Lord Agni

2.1 - agnihotrabrāhmaṇam - kṛṣṇa yajurveda taittirīya brāhmaṇa pāṭhaḥ - aṅgiraso vai

(Agnihotra Brahmana in English (IAST))

From Krishna Yajurveda Taittiriya Brahmana

Agnihotra Brahmana, originating from the Taittiriya Brahmana of the Krishna Yajurveda, details the foundational procedures and spiritual significance of the Agnihotra ritual. Dedicated to Lord Agni, the divine mediator, this text elucidates the sacred act of offering oblations into the consecrated fire. It serves as an essential guide for practitioners seeking to align their daily lives with cosmic order. By observing these rites, one purifies the mind, fosters spiritual discipline, and invokes the grace of the divine fire, ultimately leading to internal harmony, prosperity, and the fulfillment of Vedic injunctions for the seeker's holistic upliftment.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake prathamaḥ prapāṭhakaḥ - agnihotrabrāhmaṇam
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
anuvākaṃ 1 - agnihotrasyopoddhātaḥ
aṅgi̭raso॒ vai sa॒tramā̭sata | teṣā॒-mpṛśni̭-rgharma॒dhugā̭sīt | sarjī॒ṣeṇā̭jīvat | te᳚-'bruvann | kasmai॒ nu sa॒tramā᳚smahe | ye᳚-'syā oṣa̭dhī॒rna ja॒nayā̭ma॒ iti̭ | te di॒vo vṛṣṭi̭-masṛjanta | yāva̭nta-ssto॒kā a॒vāpa̭dyanta | tāva̭tī॒roṣa̭dhayo 'jāyanta || tā jā॒tāḥ pi॒taro̭ vi॒ṣeṇā̭limpann || 1 ||
tāsā᳚-ñja॒gdhvā rupya॒ntyait | te᳚-'bruvann | ka i॒dami॒ttha-ma̭ka॒riti̭ | va॒ya-mbhā̭ga॒dheya̭-mi॒cchamā̭nā॒ iti̭ pi॒taro᳚-'bruvann | kiṃ-vo~̭ bhāga॒dheya॒miti̭ | a॒gni॒ho॒tra e॒va no-'pya॒stvitya̭-bruvann | tebhya̭ e॒ta-dbhā̭ga॒dheya॒-mprāya̭cchann | yaddhu॒tvā ni॒mār​ṣṭi̭ | tato॒ vai ta oṣa̭dhīra-svadayann || ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 2 ||
svada̭nte-'smā॒ oṣa̭dhayaḥ | te va॒thsamu॒-pāvā̭sṛjann | i॒da-nno̭ ha॒vya-mpradā̭pa॒yeti̭ | so᳚-'bravī॒dvaraṃ̭-vṛ~ṇai | daśa̭ mā॒ rātrī᳚rjā॒ta-nna do̭hann | ā॒sa॒ṅga॒va-mmā॒trā sa॒ha ca̭rā॒ṇīti̭ | tasmā᳚-dva॒thsa-ñjā॒ta-ndaśa॒ rātrī॒rna dṷhanti | ā॒sa॒ṅga॒va-mmā॒trā sa॒ha cara̭ti | vārḙvṛta॒gg॒hya̭sya | tasmā᳚-dva॒thsagṃ sagṃ̭sṛṣṭadha॒yagṃ ru॒dro ghātṷkaḥ | ati॒ hi sa॒ndhā-ndhaya̭ti || 3 ||
(a॒li॒mpa॒n - veda॒ - ghātṷka॒ eka̭-ñca) (a. 1)
anuvākaṃ 2 - agnihotranirūpaṇam
pra॒jāpa̭ti-ra॒gni-ma̭sṛjata | ta-mpra॒jā anva̭sṛjyanta | tama̭bhā॒ga upā᳚sta | so᳚-'sya pra॒jābhi॒-rapā᳚krāmat | tama̭va॒rurṷ-thsamā॒no-'nvai᳚t | tama̭va॒rudha॒-nnāśa̭knot | sa tapo̭ 'tapyata | so᳚-'gni-rupā̭rama॒tātā̭pi॒ vai sya pra॒jāpa̭ti॒riti̭ | sa ra॒rāṭā॒duda̭mṛṣṭa || 4 ||
ta-dghṛ॒tama̭bhavat | tasmā॒dyasya̭ dakṣiṇa॒taḥ keśā॒ unmṛ̭ṣṭāḥ | tā-ñjye᳚ṣṭhala॒kṣmī prā̭jāpa॒tyetyā̭huḥ | ya-dra॒rāṭā̭du॒damṛ̭ṣṭa | tasmā᳚-dra॒rāṭe॒ keśā॒ na sa̭nti | tada॒gnau prāgṛ̭hṇāt | tadvya̭ciki॒thsat | ju॒havā॒nī(3) mā hau॒ṣā(3)miti̭ | ta-dvi̭ciki॒thsāyai॒ janma̭ || ya e॒vaṃ-vi~॒dvān. vi̭ci॒kithsa̭ti || 5 ||
