଗ ଉପାଵର୍ତତ । ଗୃହମେଧୀଯେନେଷ୍ଟ୍ଵା । ଇନ୍ଦ୍ରାଯ ନିଷ୍କାସ-ନ୍ନିଦଦ୍ଧ୍ଯାତ୍ । ଇନ୍ଦ୍ର ଏଵୈନ-ନ୍ନିହିତଭାଗ ଉପାଵର୍ତତେ । ଗାର୍ହପତ୍ଯେ ଜୁହୋତି ॥ 48 ॥
ଭାଗଧେଯେନେଵୈନଗ୍ଂ ସମର୍ଧଯତି । ଋଷଭମାହ୍ଵଯତି । ଵଷଟ୍କାର ଏଵାସ୍ଯ ସଃ । ଅଥୋ ଇନ୍ଦ୍ରିଯମେଵ ତ-ଦ୍ଵୀର୍ଯଂ-ଯଁଜମାନୋ ଭ୍ରାତୃଵ୍ଯସ୍ଯ ଵୃଙ୍କ୍ତେ । ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଵୃତ୍ରଗ୍ଂ ହତ୍ଵା । ପରା-ମ୍ପରାଵତ-ମଗଚ୍ଛତ୍ । ଅପାରାଧମିତି ମନ୍ଯମାନଃ । ସୋ-ଽବ୍ରଵୀତ୍ । କ ଇଦଂ-ଵେଁଦିଷ୍ଯତୀତି । ତେ-ଽବ୍ରୁଵ-ନ୍ମରୁତୋ ଵରଂ-ଵୃଁଣାମହୈ ॥ 49 ॥
ଅଥ ଵଯଂ-ଵେଁଦାମ । ଅସ୍ମଭ୍ଯମେଵ ପ୍ରଥମଗ୍ଂ ହଵିର୍ନିରୁପ୍ଯାତା ଇତି । ତ ଏନମଦ୍ଧ୍ଯ-କ୍ରୀଡନ୍ନ୍ । ତତ୍କ୍ରୀଡିନା-ଙ୍କ୍ରୀଡିତ୍ଵମ୍ । ଯ-ନ୍ମରୁଦ୍ଭ୍ଯଃ କ୍ରୀଡିଭ୍ଯଃ ପ୍ରଥମଗ୍ଂ ହଵିର୍ନିରୁପ୍ଯତେ ଵିଜିତ୍ଯୈ । ସାକଗ୍ଂ ସୂର୍ଯେଣୋଦ୍ଯତା ନିର୍ଵପତି । ଏତସ୍ମିନ୍ ଵୈ ଲୋକ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଵୃତ୍ରମହନ୍-ଥ୍ସମୃଦ୍ଧ୍ଯୈ । ଏତ-ଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଯେଵ ପଞ୍ଚ ହଵୀଗ୍ଂଷି । ଏତ-ଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣ ଐନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନଃ । ଅଥୈଷ ଐନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚରୁ-ର୍ଭଵତି ॥ 50 ॥
ଉଦ୍ଧାରଂ-ଵାଁ ଏତମିନ୍ଦ୍ର ଉଦହରତ । ଵୃତ୍ରଗ୍ଂ ହତ୍ଵା । ଅନ୍ଯାସୁ ଦେଵତାସ୍ଵଧି । ଯଦେଷ ଐନ୍ଦ୍ର-ଶ୍ଚରୁ-ର୍ଭଵତି । ଉଦ୍ଧାରମେଵ ତଂ-ଯଁଜମାନ ଉଦ୍ଧରତେ । ଅନ୍ଯାସୁ ପ୍ରଜାସ୍ଵଧି । ଵୈଶ୍ଵକର୍ମଣ ଏକକପାଲୋ ଭଵତି । ଵିଶ୍ଵାନ୍ଯେଵ ତେନ କର୍ମାଣି ଯଜମାନୋ ଽଵରୁନ୍ଧେ ॥ 51 ॥
ତେ ଦେଵା ଗୃହମେଧୀଯେନେଷ୍ଟ୍ଵା । ଆଶିତା ଅଭଵନ୍ନ୍ । ଆଞ୍ଜତାଭ୍ଯଞ୍ଜତ । ଅନୁ ଵଥ୍ସା-ନଵାସଯନ୍ନ୍ । ତେଭ୍ଯୋ-ଽସୁରାଃ, କ୍ଷୁଧ-ମ୍ପ୍ରାହିଣ୍ଵନ୍ନ୍ । ସା ଦେଵେଷୁ ଲୋକମଵିତ୍ତ୍ଵା । ଅସୁରାନ୍-ପୁନରଗଚ୍ଛତ୍ । ଗୃହମେଧୀଯେନେଷ୍ଟ୍ଵା । ଆଶିତା ଭଵନ୍ତି । ଆଞ୍ଜତେ-ଽଭ୍ଯଞ୍ଜତେ ॥ 47 ॥
ଅନୁ ଵଥ୍ସାନ୍. ଵାସଯନ୍ତି । ଭ୍ରାତୃଵ୍ଯାଯୈଵ ତ-ଦ୍ଯଜମାନଃ, କ୍ଷୁଧ-ମ୍ପ୍ରହିଣୋତି । ତେ ଦେଵା ଗୃହମେଧୀଯେନେଷ୍ଟ୍ଵା । ଇନ୍ଦ୍ରାଯ ନିଷ୍କାସ-ନ୍ନ୍ଯଦଧୁଃ । ଅସ୍ମାନେଵ ଶ୍ଵ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ନିହିତଭାଗ ଉପାଵର୍ତିତେତି । ତାନିନ୍ଦ୍ରୋ ନିହିତଭାଗ ଉପାଵର୍ତତ । ଗୃହମେଧୀଯେନେଷ୍ଟ୍ଵା । ଇନ୍ଦ୍ରାଯ ନିଷ୍କାସ-ନ୍ନିଦଦ୍ଧ୍ଯାତ୍ । ଇନ୍ଦ୍ର ଏଵୈନ-ନ୍ନିହିତଭାଗ ଉପାଵର୍ତତେ । ଗାର୍ହପତ୍ଯେ ଜୁହୋତି ॥ 48 ॥
ଭାଗଧେଯେନେଵୈନଗ୍ଂ ସମର୍ଧଯତି । ଋଷଭମାହ୍ଵଯତି । ଵଷଟ୍କାର ଏଵାସ୍ଯ ସଃ । ଅଥୋ ଇନ୍ଦ୍ରିଯମେଵ ତ-ଦ୍ଵୀର୍ଯଂ-ଯଁଜମାନୋ ଭ୍ରାତୃଵ୍ଯସ୍ଯ ଵୃଙ୍କ୍ତେ । ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଵୃତ୍ରଗ୍ଂ ହତ୍ଵା । ପରା-ମ୍ପରାଵତ-ମଗଚ୍ଛତ୍ । ଅପାରାଧମିତି ମନ୍ଯମାନଃ । ସୋ-ଽବ୍ରଵୀତ୍ । କ ଇଦଂ-ଵେଁଦିଷ୍ଯତୀତି । ତେ-ଽବ୍ରୁଵ-ନ୍ମରୁତୋ ଵରଂ-ଵୃଁଣାମହୈ ॥ 49 ॥
