Brahman

2.7 - savā ekāhaviśeṣāḥ - kṛṣṇa yajurveda taittirīya brāhmaṇa pāṭhaḥ - trivṛt stomaḥ

(Sava Ekaha Visheshah in English (IAST))

From Krishna Yajurveda Taittiriya Brahmana

This text is part of the Taittiriya Brahmana of the Krishna Yajurveda, focusing on the Sava Ekaha rituals, specifically the Brihaspatisava. These Vedic chants are centered on Brahman, the ultimate reality. The rituals involve complex stomas like Trivrit, which are believed to bestow Brahmavarchasa, the splendor of spiritual knowledge and intellectual brilliance. Chanting these ancient verses is considered a profound meditative practice that aligns the practitioner with cosmic order and divine wisdom. It serves to purify the intellect and elevate the consciousness, grounding the devotee in the Vedic tradition of ritual excellence and spiritual authority.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake saptamaḥ prapāṭhakaḥ - savā ekāhaviśeṣāḥ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
2.7.1 anuvākaṃ - bṛhaspatisavaḥ
trivṛ-thstomo̭ bhavati | brahmavarcasaṃ-vai~ trivṛt | brahmavarcasamevāva̭rundhe || agniṣṭoma-ssomo̭ bhavati | brahmavarcasaṃ-vā~ a̭gniṣṭomaḥ | brahmavarcasamevāva̭rundhe || rathantaragṃ sāma̭ bhavati | brahmavarcasaṃ-vai~ ra̭thantaram | brahmavarcasamevāva̭rundhe || parisrajī hotā̭ bhavati || 1 ||
aruṇo mi̭rmirastriśṷkraḥ | eta-dvai bra̭hmavarcasasya̭ rūpam | rūpeṇaiva bra̭hmavarcasamava̭rundhe || bṛhaspati̭-rakāmayata devānā-mpurodhā-ṅga̭ccheyamiti̭ | sa eta-mbṛ̭haspatisavama̭paśyat | tamā-'ha̭rat | tenā̭yajata | tato vai sa devānā-mpurodhā-ma̭gacchat | yaḥ pṷrodhākā̭ma-ssyāt | sa bṛ̭haspatisavena̭ yajeta || 2 ||
purodhāmeva ga̭cchati || tasya̭ prātassavane sanneṣṷ nārāśagṃseṣṷ | ekā̭daśa dakṣi̭ṇā nīyante | ekā̭daśa māddhya̭dinne sava̭ne sanneṣṷ nārāśagṃseṣṷ | ekā̭daśa tṛtīyasavane sanneṣṷ nārāśagṃseṣṷ | traya̭strigṃśa-thsampa̭dyante | traya̭strigṃśa-dvai devatāḥ | devatā̭ evāva̭rundhe || aśva̭ścatustrigṃśaḥ | prājāpatyo vā aśvaḥ̭ || 3 ||
prajāpa̭ti-ścatustrigṃśo devatā̭nām | yāva̭tīreva devatāḥ | tā evāva̭rundhe || kṛṣṇājinḙ 'bhiṣi̭ñcati | brahma̭ṇo vā eta-drūpam | ya-tkṛ̭ṣṇājinam | brahmavarcasenaivainagṃ sama̭rdhayati || ājyḙnābhiṣi̭ñcati | tejo vā ājyam | teja̭ evāsmi̭-ndadhāti || 4 ||
(hotā̭ bhavati - yajeta - vā aśvo̭ - dadhāti) (a. 1)
2.7.2 anuvākaṃ - vaiśyasavaḥ
yadāgneyo bhava̭ti | agnimṷkhā hyṛddhiḥ̭ || atha ya-tpauṣṇaḥ | puṣṭirvai pūṣā | puṣṭi-rvaiśya̭sya | puṣṭi̭mevāva̭rundhe || prasavāya̭ sāvitraḥ || atha ya-ttvāṣṭraḥ | tvaṣṭā hi rūpāṇi̭ vikaroti̭ || nirvaruṇatvāya̭ vāruṇaḥ || 5 ||
atho ya eva kaśca santhsūyate | sa hi vā̭ruṇaḥ || atha ya-dvaiśvadevaḥ | vaiśvadevo hi vaiśyaḥ̭ || atha ya-nmā̭rutaḥ | māruto hi vaiśyaḥ̭ || saptaitāni̭ havīgṃṣi̭ bhavanti | saptaga̭ṇā vai marutaḥ̭ || pṛśniḥ̭ paṣṭhauhī mā̭rutyāla̭bhyate | viḍvai marutaḥ̭ || viśa̭ evaita-nma̭ddhyato̭-'bhiṣi̭cyate | tasmā-dvā eṣa viśaḥ priyaḥ | viśo hi ma̭ddhyato̭-'bhiṣicyate || ṛṣabhacarme-'ddhyabhiṣi̭ñcati | sa hi pra̭janayitā || daddhnā-'bhiṣi̭ñcati | ūrgvā annādya-ndadhi̭ | ūrjaivaina̭-mannādyḙna sama̭rdhayati || 6 ||
