2.1 - অগ্নিহোত্ৰব্ৰাহ্মণম্ - কৃষ্ণ যজুৰ্ৱেদ তৈত্তিৰীয ব্ৰাহ্মণ পাঠঃ - অঙ্গিৰসো ৱৈ

কৃষ্ণ যজুৰ্ৱেদীয তৈত্তিৰীয ব্ৰাহ্মণে দ্ৱিতীযাষ্টকে প্ৰথমঃ প্ৰপাঠকঃ - অগ্নিহোত্ৰব্ৰাহ্মণম্
ও-ন্নমঃ পৰমাত্মনে, শ্ৰী মহাগণপতযে নমঃ,

শ্ৰী গুৰুভ্যো নমঃ । হৰিঃ ওম্ ॥
অনুৱাকং 1 - অগ্নিহোত্ৰস্যোপোদ্ধাতঃ

অঙ্গিৰসো ৱৈ সত্ৰমাসত । তেষা-ম্পৃশ্নি-ৰ্ঘৰ্মধুগাসীত্ । সৰ্জীষেণাজীৱত্ । তে-ঽব্ৰুৱন্ন্ । কস্মৈ নু সত্ৰমাস্মহে । যে-ঽস্যা ওষধীৰ্ন জনযাম ইতি । তে দিৱো ৱৃষ্টি-মসৃজন্ত । যাৱন্ত-স্স্তোকা অৱাপদ্যন্ত । তাৱতীৰোষধযো ঽজাযন্ত ॥ তা জাতাঃ পিতৰো ৱিষেণালিম্পন্ন্ ॥ 1 ॥
তাসা-ঞ্জগ্ধ্ৱা ৰুপ্যন্ত্যৈত্ । তে-ঽব্ৰুৱন্ন্ । ক ইদমিত্থ-মকৰিতি । ৱয-ম্ভাগধেয-মিচ্ছমানা ইতি পিতৰো-ঽব্ৰুৱন্ন্ । কিং-ৱোঁ ভাগধেযমিতি । অগ্নিহোত্ৰ এৱ নো-ঽপ্যস্ত্ৱিত্য-ব্ৰুৱন্ন্ । তেভ্য এত-দ্ভাগধেয-ম্প্ৰাযচ্ছন্ন্ । যদ্ধুত্ৱা নিমাৰ্ষ্টি । ততো ৱৈ ত ওষধীৰ-স্ৱদযন্ন্ ॥ য এৱং-ৱেঁদ ॥ 2 ॥
স্ৱদন্তে-ঽস্মা ওষধযঃ । তে ৱথ্সমু-পাৱাসৃজন্ন্ । ইদ-ন্নো হৱ্য-ম্প্ৰদাপযেতি । সো-ঽব্ৰৱীদ্ৱৰং-ৱৃঁণৈ । দশ মা ৰাত্ৰীৰ্জাত-ন্ন দোহন্ন্ । আসঙ্গৱ-ম্মাত্ৰা সহ চৰাণীতি । তস্মা-দ্ৱথ্স-ঞ্জাত-ন্দশ ৰাত্ৰীৰ্ন দুহন্তি । আসঙ্গৱ-ম্মাত্ৰা সহ চৰতি । ৱাৰেৱৃতগ্গ্হ্যস্য । তস্মা-দ্ৱথ্সগ্ং সগ্ংসৃষ্টধযগ্ং ৰুদ্ৰো ঘাতুকঃ । অতি হি সন্ধা-ন্ধযতি ॥ 3 ॥