ଅଥ ଵଯଂ-ଵେଁଦାମ । ଅସ୍ମଭ୍ଯମେଵ ପ୍ରଥମଗ୍ଂ ହଵିର୍ନିରୁପ୍ଯାତା ଇତି । ତ ଏନମଦ୍ଧ୍ଯ-କ୍ରୀଡନ୍ନ୍ । ତତ୍କ୍ରୀଡିନା-ଙ୍କ୍ରୀଡିତ୍ଵମ୍ । ଯ-ନ୍ମରୁଦ୍ଭ୍ଯଃ କ୍ରୀଡିଭ୍ଯଃ ପ୍ରଥମଗ୍ଂ ହଵିର୍ନିରୁପ୍ଯତେ ଵିଜିତ୍ଯୈ । ସାକଗ୍ଂ ସୂର୍ଯେଣୋଦ୍ଯତା ନିର୍ଵପତି । ଏତସ୍ମିନ୍ ଵୈ ଲୋକ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଵୃତ୍ରମହନ୍-ଥ୍ସମୃଦ୍ଧ୍ଯୈ । ଏତ-ଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଯେଵ ପଞ୍ଚ ହଵୀଗ୍ଂଷି । ଏତ-ଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣ ଐନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନଃ । ଅଥୈଷ ଐନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚରୁ-ର୍ଭଵତି ॥ 50 ॥
ଉଦ୍ଧାରଂ-ଵାଁ ଏତମିନ୍ଦ୍ର ଉଦହରତ । ଵୃତ୍ରଗ୍ଂ ହତ୍ଵା । ଅନ୍ଯାସୁ ଦେଵତାସ୍ଵଧି । ଯଦେଷ ଐନ୍ଦ୍ର-ଶ୍ଚରୁ-ର୍ଭଵତି । ଉଦ୍ଧାରମେଵ ତଂ-ଯଁଜମାନ ଉଦ୍ଧରତେ । ଅନ୍ଯାସୁ ପ୍ରଜାସ୍ଵଧି । ଵୈଶ୍ଵକର୍ମଣ ଏକକପାଲୋ ଭଵତି । ଵିଶ୍ଵାନ୍ଯେଵ ତେନ କର୍ମାଣି ଯଜମାନୋ ଽଵରୁନ୍ଧେ ॥ 51 ॥
(ଋଦ୍ଧ୍ଯତେ-ଽ-ଭ୍ଯଞ୍ଜତେ-ଜୁହୋତି-ଵୃଣାମହୈ-ଭଵତ୍ଯ- +ଷ୍ଟୌ ଚ) (ଅ. 7)
ଅନୁଵାକଂ 8 - ପିତୃଯଜ୍ଞଃ
ଅନୁଵାକଂ 8 - ପିତୃଯଜ୍ଞଃ
ଵୈଶ୍ଵଦେଵେନ ଵୈ ପ୍ରଜାପତିଃ ପ୍ରଜା ଅସୃଜତ । ତା ଵରୁଣ-ପ୍ରଘାସୈ-ର୍ଵରୁଣପାଶାଦମୁଞ୍ଚତ୍ । ସାକମେଧୈଃ ପ୍ରତ୍ଯସ୍ଥାପଯତ୍ । ତ୍ର୍ଯମ୍ବକୈ ରୁଦ୍ର-ନ୍ନିରଵାଦଯତ । ପିତୃଯଜ୍ଞେନ ସୁଵର୍ଗଂ-ଲୋଁକମଗମଯତ୍ । ଯ-ଦ୍ଵୈଶ୍ଵଦେଵେନ ଯଜତେ । ପ୍ରଜା ଏଵ ତ-ଦ୍ଯଜମାନ-ସ୍ସୃଜତେ । ତା ଵରୁଣ-ପ୍ରଘାସୈ-ର୍ଵରୁଣପାଶା-ନ୍ମୁଞ୍ଚତି । ସାକମେଧୈଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପଯତି । ତ୍ର୍ଯମ୍ବକୈରୁଦ୍ର-ନ୍ନିରଵଦଯତେ ॥ 52 ॥
ପିତୃଯଜ୍ଞେନ ସୁଵର୍ଗଂ-ଲୋଁକ-ଙ୍ଗମଯତି । ଦକ୍ଷିଣତଃ ପ୍ରାଚୀନାଵୀତୀ ନିର୍ଵପତି । ଦକ୍ଷିଣାଵୃଦ୍ଧି ପିତୃଣାମ୍ । ଅନାଦୃତ୍ଯ ତତ୍ । ଉତ୍ତରତ ଏଵୋପଵୀଯ ନିର୍ଵପେତ୍ । ଉଭଯେ ହି ଦେଵାଶ୍ଚ ପିତରଶ୍ଚେଜ୍ଯନ୍ତେ । ଅଥୋ ଯଦେଵ ଦକ୍ଷିଣାର୍ଧେ-ଽଧି ଶ୍ରଯତି । ତେନ ଦକ୍ଷିଣାଵୃତ୍ । ସୋମାଯ ପିତୃମତେ ପୁରୋଡାଶଗ୍ଂ ଷଟ୍କପାଲ-ନ୍ନିର୍ଵପତି । ସଂଵଁଥ୍ସରୋ ଵୈ ସୋମଃ ପିତୃମାନ୍ ॥ 53 ॥
ସଂଵଁଥ୍ସରମେଵ ପ୍ରୀଣାତି । ପିତୃଭ୍ଯୋ ବର୍ହିଷଦ୍ଭ୍ଯୋ ଧାନାଃ । ମାସା ଵୈ ପିତରୋ ବର୍ହିଷଦଃ । ମାସାନେଵ ପ୍ରୀଣାତି । ଯସ୍ମିନ୍ ଵା ଋତୌ ପୁରୁଷଃ ପ୍ରମୀଯତେ । ସୋ-ଽସ୍ଯାମୁଷ୍ମିନ୍ ଁଲୋକେ ଭଵତି । ବହୁରୂପା ଧାନା ଭଵନ୍ତି । ଅହୋରାତ୍ରାଣା-ମଭିଜିତ୍ଯୈ । ପିତୃଭ୍ଯୋ ଽଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତେଭ୍ଯୋ ମନ୍ଥମ୍ । ଅର୍ଧମାସା ଵୈ ପିତରୋ-ଽଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତାଃ ॥ 54 ॥
ଅର୍ଧମାସାନେଵ ପ୍ରୀଣାତି । ଅଭିଵାନ୍ଯାଯୈ ଦୁଗ୍ଧେ ଭଵତି । ସା ହି ପିତୃଦେଵତ୍ଯ-ନ୍ଦୁହେ । ଯ-ତ୍ପୂର୍ଣମ୍ । ତ-ନ୍ମନୁଷ୍ଯାଣାମ୍ । ଉପର୍ଯର୍ଧୋ ଦେଵାନାମ୍ । ଅର୍ଧଃ ପିତୃଣାମ୍ । ଅର୍ଧ ଉପମନ୍ଥତି । ଅର୍ଧୋ ହି ପିତୃଣାମ୍ । ଏକଯୋପମନ୍ଥତି ॥ 55 ॥
ଏକା ହି ପିତୃଣାମ୍ । ଦକ୍ଷିଣୋପମନ୍ଥତି । ଦକ୍ଷିଣା ଵୃଦ୍ଧି ପିତୃଣାମ୍ । ଅନାରଭ୍ଯୋପମନ୍ଥତି । ତଦ୍ଧି ପିତୄନ୍-ଗଚ୍ଛତି । ଇମା-ନ୍ଦିଶଂ-ଵେଁଦିମୁଦ୍ଧନ୍ତି । ଉଭଯେ ହି ଦେଵାଶ୍ଚ ପିତରଶ୍ଚେଜ୍ଯନ୍ତେ । ଚତୁଃ ସ୍ରକ୍ତିର୍ଭଵତି । ସର୍ଵା ହ୍ଯନୁ ଦିଶଃ ପିତରଃ । ଅଖାତା ଭଵତି ॥ 56 ॥