(vāruṇo - viḍvai maruto-'ṣṭau ca̭) (a. 2)
anuvākaṃ 3 - brāhmaṇasavaḥ
yadāgneyo bhava̭ti | āgneyo vai brāhmaṇaḥ || atha ya-thsaumyaḥ | saumyo hi brāhmaṇaḥ || prasavāyaiva sā̭vitraḥ || atha ya-dbā̭rhaspatyaḥ | etadvai brāhmaṇasya̭ vākpatīyam || atha yada̭gnīṣomīyaḥ̭ | āgneyo vai brāhmaṇaḥ | tau yadā sagañcchḙte || 7 ||
atha̭ vīryā̭vattaro bhavati || atha ya-thsā̭rasvataḥ | etaddhi pratyakṣa̭-mbrāhmaṇasya̭ vākpatīyam || nirvaruṇatvāyaiva vā̭ruṇaḥ | atho ya eva kaśca santhsūyate | sa hi vā̭ruṇaḥ || atha ya-ddyā̭vāpṛthivyaḥ̭ | indro̭ vṛtrāya vajramuda̭yacchat | ta-ndyāvā̭pṛthivī nānva̭manyetām | tametenaiva bhā̭gadheyenā-nva̭manyetām || 8 ||
vajra̭sya vā eṣo̭-'numānāya̭ | anṷmatavajra-ssūyātā iti̭ || aṣṭāvetāni̭ havīgṃṣi̭ bhavanti | aṣṭākṣa̭rā gāyatrī | gāyatrī bra̭hmavarcasam | gāyatriyaiva bra̭hmavarcasamava̭rundhe || hira̭ṇyena ghṛtamu-tpṷnāti | teja̭sa eva ruce || kṛṣṇājinḙ-'bhiṣi̭ñcati | brahma̭ṇo vā etadṛ̭khsāmayo̭ rūpam | ya-tkṛ̭ṣṇājinam | brahma̭nnevaina̭-mṛkhsāmayo-raddhyabhiṣi̭ñcati || ghṛtenā-bhiṣi̭ñcati | tathā̭ vīryā̭vattaro bhavati || 9 ||
(sagañcchḙte - bhāgadheyenānva̭manyetāgṃ - rūpa-ñcatvāri̭ ca) (a. 3)
anuvākaṃ 4 - somasavaḥ
na vai somḙna soma̭sya savo-'sti | hato hyḙṣaḥ | abhiṣṷto hyḙṣaḥ | na hi hata-ssūyate | saumīgṃ sūtava̭śāmāla̭bhate | somo vai rḙtodhāḥ | reta̭ eva ta-dda̭dhāti || saumyarcā 'bhiṣi̭ñcati | retodhā hya̭ṣā | reta-ssomaḥ̭ | reta̭ evāsmi̭-ndadhāti || ya-tkiñca rājasūya̭mṛte somam | ta-thsarva̭-mbhavati || aṣā̭ḍhaṃ-yu~thsu pṛta̭nāsu paprim | suvara.ṣāmaphsvāṃ-vṛ~jana̭sya gopām | bhareṣujāgṃ sṷkṣitigṃ suśrava̭sam | jaya̭nta-ntvāmanṷ madema soma || 10 ||
(reta-ssomaḥ̭ sapta ca̭ ) (a. 4)
anuvākaṃ 5 - pṛthisavaḥ
yo vai somḙna sūyate | sa dḙvasavaḥ | yaḥ paśunā̭ sūyate | sa dḙvasavaḥ | ya iṣṭyā̭ sūyate | sa ma̭nuṣyasavaḥ | etaṃ-vai~ pṛtha̭ye devāḥ prāya̭cchann | tato vai so-'pyā̭raṇyānā-mpaśūnāma̭sūyata | yāva̭tīḥ kiya̭tīśca prajā vācaṃ-va~da̭nti | tāsāgṃ sarvā̭sāgṃ sūyate || 11 ||
ya etena yaja̭te | ya ṷ cainamevaṃ-ve~da̭ || nārāśaggsyarcā 'bhiṣi̭ñcati | manuṣyā̭ vai narāśagṃsaḥ̭ | nihnutya vāvaitat | athābhiṣi̭ñcati || ya-tkiñca̭ rājasūya̭-manuttaravedīkam | ta-thsarva̭-mbhavati || ye mḙ pañcāśata̭-ndaduḥ | aśvā̭nāgṃ sadhastṷtiḥ | dyumada̭gne mahi śravaḥ̭ | bṛha-tkṛ̭dhi maghonām | nṛvada̭mṛta nṛṇām || 12 ||
(sūyate - sadhastṷtistrīṇi̭ ca) (a. 5)
anuvākaṃ 6 - gosavaḥ
eṣa go̭savaḥ | ṣaṭtrigṃśa ukthyo̭ bṛha-thsā̭mā | pava̭māne kaṇvarathantara-mbha̭vati || yo vai vā̭japeyaḥ̭ | sa sa̭mrāṭthsavaḥ | yo rā̭jasūyaḥ̭ | sa va̭ruṇasavaḥ | prajāpa̭ti-ssvārājya-mparameṣṭhī | svārājya-ṅgaureva || gauri̭va bhavati || 13 ||
ya etena yaja̭te | ya ṷ cainamevaṃ-ve~da̭ || ubhe bṛ̭ha-drathantare bha̭vataḥ | taddhi svārājyam || ayuta-ndakṣi̭ṇāḥ | taddhi svārājyam || pratidhuṣā 'bhiṣi̭ñcati | taddhi svārājyam || anṷddhate vedyai̭ dakṣiṇata ā̭havanīya̭sya bṛhata-sstotra-mpratyabhiṣi̭ñcati | iyaṃ-vā~va ra̭thantaram || 14 ||