(অলিম্পন্ - ৱেদ - ঘাতুক এক-ঞ্চ) (অ. 1)
অনুৱাকং 2 - অগ্নিহোত্ৰনিৰূপণম্

প্ৰজাপতি-ৰগ্নি-মসৃজত । ত-ম্প্ৰজা অন্ৱসৃজ্যন্ত । তমভাগ উপাস্ত । সো-ঽস্য প্ৰজাভি-ৰপাক্ৰামত্ । তমৱৰুৰু-থ্সমানো-ঽন্ৱৈত্ । তমৱৰুধ-ন্নাশক্নোত্ । স তপো ঽতপ্যত । সো-ঽগ্নি-ৰুপাৰমতাতাপি ৱৈ স্য প্ৰজাপতিৰিতি । স ৰৰাটাদুদমৃষ্ট ॥ 4 ॥
ত-দ্ঘৃতমভৱত্ । তস্মাদ্যস্য দক্ষিণতঃ কেশা উন্মৃষ্টাঃ । তা-ঞ্জ্যেষ্ঠলক্ষ্মী প্ৰাজাপত্যেত্যাহুঃ । য-দ্ৰৰাটাদুদমৃষ্ট । তস্মা-দ্ৰৰাটে কেশা ন সন্তি । তদগ্নৌ প্ৰাগৃহ্ণাত্ । তদ্ৱ্যচিকিথ্সত্ । জুহৱানী(3) মা হৌষা(3)মিতি । ত-দ্ৱিচিকিথ্সাযৈ জন্ম ॥ য এৱং-ৱিঁদ্ৱান্. ৱিচিকিথ্সতি ॥ 5 ॥
ৱসীয এৱ চেতযতে ॥ তং-ৱাঁগভ্যৱদ-জ্জুহুধীতি । সো-ঽব্ৰৱীত্ । কস্ত্ৱমসীতি । স্ৱৈৱ তে ৱাগিত্যব্ৰৱীত্ । সো-ঽজুহো-থ্স্ৱাহেতি । তথ্স্ৱাহাকাৰস্য জন্ম ॥ য এৱগ্গ্ স্ৱাহাকাৰস্য জন্ম ৱেদ । কৰোতি স্ৱাহাকাৰেণ ৱীৰ্যম্ ॥ যস্যৈৱং-ৱিঁদুষঃ স্ৱাহাকাৰেণ জুহ্ৱতি ॥ 6 ॥
ভোগাযৈৱাস্য হুত-ম্ভৱতি ॥ তস্যা আহুত্যৈ পুৰুষ-মসৃজত । দ্ৱিতীয-মজুহোত্ । সো-ঽশ্ৱ-মসৃজত । তৃতীয-মজুহোত্ । স গামসৃজত । চতুৰ্থ-মজুহোত্ । সো-ঽৱিমসৃজত । পঞ্চম-মজুহোত্ । সো-ঽজামসৃজত ॥ 7 ॥
সো-ঽগ্নি-ৰবিভেত্ । আহুতীভিৰ্ৱৈ মা-ঽঽপ্নোতীতি । স প্ৰজাপতি-ম্পুনঃ প্ৰাৱিশত্ । ত-ম্প্ৰজাপতি-ৰব্ৰৱীত্ । জাযস্ৱেতি । সো-ঽব্ৰৱীত্ । কি-ম্ভাগধেযমভি জনিষ্য ইতি । তুভ্যমেৱেদগ্ং হূযাতা ইত্যব্ৰৱীত্ । স এত-দ্ভাগধেযমভ্যজাযত । যদগ্নিহোত্ৰম্ ॥ 8 ॥
তস্মাদগ্নিহোত্ৰ-মুচ্যতে ॥ তদ্ধূযমান-মাদিত্যো-ঽব্ৰৱীত্ । মা হৌষীঃ । উভযোৰ্ৱৈ-নাৱেতদিতি । সো-ঽগ্নি-ৰব্ৰৱীত্ । কথ-ন্নৌ হোষ্যন্তীতি । সাযমেৱ তুভ্য-ঞ্জুহৱন্ন্ । প্ৰাতৰ্মহ্য-মিত্যব্ৰৱীত্ । তস্মাদগ্নযে সাযগ্ং হূযতে । সূৰ্যায প্ৰাতঃ ॥ 9 ॥
আগ্নেযী ৱৈ ৰাত্ৰিঃ । ঐন্দ্ৰমহঃ । যদনুদিতে সূৰ্যে প্ৰাতৰ্জুহুযাত্ । উভযমেৱাগ্নেযগ্গ্ স্যাত্ । উদিতে সূৰ্যে প্ৰাতৰ্জুহোতি । তথা-ঽগ্নযে সাযগ্ং হূযতে । সূৰ্যায প্ৰাতঃ ॥ ৰাত্ৰিং-ৱাঁ অনু প্ৰজাঃ প্ৰ জাযন্তে । অহ্না প্ৰতি তিষ্ঠন্তি । যথ্সায-ঞ্জুহোতি ॥ 10 ॥
প্ৰৈৱ তেন জাযতে । উদিতে সূৰ্যে প্ৰাত-ৰ্জুহোতি । প্ৰত্যেৱ তেন তিষ্ঠতি ॥ প্ৰজাপতিৰ-কামযত প্ৰজাযেযেতি । স এতদগ্নিহোত্ৰ-ম্মিথুন-মপশ্যত্ । তদুদিতে সূৰ্যে-ঽজুহোত্ । যজুষা ঽন্যত্ । তূষ্ণীমন্যত্ । ততো ৱৈ স প্ৰাজাযত । যস্যৈৱং-ৱিঁদুষ উদিতে সূৰ্যে-ঽগ্নিহোত্ৰ-ঞ্জুহ্ৱতি ॥ 11 ॥
প্ৰৈৱ জাযতে । অথো যথা দিৱা প্ৰজানন্নেতি । তাদৃগেৱ তত্ ॥ অথো খল্ৱাহুঃ । যস্য ৱৈ দ্ৱৌ পুণ্যৌ গৃহে ৱসতঃ । যস্তযোৰন্যগ্ং ৰাধযত্যন্য-ন্ন । উভৌ ৱাৱ স তাৱৃচ্ছতীতি । অগ্নিং-ৱাঁৱাদিত্য-স্সায-ম্প্ৰৱিশতি । তস্মাদগ্নিৰ্দূৰান্নক্ত-ন্দদৃশে ।

উভে হি তেজসী সপন্দ্যেতে ॥ 12 ॥
উদ্যন্তং-ৱাঁৱাদিত্য-মগ্নিৰনু সমাৰোহতি । তস্মাদ্ধূম এৱাগ্নেৰ্দিৱা দদৃশে । যদগ্নযে সায-ঞ্জুহুযাত্ । আ সূৰ্যায ৱৃশ্চ্যেত । যথ্সূৰ্যায প্ৰাত-ৰ্জুহুযাত্ । আ-ঽগ্নযে ৱৃশ্চ্যেত । দেৱতাভ্য-স্সমদ-ন্দদ্ধ্যাত্ । অগ্নিৰ্জ্যোতি-ৰ্জ্যোতি-স্সূৰ্য-স্স্ৱাহেত্যেৱ সাযগ্ং হোতৱ্যম্ । সূৰ্যো জ্যোতি-ৰ্জ্যোতিৰগ্নি-স্স্ৱাহেতি প্ৰাতঃ । তথোভাভ্যাগ্ং সাযগ্ং হূযতে ॥ 13 ॥
উভাভ্যা-ম্প্ৰাতঃ । ন দেৱতাভ্য-স্সমদ-ন্দধাতি ॥ অগ্নিৰ্জ্যোতিৰিত্যাহ । অগ্নিৰ্ৱৈ ৰেতোধাঃ ॥ প্ৰজা জ্যোতিৰিত্যাহ । প্ৰজা এৱাস্মৈ প্ৰ জনযতি ॥ সূৰ্যো জ্যোতিৰিত্যাহ । প্ৰজাস্ৱেৱ প্ৰজাতাসু ৰেতো দধাতি ॥ জ্যোতিৰগ্নি-স্স্ৱাহেত্যাহ । প্ৰজা এৱ প্ৰজাতা অস্যা-ম্প্ৰতিষ্ঠাপযতি ॥ 14 ॥
তূষ্ণীমুত্তৰা-মাহুতি-ঞ্জুহোতি । মিথুনত্ৱায প্ৰজাত্যৈ ॥ যদুদিতে সূৰ্যে প্ৰাত-ৰ্জুহুযাত্ । যথা-ঽতিথযে প্ৰদ্ৰুতায শূন্যাযাৱসথা-যাহাৰ্যগ্ং হৰন্তি । তাদৃগেৱ তত্ ।

ক্ৱাহ ততস্ত-দ্ভৱতীত্যাহুঃ । যথ্স ন ৱেদ । যস্মৈ তদ্ধৰন্তীতি । তস্মা-দ্যদৌষস-ঞ্জুহোতি । তদেৱ সপ্ৰন্তি । অথো যথা প্ৰাৰ্থমৌষস-ম্পৰি ৱেৱেষ্টি । তাদৃগেৱ তত্ ॥ 15 ॥