vasī̭ya e॒va cḙtayate || taṃ-vā~ga॒bhya̭vada-jju॒hudhīti̭ | so᳚-'bravīt | kastvama॒sīti̭ | svaiva te॒ vāgitya̭bravīt | so̭-'juho॒-thsvāheti̭ | tathsvā̭hākā॒rasya॒ janma̭ || ya e॒vagg​ svā̭hākā॒rasya॒ janma॒ veda̭ | ka॒roti̭ svāhākā॒reṇa̭ vī॒rya᳚m || yasyai॒vaṃ-vi~॒duṣaḥ̭ svāhākā॒reṇa॒ juhva̭ti || 6 ||
bhogā̭yai॒vāsya̭ hu॒ta-mbha̭vati || tasyā॒ āhṷtyai॒ purṷṣa-masṛjata | dvi॒tīya̭-majuhot | so-'śva̭-masṛjata | tṛ॒tīya̭-majuhot | sa gāma̭sṛjata | ca॒tu॒rtha-ma̭juhot | so-'vi̭masṛjata | pa॒ñca॒ma-ma̭juhot | so̭-'jāma̭sṛjata || 7 ||
so᳚-'gni-ra̭bibhet | āhṷtībhi॒rvai mā᳚-''pno॒tīti̭ | sa pra॒jāpa̭ti॒-mpunaḥ॒ prāvi̭śat | ta-mpra॒jāpa̭ti-rabravīt | jāya॒sveti̭ | so᳚-'bravīt | ki-mbhā̭ga॒dheya̭ma॒bhi ja̭niṣya॒ iti̭ | tubhya̭me॒vedagṃ hṷ̄yātā॒ itya̭bravīt | sa e॒ta-dbhā̭ga॒dheya̭ma॒bhya̭jāyata | yada̭gniho॒tram || 8 ||
tasmā̭dagniho॒tra-mṷcyate || taddhū॒yamā̭na-mādi॒tyo᳚-'bravīt | mā haṷṣīḥ | u॒bhayo॒rvai-nā̭ve॒taditi̭ | so᳚-'gni-ra̭bravīt | ka॒tha-nnaṷ hoṣya॒ntīti̭ | sā॒yame॒va tubhya̭-ñju॒havanṋ | prā॒tarmahya॒-mitya̭bravīt | tasmā̭da॒gnayḙ sā॒yagṃ hṷ̄yate | sūryā̭ya prā॒taḥ || 9 ||
ā॒gne॒yī vai rātriḥ̭ | ai॒ndramahaḥ̭ | yadanṷdite॒ sūrye᳚ prā॒tarjṷhu॒yāt | u॒bhaya̭me॒vāgne॒yagg​ syā᳚t | udi̭te॒ sūrye᳚ prā॒tarjṷhoti | tathā॒-'gnayḙ sā॒yagṃ hṷ̄yate | sūryā̭ya prā॒taḥ || rātriṃ॒-vā~ anṷ pra॒jāḥ pra jā̭yante | ahnā॒ prati̭ tiṣṭhanti | yathsā॒ya-ñju॒hoti̭ || 10 ||
praiva tena̭ jāyate | udi̭te॒ sūrye᳚ prā॒ta-rjṷhoti | pratye॒va tena̭ tiṣṭhati || pra॒jāpa̭tira-kāmayata॒ prajā̭ye॒yeti̭ | sa e॒tada̭gniho॒tra-mmi̭thu॒na-ma̭paśyat | tadudi̭te॒ sūryḙ-'juhot | yajṷṣā॒ 'nyat | tū॒ṣṇīma॒nyat | tato॒ vai sa prājā̭yata | yasyai॒vaṃ-vi~॒duṣa॒ udi̭te॒ sūrye᳚-'gniho॒tra-ñjuhva̭ti || 11 ||
praiva jā̭yate | atho॒ yathā॒ divā᳚ prajā॒nanneti̭ | tā॒dṛge॒va tat || atho॒ khalvā̭huḥ | yasya॒ vai dvau puṇyaṷ gṛ॒he vasa̭taḥ | yastayo̭ra॒nyagṃ rā॒dhaya̭tya॒nya-nna | u॒bhau vāva sa tāvṛ̭ccha॒tīti̭ | a॒gniṃ-vā~vādi॒tya-ssā॒ya-mpravi̭śati | tasmā̭da॒gnirdū॒rānnakta̭-ndadṛśe |
u॒bhe hi teja̭sī sa॒pandyḙte || 12 ||
u॒dyantaṃ॒-vā~vādi॒tya-ma॒gniranṷ sa॒māro̭hati | tasmā᳚ddhū॒ma e॒vāgnerdivā̭ dadṛśe | yada॒gnayḙ sā॒ya-ñjṷhu॒yāt | ā sūryā̭ya vṛścyeta | yathsūryā̭ya prā॒ta-rjṷhu॒yāt | ā-'gnayḙ vṛścyeta | de॒vatā᳚bhya-ssa॒mada̭-ndaddhyāt | a॒gnirjyoti॒-rjyoti॒-ssūrya॒-ssvāhetye॒va sā॒yagṃ ho̭ta॒vya᳚m | sūryo॒ jyoti॒-rjyoti̭ra॒gni-ssvāheti̭ prā॒taḥ | tatho॒bhābhyāgṃ̭ sā॒yagṃ hṷ̄yate || 13 ||
u॒bhābhyā᳚-mprā॒taḥ | na de॒vatā᳚bhya-ssa॒mada̭-ndadhāti || a॒gnirjyoti॒rityā̭ha | a॒gnirvai rḙto॒dhāḥ || pra॒jā jyoti॒rityā̭ha | pra॒jā e॒vāsmai॒ pra ja̭nayati || sūryo॒ jyoti॒rityā̭ha | pra॒jāsve॒va prajā̭tāsu॒ reto̭ dadhāti || jyoti̭ra॒gni-ssvāhetyā̭ha | pra॒jā e॒va prajā̭tā a॒syā-mprati̭ṣṭhāpayati || 14 ||