asau bṛhat | anayo̭revaina-mana̭ntarhita-mabhiṣi̭ñcati || paśustomo vā eṣaḥ | tena̭ gosavaḥ | ṣaṭtrigṃśa-ssarvaḥ̭ || revajjāta-ssaha̭sā vṛddhaḥ | kṣatrāṇā-ṅkṣatrabhṛtta̭mo vayodhāḥ | mahā-nma̭hitve ta̭stabhānaḥ | kṣatre rāṣṭre ca̭ jāgṛhi | prajāpa̭testvā parameṣṭhina-ssvārājyenābhiṣi̭ñcā-mītyā̭ha || svārājya-mevaina̭-ṅgamayati || 15 ||
(iva bhavati - rathantara - māhaika̭-ñca) (a. 6)
anuvākaṃ 7 - odanasavamantrāḥ
sigṃhe vyāghra uta yā pṛdā̭kau | tviṣi̭ragnau brāhmaṇe sūrye yā | indraṃ-yā~ devī subhagā̭ jajāna̭ | sā na āgan varca̭sā saṃvi~dānā || yā rā̭janyḙ dundubhāvāya̭tāyām | aśva̭sya krandye purṷṣasya māyau | indraṃ-yā~ devī subhagā̭ jajāna̭ | sā na āgan varca̭sā saṃvi~dānā || yā hastini̭ dvīpini yā hira̭ṇye | tviṣi-raśvḙṣu purṷṣeṣu goṣṷ || 16 ||
indraṃ-yā~ devī subhagā̭ jajāna̭ | sā na āgan varca̭sā saṃvi~dānā || rathḙ akṣeṣṷ vṛṣabhasya vāje | vātḙ parjanye varṷṇasya śuṣme | indraṃ-yā~ devī subhagā̭ jajāna̭ | sā na āgan varca̭sā saṃvi~dānā || rāḍa̭si virāḍa̭si | samrāḍa̭si svarāḍa̭si || indrā̭ya tvā teja̭svate teja̭svantagg śrīṇāmi | indrā̭ya tvauja̭svata oja̭savantagg śrīṇāmi || 17 ||
indrā̭ya tvā paya̭svate paya̭svantagg śrīṇāmi | indrā̭ya tvā-''yṷṣmata āyṷṣmantagg śrīṇāmi || tejo̭-'si | ta-tte praya̭cchāmi | teja̭svadastu me mukham | teja̭svacchiro̭ astu me | teja̭svān. viśvataḥ̭ pratyam | teja̭sā sampi̭pṛgdhi mā || ojo̭-'si | ta-tte praya̭cchāmi || 18 ||
oja̭svadastu me mukham | oja̭svacchiro̭ astu me | oja̭svān. viśvataḥ̭ pratyam | oja̭sā sampi̭pṛgdhi mā || payo̭-'si | tatte praya̭cchāmi | paya̭svadastu me mukham | paya̭svacchiro̭ astu me | paya̭svān. viśvataḥ̭ pratyam | paya̭sā sampi̭pṛgdhi mā || 19 ||
āyṷrasi | ta-tte praya̭cchāmi | āyṷṣmadastu me mukham | āyṷṣmacchiro̭ astu me | āyṷṣmān. viśvataḥ̭ pratyam | āyṷṣā sampi̭pṛgdhi mā || imama̭gna āyṷṣe varca̭se kṛdhi | priyagṃ reto̭ varuṇa soma rājann | mātevāsmā adite śarma̭ yaccha | viśvḙ devā jara̭daṣṭiryathā 'sa̭t || 20 ||
āyṷrasi viśvāyṷrasi | sarvāyṷrasi sarvamāyṷrasi || yato vāto mano̭ javāḥ | yataḥ, kṣara̭nti sindha̭vaḥ | tāsā-ntvā sarvā̭sāgṃ rucā | abhiṣi̭ñcāmi varca̭sā || samudra i̭vāsi gahmanā | soma̭ ivāsyadābhyaḥ | agniri̭va viśvataḥ̭ pratyam | sūrya̭ iva jyoti̭ṣā vibhūḥ || 21 ||
apāṃ-yo~ drava̭ṇe rasaḥ̭ | tamahamasmā ā̭muṣyāyaṇāya̭ | teja̭se brahmavarcasāya̭ gṛhṇāmi | apāṃ-ya~ ūrmau rasaḥ̭ | tamahamasmā ā̭muṣyāyaṇāya̭ | oja̭se vīryā̭ya gṛhṇāmi | apāṃ-yo~ ma̭ddhyato rasaḥ̭ | tamahamasmā ā̭muṣyāyaṇāya̭ | puṣṭyai prajana̭nāya gṛhṇāmi | apāṃ-yo~ yajñiyo rasaḥ̭ | tamahamasmā ā̭muṣyāyaṇāya̭ | āyṷṣe dīrghāyutvāya̭ gṛhṇāmi || 22 ||
(goṣ - voja̭svantagg śrīṇā - myojo̭-'si tatte praya̭cchāmi - paya̭sā sampi̭pṛgdhi mā-sa̭-d- vibhū--r yajñiyo raso dve ca̭) (a. 7)
anuvākaṃ 8 - odanasavagatā sthārohaṇamantrāḥ
abhiprehi̭ vīraya̭sva | ugraścettā̭ sapatnahā || āti̭ṣṭha mitravardha̭naḥ | tubhya̭-ndevā adhi̭bravann || aṅkaunyaṅkā vabhito rathaṃ-yau~ dhvāntaṃ-vā~̭tāgramanṷ sacaṃra̭ntau dūre hḙtirindriyāvā-npatatrī te no-'gnayaḥ papra̭yaḥ pārayantu || śame as ite-nno. || ātiṣṭha̭nta-mpari viśvḙ abhūṣann | śriyaṃ-va~sā̭naścarati svaro̭cāḥ | mahat-tadasyāsṷrasya nāma̭ | ā viśvarṷ̄po amṛtā̭ni tasthau || anu tvendro̭ madatvanu bṛhaspatiḥ̭ || 23 ||