(অমৃষ্ট - ৱিচিকিথ্সতি - জুহ্ৱ - ত্যজামসৃজ - তাগ্নিহোত্ৰগ্ং - সূৰ্যায প্ৰাত--ৰ্ জুহোতি - জুহ্ৱতি - সম্পদ্যেতে - হূযতে - স্থাপযতি - সম্প্ৰতি দ্ৱে চ) (অ. 2)
অনুৱাকং 3 - উপযোক্ষ্যমাণস্য হৱিষ-স্সংস্কাৰঃ

ৰুদ্ৰো ৱা এষঃ । যদগ্নিঃ । পত্নী স্থালী । যন্মদ্ধ্যে-ঽগ্নে-ৰধিশ্ৰযেত্ । ৰুদ্ৰায পত্নীমপি দদ্ধ্যাত্ । প্ৰমাযুকা স্যাত্ । উদীচো-ঽঙ্গাৰান্নিৰূহ্যাধি শ্ৰযতি । পত্নিযৈ গোপীথায ॥ ৱ্যন্তান্ কৰোতি । তথা পত্ন্য-প্ৰমাযুকা ভৱতি ॥ 16 ॥
ঘৰ্মো ৱা এষো-ঽশান্তঃ । অহৰহঃ প্ৰৱৃজ্যতে । যদগ্নিহোত্ৰম্ । প্ৰতিষিঞ্চে-ত্পশুকামস্য । শান্তমিৱ হি পশৱ্যম্ ॥ ন প্ৰতিষিঞ্চে-দ্ব্ৰহ্মৱৰ্চসকামস্য । সমিদ্ধমিৱ হি ব্ৰহ্মৱৰ্চসম্ ॥ অথো খলু । প্ৰতিষিচ্যমেৱ । যত্-প্ৰতিষিঞ্চতি ॥ 17 ॥
তত্-পশৱ্যম্ । যজ্জুহোতি । তদ্ব্ৰহ্মৱৰ্চসি । উভযমেৱাকঃ ॥ প্ৰচ্যুতং-ৱাঁ এতদস্মা-ল্লোকাত্ । অগত-ন্দেৱলোকম্ । যচ্ছৃতগ্ং হৱিৰনভিঘাৰিতম্ । অভিদ্যোতযতি । অভ্যেৱৈনদ্ঘাৰযতি । অথো দেৱত্ৰৈৱৈন-দ্গমযতি ॥ 18 ॥
পৰ্যগ্নি কৰোতি । ৰক্ষসা-মপহত্যৈ ॥ ত্ৰিঃ পৰ্যগ্নি কৰোতি । ত্ৰ্যাৱৃদ্ধি যজ্ঞঃ । অথো মেদ্ধ্যত্ৱায ॥ যত্-প্ৰাচীন-মুদ্ৱাসযেত্ । যজমানগ্ং শুচা ঽৰ্পযেত্ । য-দ্দক্ষিণা । পিতৃদেৱত্যগ্গ্ স্যাত্ । যত্-প্ৰত্যক্ ॥ 19 ॥
পত্নীগ্ং শুচা ঽৰ্পযেত্ । উদীচীন-মুদ্ৱাসযতি । এষা ৱৈ দেৱমনুষ্যাণাগ্ং শান্তা দিক্ । তামেৱৈনদনূ-দ্ৱাসযতি শান্ত্যৈ ॥ ৱৰ্ত্ম কৰোতি । যজ্ঞস্য সন্তত্যৈ ॥ নিষ্টপতি । উপৈৱ তথ্স্তৃণাতি ॥ চতুৰুন্নযতি । চতুষ্পাদঃ পশৱঃ ॥ 20 ॥
পশূনেৱা-ৱৰুন্ধে ॥ সৰ্ৱান্-পূৰ্ণানুন্নযতি । সৰ্ৱে হি পুণ্যা ৰাদ্ধাঃ ॥ অনূচ উন্নযতি । প্ৰজাযা অনূচীনত্ৱায । অনূচ্যেৱাস্য প্ৰজা ঽৰ্ধুকা ভৱতি ॥ স-ম্মৃশতি ৱ্যাৱৃত্ত্যৈ ॥ নাহোষ্যন্নুপ সাদযেত্ । যদহোষ্যন্নুপ সাদযেত্ । যথা ঽন্যস্মা উপনিধায ॥ 21 ॥
অন্যস্মৈ প্ৰযচ্ছতি । তাদৃগেৱ তত্ । আ-ঽস্মৈ ৱৃশ্চ্যেত । যদেৱ গাৰ্হপত্যে-ঽধিশ্ৰযতি । তেন গাৰ্হপত্য-ম্প্ৰীণাতি ॥ অগ্নিৰবিভেত্ । আহুতযো মা-ঽত্যেষ্যন্তীতি । স এতাগ্ং সমিধ-মপশ্যত্ । তামা-ঽধত্ত । ততো ৱা অগ্নাৱাহুতযো-ঽদ্ধ্ৰিযন্ত ॥ 22 ॥
যদেনগ্ং সমযচ্ছত্ । তথ্সমিধঃ সমিত্ত্ৱম্ । সমিধমাদধাতি । সমেৱৈনং-যঁচ্ছতি । আহুতীনা-ন্ধৃত্যৈ । অথো অগ্নিহোত্ৰমেৱেদ্ধ্মৱত্-কৰোতি । আহুতীনা-ম্প্ৰতিষ্ঠিত্যৈ ॥ ব্ৰহ্মৱাদিনো ৱদন্তি । যদেকাগ্ং সমিধমাধায দ্ৱে আহুতী জুহোতি । অথ কস্যাগ্ং সমিধি দ্ৱিতীযা-মাহুতি-ঞ্জুহোতীতি ॥ 23 ॥
য-দ্দ্ৱে সমিধাৱাদদ্ধ্যাত্ । ভ্ৰাতৃৱ্যমস্মৈ জনযেত্ । একাগ্ং সমিধমাধায । যজুষা ঽন্যামাহুতি-ঞ্জুহোতি । উভে এৱ সমিদ্ৱতী আহুতী জুহোতি । নাস্মৈ ভ্ৰাতৃৱ্য-ঞ্জনযতি ॥ আদীপ্তাযা-ঞ্জুহোতি । সমিদ্ধমিৱ হি ব্ৰহ্মৱৰ্চসম্ । অথো যথা-ঽতিথি-ঞ্জ্যোতিষ্কৃত্ৱা পৰিৱেৱেষ্টি । তাদৃগেৱ তত্ ॥ চতুৰুন্নযতি । দ্ৱিৰ্জুহোতি । তস্মা-দ্দ্ৱিপা-চ্চতুষ্পাদমত্তি । অথো দ্ৱিপদ্যেৱ চতুষ্পদঃ প্ৰতিষ্ঠাপযতি ॥ 24 ॥