ଖାତା ହି ଦେଵାନାମ୍ । ମଦ୍ଧ୍ଯତୋ ଽଗ୍ନିରାଧୀଯତେ । ଅନ୍ତତୋ ହି ଦେଵାନା-ମାଧୀଯତେ । ଵର୍ଷୀଯାନିଦ୍ଧ୍ମ ଇଦ୍ଧ୍ମା-ଦ୍ଭଵତି ଵ୍ଯାଵୃତ୍ତ୍ଯୈ । ପରି ଶ୍ରଯତି । ଅନ୍ତର୍ହିତୋ ହି ପିତୃଲୋକୋ ମନୁଷ୍ଯଲୋକାତ୍ । ଯତ୍-ପରୁଷି ଦିନମ୍ । ତ-ଦ୍ଦେଵାନାମ୍ । ଯଦନ୍ତରା । ତ-ନ୍ମନୁଷ୍ଯାଣାମ୍ ॥ 57 ॥
ଯ-ଥ୍ସମୂଲମ୍ । ତ-ତ୍ପିତୃଣାମ୍ । ସମୂଲ-ମ୍ବର୍ହି-ର୍ଭଵତି ଵ୍ଯାଵୃତ୍ତ୍ଯୈ । ଦକ୍ଷିଣା ସ୍ତୃଣାତି । ଦକ୍ଷିଣା ଵୃଦ୍ଧି ପିତୃଣାମ୍ । ତ୍ରିଃ ପର୍ଯେତି । ତୃତୀଯେ ଵା ଇତୋ ଲୋକେ ପିତରଃ । ତାନେଵ ପ୍ରୀଣାତି । ତ୍ରିଃ ପୁନଃ ପର୍ଯେତି । ଷଟ୍ଥ୍ସମ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ ॥ 58 ॥
ଷଡ୍ଵା ଋତଵଃ । ଋତୂନେଵ ପ୍ରୀଣାତି । ଯ-ତ୍ପ୍ରସ୍ତରଂ-ଯଁଜୁଷା ଗୃହ୍ଣୀଯାତ୍ । ପ୍ରମାଯୁକୋ ଯଜମାନ-ସ୍ସ୍ଯାତ୍ । ଯନ୍ନ ଗୃହ୍ଣୀଯାତ୍ । ଅନାଯତନ-ସ୍ସ୍ଯାତ୍ । ତୂଷ୍ଣୀମେଵ ନ୍ଯସ୍ଯେତ୍ । ନ ପ୍ରମାଯୁକୋ ଭଵତି । ନାନାଯତନଃ । ଯତ୍-ତ୍ରୀନ୍-ପରିଧୀ-ନ୍ପରିଦଦ୍ଧ୍ଯାତ୍ ॥ 59 ॥
ମୃତ୍ଯୁନା ଯଜମାନ-ମ୍ପରି ଗୃହ୍ଣୀଯାତ୍ । ଯନ୍ନ ପରି-ଦଦ୍ଧ୍ଯାତ୍ । ରକ୍ଷାଗ୍ଂସି ଯଜ୍ଞଗ୍ଂ ହନ୍ଯୁଃ । ଦ୍ଵୌ ପରିଧୀ ପରିଦଧାତି । ରକ୍ଷସା-ମପହତ୍ଯୈ । ଅଥୋ ମୃତ୍ଯୋରେଵ ଯଜମାନ-ମୁଥ୍ସୃଜତି । ଯ-ତ୍ତ୍ରୀଣି ତ୍ରୀଣି ହଵୀଗ୍ଷ୍ଯୁଦାହରେଯୁଃ । ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରଯ ଏଷାଗ୍ଂ ସାକ-ମ୍ପ୍ରମୀଯେରନ୍ନ୍ । ଏକୈକ-ମନୂଚୀନା-ନ୍ଯୁଦାହରନ୍ତି । ଏକୈକ ଏଵୈଷାମନ୍ଵଞ୍ଚଃ ପ୍ରମୀଯତେ । କଶିପୁ କଶିପଵ୍ଯାଯ । ଉପବର୍ହଣ-ମୁପବର୍ହଣ୍ଯାଯ । ଆଞ୍ଜନ-ମାଞ୍ଜନ୍ଯାଯ । ଅଭ୍ଯଞ୍ଜନ-ମଭ୍ଯଞ୍ଜନ୍ଯାଯ । ଯଥାଭାଗମେଵୈନା-ନ୍ପ୍ରୀଣାତି ॥ 60 ॥
(ନିରଵଦଯତେ - ପିତୃମା - ନଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତା - ଏକଯୋପ ମନ୍ଥ - ତ୍ଯଖାତା ଭଵତି-ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ - ପଦ୍ଯନ୍ତେ - ପରିଦଦ୍ଧ୍ଯାନ୍ - ମୀଯତେ ପଞ୍ଚ ଚ) (ଅ. 8)
ଅନୁଵାକଂ 9 - ତଚ୍ଛେଷଃ
ପିତୃଯଜ୍ଞେନ ସୁଵର୍ଗଂ-ଲୋଁକ-ଙ୍ଗମଯତି । ଦକ୍ଷିଣତଃ ପ୍ରାଚୀନାଵୀତୀ ନିର୍ଵପତି । ଦକ୍ଷିଣାଵୃଦ୍ଧି ପିତୃଣାମ୍ । ଅନାଦୃତ୍ଯ ତତ୍ । ଉତ୍ତରତ ଏଵୋପଵୀଯ ନିର୍ଵପେତ୍ । ଉଭଯେ ହି ଦେଵାଶ୍ଚ ପିତରଶ୍ଚେଜ୍ଯନ୍ତେ । ଅଥୋ ଯଦେଵ ଦକ୍ଷିଣାର୍ଧେ-ଽଧି ଶ୍ରଯତି । ତେନ ଦକ୍ଷିଣାଵୃତ୍ । ସୋମାଯ ପିତୃମତେ ପୁରୋଡାଶଗ୍ଂ ଷଟ୍କପାଲ-ନ୍ନିର୍ଵପତି । ସଂଵଁଥ୍ସରୋ ଵୈ ସୋମଃ ପିତୃମାନ୍ ॥ 53 ॥
ସଂଵଁଥ୍ସରମେଵ ପ୍ରୀଣାତି । ପିତୃଭ୍ଯୋ ବର୍ହିଷଦ୍ଭ୍ଯୋ ଧାନାଃ । ମାସା ଵୈ ପିତରୋ ବର୍ହିଷଦଃ । ମାସାନେଵ ପ୍ରୀଣାତି । ଯସ୍ମିନ୍ ଵା ଋତୌ ପୁରୁଷଃ ପ୍ରମୀଯତେ । ସୋ-ଽସ୍ଯାମୁଷ୍ମିନ୍ ଁଲୋକେ ଭଵତି । ବହୁରୂପା ଧାନା ଭଵନ୍ତି । ଅହୋରାତ୍ରାଣା-ମଭିଜିତ୍ଯୈ । ପିତୃଭ୍ଯୋ ଽଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତେଭ୍ଯୋ ମନ୍ଥମ୍ । ଅର୍ଧମାସା ଵୈ ପିତରୋ-ଽଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତାଃ ॥ 54 ॥