tū॒ṣṇīmutta̭rā॒-māhṷti-ñjuhoti | mi॒thu॒na॒tvāya॒ prajā᳚tyai || yadudi̭te॒ sūrye᳚ prā॒ta-rjṷhu॒yāt | yathā-'ti̭thaye॒ pradrṷtāya śū॒nyāyā̭vasa॒thā-yā̭hā॒ryagṃ̭ hara̭nti | tā॒dṛge॒va tat |
kvāha॒ tata॒sta-dbhava॒tītyā̭huḥ | yathsa na veda̭ | yasmai॒ taddhara॒ntīti̭ | tasmā॒-dyadaṷṣa॒sa-ñju॒hoti̭ | tade॒va sa̭pra॒nti | atho॒ yathā॒ prārtha̭mauṣa॒sa-mpa̭ri॒ veve᳚ṣṭi | tā॒dṛge॒va tat || 15 ||
(a॒mṛ॒ṣṭa॒ - vi॒ci॒kithsa̭ti॒ - juhva̭ - tya॒jāma̭sṛja - tāgniho॒tragṃ - sūryā̭ya prā॒ta--r ju॒hoti॒ - juhva̭ti - sa॒mpadyḙte - hūyate - sthāpayati - sampra॒ti dve ca̭) (a. 2)
anuvākaṃ 3 - upayokṣyamāṇasya haviṣa-ssaṃskāraḥ
ru॒dro vā e॒ṣaḥ | yada॒gniḥ | patnī᳚ sthā॒lī | yanmaddhye॒-'gne-ra̭dhi॒śraye᳚t | ru॒drāya॒ patnī॒mapi̭ daddhyāt | pra॒māyṷkā syāt | udī॒co-'ṅgā̭rānni॒rūhyādhi̭ śrayati | patni̭yai gopī॒thāya̭ || vya̭ntān karoti | tathā॒ patnya-pra̭māyukā bhavati || 16 ||
gha॒rmo vā e॒ṣo-'śā᳚ntaḥ | aha̭rahaḥ॒ pravṛ̭jyate | yada̭gniho॒tram | prati̭ṣiñce-tpa॒śukā̭masya | śā॒ntami̭va॒ hi pa̭śa॒vya᳚m || na prati̭ṣiñce-dbrahmavarca॒sakā̭masya | sami̭ddhamiva॒ hi bra̭hmavarca॒sam || atho॒ khalṷ | pra॒ti॒ṣicya̭me॒va | yat-pra̭tiṣi॒ñcati̭ || 17 ||
tat-pa̭śa॒vya᳚m | yajju॒hoti̭ | tadbra̭hmavarca॒si | u॒bhaya̭me॒vākaḥ̭ || pracyṷtaṃ॒-vā~ e॒tada॒smā-llo॒kāt | aga̭ta-ndevalo॒kam | yacchṛ॒tagṃ ha॒virana̭bhighāritam | a॒bhidyo̭tayati | a॒bhyḙvaina̭dghārayati | atho̭ deva॒traivaina̭-dgamayati || 18 ||
parya̭gni karoti | rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai || triḥ parya̭gni karoti | tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ | atho̭ meddhya॒tvāya̭ || yat-prā॒cīna̭-mudvā॒saye᳚t | yaja̭mānagṃ śu॒cā 'rpa̭yet | ya-dda̭kṣi॒ṇā | pi॒tṛ॒de॒va॒tyagg̭ syāt | yat-pra॒tyak || 19 ||
patnīgṃ̭ śu॒cā 'rpa̭yet | u॒dī॒cīna॒-mudvā̭sayati | e॒ṣā vai dḙvamanu॒ṣyāṇāgṃ̭ śā॒ntā dik | tāme॒vaina॒danū-dvā̭sayati॒ śāntyai᳚ || vartma̭ karoti | ya॒jñasya॒ santa̭tyai || niṣṭa̭pati | upai॒va tathstṛ̭ṇāti || ca॒turunna̭yati | catṷṣpādaḥ pa॒śavaḥ̭ || 20 ||
pa॒śūne॒vā-va̭rundhe || sarvā᳚n-pū॒rṇānunna̭yati | sarve॒ hi puṇyā̭ rā॒ddhāḥ || a॒nūca॒ unna̭yati | pra॒jāyā̭ anūcīna॒tvāya̭ | a॒nūcye॒vāsya̭ pra॒jā 'rdhṷkā bhavati || sa-mmṛ̭śati॒ vyāvṛ̭ttyai || nāho᳚ṣya॒nnupa̭ sādayet | yadaho᳚ṣyannupa sā॒daye᳚t | yathā॒ 'nyasmā̭ upani॒dhāya̭ || 21 ||
a॒nyasmai᳚ pra॒yaccha̭ti | tā॒dṛge॒va tat | ā-'smai̭ vṛścyeta | yade॒va gār​ha̭patye-'dhi॒śraya̭ti | tena॒ gār​ha̭patya-mprīṇāti || a॒gnira̭bibhet | āhṷtayo॒ mā-'tye᳚ṣya॒ntīti̭ | sa e॒tāgṃ sa॒midha̭-mapaśyat | tāmā-'dha̭tta | tato॒ vā a॒gnāvāhṷtayo-'ddhriyanta || 22 ||
yadḙnagṃ sa॒maya̭cchat | tathsa॒midhaḥ̭ sami॒ttvam | sa॒midha॒māda̭dhāti | same॒vainaṃ̭-ya~cchati | āhṷtīnā॒-ndhṛtyai᳚ | atho̭ agniho॒trame॒veddhmava̭t-karoti | āhṷtīnā॒-mprati̭ṣṭhityai || bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | yadekāgṃ̭ sa॒midha̭mā॒dhāya॒ dve āhṷtī ju॒hoti̭ | atha॒ kasyāgṃ̭ sa॒midhi̭ dvi॒tīyā॒-māhṷti-ñjuho॒tīti̭ || 23 ||