(ভৱতি - প্ৰতিষিঞ্চতি - গমযতি - প্ৰত্যক্ - পশৱ - উপনিধা - যাদ্ঘ্ৰিযন্ - তেতি - তচ্চত্ৱাৰি চ) (অ. 3)
অনুৱাকং 4 - উপযুক্তস্য হৱিষ-স্সংস্কাৰঃ

উত্তৰাৱতীং-ৱৈঁ দেৱা আহুতিমজুহৱুঃ । অৱাচীমসুৰাঃ । ততো দেৱা অভৱন্ন্ । পৰা-ঽসুৰাঃ । য-ঙ্কামযেত ৱসীযান্-থ্স্যাদিতি । কনীযস্তস্য পূৰ্ৱগ্ং হুত্ৱা । উত্তৰ-ম্ভূযো জুহুযাত্ । এষা ৱা উত্তৰাৱত্যাহুতিঃ । তা-ন্দেৱা অজুহৱুঃ । ততস্তে-ঽভৱন্ন্ ॥ 25 ॥
যস্যৈৱ-ঞ্জুহ্ৱতি । ভৱত্যেৱ ॥ য-ঙ্কামযেত পাপীযান্-থ্স্যাদিতি । ভূযস্তস্য পূৰ্ৱগ্ং হুত্ৱা । উত্তৰ-ঙ্কনীযো জুহুযাত্ । এষা ৱা অৱাচ্যাহুতিঃ । তামসুৰা অজুহৱুঃ । ততস্তে পৰা-ঽভৱন্ন্ । যস্যৈৱ-ঞ্জুহ্ৱতি । পৰৈৱ ভৱতি ॥ 26 ॥
হুত্ৱোপ সাদযত্যজামিত্ৱায । অথো ৱ্যাৱৃত্ত্যৈ ॥ গাৰ্হপত্য-ম্প্ৰতীক্ষতে । অননুদ্ধ্যাযিন-মেৱৈন-ঙ্কৰোতি ॥ অগ্নিহোত্ৰস্য ৱৈ স্থাণুৰস্তি । তং-যঁ ঋচ্ছেত্ । যজ্ঞস্থাণুমৃচ্ছেত্ । এষ ৱা অগ্নিহোত্ৰস্য স্থাণুঃ । যত্-পূৰ্ৱা-ঽঽহুতিঃ । তাং-যঁদুত্তৰযা-ঽভি জুহুযাত্ ॥ 27 ॥
যজ্ঞস্থাণু-মৃচ্ছেত্ । অতিহায পূৰ্ৱামাহুতি-ঞ্জুহোতি । যজ্ঞস্থাণুমেৱ পৰি ৱৃণক্তি । অথো ভ্ৰাতৃৱ্যমেৱাপ্ত্ৱা ঽতিক্ৰামতি ॥ অৱাচীনগ্ং সাযমুপ মাৰ্ষ্টি । ৰেত এৱ ত-দ্দধাতি । ঊৰ্ধ্ৱ-ম্প্ৰাতঃ । প্ৰ জনযত্যেৱ তত্ ॥ ব্ৰহ্মৱাদিনো ৱদন্তি । চতুৰুন্নযতি ॥ 28 ॥
দ্ৱিৰ্জুহোতি । অথ ক্ৱ দ্ৱে আহুতী ভৱত ইতি । অগ্নৌ ৱৈশ্ৱানৰ ইতি ব্ৰূযাত্ । এষ ৱা অগ্নিৰ্ৱৈশ্ৱানৰঃ । যদ্ব্ৰাহ্মণঃ । হুত্ৱা দ্ৱিঃ প্ৰাশ্ঞাতি । অগ্নাৱেৱ ৱৈশ্ৱানৰে দ্ৱে আহুতী জুহোতি ॥ দ্ৱিৰ্জুহোতি । দ্ৱিৰ্নিমাৰ্ষ্টি । দ্ৱিঃ প্ৰাশ্ঞাতি ॥ 29 ॥
ষট্-থ্সম্পদ্যন্তে । ষড্ৱা ঋতৱঃ । ঋতূনেৱ প্ৰীণাতি । ব্ৰহ্মৱাদিনো ৱদন্তি । কি-ন্দেৱত্য-মগ্নিহোত্ৰমিতি । ৱৈশ্ৱদেৱমিতি ব্ৰূযাত্ । য-দ্যজুষা জুহোতি । তদৈন্দ্ৰাগ্নম্ । যত্-তূষ্ণীম্ । তত্-প্ৰাজাপত্যম্ ॥ 30 ॥
যন্নিমাৰ্ষ্টি । তদোষধীনাম্ । যদ্দ্ৱিতীযম্ । তত্-পিতৃণাম্ । যত্-প্ৰাশ্ঞাতি । ত-দ্গৰ্ভাণাম্ । তস্মা-দ্গৰ্ভা অনশ্নন্তো ৱৰ্ধন্তে । যদাচামতি । তন্মনুষ্যাণাম্ ॥ উদম্পৰ্যাৱৃত্যাচামতি ॥ 31 ॥
আত্মনো গোপীথায ॥ নিৰ্ণেনেক্তি শুদ্ধ্যৈ ॥ নিষ্টপতি স্ৱগাকৃত্যৈ । উ-দ্দিশতি । সপ্তৰ্ষীনেৱ প্ৰীণাতি ॥ দক্ষিণা পৰ্যাৱৰ্ততে । স্ৱমেৱ ৱীৰ্যমনু পৰ্যাৱৰ্ততে । তস্মা-দ্দক্ষিণো-ঽৰ্ধ আত্মনো ৱীৰ্যাৱত্তৰঃ । অথো আদিত্যস্যৈৱাৱৃতমনু পৰ্যাৱৰ্ততে ॥ হুত্ৱোপ সমিন্ধে ॥ 32 ॥
ব্ৰহ্মৱৰ্চসস্য সমিদ্ধ্যৈ ॥ ন বৰঃইৰনু প্ৰ হৰেত্ । অসগ্গ্স্থিতো ৱা এষ যজ্ঞঃ । যদগ্নিহোত্ৰম্ । যদনু প্ৰহৰেত্ । যজ্ঞং-ৱিঁচ্ছিন্দ্যাত্ । তস্মান্নানু প্ৰহৃত্যম্ । যজ্ঞস্য সন্তত্যৈ ॥ অপো নি নযতি । অৱভৃথস্যৈৱ ৰূপমকঃ ॥ 33 ॥