ଅର୍ଧମାସାନେଵ ପ୍ରୀଣାତି । ଅଭିଵାନ୍ଯାଯୈ ଦୁଗ୍ଧେ ଭଵତି । ସା ହି ପିତୃଦେଵତ୍ଯ-ନ୍ଦୁହେ । ଯ-ତ୍ପୂର୍ଣମ୍ । ତ-ନ୍ମନୁଷ୍ଯାଣାମ୍ । ଉପର୍ଯର୍ଧୋ ଦେଵାନାମ୍ । ଅର୍ଧଃ ପିତୃଣାମ୍ । ଅର୍ଧ ଉପମନ୍ଥତି । ଅର୍ଧୋ ହି ପିତୃଣାମ୍ । ଏକଯୋପମନ୍ଥତି ॥ 55 ॥
ଏକା ହି ପିତୃଣାମ୍ । ଦକ୍ଷିଣୋପମନ୍ଥତି । ଦକ୍ଷିଣା ଵୃଦ୍ଧି ପିତୃଣାମ୍ । ଅନାରଭ୍ଯୋପମନ୍ଥତି । ତଦ୍ଧି ପିତୄନ୍-ଗଚ୍ଛତି । ଇମା-ନ୍ଦିଶଂ-ଵେଁଦିମୁଦ୍ଧନ୍ତି । ଉଭଯେ ହି ଦେଵାଶ୍ଚ ପିତରଶ୍ଚେଜ୍ଯନ୍ତେ । ଚତୁଃ ସ୍ରକ୍ତିର୍ଭଵତି । ସର୍ଵା ହ୍ଯନୁ ଦିଶଃ ପିତରଃ । ଅଖାତା ଭଵତି ॥ 56 ॥
ଖାତା ହି ଦେଵାନାମ୍ । ମଦ୍ଧ୍ଯତୋ ଽଗ୍ନିରାଧୀଯତେ । ଅନ୍ତତୋ ହି ଦେଵାନା-ମାଧୀଯତେ । ଵର୍ଷୀଯାନିଦ୍ଧ୍ମ ଇଦ୍ଧ୍ମା-ଦ୍ଭଵତି ଵ୍ଯାଵୃତ୍ତ୍ଯୈ । ପରି ଶ୍ରଯତି । ଅନ୍ତର୍ହିତୋ ହି ପିତୃଲୋକୋ ମନୁଷ୍ଯଲୋକାତ୍ । ଯତ୍-ପରୁଷି ଦିନମ୍ । ତ-ଦ୍ଦେଵାନାମ୍ । ଯଦନ୍ତରା । ତ-ନ୍ମନୁଷ୍ଯାଣାମ୍ ॥ 57 ॥
ଯ-ଥ୍ସମୂଲମ୍ । ତ-ତ୍ପିତୃଣାମ୍ । ସମୂଲ-ମ୍ବର୍ହି-ର୍ଭଵତି ଵ୍ଯାଵୃତ୍ତ୍ଯୈ । ଦକ୍ଷିଣା ସ୍ତୃଣାତି । ଦକ୍ଷିଣା ଵୃଦ୍ଧି ପିତୃଣାମ୍ । ତ୍ରିଃ ପର୍ଯେତି । ତୃତୀଯେ ଵା ଇତୋ ଲୋକେ ପିତରଃ । ତାନେଵ ପ୍ରୀଣାତି । ତ୍ରିଃ ପୁନଃ ପର୍ଯେତି । ଷଟ୍ଥ୍ସମ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ ॥ 58 ॥
ଷଡ୍ଵା ଋତଵଃ । ଋତୂନେଵ ପ୍ରୀଣାତି । ଯ-ତ୍ପ୍ରସ୍ତରଂ-ଯଁଜୁଷା ଗୃହ୍ଣୀଯାତ୍ । ପ୍ରମାଯୁକୋ ଯଜମାନ-ସ୍ସ୍ଯାତ୍ । ଯନ୍ନ ଗୃହ୍ଣୀଯାତ୍ । ଅନାଯତନ-ସ୍ସ୍ଯାତ୍ । ତୂଷ୍ଣୀମେଵ ନ୍ଯସ୍ଯେତ୍ । ନ ପ୍ରମାଯୁକୋ ଭଵତି । ନାନାଯତନଃ । ଯତ୍-ତ୍ରୀନ୍-ପରିଧୀ-ନ୍ପରିଦଦ୍ଧ୍ଯାତ୍ ॥ 59 ॥
ମୃତ୍ଯୁନା ଯଜମାନ-ମ୍ପରି ଗୃହ୍ଣୀଯାତ୍ । ଯନ୍ନ ପରି-ଦଦ୍ଧ୍ଯାତ୍ । ରକ୍ଷାଗ୍ଂସି ଯଜ୍ଞଗ୍ଂ ହନ୍ଯୁଃ । ଦ୍ଵୌ ପରିଧୀ ପରିଦଧାତି । ରକ୍ଷସା-ମପହତ୍ଯୈ । ଅଥୋ ମୃତ୍ଯୋରେଵ ଯଜମାନ-ମୁଥ୍ସୃଜତି । ଯ-ତ୍ତ୍ରୀଣି ତ୍ରୀଣି ହଵୀଗ୍ଷ୍ଯୁଦାହରେଯୁଃ । ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରଯ ଏଷାଗ୍ଂ ସାକ-ମ୍ପ୍ରମୀଯେରନ୍ନ୍ । ଏକୈକ-ମନୂଚୀନା-ନ୍ଯୁଦାହରନ୍ତି । ଏକୈକ ଏଵୈଷାମନ୍ଵଞ୍ଚଃ ପ୍ରମୀଯତେ । କଶିପୁ କଶିପଵ୍ଯାଯ । ଉପବର୍ହଣ-ମୁପବର୍ହଣ୍ଯାଯ । ଆଞ୍ଜନ-ମାଞ୍ଜନ୍ଯାଯ । ଅଭ୍ଯଞ୍ଜନ-ମଭ୍ଯଞ୍ଜନ୍ଯାଯ । ଯଥାଭାଗମେଵୈନା-ନ୍ପ୍ରୀଣାତି ॥ 60 ॥
(ନିରଵଦଯତେ - ପିତୃମା - ନଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତା - ଏକଯୋପ ମନ୍ଥ - ତ୍ଯଖାତା ଭଵତି-ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ - ପଦ୍ଯନ୍ତେ - ପରିଦଦ୍ଧ୍ଯାନ୍ - ମୀଯତେ ପଞ୍ଚ ଚ) (ଅ. 8)
ଅନୁଵାକଂ 9 - ତଚ୍ଛେଷଃ
ଅଗ୍ନଯେ ଦେଵେଭ୍ଯଃ ପିତୃଭ୍ଯଃ ସମିଦ୍ଧ୍ଯମାନାଯାନୁବ୍ରୂହୀତ୍ଯାହ ।
ଉଭଯେ ହି ଦେଵାଶ୍ଚ ପିତରଶ୍ଚେଜ୍ଯନ୍ତେ । ଏକାମନ୍ଵାହ । ଏକା ହି ପିତୃଣାମ୍ । ତ୍ରିରନ୍ଵାହ । ତ୍ରିର୍ହି ଦେଵାନାମ୍ । ଆଘାରାଵାଘାରଯତି । ଯଜ୍ଞ ପରୁଷୋରନନ୍ତରିତ୍ଯୈ । ନାର୍ଷେଯଂ-ଵୃଁଣୀତେ । ନ ହୋତାରମ୍ ॥ 61 ॥
ଯଦାର୍ଷେଯଂ-ଵୃଁଣୀତ । ଯଦ୍ଧୋତାରମ୍ । ପ୍ରମାଯୁକୋ ଯଜମାନ-ସ୍ସ୍ଯାତ୍ । ପ୍ରମାଯୁକୋ ହୋତା । ତସ୍ମାନ୍ନ ଵୃଣୀତେ । ଯଜମାନସ୍ଯ ହୋତୁ-ର୍ଗୋପୀଥାଯ । ଅପବର୍ହିଷଃ ପ୍ରଯାଜାନ୍.-ଯଜତି । ପ୍ରଜା ଵୈ ବର୍ହିଃ । ପ୍ରଜା ଏଵ ମୃତ୍ଯୋରୁଥ୍ସୃଜତି । ଆଜ୍ଯଭାଗୌ ଯଜତି ॥ 62 ॥