anu somo anvagnirā̭vīt | anṷ tvā viśvḙ devā a̭vantu | anṷ sapta rājā̭no ya utābhiṣi̭ktāḥ || anṷ tvā mitrāvarṷṇāvihāva̭tam | anu dyāvā̭pṛthivī viśvaśa̭bhūm | sūryo aho̭bhiranṷ tvā-'vatu | candramā nakṣa̭trairanṷ tvā-'vatu || dyauśca̭ tvā pṛthivī ca pracḙtasā | śukro bṛha-ddakṣi̭ṇā tvā pipartu | anṷ svadhā ci̭kitāgṃ somo̭ agniḥ | ā-'ya-mpṛ̭ṇaktu raja̭sī upastham || 24 ||
(bṛhaspatiḥ - somo̭ agnireka̭-ñca) (a. 8)
anuvākaṃ 9 - odanasavaḥ
prajāpa̭tiḥ prajā a̭sṛjata | tā a̭smā-thsṛṣṭāḥ parā̭cīrāyann | sa eta-mprajāpa̭tirodana-ma̭paśyat | so-'nna̭-mbhūto̭-'tiṣṭhat | tā anyatrānnādyamavi̭ttvā | prajāpa̭ti-mprajā upāva̭rtanta | anna̭mevaina̭-mbhūta-mpaśya̭ntīḥ prajā upāva̭rtante | ya etena yaja̭te | ya ṷ cainamevaṃ-ve~da̭ || sarvāṇyannā̭ni bhavanti || 25 ||
sarve purṷṣāḥ | sarvāṇyevānnānyava̭rundhe | sarvā-npurṷṣān || rāḍa̭si virāḍasītyā̭ha | svārājyamevaina̭-ṅgamayati || yaddhira̭ṇya-ndadā̭ti | tejastenāva̭rundhe | yatti̭sṛdhanvam | vīrya̭-ntena̭ | yadaṣṭrām || 26 ||
puṣṭi-ntena̭ | yat-ka̭maṇḍalum | āyuṣṭena̭ || yaddhira̭ṇyamābaddhnāti̭ | jyotirvai hira̭ṇyam | jyoti̭revāsmi̭n-dadhāti | atho tejo vai hira̭ṇyam | teja̭ evātma-ndha̭tte || yado̭dana-mprāśnāti̭ | etadeva sarva̭mavaruddhya̭ || 27 ||
tada̭smi-nnekadhā-'dhāt || rohiṇyā-ṅkāryaḥ̭ | yadbrāhmaṇa eva ro̭hiṇī | tasmā̭deva | atho varṣmaivainagṃ̭ samānānā-ṅkaroti || udyatā sūryḙṇa kāryaḥ̭ | udyantaṃ-vā~ etagṃ sarvāḥ prajāḥ prati̭nandanti || didṛkṣeṇyo̭ darśanīyo̭ bhavati | ya evaṃ-ve~da̭ || brahmavādino̭ vadanti || 28 ||
avetyo̭-'vabhṛthā(3) nā(3) iti̭ | ya-dda̭rbhapuñjīlaiḥ pavaya̭ti | ta-thsvi̭devāvai̭ti | tannāvai̭ti || tribhiḥ pa̭vayati | traya̭ ime lokāḥ | ebhirevainaṃ̭-lo~kaiḥ pa̭vayati | atho̭ apāṃ-vā~ eta-ttejo varcaḥ̭ | ya-ddarbhāḥ | ya-dda̭rbhapuñjīlaiḥ pavaya̭ti | apāmevaina-nteja̭sā varca̭sā-'bhiṣi̭ñcati || 29 ||
(bhava - ntyaṣṭrā̭ - mavaruddhya̭ - vadanti - darbhā ya-dda̭rbhapuñjīlaiḥ pavayatyeka̭-ñca ) (a. 9)
anuvākaṃ 10 - pañcaśāradīyavidhiḥ
prajāpa̭tirakāmayata bahorbhūyān-thsyāmiti̭ | sa eta-mpa̭ñcaśāradīya̭-mapaśyat | tamā-'ha̭rat | tenā̭yajata | tato vai sa bahorbhūyā̭-nabhavat | yaḥ kāmayḙta bahorbhūyān-thsyāmiti̭ | sa pa̭ñcaśāradīyḙna yajeta | bahoreva bhūyā-nbhavati || maru-thstomo vā eṣaḥ | maruto hi devānā-mbhūyi̭ṣṭhāḥ || 30 ||
bahurbha̭vati | ya etena yaja̭te | ya ṷ cainamevaṃ-ve~da̭ || pañcaśāradīyo̭ bhavati | pañca vā ṛtavaḥ̭ saṃva~thsaraḥ | ṛtuṣveva saṃ̭va~thsare prati̭tiṣṭhati | atho pañcākṣarā paṅktiḥ | pāṅkto̭ yajñaḥ | yajñamevāva̭rundhe || saptadaśagg stomā nāti̭yanti | saptadaśaḥ prajāpa̭tiḥ | prajāpa̭terāptyai || 31 ||
(bhūyi̭ṣṭhā - yanti dve ca̭) (a. 10)
anuvākaṃ 11 - pañcaśāradīyagatapaśuvidhiḥ
agastyo̭ marudbhya̭ ukṣṇaḥ praukṣa̭t | tānindra āda̭tta | ta ḙnaṃ-va~jra̭mudyatyābhyā̭yanta | tānagastya̭ścaivendra̭śca kayāśubhīyḙnāśamayatām | tāñchā-ntānupāhvayata | ya-tka̭yāśubhīya-mbhava̭ti śāntyai || tasmā̭deta aindrā mārutā ukṣāṇaḥ̭ savanīyā̭ bhavanti | trayaḥ̭ prathame-'hannāla̭bhyante | eva-ndvitīye | eva-ntṛtīye || 32 ||