(অভৱন্ - ভৱতি - জুহুযান্ - নযতি - মাৰ্ষ্টি দ্ৱিঃ প্ৰাশ্ঞাতি - প্ৰাজাপত্য - মাচামতী - ন্ধে - ঽকঃ) (অ. 4)
অনুৱাকং 5 - কাম্যানি হোমদ্ৰৱ্যাণি

ব্ৰহ্মৱাদিনো ৱদন্তি । অগ্নিহোত্ৰপ্ৰাযণা যজ্ঞাঃ । কি-ম্প্ৰাযণ-মগ্নিহোত্ৰমিতি । ৱথ্সো ৱা অগ্নিহোত্ৰস্য প্ৰাযণম্ । অগ্নিহোত্ৰং-যঁজ্ঞানাম্ ॥ তস্য পৃথিৱী সদঃ । অন্তৰিক্ষ-মাগ্নীদ্ধ্ৰম্ । দ্যৌৰ্-হৱিৰ্ধানম্ । দিৱ্যা আপঃ প্ৰোক্ষণযঃ । ওষধযো বৰঃইঃ ॥ 34 ॥

ৱনস্পতয ইদ্ধ্মঃ । দিশঃ পৰিধযঃ । আদিত্যো যূপঃ । যজমানঃ পশুঃ । সমুদ্ৰো-ঽৱভৃথঃ । সংৱঁথ্সৰ-স্স্ৱগাকাৰঃ । তস্মাদাহিতাগ্নে-স্সৰ্ৱমেৱ বৰ্হিষ্য-ন্দত্ত-ম্ভৱতি । য-থ্সায-ঞ্জুহোতি । ৰাত্ৰিমেৱ তেন দক্ষিণ্যা-ঙ্কুৰুতে । যত্-প্ৰাতঃ ॥ 35 ॥
অহৰেৱ তেন দক্ষিণ্য-ঙ্কুৰুতে । যত্-ততো দদাতি । সা দক্ষিণা ॥ যাৱন্তো ৱৈ দেৱা অহুতমাদন্ন্ । তে পৰা-ঽভৱন্ন্ । ত এতদগ্নিহোত্ৰগ্ং সৰ্ৱস্যৈৱ সমৱদাযাজুহৱুঃ । তস্মাদাহুঃ । অগ্নিহোত্ৰং-ৱৈঁ দেৱা গৃহাণা-ন্নিষ্কৃতি-মপশ্যন্নিতি । য-থ্সায-ঞ্জুহোতি । ৰাত্ৰিযা এৱ তদ্ধুতাদ্যায ॥ 36 ॥
যজমানস্যা-পৰাভাৱায । যত্-প্ৰাতঃ । অহ্ন এৱ তদ্ধুতাদ্যায । যজমানস্যা-পৰাভাৱায । যত্-ততো-ঽশ্নাতি । হুতমেৱ তত্ ॥ দ্ৱযোঃ পযসা জুহুযাত্-পশুকামস্য । এতদ্ৱা অগ্নিহোত্ৰ-ম্মিথুনম্ । য এৱং-ৱেঁদ । প্ৰ প্ৰজযা পশুভি-ৰ্মিথুনৈ-ৰ্জাযতে ॥ 37 ॥
ইমামেৱ পূৰ্ৱযা দুহে । অমূমুত্তৰযা । অধিশ্ৰিত্যোত্তৰমা নযতি । যোনাৱেৱ ত-দ্ৰেতঃ সিঞ্চতি প্ৰজননে ॥ আজ্যেন জুহুযাত্-তেজস্কামস্য । তেজো ৱা আজ্যম্ । তেজস্ৱ্যেৱ ভৱতি । পযসা পশুকামস্য । এতদ্ৱৈ পশূনাগ্ং ৰূপম্ । ৰূপেণৈৱাস্মৈ পশূনৱ ৰুন্ধে ॥ 38 ॥
পশুমানেৱ ভৱতি । দদ্ধ্নেন্দ্ৰিয কামস্য । ইন্দ্ৰিযং-ৱৈঁ দধি । ইন্দ্ৰিযাৱ্যেৱ ভৱতি । যৱাগ্ৱা গ্ৰামকামস্যৌষধা ৱৈ মনুষ্যাঃ । ভাগধেযেনৈৱাস্মৈ সজাতানৱ-ৰুন্ধে । গ্ৰাম্যেৱ ভৱতি ॥