ya-ddve sa॒midhā̭vāda॒ddhyāt | bhrātṛ̭vyamasmai janayet | ekāgṃ̭ sa॒midha̭mā॒dhāya̭ | yajṷṣā॒ 'nyāmāhṷti-ñjuhoti | u॒bhe e॒va sa॒midva̭tī॒ āhṷtī juhoti | nāsmai॒ bhrātṛ̭vya-ñjanayati || ādī᳚ptāyā-ñjuhoti | sami̭ddhamiva॒ hi bra̭hmavarca॒sam | atho॒ yathā-'ti̭thi॒-ñjyoti̭ṣkṛ॒tvā pa̭ri॒veve᳚ṣṭi | tā॒dṛge॒va tat || ca॒turunna̭yati | dvirjṷhoti | tasmā᳚-ddvi॒pā-ccatṷṣpādamatti | atho᳚ dvi॒padye॒va catṷṣpadaḥ॒ prati̭ṣṭhāpayati || 24 ||
(bha॒va॒ti॒ - pra॒ti॒ṣi॒ñcati̭ - gamayati - pra॒tyak - pa॒śava̭ - upani॒dhā - yā᳚dghriya॒n - teti॒ - tacca॒tvāri̭ ca) (a. 3)
anuvākaṃ 4 - upayuktasya haviṣa-ssaṃskāraḥ
u॒tta॒rāva̭tīṃ॒-vai~ de॒vā āhṷti॒majṷhavuḥ | avā̭cī॒masṷrāḥ | tato̭ de॒vā abha̭vann | parā-'sṷrāḥ | ya-ṅkā॒mayḙta॒ vasī̭yān-thsyā॒diti̭ | kanī̭ya॒stasya॒ pūrvagṃ̭ hu॒tvā | utta̭ra॒-mbhūyo̭ juhuyāt | e॒ṣā vā ṷtta॒rāva॒tyāhṷtiḥ | tā-nde॒vā a̭juhavuḥ | tata॒stḙ-'bhavann || 25 ||
yasyai॒va-ñjuhva̭ti | bhava̭tye॒va || ya-ṅkā॒mayḙta॒ pāpī̭yān-thsyā॒diti̭ | bhūya॒stasya॒ pūrvagṃ̭ hu॒tvā | utta̭ra॒-ṅkanī̭yo juhuyāt | e॒ṣā vā avā॒cyāhṷtiḥ | tāmasṷrā ajuhavuḥ | tata॒ste parā̭-'bhavann | yasyai॒va-ñjuhva̭ti | parai॒va bha̭vati || 26 ||
hu॒tvopa̭ sādaya॒tyajā̭mitvāya | atho॒ vyāvṛ̭ttyai || gār​ha̭patya॒-mpratī᳚kṣate | ana̭nuddhyāyina-me॒vaina̭-ṅkaroti || a॒gni॒ho॒trasya॒ vai sthā॒ṇura̭sti | taṃ-ya~ ṛ॒cchet | ya॒jña॒sthā॒ṇumṛ̭cchet | e॒ṣa vā a̭gniho॒trasya̭ sthā॒ṇuḥ | yat-pūrvā-''hṷtiḥ | tāṃ-ya~dutta̭rayā॒-'bhi jṷhu॒yāt || 27 ||
ya॒jña॒sthā॒ṇu-mṛ̭cchet | a॒ti॒hāya॒ pūrvā॒māhṷti-ñjuhoti | ya॒jña॒sthā॒ṇume॒va pari̭ vṛṇakti | atho॒ bhrātṛ̭vyame॒vāptvā 'ti̭krāmati || a॒vā॒cīnagṃ̭ sā॒yamupa̭ mār​ṣṭi | reta̭ e॒va ta-dda̭dhāti | ū॒rdhva-mprā॒taḥ | pra ja̭nayatye॒va tat || bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | ca॒turunna̭yati || 28 ||
dvirjṷhoti | atha॒ kva̭ dve āhṷtī bhavata॒ iti̭ | a॒gnau vai᳚śvāna॒ra iti̭ brūyāt | e॒ṣa vā a॒gnirvai᳚śvāna॒raḥ | yadbrā᳚hma॒ṇaḥ | hu॒tvā dviḥ prāśñā̭ti | a॒gnāve॒va vai᳚śvāna॒re dve āhṷtī juhoti || dvirju॒hoti̭ | dvirnimā᳚r​ṣṭi | dviḥ prāśñā̭ti || 29 ||
ṣaṭ-thsampa̭dyante | ṣaḍvā ṛ॒tavaḥ̭ | ṛ॒tūne॒va prī̭ṇāti | bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | ki॒-nde॒va॒tya̭-magniho॒tramiti̭ | vai॒śva॒de॒vamiti̭ brūyāt | ya-dyajṷṣā ju॒hoti̭ | tadai᳚ndrā॒gnam | yat-tū॒ṣṇīm | tat-prā̭jāpa॒tyam || 30 ||
yanni॒mār​ṣṭi̭ | tadoṣa̭dhīnām | yaddvi॒tīya᳚m | tat-pi̭tṛ॒ṇām | yat-prāśñā̭ti | ta-dgarbhā̭ṇām | tasmā॒-dgarbhā॒ ana̭śnanto vardhante | yadā॒cāma̭ti | tanma̭nu॒ṣyā̭ṇām || uda̭mparyā॒vṛtyācā̭mati || 31 ||
ā॒tmano̭ gopī॒thāya̭ || nirṇḙnekti॒ śuddhyai᳚ || niṣṭa̭pati sva॒gākṛ̭tyai | u-ddi̭śati | sa॒pta॒r॒ṣīne॒va prī̭ṇāti || da॒kṣi॒ṇā pa॒ryāva̭rtate | svame॒va vī॒rya̭manṷ pa॒ryāva̭rtate | tasmā॒-ddakṣi॒ṇo-'rdha̭ ā॒tmano̭ vī॒ryā̭vattaraḥ | atho̭ ādi॒tyasyai॒vāvṛta॒manṷ pa॒ryāva̭rtate || hu॒tvopa॒ sami̭ndhe || 32 ||