ଯଜ୍ଞସ୍ଯୈଵ ଚକ୍ଷୁଷୀ ନାନ୍ତରେତି । ପ୍ରାଚୀନାଵୀତୀ ସୋମଂ-ଯଁଜତି । ପିତୃଦେଵତ୍ଯା ହି । ଏଷା ଽଽହୁତିଃ । ପଞ୍ଚ କୃତ୍ଵୋ-ଽଵଦ୍ଯତି । ପଞ୍ଚ ହ୍ଯେତା ଦେଵତାଃ । ଦ୍ଵେ ପୁରୋ-ଽନୁଵାକ୍ଯେ । ଯାଜ୍ଯା ଦେଵତା ଵଷଟ୍କାରଃ । ତା ଏଵ ପ୍ରୀଣାତି । ସନ୍ତତମଵ ଦ୍ଯତି ॥ 63 ॥
ଋତୂନାଗ୍ଂ ସନ୍ତତ୍ଯୈ । ପ୍ରୈଵୈଭ୍ଯଃ ପୂର୍ଵଯା ପୁରୋ-ଽନୁଵାକ୍ଯଯା ଽଽହ । ପ୍ରଣଯତି ଦ୍ଵିତୀଯଯା । ଗମଯତି ଯାଜ୍ଯଯା । ତୃତୀଯେ ଵା ଇତୋ ଲୋକେ ପିତରଃ । ଅହ୍ନ ଏଵୈନା-ନ୍ପୂର୍ଵଯା ପୁରୋ-ଽନୁଵାକ୍ଯଯା ଽତ୍ଯାନଯତି । ରାତ୍ରିଯୈ ଦ୍ଵିତୀଯଯା । ଐଵୈନାନ୍. ଯାଜ୍ଯଯା ଗମଯତି । ଦକ୍ଷିଣତୋ-ଽଵଦାଯ । ଉଦଙ୍ଙତି କ୍ରାମତି ଵ୍ଯାଵୃତ୍ତ୍ଯୈ ॥ 64 ॥
ଆ ସ୍ଵଧେତ୍ଯା-ଶ୍ରାଵଯତି । ଅସ୍ତୁ ସ୍ଵଧେତି ପ୍ରତ୍ଯାଶ୍ରାଵଯତି । ସ୍ଵଧା ନମ ଇତି ଵଷଟ୍କରୋତି । ସ୍ଵଧାକାରୋ ହି ପିତୃଣାମ୍ । ସୋମମଗ୍ରେ ଯଜତି । ସୋମ ପ୍ରଯାଜା ହି ପିତରଃ । ସୋମ-ମ୍ପିତୃମନ୍ତଂ-ଯଁଜତି । ସଂଵଁଥ୍ସରୋ ଵୈ ସୋମଃ ପିତୃମାନ୍ । ସଂଵଁଥ୍ସରମେଵ ତ-ଦ୍ଯଜତି । ପିତୄନ୍-ବର୍ହିଷଦୋ ଯଜତି ॥ 65 ॥
ଯେ ଵୈ ଯଜ୍ଵାନଃ । ତେ ପିତରୋ ବର୍ହିଷଦଃ । ତାନେଵ ତ-ଦ୍ଯଜତି । ପିତୄନଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତାନ୍. ଯଜତି । ଯେ ଵା ଅଯଜ୍ଵାନୋ ଗୃହମେଧିନଃ । ତେ ପିତରୋ-ଽଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତାଃ । ତାନେଵ ତ-ଦ୍ଯଜତି । ଅଗ୍ନି-ଙ୍କଵ୍ଯଵାହନଂ-ଯଁଜତି । ଯ ଏଵ ପିତୃଣାମଗ୍ନିଃ । ତମେଵ ତ-ଦ୍ଯଜତି ॥ 66 ॥
ଅଥୋ ଯଥା-ଽଗ୍ନିଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵିଷ୍ଟକୃତଂ-ଯଁଜତି । ତାଦୃଗେଵ ତତ୍ । ଏତତ୍ତେ ତତ ଯେ ଚ ତ୍ଵାମନ୍ଵିତି ତିସୃଷୁ ସ୍ରକ୍ତୀଷୁ ନିଦଧାତି । ତସ୍ମାଦା ତୃତୀଯା-ତ୍ପୁରୁଷାନ୍ନାମ ନ ଗୃହ୍ଣନ୍ତି । ଏତାଵନ୍ତୋ ହୀଜ୍ଯନ୍ତେ । ଅତ୍ର ପିତରୋ ଯଥାଭାଗ-ମ୍ମନ୍ଦଦ୍ଧ୍ଵମିତ୍ଯାହ । ହ୍ଲୀକା ହି ପିତରଃ । ଉଦଞ୍ଚୋ ନିଷ୍କ୍ରାମନ୍ତି । ଏଷା ଵୈ ମନୁଷ୍ଯାଣା-ନ୍ଦିକ୍ । ସ୍ଵାମେଵ ତ-ଦ୍ଦିଶମନୁ ନିଷ୍କ୍ରାମନ୍ତି ॥ 67 ॥
ଆହଵନୀଯ-ମୁପତିଷ୍ଠନ୍ତେ । ନ୍ଯେଵାସ୍ମୈ ତଦ୍ଧ୍ନୁଵତେ । ଯଥ୍ସତ୍ଯାହଵନୀଯେ । ଅଥାନ୍ଯତ୍ର ଚରନ୍ତି । ଆତମିତୋରୁପତିଷ୍ଠନ୍ତେ । ଅଗ୍ନିମେଵୋପଦ୍ରଷ୍ଟାର-ଙ୍କୃତ୍ଵା । ପିତୄ-ନ୍ନିରଵଦଯନ୍ତେ । ଅନ୍ତଂ-ଵାଁ ଏତେ ପ୍ରାଣାନା-ଙ୍ଗଚ୍ଛନ୍ତି । ଯ ଆତମିତୋରୁପତିଷ୍ଠନ୍ତେ । ସୁସନ୍ଦୃଶ-ନ୍ତ୍ଵା ଵଯମିତ୍ଯାହ ॥ 68 ॥
ପ୍ରାଣୋ ଵୈ ସୁସନ୍ଦୃକ୍ । ପ୍ରାଣମେଵାତ୍ମନ୍-ଦଧତେ । ଯୋଜା ନ୍ଵିନ୍ଦ୍ର ତେ ହରୀ ଇତ୍ଯାହ । ପ୍ରାଣମେଵ ପୁନରଯୁକ୍ତ । ଅକ୍ଷନ୍ନମୀମଦନ୍ତ ହୀତି ଗାର୍ହପତ୍ଯ-ମୁପତିଷ୍ଠନ୍ତେ । ଅକ୍ଷନ୍ନମୀମଦନ୍ତାଥ ତ୍ଵୋପତିଷ୍ଠାମହ ଇତି ଵାଵୈତଦାହ । ଅମୀମଦନ୍ତ ପିତରଃ ସୋମ୍ଯା ଇତ୍ଯଭି ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ । ଅମୀମଦନ୍ତ ପିତରୋ-ଽଥ ତ୍ଵା-ଽଭି ପ୍ରପଦ୍ଯାମହ ଇତି ଵାଵୈତଦାହ । ଅପଃ ପରିଷିଞ୍ଚତି । ମାର୍ଜଯତ୍ଯେଵୈନାନ୍ ॥ 69 ॥