eva-ñca̭turthe | pañcottame-'hannāla̭bhyante | varṣi̭ṣṭhamiva hyḙtadahaḥ̭ || varṣi̭ṣṭha-ssamānānā-mbhavati | ya etena yaja̭te | ya ṷ cainamevaṃ-ve~da̭ || svārājyaṃ-vā~ eṣa yajñaḥ | etena vā ekayāvā̭ kāndama-ssvārājya-magacchat || svārājya-ṅgacchati | ya etena yaja̭te || 33 ||
ya ṷ cainamevaṃ-ve~da̭ || māruto vā eṣa stomaḥ̭ | etena vai maruto̭ devānā-mbhūyi̭ṣṭhā abhavann | bhūyi̭ṣṭha-ssamānānā-mbhavati | ya etena yaja̭te | ya ṷ cainamevaṃ-ve~da̭ || pañcaśāradīyo vā eṣa yajñaḥ | ā pa̭ñcamāt-purṷṣādanna̭matti | ya etena yaja̭te | ya ṷ cainamevaṃ-ve~da̭ || saptadaśagg stomā nāti̭yanti | saptadaśaḥ prajāpa̭tiḥ | prajāpa̭tereva naiti̭ || 34 ||
(tṛtīyḙ - gacchati ya etena yaja̭te - 'tti ya etena yaja̭te ya ṷ cainamevaṃ-ve~da trīṇi̭ ca) (a. 11)
(agastya-ssvārājya-mmārutaḥ pa̭ñcaśāradīyo vā eṣa yajña-ssa̭ptadaśaṃ
prajāpa̭tereva naiti̭)
anuvākaṃ 12 - agniṣṭudyāge grahāṇā-mpurorucaḥ
asyājarā̭so damā maritrāḥ | arcaddhṷ̄māso agnayaḥ̭ pāvakāḥ | śvicīcayaḥ̭ śvātrāso̭ bhuraṇyavaḥ̭ | vanara.ṣado̭ vāyavo na somāḥ || yajā̭ no mitrāvarṷṇā | yajā̭ devāgṃ ṛta-mbṛhat | agne yakṣi sva-ndamam || aśvi̭nā piba̭tagṃ sutam | dīdya̭gnī śuci vratā | ṛtunā̭ yajñavāhasā || 35 ||
dve virṷ̄pe carata-ssvarthe | anyā-'nyā̭ vathsamupa̭dhāpayete | hari̭ranyasyā-mbhava̭ti svadhāvāṋ | śukro anyasyā-ndadṛśe suvarcāḥ || pūrvāpara-ñca̭rato māyayaitau | śiśū krīḍa̭ntau pari̭yāto addhvaram | viśvānyanyo bhuva̭nā-'bhicaṣṭe | ṛtūnanyo vidadha̭jjāyate punaḥ̭ || trīṇi̭ śatā trīṣahasrāṇyagnim | trigṃśacca̭ devā nava̭ cāsaparyann || 36 ||
aukṣa̭n-ghṛtairāstṛ̭ṇan-barhira̭smai | ādiddhotā̭ra-nnya̭ṣādayanta || agninā-'gni-ssami̭ddhyate | kavi-rgṛhapa̭tiryuvā | havyavāḍ-juhvāsyaḥ || agni-rdevānā-ñjaṭharam | pūtada̭kṣaḥ kavikra̭tuḥ | devo devebhirāga̭mat || agniśriyo̭ maruto̭ viśvakṛ̭ṣṭayaḥ | ā tveṣamugramava̭ īmahe vayam || 37 ||
te svānino̭ rudriyā̭ vara.ṣani̭rṇijaḥ | sigṃhā na heṣakra̭tava-ssudāna̭vaḥ || yadṷttame ma̭ruto maddhyame vā | yadvā̭-'vame sṷbhagāso diviṣṭha | tato̭ no rudrā uta vā-'nvasya̭ | agnḙ vittāddhaviṣo yadyajā̭maḥ || īḍḙ agnigg svava̭sa-nnamo̭bhiḥ | iha pra̭sapto vica̭yatkṛta-nnaḥ̭ | rathai̭riva prabha̭re vājayadbhiḥ̭ | pradakṣiṇi-nmarutāg stoma̭mṛddhyām || 38 ||
śrudhi śrṷtkarṇa vahni̭bhiḥ | devaira̭gne sayāva̭bhiḥ | āsī̭dantu baraḥiṣi̭ | mitro varṷṇo aryamā | prātaryāvā̭ṇo addhvaram || viśvḙṣā-madi̭ti-ryajñiyā̭nām | viśva̭ṣā-mati̭thi-rmānṷṣāṇām | agni-rdevānāmava̭ āvṛṇānaḥ | sumṛḍīko bha̭vatu viśvavḙdāḥ || tve a̭gne sumati-mbhikṣa̭māṇāḥ || 39 ||
divi śravo̭ dadhire yajñiyā̭saḥ | naktā̭ ca cakruruṣasā virṷ̄pe | kṛṣṇa-ñca varṇa̭maruṇa-ñca sandhuḥ̭ || tvāma̭gna ādityāsa̭ āsyam | tvā-ñjihvāgṃ śuca̭yaścakrire kave | tvāgṃ rā̭tiṣāco̭ addhvareṣṷ saścire | tve devā havira̭dantyāhṷtam || ni tvā̭ yajñasya sādha̭nam | agne hotā̭ra-mṛtvijam | vanuṣva-ddḙva dhīmahi pracḙtasam | jīra-ndūtamama̭rtyam || 40 ||
(yajñavāhasā - 'saparyan - vaya - mṛ̭ddhyāṃ - bhikṣa̭māṇāḥ - pracḙtasameka̭-ñca) (a. 12)
anuvākaṃ 13 - indrastudyāge grahāṇā-mpurorucaḥ