bra॒hma॒va॒rca॒sasya॒ sami̭ddhyai || na ba॒ra॒ḥiranu॒ pra ha̭ret | asagg̭sthito॒ vā e॒ṣa ya॒jñaḥ | yada̭gniho॒tram | yada̭nu pra॒hare᳚t | ya॒jñaṃ-vi~cchi̭ndyāt | tasmā॒nnānṷ pra॒hṛtya᳚m | ya॒jñasya॒ santa̭tyai || a॒po ni na̭yati | a॒va॒bhṛ॒thasyai॒va rū॒pama̭kaḥ || 33 ||
(a॒bha॒va॒n - bha॒va॒ti॒ - ju॒hu॒yān - na̭yati - mār​ṣṭi॒ dviḥ prāśñā̭ti - prājāpa॒tya - mācā̭matī - ndhe - 'kaḥ) (a. 4)
anuvākaṃ 5 - kāmyāni homadravyāṇi
bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | a॒gni॒ho॒traprā̭yaṇā ya॒jñāḥ | ki-mprā̭yaṇa-magniho॒tramiti̭ | va॒thso vā a̭gniho॒trasya॒ prāya̭ṇam | a॒gni॒ho॒traṃ-ya~̭jñānā᳚m || tasya̭ pṛthi॒vī sadaḥ̭ | a॒ntari̭kṣa॒-māgnī᳚ddhram | dyaur-ha̭vi॒rdhāna᳚m | di॒vyā āpaḥ॒ prokṣa̭ṇayaḥ | oṣa̭dhayo ba॒ra॒ḥiḥ || 34 ||
vana॒spata̭ya i॒ddhmaḥ | diśaḥ̭ pari॒dhayaḥ̭ | ā॒di॒tyo yūpaḥ̭ | yaja̭mānaḥ pa॒śuḥ | sa॒mu॒dro̭-'vabhṛ॒thaḥ | saṃ॒​va~॒thsa॒ra-ssva̭gākā॒raḥ | tasmā॒dāhi̭tāgne॒-ssarva̭me॒va ba̭r​hi॒ṣya̭-nda॒tta-mbha̭vati | ya-thsā॒ya-ñju॒hoti̭ | rātri̭me॒va tena̭ dakṣi॒ṇyā᳚-ṅkurute | yat-prā॒taḥ || 35 ||
aha̭re॒va tena̭ dakṣi॒ṇya̭-ṅkurute | yat-tato॒ dadā̭ti | sā dakṣi̭ṇā || yāva̭nto॒ vai de॒vā ahṷta॒mādanṋ | te parā̭-'bhavann | ta e॒tada̭gniho॒tragṃ sarva̭syai॒va sa̭mava॒dāyā̭juhavuḥ | tasmā̭dāhuḥ | a॒gni॒ho॒traṃ-vai~ de॒vā gṛ॒hāṇā॒-nniṣkṛ̭ti-mapaśya॒nniti̭ | ya-thsā॒ya-ñju॒hoti̭ | rātri̭yā e॒va taddhu॒tādyā̭ya || 36 ||
yaja̭māna॒syā-pa̭rābhāvāya | yat-prā॒taḥ | ahna̭ e॒va taddhu॒tādyā̭ya | yaja̭māna॒syā-pa̭rābhāvāya | yat-tato॒-'śnāti̭ | hu॒tame॒va tat || dvayoḥ॒ paya̭sā juhuyāt-pa॒śukā̭masya | e॒tadvā a̭gniho॒tra-mmi̭thu॒nam | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | pra pra॒jayā̭ pa॒śubhi̭-rmithu॒nai-rjā̭yate || 37 ||
i॒māme॒va pūrva̭yā du॒he | a॒mūmutta̭rayā | a॒dhi॒śrityotta̭ra॒mā na̭yati | yonā̭ve॒va ta-dretaḥ̭ siñcati pra॒jana̭ne || ājyḙna juhuyā॒t-teja̭skāmasya | tejo॒ vā ājya᳚m | te॒ja॒svyḙva bha̭vati | paya̭sā pa॒śukā̭masya | e॒tadvai pa̭śū॒nāgṃ rū॒pam | rū॒peṇai॒vāsmai̭ pa॒śūnava̭ rundhe || 38 ||
pa॒śu॒māne॒va bha̭vati | da॒ddhnendri॒ya kā̭masya | i॒ndri॒yaṃ-vai~ dadhi̭ | i॒ndri॒yā॒vyḙva bha̭vati | ya॒vā॒gvā᳚ grāma̭kāmasyauṣa॒dhā vai ma̭nu॒ṣyāḥ᳚ | bhā॒ga॒dheyḙnai॒vāsmai̭ sajā॒tānava̭-rundhe | grā॒myḙva bha̭vati ||
aya̭jño॒ vā e॒ṣaḥ | yo̭sā॒mā || 39 ||
ca॒turunna̭yati | catṷrakṣaragṃ rathanta॒ram | ra॒tha॒nta॒rasyai॒ṣa varṇaḥ̭ | u॒parī̭va harati | a॒ntari̭kṣaṃ-vā~made॒vyam | vā॒ma॒de॒vyasyai॒ṣa varṇaḥ̭ | dvirjṷhoti | dvya̭kṣara-mbṛ॒hat | bṛ॒ha॒ta e॒ṣa varṇaḥ̭ | a॒gni॒ho॒trame॒va ta-thsāma̭nvat-karoti || 40 ||
yo vā a̭gniho॒trasyo̭pa॒sado॒ veda̭ | upai̭namupa॒sado̭ namanti | vi॒ndata̭ upasa॒ttāra᳚m | u॒nnīyopa̭ sādayati | pṛ॒thi॒vīme॒va prī̭ṇāti | ho॒ṣyannupa̭ sādayati | a॒ntari̭kṣame॒va prī̭ṇāti | hu॒tvopa̭ sādayati | diva̭me॒va prī̭ṇāti | e॒tā vā a̭gniho॒trasyo̭pa॒sadaḥ̭ || 41 ||