ଅଥୋ ତର୍ପଯତ୍ଯେଵ । ତୃପ୍ଯତି ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିଃ । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ । ଅପ ବର୍ହିଷାଵନୂଯାଜୌ ଯଜତି । ପ୍ରଜା ଵୈ ବର୍ହିଃ । ପ୍ରଜା ଏଵ ମୃତ୍ଯୋରୁଥ୍ସୃଜତି । ଚତୁରଃ ପ୍ରଯାଜାନ୍. ଯଜତି । ଦ୍ଵାଵନୂଯାଜୌ । ଷଟ୍ଥ୍ସମ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ । ଷଡ୍ଵା ଋତଵଃ ॥ 70 ॥
ଋତୂନେଵ ପ୍ରୀଣାତି । ନ ପତ୍ନ୍ଯନ୍ଵାସ୍ତେ । ନ ସଂଯାଁଜଯନ୍ତି । ଯତ୍ପତ୍ନ୍ଯନ୍ଵାସୀତ । ଯଥ୍ସଂଯାଁଜଯେଯୁଃ । ପ୍ରମାଯୁକା ସ୍ଯାତ୍ । ତସ୍ମାନ୍ନାନ୍ଵାସ୍ତେ । ନ ସଂଯାଁଜଯନ୍ତି । ପତ୍ନିଯୈ ଗୋପୀଥାଯ ॥ 71 ॥
ଯଦାର୍ଷେଯଂ-ଵୃଁଣୀତ । ଯଦ୍ଧୋତାରମ୍ । ପ୍ରମାଯୁକୋ ଯଜମାନ-ସ୍ସ୍ଯାତ୍ । ପ୍ରମାଯୁକୋ ହୋତା । ତସ୍ମାନ୍ନ ଵୃଣୀତେ । ଯଜମାନସ୍ଯ ହୋତୁ-ର୍ଗୋପୀଥାଯ । ଅପବର୍ହିଷଃ ପ୍ରଯାଜାନ୍.-ଯଜତି । ପ୍ରଜା ଵୈ ବର୍ହିଃ । ପ୍ରଜା ଏଵ ମୃତ୍ଯୋରୁଥ୍ସୃଜତି । ଆଜ୍ଯଭାଗୌ ଯଜତି ॥ 62 ॥
ଯଜ୍ଞସ୍ଯୈଵ ଚକ୍ଷୁଷୀ ନାନ୍ତରେତି । ପ୍ରାଚୀନାଵୀତୀ ସୋମଂ-ଯଁଜତି । ପିତୃଦେଵତ୍ଯା ହି । ଏଷା ଽଽହୁତିଃ । ପଞ୍ଚ କୃତ୍ଵୋ-ଽଵଦ୍ଯତି । ପଞ୍ଚ ହ୍ଯେତା ଦେଵତାଃ । ଦ୍ଵେ ପୁରୋ-ଽନୁଵାକ୍ଯେ । ଯାଜ୍ଯା ଦେଵତା ଵଷଟ୍କାରଃ । ତା ଏଵ ପ୍ରୀଣାତି । ସନ୍ତତମଵ ଦ୍ଯତି ॥ 63 ॥
ଋତୂନାଗ୍ଂ ସନ୍ତତ୍ଯୈ । ପ୍ରୈଵୈଭ୍ଯଃ ପୂର୍ଵଯା ପୁରୋ-ଽନୁଵାକ୍ଯଯା ଽଽହ । ପ୍ରଣଯତି ଦ୍ଵିତୀଯଯା । ଗମଯତି ଯାଜ୍ଯଯା । ତୃତୀଯେ ଵା ଇତୋ ଲୋକେ ପିତରଃ । ଅହ୍ନ ଏଵୈନା-ନ୍ପୂର୍ଵଯା ପୁରୋ-ଽନୁଵାକ୍ଯଯା ଽତ୍ଯାନଯତି । ରାତ୍ରିଯୈ ଦ୍ଵିତୀଯଯା । ଐଵୈନାନ୍. ଯାଜ୍ଯଯା ଗମଯତି । ଦକ୍ଷିଣତୋ-ଽଵଦାଯ । ଉଦଙ୍ଙତି କ୍ରାମତି ଵ୍ଯାଵୃତ୍ତ୍ଯୈ ॥ 64 ॥
ଆ ସ୍ଵଧେତ୍ଯା-ଶ୍ରାଵଯତି । ଅସ୍ତୁ ସ୍ଵଧେତି ପ୍ରତ୍ଯାଶ୍ରାଵଯତି । ସ୍ଵଧା ନମ ଇତି ଵଷଟ୍କରୋତି । ସ୍ଵଧାକାରୋ ହି ପିତୃଣାମ୍ । ସୋମମଗ୍ରେ ଯଜତି । ସୋମ ପ୍ରଯାଜା ହି ପିତରଃ । ସୋମ-ମ୍ପିତୃମନ୍ତଂ-ଯଁଜତି । ସଂଵଁଥ୍ସରୋ ଵୈ ସୋମଃ ପିତୃମାନ୍ । ସଂଵଁଥ୍ସରମେଵ ତ-ଦ୍ଯଜତି । ପିତୄନ୍-ବର୍ହିଷଦୋ ଯଜତି ॥ 65 ॥
ଯେ ଵୈ ଯଜ୍ଵାନଃ । ତେ ପିତରୋ ବର୍ହିଷଦଃ । ତାନେଵ ତ-ଦ୍ଯଜତି । ପିତୄନଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତାନ୍. ଯଜତି । ଯେ ଵା ଅଯଜ୍ଵାନୋ ଗୃହମେଧିନଃ । ତେ ପିତରୋ-ଽଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତାଃ । ତାନେଵ ତ-ଦ୍ଯଜତି । ଅଗ୍ନି-ଙ୍କଵ୍ଯଵାହନଂ-ଯଁଜତି । ଯ ଏଵ ପିତୃଣାମଗ୍ନିଃ । ତମେଵ ତ-ଦ୍ଯଜତି ॥ 66 ॥
ଅଥୋ ଯଥା-ଽଗ୍ନିଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵିଷ୍ଟକୃତଂ-ଯଁଜତି । ତାଦୃଗେଵ ତତ୍ । ଏତତ୍ତେ ତତ ଯେ ଚ ତ୍ଵାମନ୍ଵିତି ତିସୃଷୁ ସ୍ରକ୍ତୀଷୁ ନିଦଧାତି । ତସ୍ମାଦା ତୃତୀଯା-ତ୍ପୁରୁଷାନ୍ନାମ ନ ଗୃହ୍ଣନ୍ତି । ଏତାଵନ୍ତୋ ହୀଜ୍ଯନ୍ତେ । ଅତ୍ର ପିତରୋ ଯଥାଭାଗ-ମ୍ମନ୍ଦଦ୍ଧ୍ଵମିତ୍ଯାହ । ହ୍ଲୀକା ହି ପିତରଃ । ଉଦଞ୍ଚୋ ନିଷ୍କ୍ରାମନ୍ତି । ଏଷା ଵୈ ମନୁଷ୍ଯାଣା-ନ୍ଦିକ୍ । ସ୍ଵାମେଵ ତ-ଦ୍ଦିଶମନୁ ନିଷ୍କ୍ରାମନ୍ତି ॥ 67 ॥
ଆହଵନୀଯ-ମୁପତିଷ୍ଠନ୍ତେ । ନ୍ଯେଵାସ୍ମୈ ତଦ୍ଧ୍ନୁଵତେ । ଯଥ୍ସତ୍ଯାହଵନୀଯେ । ଅଥାନ୍ଯତ୍ର ଚରନ୍ତି । ଆତମିତୋରୁପତିଷ୍ଠନ୍ତେ । ଅଗ୍ନିମେଵୋପଦ୍ରଷ୍ଟାର-ଙ୍କୃତ୍ଵା । ପିତୄ-ନ୍ନିରଵଦଯନ୍ତେ । ଅନ୍ତଂ-ଵାଁ ଏତେ ପ୍ରାଣାନା-ଙ୍ଗଚ୍ଛନ୍ତି । ଯ ଆତମିତୋରୁପତିଷ୍ଠନ୍ତେ । ସୁସନ୍ଦୃଶ-ନ୍ତ୍ଵା ଵଯମିତ୍ଯାହ ॥ 68 ॥