tiṣṭhā harī ratha ā yujyamā̭nā yāhi | vāyurna niyuto̭ no accha̭ | pibāsyandho̭ abhisṛ̭ṣṭo asme | indra svāhā̭ rarimā te madā̭ya || kasya vṛṣā̭ sute sacā | niyutvān vṛṣabho ra̭ṇat | vṛtrahā soma̭pītaye || indraṃ̭-va~ya-mma̭hādhane | indramarbhḙ havāmahe | yujaṃ̭-vṛ~treṣṷ vajriṇam || 41 ||
dvitāyo vṛ̭trahanta̭maḥ | vida indraḥ̭ śatakra̭tuḥ | upa̭ no hari̭bhi-ssutam || sa sūra ājanayañjyotirindram | ayā dhiyā taraṇiradri̭barhāḥ | ṛtena̭ śuṣmīnava̭māno arkaiḥ | vyṷsridho̭ asro adri̭rbibheda || uta tyadāśvaśvi̭yam | yadi̭ndra nāhṷṣīṣvā | agrḙ vikṣu pratīda̭yat || 42 ||
bhareṣvindragṃ̭ suhavagṃ̭ havāmahe | agṃhomucagṃ̭ sukṛta-ndaivyañjanam | agni-mmitraṃ-va~rṷṇagṃ sātaye bhagam | dyāvā̭pṛthivī marutaḥ̭ svastaye || mahi kṣetra̭-mpuruścandraṃ-vi~vidvān | ādi-thsakhi̭bhyaśca rathagṃ samai̭rat | indro nṛbhi̭rajana-ddīdyā̭na-ssākam | sūrya̭muṣasa̭-ṅgātumagnim || uru-nno̭ lokamanṷneṣi vidvān | suva̭rva-jjyotirabha̭yagg svasti || 43 ||
ṛṣvā ta̭ indra sthavi̭rasya bāhū | upa̭stheyāma śaraṇā bṛhantā || ā no viśvā̭bhirūtibhiḥ̭ sajoṣāḥ | brahma̭ juṣāṇo ha̭ryaśva yāhi | varī̭vṛja-thsthavi̭rebhi-ssuśipra | asme dadha-dvṛṣa̭ṇagṃ śuṣma̭mindra || indrā̭ya gāva̭ āśiram | duduhre vajriṇe madhṷ | ya-thsī̭mupahvare-'vidat || tāstḙ vajri-ndhenavo̭ jojayurnaḥ || 44 ||
gabha̭stayo niyuto̭ viśvavā̭rāḥ | aha̭raharbhūya ijjogṷvānāḥ | pūrṇā i̭ndra kṣumato bhoja̭nasya || imā-nte dhiya-mprabha̭re maho mahīm | asya stotre dhiṣaṇā yatta̭ ānaje | tamṷthsave ca̭ prasave ca̭ sāsahim | indra̭-ndevāsa-śśava̭sā madannanṷ || 45 ||
(vajriṇa̭ - mayath - svasti - jo̭jayurnaḥ - +sapta ca̭) (a. 13)
anuvākaṃ 14 - aptoryāmāvidhiḥ
prajāpa̭tiḥ paśūna̭sṛjata | te-'smā-thsṛṣṭāḥ parāñca āyann | tāna̭gniṣṭomena nāpnot | tānukthyḙna nāpnot | tān-thṣo̭ḍaśinā nāpnot | tānrātri̭yā nāpnot | tān-thsandhinā nāpnot | so-'gnima̭bravīt | imānma̭ īphseti̭ | tānagnistrivṛtā stomḙna nāpnot || 46 ||
sa indra̭mabravīt | imānma̭ īphseti̭ | tānindraḥ̭ pañcadaśena stomḙna nāpnot | sa viśvā-ndevā-na̭bravīt | imānma̭ īphsateti̭ | tān. viśvḙ devā-ssa̭ptadaśena stomḙna nāpnṷvann | sa viṣṇṷmabravīt | imānma̭ īphseti̭ | tān. viṣṇṷrekavigṃśena stomḙnāpnot | vāravantīyḙnāvārayata || 47 ||
idaṃ-vi~ṣṇu-rvica̭krama iti vya̭kramata || yasmā-tpaśavaḥ pra preva bhragṃśḙrann | sa etena̭ yajeta || yadāpnot | tadaptoryāma̭syāptoryāmatvam || etena vai devā jaitvā̭ni jitvā | ya-ṅkāma-makā̭mayanta tamāpnuvann | ya-ṅkāma̭-ṅkāmaya̭te | tametenāpnoti || 48 ||
(stomḙna nāpno̭ - davārayata - +nava̭ ca) (a. 14)
anuvākaṃ 15 - rājābhiṣekaḥ
vyāghro̭-'yamagnau ca̭rati pravi̭ṣṭaḥ | ṛṣī̭ṇā-mputro a̭bhiśastipā ayam | namaskāreṇa nama̭sā te juhomi | mā devānā-mmithuyā ka̭rma bhāgam || sāvīraḥi dḙva prasavāya̭ pitre | varṣmāṇa̭masmai varimāṇa̭masmai | athāsmabhyagṃ̭ savita-ssarvatā̭tā | dive di̭va āsṷvā bhūri̭paśvaḥ || bhūto bhūteṣṷ carati pravi̭ṣṭaḥ | sa bhūtānā-madhi̭pati-rbabhūva || 49 ||