ya e॒vaṃ-ve~da̭ | upai̭na-mupa॒sado̭ namanti | vi॒ndata̭ upasa॒ttāra᳚m || yo vā a̭gniho॒trasyāśrā̭vita-mpra॒tyāśrā̭vita॒gṃ॒ hotā̭ra-mbra॒hmāṇaṃ̭-va~ṣaṭkā॒raṃ-ve~da̭ | tasya॒ tvḙva hu॒tam | prā॒ṇo vā a̭gniho॒trasyāśrā̭vitam | a॒pā॒naḥ pra॒tyāśrā̭vitam | mano॒ hotā᳚ | cakṣṷ-rbra॒hmā | ni॒me॒ṣo va̭ṣaṭkā॒raḥ || 42 ||
ya e॒vaṃ-ve~da̭ | tasya॒ tvḙva hu॒tam || sā॒yaṃ॒-yā~vā̭naśca॒ vai de॒vāḥ prā̭ta॒ryāvā̭ṇaścā-gniho॒triṇo̭ gṛ॒hamāga̭cchanti | tān. yanna ta॒rpaye᳚t | pra॒jayā᳚-'sya pa॒śubhi॒rvi ti̭ṣṭherann | yatta॒rpaye᳚t | tṛ॒ptā ḙna-mpra॒jayā̭ pa॒śubhi̭starpayeyuḥ || sa॒jūrde॒vai-ssā॒yaṃ-yā~va̭bhi॒riti̭ sā॒yagṃ sa-mmṛ̭śati | sa॒jūrde॒vaiḥ prā॒taryāva̭bhi॒riti̭ prā॒taḥ | ye cai॒va de॒vā-ssā̭yaṃ॒-yā~vā̭no॒ ye ca̭ prāta॒ryāvā̭ṇaḥ || 43 ||
tāne॒vobhayāg̭ starpayati | ta ḙna-ntṛ॒ptāḥ pra॒jayā̭ pa॒śubhi̭ starpayanti || a॒ru॒ṇo ha̭ smā॒haupa̭veśiḥ | a॒gni॒ho॒tra e॒vāhagṃ sā॒ya-mprā̭ta॒rvajra॒-mbhrātṛ̭vyebhyaḥ॒ pra ha̭rāmi | tasmā॒-nmatpāpī̭yāgṃso॒ bhrātṛ̭vyā॒ iti̭ | ca॒turunna̭yati | dvirjṷhoti | sa॒mi-thsa̭pta॒mī | sa॒ptapa̭dā॒ śakva̭rī | śā॒kva॒ro vajraḥ̭ | a॒gni॒ho॒tra e॒va tathsā॒ya-mprā̭ta॒rvajraṃ॒-ya~ja̭māno॒ bhrātṛ̭vyāya॒ pra ha̭rati | bhava̭tyā॒tmanā᳚ | parā᳚-'sya॒ bhrātṛ̭vyo bhavati || 44 ||
(ba॒r॒hiḥ - prā॒ta--r hu॒tādyā̭ya - jāyate - rundhe - 'sā॒mā - ka̭ro - tye॒tā vā a̭gniho॒trasyo̭ pa॒sado̭ - vaṣaṭkā॒ra - śca̭ prāta॒ryāvā̭ṇo॒ - vajra॒strīṇi̭ ca) (a. 5)
anuvākaṃ 6 - abhyuddravaṇam, homābhāvapratīkāraśca
pra॒jāpa̭ti-rakāmaya-tātma॒n vanmḙ jāye॒teti̭ | so̭-'juhot | tasyā᳚tma॒n vada̭jāyata | a॒gni-rvā॒yurā̭-di॒tyaḥ | te᳚-'bruvann | pra॒jāpa̭ti-rahauṣī-dātma॒n-vanmḙ jāye॒teti̭ | tasya̭ va॒yama̭janiṣmahi | jāya̭tā-nna ātma॒n-vaditi॒ tḙ-'juhavuḥ | prā॒ṇānā̭ma॒gniḥ | ta॒nuvai̭ vā॒yuḥ || 45 ||
cakṣṷṣa ādi॒tyaḥ | teṣāgṃ̭ hu॒tāda̭jāyata॒ gaure॒va || tasyai॒ paya̭si॒ vyāya̭cchanta | mama̭ hu॒tāda̭jani॒ mameti̭ | te pra॒jāpa̭ti-mpra॒śnamā̭yann | sa ā̭di॒tyo᳚-'gni-ma̭bravīt | ya॒ta॒ro nau॒ jayā᳚t | tannaṷ sa॒hāsa॒diti̭ | kasyai ko-'haṷṣī॒diti̭ pra॒jāpa̭ti-rabravī॒t-kasyai ka॒ iti̭ | prā॒ṇānā̭ma॒hamitya॒gniḥ || 46 ||
ta॒nuvā̭ a॒hamiti̭ vā॒yuḥ | cakṣṷṣo॒-'hamityā̭di॒tyaḥ | ya e॒va prā॒ṇānā॒mahaṷṣīt | tasya̭ hu॒tāda̭ja॒nīti̭ | a॒gner-hu॒tāda̭ja॒nīti̭ | tada̭gniho॒trasyā᳚-gnihotra॒tvam | gaurvā a̭gniho॒tram | ya e॒vaṃ-ve~da॒ gaura̭gniho॒tramiti̭ | prā॒ṇā॒pā॒nābhyā̭-me॒vāgnigṃ sama̭rdhayati | avya̭rdhukaḥ prāṇāpā॒nābhyā᳚-mbhavati || 47 ||
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || tau vā॒yura̭bravīt | anu॒ mā bha̭jata॒miti̭ | yade॒va gār​ha̭patye-'dhi॒śrityā̭-hava॒nīya̭-ma॒bhyṷddravāṋ | tena॒ tvā-mprī̭ṇā॒nitya̭-brūtām | tasmā॒-dya-dgār​ha̭patye-'dhi॒-śrityā̭hava॒nīya̭-ma॒bhyṷddrava̭ti | vā॒yume॒va tena̭ prīṇāti || pra॒jāpa̭ti-rde॒vatā᳚-ssṛ॒jamā̭naḥ | a॒gnime॒va de॒vatā̭nā-mpratha॒ma-ma̭sṛjata | so᳚-'nyadā̭la॒m-bhya̭mavi̭ttvā || 48 ||