ପ୍ରାଣୋ ଵୈ ସୁସନ୍ଦୃକ୍ । ପ୍ରାଣମେଵାତ୍ମନ୍-ଦଧତେ । ଯୋଜା ନ୍ଵିନ୍ଦ୍ର ତେ ହରୀ ଇତ୍ଯାହ । ପ୍ରାଣମେଵ ପୁନରଯୁକ୍ତ । ଅକ୍ଷନ୍ନମୀମଦନ୍ତ ହୀତି ଗାର୍ହପତ୍ଯ-ମୁପତିଷ୍ଠନ୍ତେ । ଅକ୍ଷନ୍ନମୀମଦନ୍ତାଥ ତ୍ଵୋପତିଷ୍ଠାମହ ଇତି ଵାଵୈତଦାହ । ଅମୀମଦନ୍ତ ପିତରଃ ସୋମ୍ଯା ଇତ୍ଯଭି ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ । ଅମୀମଦନ୍ତ ପିତରୋ-ଽଥ ତ୍ଵା-ଽଭି ପ୍ରପଦ୍ଯାମହ ଇତି ଵାଵୈତଦାହ । ଅପଃ ପରିଷିଞ୍ଚତି । ମାର୍ଜଯତ୍ଯେଵୈନାନ୍ ॥ 69 ॥
ଅଥୋ ତର୍ପଯତ୍ଯେଵ । ତୃପ୍ଯତି ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିଃ । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ । ଅପ ବର୍ହିଷାଵନୂଯାଜୌ ଯଜତି । ପ୍ରଜା ଵୈ ବର୍ହିଃ । ପ୍ରଜା ଏଵ ମୃତ୍ଯୋରୁଥ୍ସୃଜତି । ଚତୁରଃ ପ୍ରଯାଜାନ୍. ଯଜତି । ଦ୍ଵାଵନୂଯାଜୌ । ଷଟ୍ଥ୍ସମ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ । ଷଡ୍ଵା ଋତଵଃ ॥ 70 ॥
ଋତୂନେଵ ପ୍ରୀଣାତି । ନ ପତ୍ନ୍ଯନ୍ଵାସ୍ତେ । ନ ସଂଯାଁଜଯନ୍ତି । ଯତ୍ପତ୍ନ୍ଯନ୍ଵାସୀତ । ଯଥ୍ସଂଯାଁଜଯେଯୁଃ । ପ୍ରମାଯୁକା ସ୍ଯାତ୍ । ତସ୍ମାନ୍ନାନ୍ଵାସ୍ତେ । ନ ସଂଯାଁଜଯନ୍ତି । ପତ୍ନିଯୈ ଗୋପୀଥାଯ ॥ 71 ॥
(ହୋତାର - ମାଜ୍ଯଭାଗୌ ଯଜତି - ସନ୍ତତମଵଦ୍ଯତି - ଵ୍ଯାଵୃତ୍ତ୍ଯୈ - ବର୍ହିଷଦୋ ଯଜତି - ତମେଵ ତ-ଦ୍ଯଜ- ତ୍ଯନୁ ନିଷ୍କ୍ରାମନ୍ତ୍ଯା - ହୈ - ନାନ୍ - ଋତଵୋ - +ନଵ ଚ) (ଅ. 9)
ଅନୁଵାକଂ 10 - ତ୍ର୍ଯମ୍ବକହଵୀଂଷି
ଅନୁଵାକଂ 10 - ତ୍ର୍ଯମ୍ବକହଵୀଂଷି
ପ୍ରତିପୂରୁଷମେକକପାଲା-ନ୍ନିର୍ଵପତି । ଜାତା ଏଵ ପ୍ରଜା ରୁଦ୍ରାନ୍ନିରଵଦଯତେ । ଏକମତିରିକ୍ତମ୍ । ଜନିଷ୍ଯମାଣା ଏଵ ପ୍ରଜା ରୁଦ୍ରାନ୍ନିରଵଦଯତେ । ଏକକପାଲା ଭଵନ୍ତି । ଏକଧୈଵ ରୁଦ୍ର-ନ୍ନିରଵଦଯତେ । ନାଭିଘାରଯତି । ଯଦଭିଘାରଯେତ୍ । ଅନ୍ତରଵଚାରିଣଗ୍ଂ ରୁଦ୍ର-ଙ୍କୁର୍ଯାତ୍ । ଏକୋଲ୍ମୁକେନ ଯନ୍ତି ॥ 72 ॥
ତଦ୍ଧି ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଭାଗଧେଯମ୍ । ଇମା-ନ୍ଦିଶଂ-ଯଁନ୍ତି । ଏଷା ଵୈ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଦିକ୍ । ସ୍ଵାଯାମେଵ ଦିଶି ରୁଦ୍ର-ନ୍ନିରଵଦଯତେ । ରୁଦ୍ରୋ ଵା ଅପଶୁକାଯା ଆହୁତ୍ଯୈ ନାତିଷ୍ଠତ । ଅସୌ ତେ ପଶୁରିତି ନିର୍ଦିଶେଦ୍ଯ-ନ୍ଦ୍ଵିଷ୍ଯାତ୍ । ଯମେଵ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି । ତମସ୍ମୈ ପଶୁ-ନ୍ନିର୍ଦିଶତି । ଯଦି ନ ଦ୍ଵିଷ୍ଯାତ୍ । ଆଖୁସ୍ତେ ପଶୁରିତି ବ୍ରୂଯାତ୍ ॥ 73 ॥
ନ ଗ୍ରାମ୍ଯା-ନ୍ପଶୂନ୍. ହିନସ୍ତି । ନାରଣ୍ଯାନ୍ । ଚତୁଷ୍ପଥେ ଜୁହୋତି । ଏଷ ଵା ଅଗ୍ନୀନା-ମ୍ପଡ୍ବୀଶୋ ନାମ । ଅଗ୍ନିଵତ୍ଯେଵ ଜୁହୋତି । ମଦ୍ଧ୍ଯମେନ ପର୍ଣେନ ଜୁହୋତି । ସ୍ରୁଗ୍ଘ୍ଯେଷା । ଅଥୋ ଖଲୁ । ଅନ୍ତମେନୈଵ ହୋତଵ୍ଯମ୍ । ଅନ୍ତତ ଏଵ ରୁଦ୍ର-ନ୍ନିରଵଦଯତେ ॥ 74 ॥
ଏଷ ତେ ରୁଦ୍ର ଭାଗ-ସ୍ସହ ସ୍ଵସ୍ରା-ଽମ୍ବିକଯେତ୍ଯାହ । ଶରଦ୍ଵା ଅସ୍ଯାମ୍ବିକା ସ୍ଵସା । ତଯା ଵା ଏଷ ହିନସ୍ତି । ଯଗ୍ଂ ହିନସ୍ତି । ତଯୈଵୈନଗ୍ଂ ସହ ଶମଯତି । ଭେଷଜ-ଙ୍ଗଵ ଇତ୍ଯାହ । ଯାଵନ୍ତ ଏଵ ଗ୍ରାମ୍ଯାଃ ପଶଵଃ । ତେଭ୍ଯୋ ଭେଷଜ-ଙ୍କରୋତି । ଅଵାମ୍ବ ରୁଦ୍ରମଦିମହୀତ୍ଯାହ । ଆଶିଷମେଵୈତାମାଶାସ୍ତେ ॥ 75 ॥