অযজ্ঞো ৱা এষঃ । যোসামা ॥ 39 ॥
চতুৰুন্নযতি । চতুৰক্ষৰগ্ং ৰথন্তৰম্ । ৰথন্তৰস্যৈষ ৱৰ্ণঃ । উপৰীৱ হৰতি । অন্তৰিক্ষং-ৱাঁমদেৱ্যম্ । ৱামদেৱ্যস্যৈষ ৱৰ্ণঃ । দ্ৱিৰ্জুহোতি । দ্ৱ্যক্ষৰ-ম্বৃহত্ । বৃহত এষ ৱৰ্ণঃ । অগ্নিহোত্ৰমেৱ ত-থ্সামন্ৱত্-কৰোতি ॥ 40 ॥
যো ৱা অগ্নিহোত্ৰস্যোপসদো ৱেদ । উপৈনমুপসদো নমন্তি । ৱিন্দত উপসত্তাৰম্ । উন্নীযোপ সাদযতি । পৃথিৱীমেৱ প্ৰীণাতি । হোষ্যন্নুপ সাদযতি । অন্তৰিক্ষমেৱ প্ৰীণাতি । হুত্ৱোপ সাদযতি । দিৱমেৱ প্ৰীণাতি । এতা ৱা অগ্নিহোত্ৰস্যোপসদঃ ॥ 41 ॥
য এৱং-ৱেঁদ । উপৈন-মুপসদো নমন্তি । ৱিন্দত উপসত্তাৰম্ ॥ যো ৱা অগ্নিহোত্ৰস্যাশ্ৰাৱিত-ম্প্ৰত্যাশ্ৰাৱিতগ্ং হোতাৰ-ম্ব্ৰহ্মাণং-ৱঁষট্কাৰং-ৱেঁদ । তস্য ত্ৱেৱ হুতম্ । প্ৰাণো ৱা অগ্নিহোত্ৰস্যাশ্ৰাৱিতম্ । অপানঃ প্ৰত্যাশ্ৰাৱিতম্ । মনো হোতা । চক্ষু-ৰ্ব্ৰহ্মা । নিমেষো ৱষট্কাৰঃ ॥ 42 ॥
য এৱং-ৱেঁদ । তস্য ত্ৱেৱ হুতম্ ॥ সাযং-যাঁৱানশ্চ ৱৈ দেৱাঃ প্ৰাতৰ্যাৱাণশ্চা-গ্নিহোত্ৰিণো গৃহমাগচ্ছন্তি । তান্. যন্ন তৰ্পযেত্ । প্ৰজযা-ঽস্য পশুভিৰ্ৱি তিষ্ঠেৰন্ন্ । যত্তৰ্পযেত্ । তৃপ্তা এন-ম্প্ৰজযা পশুভিস্তৰ্পযেযুঃ ॥ সজূৰ্দেৱৈ-স্সাযং-যাঁৱভিৰিতি সাযগ্ং স-ম্মৃশতি । সজূৰ্দেৱৈঃ প্ৰাতৰ্যাৱভিৰিতি প্ৰাতঃ । যে চৈৱ দেৱা-স্সাযং-যাঁৱানো যে চ প্ৰাতৰ্যাৱাণঃ ॥ 43 ॥
তানেৱোভযাগ্ স্তৰ্পযতি । ত এন-ন্তৃপ্তাঃ প্ৰজযা পশুভি স্তৰ্পযন্তি ॥ অৰুণো হ স্মাহৌপৱেশিঃ । অগ্নিহোত্ৰ এৱাহগ্ং সায-ম্প্ৰাতৰ্ৱজ্ৰ-ম্ভ্ৰাতৃৱ্যেভ্যঃ প্ৰ হৰামি । তস্মা-ন্মত্পাপীযাগ্ংসো ভ্ৰাতৃৱ্যা ইতি । চতুৰুন্নযতি । দ্ৱিৰ্জুহোতি । সমি-থ্সপ্তমী । সপ্তপদা শক্ৱৰী । শাক্ৱৰো ৱজ্ৰঃ । অগ্নিহোত্ৰ এৱ তথ্সায-ম্প্ৰাতৰ্ৱজ্ৰং-যঁজমানো ভ্ৰাতৃৱ্যায প্ৰ হৰতি । ভৱত্যাত্মনা । পৰা-ঽস্য ভ্ৰাতৃৱ্যো ভৱতি ॥ 44 ॥

(বৰ্হিঃ - প্ৰাত--ৰ্ হুতাদ্যায - জাযতে - ৰুন্ধে - ঽসামা - কৰো - ত্যেতা ৱা অগ্নিহোত্ৰস্যো পসদো - ৱষট্কাৰ - শ্চ প্ৰাতৰ্যাৱাণো - ৱজ্ৰস্ত্ৰীণি চ) (অ. 5)
অনুৱাকং 6 - অভ্যুদ্দ্ৰৱণম্, হোমাভাৱপ্ৰতীকাৰশ্চ

প্ৰজাপতি-ৰকাময-তাত্মন্ ৱন্মে জাযেতেতি । সো-ঽজুহোত্ । তস্যাত্মন্ ৱদজাযত । অগ্নি-ৰ্ৱাযুৰা-দিত্যঃ । তে-ঽব্ৰুৱন্ন্ । প্ৰজাপতি-ৰহৌষী-দাত্মন্-ৱন্মে জাযেতেতি । তস্য ৱযমজনিষ্মহি । জাযতা-ন্ন আত্মন্-ৱদিতি তে-ঽজুহৱুঃ । প্ৰাণানামগ্নিঃ । তনুৱৈ ৱাযুঃ ॥ 45 ॥
চক্ষুষ আদিত্যঃ । তেষাগ্ং হুতাদজাযত গৌৰেৱ ॥ তস্যৈ পযসি ৱ্যাযচ্ছন্ত । মম হুতাদজনি মমেতি । তে প্ৰজাপতি-ম্প্ৰশ্নমাযন্ন্ । স আদিত্যো-ঽগ্নি-মব্ৰৱীত্ । যতৰো নৌ জযাত্ । তন্নৌ সহাসদিতি । কস্যৈ কো-ঽহৌষীদিতি প্ৰজাপতি-ৰব্ৰৱীত্-কস্যৈ ক ইতি । প্ৰাণানামহমিত্যগ্নিঃ ॥ 46 ॥
তনুৱা অহমিতি ৱাযুঃ । চক্ষুষো-ঽহমিত্যাদিত্যঃ । য এৱ প্ৰাণানামহৌষীত্ । তস্য হুতাদজনীতি । অগ্নেৰ্-হুতাদজনীতি । তদগ্নিহোত্ৰস্যা-গ্নিহোত্ৰত্ৱম্ । গৌৰ্ৱা অগ্নিহোত্ৰম্ । য এৱং-ৱেঁদ গৌৰগ্নিহোত্ৰমিতি । প্ৰাণাপানাভ্যা-মেৱাগ্নিগ্ং সমৰ্ধযতি । অৱ্যৰ্ধুকঃ প্ৰাণাপানাভ্যা-ম্ভৱতি ॥ 47 ॥
য এৱং-ৱেঁদ ॥ তৌ ৱাযুৰব্ৰৱীত্ । অনু মা ভজতমিতি । যদেৱ গাৰ্হপত্যে-ঽধিশ্ৰিত্যা-হৱনীয-মভ্যুদ্দ্ৰৱান্ । তেন ত্ৱা-ম্প্ৰীণানিত্য-ব্ৰূতাম্ । তস্মা-দ্য-দ্গাৰ্হপত্যে-ঽধি-শ্ৰিত্যাহৱনীয-মভ্যুদ্দ্ৰৱতি । ৱাযুমেৱ তেন প্ৰীণাতি ॥ প্ৰজাপতি-ৰ্দেৱতা-স্সৃজমানঃ । অগ্নিমেৱ দেৱতানা-ম্প্ৰথম-মসৃজত । সো-ঽন্যদালম্-ভ্যমৱিত্ত্ৱা ॥ 48 ॥
প্ৰজাপতিমভি পৰ্যাৱৰ্তত । স মৃত্যো-ৰবিভেত্ । সো-ঽমুমাদিত্য-মাত্মনো নিৰমিমীত । তগ্ংহুত্ৱা পৰাম্পৰ্যাৱৰ্তত । ততো ৱৈ স মৃত্যুমপাজযত্ । অপ মৃত্যু-ঞ্জযতি । য এৱং-ৱেঁদ ॥ তস্মা-দ্যস্যৈৱং-ৱিঁদুষঃ । উতৈকাহমুত দ্ৱ্যহ-ন্ন জুহ্ৱতি । হুতমেৱাস্য ভৱতি । অসৌ হ্যাদিত্যো-ঽগ্নিহোত্ৰম্ ॥ 49 ॥