tasya̭ mṛtyau ca̭rati rājasūyam | sa rājā̭ rājya-manṷmanyatāmidam || yebhi-śśilpaiḥ paprathānāmadṛgṃ̭hat | yebhidryāmabhyapigṃ̭śat-prajāpa̭tiḥ | yebhirvācaṃ̭-vi~śvarṷ̄pāgṃ samavya̭yat | tenemama̭gna iha varca̭sā sama̭ṅgdhi || yebhi̭rādityastapa̭ti praketubhiḥ̭ | yebhi-ssūryo̭ dadṛśe citrabhā̭nuḥ | yebhirvāca̭-mpuṣkalebhiravya̭yat | tenemama̭gna iha varca̭sā sama̭ṅgdhi || 50 ||
ā-'ya-mbhā̭tu śava̭sā pañca̭ kṛṣṭīḥ | indra̭ iva jyeṣṭho bha̭vatu prajāvāṋ | asmā a̭stu puṣkala-ñcitrabhā̭nu | ā-'ya-mpṛ̭ṇaktu raja̭sī upastham || yatte śilpa̭-ṅkaśyapa rocanāva̭t | indriyāva̭t-puṣkala-ñcitrabhā̭nu | yasmin-thsūryā arpi̭tā-ssapta sākam | tasmin-rājā̭na-madhiviśra̭yemam || dyaura̭si pṛthivya̭si || vyāghro vaiyāghre-'dhi̭ || 51 ||
viśra̭yasva diśo̭ mahīḥ | viśa̭stvā sarvā̭ vāñchantu | mā tva-drāṣṭramadhi̭bhraśat || yā divyā āpaḥ paya̭sā sambabhūvuḥ | yā antari̭kṣa uta pārthi̭vīryāḥ | tā sā-ntvā sarvā̭sāgṃ rucā | abhiṣi̭ñcāmi varca̭sā | abhi tvā varca̭sā sica-ndivyena̭ | paya̭sā saha | yathā-''sā̭ rāṣṭravardha̭naḥ || 52 ||
tathā tvā savitā ka̭rat | indraṃ-vi~śvā̭ avīvṛdhann | samudra vya̭casa-ṅgiraḥ̭ | rathīta̭magṃ rathīnām | vājā̭nāgṃ sa-tpa̭ti-mpatim | vasa̭vastvā purastā̭dabhiṣi̭ñcantu gāyatreṇa chanda̭sā | rudrāstvā̭ dakṣiṇato̭-'bhiṣi̭ñcantu traiṣṭṷbhena chanda̭sā | ādityāstvā̭ paścādabhiṣi̭ñcantu jāga̭tena chanda̭sā | viśve tvā devā ṷttarato̭-'bhiṣi̭ñcan-tvānṷṣṭubhena chanda̭sā | bṛhaspati̭-stvopari̭ṣṭā-dabhiṣi̭ñcatu pāṅktḙna chanda̭sā || 53 ||
aruṇa-ntvā vṛka̭mugra-ṅkha̭ja-ṅkaram | roca̭māna-mmarutāmagrḙ arciṣaḥ̭ | sūrya̭vanta-mmaghavā̭naṃ-vi~ṣāsahim | indra̭mukthyeṣṷ nāmahūta̭magṃ huvema || pra bāhavā̭ sisṛta-ñjīvasḙ naḥ | ā no gavyṷ̄timukṣata-ṅghṛtena̭ | ā no jane śravayataṃ-yu~vānā | śruta-mmḙ mitrāvaruṇā havemā || indra̭sya te vīryakṛtaḥ̭ | bāhū upāva̭harāmi || 54 ||
(babhū - vāvya̭ya-ttenemama̭gna iha varca̭sā sama̭ṅgdhi - vaiyāghre-'dhi̭ - rāṣṭravardha̭naḥ - pāṅktḙna chanda̭so - pāva̭harāmi) (a. 15)
anuvākaṃ 16 - rājābhiṣekāṅgaṃ rathārohaṇam
abhi prehi̭ vīraya̭sva | ugraścettā̭ sapatnahā || āti̭ṣṭha vṛtrahanta̭maḥ | tubhya̭-ndevā adhi̭bravann || aṅkau nyaṅkāvabhito rathaṃ-yau~ | dhvāntaṃ-vā~̭tāgramanṷsa-ñcara̭ntau | dūre hḙti-rindriyāvā-npatatrī | te no-'gnayaḥ papra̭yaḥ pārayantu || nama̭sta ṛṣe gada | avya̭thāyai (avya̭dhāyai) tvā svadhāyai tvā || 55 ||
mā na̭ indrābhitastva-dṛṣvāri̭ṣṭāsaḥ | evā bra̭hmantaveda̭stu || tiṣṭhā rathe adhi ya-dvajra̭hastaḥ || ā raśmīndḙva yuvase svaśvaḥ̭ || above, ātiṣṭha̭nta-mpari viśvḙ abhūṣann | śriyaṃ-va~sā̭naścarati svaro̭cāḥ | mahat-tadasyāsṷrasya nāma̭ | ā viśvarṷ̄po amṛtā̭ni tasthau || | anu tvendro̭ madatvanu bṛhaspatiḥ̭ | anu somo anvagnirā̭vīt | anṷ tvā viśvḙ devā a̭vantu | anṷ sapta rājā̭no ya utābhiṣi̭ktāḥ ||. anṷtvā mitrāvarṷṇāvihāva̭tam | anu dyāvā̭pṛthivī viśvaśa̭bhūm | sūryo aho̭bhiranṷ tvā-'vatu | candramā nakṣa̭trairanṷ tvā 'vatu || || dyauśca̭ tvā pṛthivī ca pracḙtasā | śukro bṛha-ddakṣi̭ṇā tvā pipartu | anṷ svadhā cikitāgṃ somo̭ agniḥ | anṷ tvā-'vatu savitā savena̭ || 56 ||
indraṃ-vi~śvā̭ avīvṛdhann | samudra vya̭casa-ṅgiraḥ̭ | rathīta̭magṃ rathīnām | vājā̭nāgṃ sa-tpa̭ti-mpatim || pari̭ mā senyā ghoṣāḥ | jyānāṃ-vṛ~ñjantu gṛddhnavaḥ̭ | methiṣṭhāḥ pinva̭mānā iha | mā-ṅgopa̭timabhi saṃvi~̭śantu || tanme-'nṷmati-ranṷmanyatām | tanmātā pṛ̭thivī ta-tpitā dyauḥ || 57 ||