ତ୍ର୍ଯମ୍ବକଂ-ଯଁଜାମହ ଇତ୍ଯାହ । ମୃତ୍ଯୋ-ର୍ମୁକ୍ଷୀଯ ମା ଽମୃତାଦିତି ଵାଵୈତଦାହ । ଉତ୍କିରନ୍ତି । ଭଗସ୍ଯ ଲୀଫ୍ସନ୍ତେ । ମୂତେ କୃତ୍ଵା-ଽଽସଜନ୍ତି । ଯଥା ଜନଂ-ଯଁତେ-ଽଵସ-ଙ୍କରୋତି । ତାଦୃଗେଵତତ୍ । ଏଷ ତେ ରୁଦ୍ର ଭାଗ ଇତ୍ଯାହ ନିରଵତ୍ତ୍ଯୈ । ଅପ୍ରତୀକ୍ଷମାଯନ୍ତି । ଅପଃ ପରିଷିଞ୍ଚତି । ରୁଦ୍ରସ୍ଯାନ୍ତର୍ହିତ୍ଯୈ । ପ୍ର ଵା ଏତେ-ଽସ୍ମା-ଲ୍ଲୋକାଚ୍ଚ୍ଯଵନ୍ତେ । ଯେ ତ୍ର୍ଯମ୍ବକୈଶ୍ଚରନ୍ତି । ଆଦିତ୍ଯ-ଞ୍ଚରୁ-ମ୍ପୁନରେତ୍ଯ ନିର୍ଵପତି । ଇଯଂ-ଵାଁ ଅଦିତିଃ । ଅସ୍ଯାମେଵ ପ୍ରତି ତିଷ୍ଠନ୍ତି ॥ 76 ॥
ତଦ୍ଧି ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଭାଗଧେଯମ୍ । ଇମା-ନ୍ଦିଶଂ-ଯଁନ୍ତି । ଏଷା ଵୈ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଦିକ୍ । ସ୍ଵାଯାମେଵ ଦିଶି ରୁଦ୍ର-ନ୍ନିରଵଦଯତେ । ରୁଦ୍ରୋ ଵା ଅପଶୁକାଯା ଆହୁତ୍ଯୈ ନାତିଷ୍ଠତ । ଅସୌ ତେ ପଶୁରିତି ନିର୍ଦିଶେଦ୍ଯ-ନ୍ଦ୍ଵିଷ୍ଯାତ୍ । ଯମେଵ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି । ତମସ୍ମୈ ପଶୁ-ନ୍ନିର୍ଦିଶତି । ଯଦି ନ ଦ୍ଵିଷ୍ଯାତ୍ । ଆଖୁସ୍ତେ ପଶୁରିତି ବ୍ରୂଯାତ୍ ॥ 73 ॥
ନ ଗ୍ରାମ୍ଯା-ନ୍ପଶୂନ୍. ହିନସ୍ତି । ନାରଣ୍ଯାନ୍ । ଚତୁଷ୍ପଥେ ଜୁହୋତି । ଏଷ ଵା ଅଗ୍ନୀନା-ମ୍ପଡ୍ବୀଶୋ ନାମ । ଅଗ୍ନିଵତ୍ଯେଵ ଜୁହୋତି । ମଦ୍ଧ୍ଯମେନ ପର୍ଣେନ ଜୁହୋତି । ସ୍ରୁଗ୍ଘ୍ଯେଷା । ଅଥୋ ଖଲୁ । ଅନ୍ତମେନୈଵ ହୋତଵ୍ଯମ୍ । ଅନ୍ତତ ଏଵ ରୁଦ୍ର-ନ୍ନିରଵଦଯତେ ॥ 74 ॥
ଏଷ ତେ ରୁଦ୍ର ଭାଗ-ସ୍ସହ ସ୍ଵସ୍ରା-ଽମ୍ବିକଯେତ୍ଯାହ । ଶରଦ୍ଵା ଅସ୍ଯାମ୍ବିକା ସ୍ଵସା । ତଯା ଵା ଏଷ ହିନସ୍ତି । ଯଗ୍ଂ ହିନସ୍ତି । ତଯୈଵୈନଗ୍ଂ ସହ ଶମଯତି । ଭେଷଜ-ଙ୍ଗଵ ଇତ୍ଯାହ । ଯାଵନ୍ତ ଏଵ ଗ୍ରାମ୍ଯାଃ ପଶଵଃ । ତେଭ୍ଯୋ ଭେଷଜ-ଙ୍କରୋତି । ଅଵାମ୍ବ ରୁଦ୍ରମଦିମହୀତ୍ଯାହ । ଆଶିଷମେଵୈତାମାଶାସ୍ତେ ॥ 75 ॥
ତ୍ର୍ଯମ୍ବକଂ-ଯଁଜାମହ ଇତ୍ଯାହ । ମୃତ୍ଯୋ-ର୍ମୁକ୍ଷୀଯ ମା ଽମୃତାଦିତି ଵାଵୈତଦାହ । ଉତ୍କିରନ୍ତି । ଭଗସ୍ଯ ଲୀଫ୍ସନ୍ତେ । ମୂତେ କୃତ୍ଵା-ଽଽସଜନ୍ତି । ଯଥା ଜନଂ-ଯଁତେ-ଽଵସ-ଙ୍କରୋତି । ତାଦୃଗେଵତତ୍ । ଏଷ ତେ ରୁଦ୍ର ଭାଗ ଇତ୍ଯାହ ନିରଵତ୍ତ୍ଯୈ । ଅପ୍ରତୀକ୍ଷମାଯନ୍ତି । ଅପଃ ପରିଷିଞ୍ଚତି । ରୁଦ୍ରସ୍ଯାନ୍ତର୍ହିତ୍ଯୈ । ପ୍ର ଵା ଏତେ-ଽସ୍ମା-ଲ୍ଲୋକାଚ୍ଚ୍ଯଵନ୍ତେ । ଯେ ତ୍ର୍ଯମ୍ବକୈଶ୍ଚରନ୍ତି । ଆଦିତ୍ଯ-ଞ୍ଚରୁ-ମ୍ପୁନରେତ୍ଯ ନିର୍ଵପତି । ଇଯଂ-ଵାଁ ଅଦିତିଃ । ଅସ୍ଯାମେଵ ପ୍ରତି ତିଷ୍ଠନ୍ତି ॥ 76 ॥
(ଯନ୍ତି - ବ୍ରୂଯାନ୍ - ନିରଵଦଯତେ - ଶାସ୍ତେ - ସିଞ୍ଚତି ଷଟ୍ଚ) (ଅ. 10)
(ଅନୁମତ୍ଯୈ - ଵୈଶ୍ଵଦେଵେନ ତା-ସ୍ସୃଷ୍ଟା - ସ୍ତ୍ରିଵୃତ୍ - ପ୍ରଜାପତି-ସ୍ସଵି - ତୋତ୍ତରସ୍ଯାଂ - ଦେଵାସୁରା-ସ୍ସୋ-ଽଗ୍ନି--ର୍ ଯ-ତ୍ପତ୍ନୀ -ଵୈଶ୍ଵଦେଵେନ ତା ଵରୁଣପ୍ରଘାସୈ - ରଗ୍ନଯେ ଦେଵେଭ୍ଯଃ - ପ୍ରତିପୂରୁଷ-ନ୍ଦଶ)
(ଅନୁମତ୍ଯୈ - ପ୍ରଥମଜୋ ଵଥ୍ସୋ - ବହୁରୂପା ହି ପଶଵ - ସ୍ତସ୍ମା-ତ୍ପୃଥମାତ୍ରଂ - ଁଯଦଗ୍ନଯେ-ଽନୀକଵତ - ଉଦ୍ଧାରଂ-ଵାଁ - ଅଗ୍ନଯେ ଦେଵେଭ୍ଯ - ଋତୂନେଵ ଷଟ୍ଥ୍ସପ୍ତତିଃ)
(ଅନୁମତ୍ଯୈ - ପ୍ରତି ତିଷ୍ଠନ୍ତି)
॥ ହରିଃ ଓମ୍ ॥
॥ କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ପ୍ରଥମାଷ୍ଟକେ ଷଷ୍ଠଃ ପ୍ରପାଠକ-ସ୍ସମାପ୍ତଃ ॥