pra॒jāpa̭tima॒bhi pa॒ryāva̭rtata | sa mṛ॒tyo-ra̭bibhet | so̭-'mumā̭di॒tya-mā॒tmano॒ nira̭mimīta | tagṃhu॒tvā parā᳚mpa॒ryāva̭rtata | tato॒ vai sa mṛ॒tyumapā̭jayat | apa̭ mṛ॒tyu-ñja̭yati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || tasmā॒-dyasyai॒vaṃ-vi~॒duṣaḥ̭ | u॒taikā॒hamu॒ta dvya॒ha-nna juhva̭ti | hu॒tame॒vāsya̭ bhavati | a॒sau hyā̭di॒tyo᳚-'gniho॒tram || 49 ||
(ta॒nuvai̭ vā॒yu - ra॒gni--r bha̭va॒ - tyavi̭ttvā - bhava॒tyeka̭-ñca) (a. 6)
anuvākaṃ 7 - haviṣa-ssarvadevatāsambandhena praśaṃsā
rau॒dra-ṅgavi̭ | vā॒ya॒vya̭-mupa̭sṛṣṭam | ā॒śvi॒na-ndu॒hyamā̭nam | sau॒mya-ndu॒gdham | vā॒ru॒ṇamadhi̭śritam | vai॒śva॒de॒vā bhi॒ndavaḥ̭ | pau॒ṣṇamuda̭ntam | sā॒ra॒sva॒taṃ-vi~॒ṣyanda̭mānam | mai॒tragṃ śaraḥ̭ | dhā॒turudvā̭sitam | bṛha॒spate॒runnī̭tam | sa॒vi॒tuḥ prakrā᳚ntam | dyā॒vā॒pṛ॒thi॒vyagg̭ hri॒yamā̭ṇam | ai॒ndrā॒gna-mupa̭sannam | a॒gneḥ pūrvā ''hṷtiḥ | pra॒jāpa̭te॒-rutta̭rā | ai॒ndragṃ hu॒tam || 50 ||
(udvā̭sitagṃ sa॒pta ca̭) (a. 7)
anuvākaṃ 8 - dohanaprakāro-'gnihotrahotraśca
da॒kṣi॒ṇa॒ta upa̭ sṛjati | pi॒tṛ॒lo॒kame॒va tena̭ jayati || prācī॒māva̭rtayati | de॒va॒lo॒kame॒va tena̭ jayati | udī̭cīmā॒vṛtya̭ dogdhi | ma॒nu॒ṣya॒lo॒kame॒va tena̭ jayati || pūrvaṷ duhyājjye॒ṣṭhasya̭ jyaiṣṭhine॒yasya̭ | yo vā̭ ga॒taśrī॒-ssyāt | apa̭rau duhyāt-kani॒ṣṭhasya̭ kāniṣṭhine॒yasya̭ | yo vā॒ bubhṷ̄ṣet || 51 ||
na sa-mmṛ̭śati | pā॒pa॒va॒sya॒sasya॒ vyāvṛ̭ttyai || vā॒ya॒vyaṃ̭-vā~ e॒tadupa̭sṛṣṭam | ā॒śvi॒na-ndu॒hyamā̭nam | mai॒tra-ndu॒gdham | a॒rya॒mṇa ṷdvā॒syamā̭nam | tvā॒ṣṭra-mṷnnī॒yamā̭nam | bṛha॒spate॒-runnī̭tam | sa॒vi॒tuḥ prakrā᳚ntam | dyā॒vā॒pṛ॒thi॒vyagg̭ hri॒yamā̭ṇam || 52 ||
ai॒ndrā॒gnamupa̭ sāditam | sarvā᳚bhyo॒ vā e॒ṣa de॒vatā᳚bhyo juhoti | yo᳚-'gniho॒tra-ñju॒hoti̭ || yathā॒ khalu॒ vai dhe॒nu-ntī॒rthe ta॒rpaya̭ti | e॒vama̭gniho॒trī yaja̭māna-ntarpayati | tṛpya̭ti pra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ | prasṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-ñjā̭nāti | paśya̭ti pu॒tram | paśya̭ti॒ pautra᳚m | pra pra॒jayā̭ pa॒śubhi̭-rmithu॒nai-rjā̭yate | yasyai॒vaṃ-vi~॒duṣo᳚-'gniho॒tra-ñjuhva̭ti | ya ṷ caina de॒vaṃ-ve~da̭ || 53 ||
(babhṷ̄ṣe- ddhri॒yamā̭ṇaṃ - jāyate॒ dve ca̭) (a. 8)
anuvākaṃ 9 - agnihotrasyāsaṃsṛṣṭahomamantrau
trayo॒ vai prai̭yame॒dhā ā̭sann | teṣā॒-ntrireko᳚-'gniho॒tra-ma̭juhot | dvirekaḥ̭ | sa॒kṛdekaḥ̭ | teṣāṃ॒-ya~strirajṷhot | sa ṛ॒cā-'jṷhot | yo dviḥ | sa yajṷṣā | ya-ssa॒kṛt | sa tū॒ṣṇīm || 54 ||
yaśca॒ yaju॒ṣā 'jṷho॒dyaśca̭ tū॒ṣṇīm | tāvu॒bhāvā᳚rdhnutām | tasmā॒-dyaju॒ṣā ''hṷtiḥ॒ pūrvā̭ hota॒vyā᳚ | tū॒ṣṇīmutta̭rā | u॒bhe e॒vardhī ava̭rundhe | a॒gni-rjyoti॒-rjyoti̭ra॒gni-ssvāheti̭ sā॒ya-ñjṷhoti | reta̭ e॒va ta-dda̭dhāti | sūryo॒ jyoti॒-rjyoti॒-ssūrya॒-ssvāheti̭ prā॒taḥ | reta̭ e॒va hi॒ta-mpra ja̭nayati || reto॒ vā e॒tasya̭ hi॒ta-nna pra jā̭yate || 55 ||