(তনুৱৈ ৱাযু - ৰগ্নি--ৰ্ ভৱ - ত্যৱিত্ত্ৱা - ভৱত্যেক-ঞ্চ) (অ. 6)
অনুৱাকং 7 - হৱিষ-স্সৰ্ৱদেৱতাসম্বন্ধেন প্ৰশংসা

ৰৌদ্ৰ-ঙ্গৱি । ৱাযৱ্য-মুপসৃষ্টম্ । আশ্ৱিন-ন্দুহ্যমানম্ । সৌম্য-ন্দুগ্ধম্ । ৱাৰুণমধিশ্ৰিতম্ । ৱৈশ্ৱদেৱা ভিন্দৱঃ । পৌষ্ণমুদন্তম্ । সাৰস্ৱতং-ৱিঁষ্যন্দমানম্ । মৈত্ৰগ্ং শৰঃ । ধাতুৰুদ্ৱাসিতম্ । বৃহস্পতেৰুন্নীতম্ । সৱিতুঃ প্ৰক্ৰান্তম্ । দ্যাৱাপৃথিৱ্যগ্গ্ হ্ৰিযমাণম্ । ঐন্দ্ৰাগ্ন-মুপসন্নম্ । অগ্নেঃ পূৰ্ৱা ঽঽহুতিঃ । প্ৰজাপতে-ৰুত্তৰা । ঐন্দ্ৰগ্ং হুতম্ ॥ 50 ॥

(উদ্ৱাসিতগ্ং সপ্ত চ) (অ. 7)
অনুৱাকং 8 - দোহনপ্ৰকাৰো-ঽগ্নিহোত্ৰহোত্ৰশ্চ

দক্ষিণত উপ সৃজতি । পিতৃলোকমেৱ তেন জযতি ॥ প্ৰাচীমাৱৰ্তযতি । দেৱলোকমেৱ তেন জযতি । উদীচীমাৱৃত্য দোগ্ধি । মনুষ্যলোকমেৱ তেন জযতি ॥ পূৰ্ৱৌ দুহ্যাজ্জ্যেষ্ঠস্য জ্যৈষ্ঠিনেযস্য । যো ৱা গতশ্ৰী-স্স্যাত্ । অপৰৌ দুহ্যাত্-কনিষ্ঠস্য কানিষ্ঠিনেযস্য । যো ৱা বুভূষেত্ ॥ 51 ॥
ন স-ম্মৃশতি । পাপৱস্যসস্য ৱ্যাৱৃত্ত্যৈ ॥ ৱাযৱ্যং-ৱাঁ এতদুপসৃষ্টম্ । আশ্ৱিন-ন্দুহ্যমানম্ । মৈত্ৰ-ন্দুগ্ধম্ । অৰ্যম্ণ উদ্ৱাস্যমানম্ । ত্ৱাষ্ট্ৰ-মুন্নীযমানম্ । বৃহস্পতে-ৰুন্নীতম্ । সৱিতুঃ প্ৰক্ৰান্তম্ । দ্যাৱাপৃথিৱ্যগ্গ্ হ্ৰিযমাণম্ ॥ 52 ॥
ঐন্দ্ৰাগ্নমুপ সাদিতম্ । সৰ্ৱাভ্যো ৱা এষ দেৱতাভ্যো জুহোতি । যো-ঽগ্নিহোত্ৰ-ঞ্জুহোতি ॥ যথা খলু ৱৈ ধেনু-ন্তীৰ্থে তৰ্পযতি । এৱমগ্নিহোত্ৰী যজমান-ন্তৰ্পযতি । তৃপ্যতি প্ৰজযা পশুভিঃ । প্ৰসুৱৰ্গং-লোঁক-ঞ্জানাতি । পশ্যতি পুত্ৰম্ । পশ্যতি পৌত্ৰম্ । প্ৰ প্ৰজযা পশুভি-ৰ্মিথুনৈ-ৰ্জাযতে । যস্যৈৱং-ৱিঁদুষো-ঽগ্নিহোত্ৰ-ঞ্জুহ্ৱতি । য উ চৈন দেৱং-ৱেঁদ ॥ 53 ॥

(বভূষে- দ্ধ্ৰিযমাণং - জাযতে দ্ৱে চ) (অ. 8)
অনুৱাকং 9 - অগ্নিহোত্ৰস্যাসংসৃষ্টহোমমন্ত্ৰৌ

ত্ৰযো ৱৈ প্ৰৈযমেধা আসন্ন্ । তেষা-ন্ত্ৰিৰেকো-ঽগ্নিহোত্ৰ-মজুহোত্ । দ্ৱিৰেকঃ । সকৃদেকঃ । তেষাং-যঁস্ত্ৰিৰজুহোত্ । স ঋচা-ঽজুহোত্ । যো দ্ৱিঃ । স যজুষা । য-স্সকৃত্ । স তূষ্ণীম্ ॥ 54 ॥
যশ্চ যজুষা ঽজুহোদ্যশ্চ তূষ্ণীম্ । তাৱুভাৱাৰ্ধ্নুতাম্ । তস্মা-দ্যজুষা ঽঽহুতিঃ পূৰ্ৱা হোতৱ্যা । তূষ্ণীমুত্তৰা । উভে এৱৰ্ধী অৱৰুন্ধে । অগ্নি-ৰ্জ্যোতি-ৰ্জ্যোতিৰগ্নি-স্স্ৱাহেতি সায-ঞ্জুহোতি । ৰেত এৱ ত-দ্দধাতি । সূৰ্যো জ্যোতি-ৰ্জ্যোতি-স্সূৰ্য-স্স্ৱাহেতি প্ৰাতঃ । ৰেত এৱ হিত-ম্প্ৰ জনযতি ॥ ৰেতো ৱা এতস্য হিত-ন্ন প্ৰ জাযতে ॥ 55 ॥
যস্যাগ্নিহোত্ৰমহুতগ্ং সূৰ্যো-ঽভ্যুদেতি । য-দ্যন্তে স্যাত্ । উন্নীয প্ৰাংউদাদ্ৰৱেত্ । স উপসাদ্যাতমিতো-ৰাসীত । স যদা তাম্যেত্ । অথ ভূ-স্স্ৱাহেতি জুহুযাত্ । প্ৰজাপতিৰ্ৱৈ ভূতঃ । তমেৱো-পাসৰত্ । স এৱৈন-ন্তত উন্নযতি । নাৰ্তিমাৰ্চ্ছতি যজমানঃ ॥ 56 ॥

(তূষ্ণীং - জাযতে - যজমানঃ) (অ. 9)
অনুৱাকং 10 - ৱহ্নেৰৱস্থাৱিশেষানুসাৰেণ হোমঃ

যদগ্নি-মুদ্ধৰতি । ৱসৱস্তৰ্হ্যগ্নিঃ । তস্মিন্. যস্য তথাৱিধে জুহ্ৱতি । ৱসুষ্ৱেৱাস্যাগ্নিহোত্ৰগ্ং হুত-ম্ভৱতি ॥ নিহিতো ধূপাযঞ্ছেতে । ৰুদ্ৰাস্তহ্যৰ্গ্নিঃ । তস্মিন্. যস্য তথাৱিধে জুহ্ৱতি । ৰুদ্ৰেষ্ৱেৱাস্যাগ্নিহোত্ৰগ্ং হুত-ম্ভৱতি ॥ প্ৰথমমিদ্ধ্মমৰ্চিৰা লভতে । আদিত্যাস্তৰ্হ্যগ্নিঃ ॥ 57 ॥
তস্মিন্. যস্য তথাৱিধে জুহ্ৱতি । আদিত্যেষ্ৱেৱাস্যাগ্নিহোত্ৰগ্ং হুত-ম্ভৱতি ॥ সৰ্ৱ এৱ সৰ্ৱশ ইদ্ধ্ম আদীপ্তো ভৱতি । ৱিশ্ৱে দেৱাস্তহ্যৰ্গ্নিঃ । তস্মিন্. যস্য তথাৱিধে জুহ্ৱতি । ৱিশ্ৱেষ্ৱেৱাস্য দেৱেষ্ৱগ্নিহোত্ৰগ্ং হুত-ম্ভৱতি ॥ নিতৰামৰ্চিৰুপাৱৈতি লোহিনীকেৱ ভৱতি । ইন্দ্ৰস্তৰ্হ্যগ্নিঃ । তস্মিন্. যস্য তথাৱিধে জুহ্ৱতি । ইন্দ্ৰ এৱাস্যাগ্নিহোত্ৰগ্ং হুত-ম্ভৱতি ॥ 58 ॥
অঙ্গাৰা ভৱন্তি । তেভ্যো-ঽঙ্গাৰেভ্যো-ঽৰ্চিৰুদেতি । প্ৰজাপতিস্তৰ্হ্যগ্নিঃ । তস্মিন্. যস্য তথাৱিধে জুহ্ৱতি । প্ৰজাপতাৱেৱাস্যাগ্নিহোত্ৰগ্ং হুত-ম্ভৱতি ॥ শৰো-ঽঙ্গাৰা অদ্ধ্যূহন্তে । ব্ৰহ্ম-তৰ্হ্যগ্নিঃ । তস্মিন্. যস্য তথাৱিধে জুহ্ৱতি । ব্ৰহ্মন্নেৱাস্যাগ্নিহোত্ৰগ্ং হুত-ম্ভৱতি ॥ ৱসুষু ৰুদ্ৰেষ্ৱাদিত্যেষু ৱিশ্ৱেষু দেৱেষু । ইন্দ্ৰে প্ৰজাপতৌ ব্ৰহ্মন্ন্ । অপৰিৱৰ্গমেৱাস্যৈতাসু দেৱতাসু হুত-ম্ভৱতি । যস্যৈৱং-ৱিঁদুষো-ঽগ্নিহোত্ৰ-ঞ্জুহ্ৱতি । য উ চৈন দেৱং-ৱেঁদ ॥ 59 ॥

(আদিত্যাস্তৰ্হ্যগ্নি--ৰ্ ইন্দ্ৰ এৱাস্যাগ্নিহোত্ৰগ্ং হুত-ম্ভৱতি - দেৱেষু চত্ৱাৰি চ) (অ. 10)
(যদগ্নি-ন্নিহিতঃ প্ৰথমগ্ং সৰ্ৱ এৱ নিতৰামঙ্গাৰা-শ্শৰো-ঽঙ্গাৰা

ব্ৰহ্মৱসুষ্ৱষ্টৌ)
অনুৱাকং 11 - কালভেদেন সমন্ত্ৰক-ম্পৰিষেচনম্

ঋত-ন্ত্ৱা সত্যেন পৰিষিঞ্চামীতি সায-ম্পৰিষিঞ্চতি । সত্য-ন্ত্ৱৰ্তেন পৰিষিঞ্চামীতি প্ৰাতঃ । অগ্নিৰ্ৱা ঋতম্ । অসাৱাদিত্য-স্সত্যম্ । অগ্নিমেৱ তদাদিত্যেন সায-ম্পৰিষিঞ্চতি । অগ্নিনা ঽঽদিত্য-ম্প্ৰাতস্সঃ । যাৱদহোৰাত্ৰে ভৱতঃ । তাৱদস্য লোকস্য । নাৰ্তিৰ্ন ৰিষ্টিঃ । নান্তো ন পৰ্যন্তো-ঽস্তি । যস্যৈৱং-ৱিঁদুষো-ঽগ্নিহোত্ৰ-ঞ্জুহ্ৱতি । য উ চৈন দেৱং-ৱেঁদ ॥ 60 ॥