yasyā᳚gniho॒tramahṷta॒gṃ॒ sūryo॒-'bhyṷdeti̭ | ya-dyante॒ syāt | u॒nnīya॒ prāṃu॒dādra̭vet | sa ṷpa॒sādyātami̭to-rāsīta | sa ya॒dā tāmye᳚t | atha॒ bhū-ssvāheti̭ juhuyāt | pra॒jāpa̭ti॒rvai bhū॒taḥ | tame॒vo-pā̭sarat | sa e॒vaina॒-ntata॒ unna̭yati | nārti॒mārccha̭ti॒ yaja̭mānaḥ || 56 ||
(tū॒ṣṇīṃ - jā̭yate॒ - yaja̭mānaḥ) (a. 9)
anuvākaṃ 10 - vahneravasthāviśeṣānusāreṇa homaḥ
yada॒gni-mu॒ddhara̭ti | vasa̭va॒star​hya॒gniḥ | tasmi॒n॒. yasya॒ tathā̭vidhe॒ juhva̭ti | vasṷṣve॒vāsyā᳚gniho॒tragṃ hu॒ta-mbha̭vati || nihi̭to dhūpā॒yañchḙte | ru॒drāstahya॒rgniḥ | tasmi॒n.॒ yasya॒ tathā̭vidhe॒ juhva̭ti | ru॒dreṣve॒vāsyā᳚gniho॒tragṃ hu॒ta-mbha̭vati || pra॒tha॒mami॒ddhmama॒rcirā la̭bhate | ā॒di॒tyāstar​hya॒gniḥ || 57 ||
tasmi॒n॒. yasya॒ tathā̭vidhe॒ juhva̭ti | ā॒di॒tyeṣve॒vāsyā᳚gniho॒tragṃ hu॒ta-mbha̭vati || sarva̭ e॒va sa̭rva॒śa i॒ddhma ādī᳚pto bhavati | viśvḙ de॒vāstahya॒rgniḥ | tasmi॒n॒. yasya॒ tathā̭vidhe॒ juhva̭ti | viśve᳚ṣve॒vāsya̭ de॒veṣva̭gniho॒tragṃ hu॒ta-mbha̭vati || ni॒ta॒rāma॒rciru॒pāvai̭ti lohi॒nīkḙva bhavati | indra॒star​hya॒gniḥ | tasmi॒n॒. yasya॒ tathā̭vidhe॒ juhva̭ti | indra̭ e॒vāsyā᳚gniho॒tragṃ hu॒ta-mbha̭vati || 58 ||
aṅgā̭rā bhavanti | tebhyo-'ṅgā̭rebhyo॒-'rcirudḙti | pra॒jāpa̭ti॒star​hya॒gniḥ | tasmi॒n॒. yasya॒ tathā̭vidhe॒ juhva̭ti | pra॒jāpa̭tāve॒vāsyā᳚gniho॒tragṃ hu॒ta-mbha̭vati || śaro-'ṅgā̭rā॒ addhyṷ̄hante | brahma॒-tar​hya॒gniḥ | tasmi॒n.॒ yasya॒ tathā̭vidhe॒ juhva̭ti | brahma̭nne॒vāsyā᳚gniho॒tragṃ hu॒ta-mbha̭vati || vasṷṣu ru॒dreṣvā̭di॒tyeṣu॒ viśvḙṣu de॒veṣṷ | indre᳚ pra॒jāpa̭tau॒ brahmanṋ | apa̭rivargame॒vāsyai॒tāsṷ de॒vatā̭su hu॒ta-mbha̭vati | yasyai॒vaṃ-vi~॒duṣo᳚-'gniho॒tra-ñjuhva̭ti | ya ṷ caina de॒vaṃ-ve~da̭ || 59 ||
(ā॒di॒tyāstar​hya॒gni--r indra̭ e॒vāsyā᳚gniho॒tragṃ hu॒ta-mbha̭vati - de॒veṣṷ ca॒tvāri̭ ca) (a. 10)
(yada॒gni-nnihi̭taḥ pratha॒magṃ sarva̭ e॒va ni̭ta॒rāmaṅgā̭rā॒-śśaro-'ṅgā̭rā॒
brahma॒vasṷṣva॒ṣṭau)
anuvākaṃ 11 - kālabhedena samantraka-mpariṣecanam
ṛ॒ta-ntvā̭ sa॒tyena॒ pari̭ṣiñcā॒mīti̭ sā॒ya-mpari̭ṣiñcati | sa॒tya-ntva॒rtena॒ pari̭ṣiñcā॒mīti̭ prā॒taḥ | a॒gnirvā ṛ॒tam | a॒sāvā̭di॒tya-ssa॒tyam | a॒gnime॒va tadā̭di॒tyena̭ sā॒ya-mpari̭ṣiñcati | a॒gninā̭ ''di॒tya-mprā॒tassaḥ | yāva̭dahorā॒tre bhava̭taḥ | tāva̭dasya lo॒kasya̭ | nārti॒rna riṣṭiḥ̭ | nānto॒ na pa̭rya॒nto᳚-'sti | yasyai॒vaṃ-vi~॒duṣo᳚-'gniho॒tra-ñjuhva̭ti | ya ṷ caina de॒vaṃ-ve~da̭ || 60 ||
(a॒sti॒ dve ca̭) (a. 11) (aṅgi̭rasaḥ - pra॒jāpa̭tira॒gnigṃ - ru॒dra - ṷtta॒rāva̭tīṃ - brahmavā॒dino᳚ 'gniho॒traprā̭yaṇā ya॒jñāḥ - pra॒jāpa̭tirakāmayatātma॒nva-d- rau॒dra-ṅgavi̭ -dakṣiṇa॒ta - strayo॒ vai - yada॒gni - mṛ॒ta-ntvā̭ sa॒tyenaikā̭daśa) (aṅgi̭rasaḥ॒ - praiva tena̭ - pa॒śūne॒va - yanni॒mār​ṣṭi॒ - yo vā a̭gniho॒trasyo̭pa॒sado̭ - dakṣiṇa॒ta-ṣṣa̭ṣṭiḥ ) (aṅgi̭raso॒ - ya ṷ caina de॒vaṃ-ve~da̭) || hariḥ̭ om || || kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake prathamaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||

Explore More