tadgrāvā̭ṇa-ssomasuto̭ mayobhuvaḥ̭ | tada̭śvinā śṛṇutagṃ saubhagā yuvam || ava̭ te heḍo̭ varuṇa namo̭bhirava̭ yajñebhi̭rīmahe havirbhiḥ̭ | kṣaya̭nnasmabhya̭masura praceto rājannenāgṃ̭si śiśrathaḥ kṛtāni̭ ||, udṷttamaṃ-va~̭ruṇa pāśa̭masmadavā̭-'dhamaṃ-vi~ma̭dhyamagg śra̭thāya | athā̭ vayamā̭ditya vrate tavā-'nā̭gaso adi̭taye syāma || || enā vyāghra-mpa̭riṣasvajānāḥ | sigṃhagṃ hi̭nvanti mahate saubha̭gāya | samudra-nna suhava̭-ntasthivāgṃsam | marmṛjyante dvīpina̭maphsva̭ntaḥ || udasāvḙtu sūryaḥ̭ | udida-mmā̭makaṃ-va~caḥ̭ | udi̭hi deva sūrya | saha vagnunā mama̭ | ahaṃ-vā~co vivāca̭nam | mayi vāga̭stu dharṇasiḥ | yantṷ nadayo varṣa̭ntu parjanyāḥ | supippalā oṣa̭dhayo bhavantu || anna̭vatāmodanava̭tāmāmikṣa̭vatām | eṣāgṃ rājā̭ bhūyāsam || 58 ||
(svadhāyai tvā - savena - dyauḥ - surya sapta ca̭) (a. 16)
anuvākaṃ 17 - rājābhiṣekāṅgaṃ-va~panam
ye keśinaḥ̭ prathamā-ssatramāsa̭ta | yebhirābhṛ̭taṃ-ya~didaṃ-vi~roca̭te | tebhyo̭ juhomi bahudhā ghṛtena̭ | rāyaspoṣḙṇemaṃ-va~rca̭sā sagṃsṛ̭jātha || narte brahma̭ṇastapa̭so vimokaḥ | dvināmnī̭ dīkṣā vaśinī hyṷgrā | prakeśā-ssuvatḙ kāṇḍino̭ bhavanti | teṣā-mbrahmedīśe vapa̭nasya nānyaḥ || āro̭ha proṣṭhaṃ-vi~ṣa̭hasva śatrūṋ | avāsrāgdīkṣā vaśinī hyṷgrā || 59 ||
dehi dakṣi̭ṇā-mprati̭rasvāyuḥ̭ | athā̭ mucyasva varṷṇasya pāśāt || yenāva̭pa-thsavitā kṣureṇa̭ | soma̭sya rājño varṷṇasya vidvān | tena̭ brahmāṇo vapatedamasyorjemam | rayyā varca̭sā sagṃsṛ̭jātha || mā te keśānanṷ gādvarca̭ etat | tathā̭ dhātā ka̭rotu te | tubhyamindro bṛhaspatiḥ̭ | savitā varca āda̭dhāt || 60 ||
tebhyo̭ nidhāna̭-mbahudhā vyaicchanṋ | antarā dyāvā̭pṛthivī apa-ssuvaḥ̭ | darbhastambe vīrya̭kṛte nidhāya̭ | pauggsyḙnemaṃ-va~rca̭sā sagṃsṛ̭jātha || bala̭-nte bāhuvo-ssa̭vitā da̭dhātu | soma̭stvā-'naktu paya̭sā ghṛtena̭ | strīṣu rūpama̭śvinaita-nnidha̭ttam | pauggsyḙnemaṃ-va~rca̭sā sagṃsṛ̭jātha || ya-thsīmanta-ṅkaṅka̭taste lilekha̭ | yadvā kṣuraḥ pa̭rivavarja vapagg̭ste | strīṣu rūpama̭śvinaita-nnidha̭ttam | pauggsyḙnemagṃ sagṃsṛ̭jātho vīryḙṇa || 61 ||
(avāsrāgdīkṣā vāśinī hyṷgrā-''da̭dhā-dvavarja vapagg̭ste dve ca̭ ) (a. 17)
(ye keśino narte mā te balaṃ-ya~-thsīmanta-mpañca̭)
anuvākaṃ 18 - vidyanākhya ekāhaviśeṣaḥ
indraṃ-vai~ svā viśo̭ maruto nāpā̭cāyann | so-'na̭pacāyyamāna etaṃ-vi~̭ghanama̭paśyat | tamā-'ha̭rat | tenā̭yajata | tenaivāsā-ntagṃ sagg̭stambhaṃ-vya~̭hann | ya-dvyahanṋ | ta-dvi̭ghanasya̭ vighanatvam || vi pāpmāna-mbhrātṛ̭vyagṃ hate | ya etena yaja̭te | ya ṷ cainamevaṃ-ve~da̭ || 62 ||
yagṃ rājā̭naṃ-vi~śo nāpacāyḙyuḥ | yo vā brāhmaṇastama̭sā pāpmanā prāvṛ̭ta-ssyāt | sa etena̭ yajeta | vighanenaivaina̭-dvihatya̭ | viśāmādhi̭patya-ṅgacchati || tasya dve dvā̭daśe stotre bhava̭taḥ | dve ca̭turvigṃśe | audbhi̭dyameva tat | etadvai kṣatrasyaudbhi̭dyam | yada̭smai svā viśo̭ baligṃ hara̭nti || 63 ||
hara̭ntyasmai viśo̭ balim | ainamapra̭tikhyāta-ṅgacchati | ya evaṃ-ve~da̭ || prabāhugvā agre kṣatrāṇyātḙpuḥ | teṣāmindraḥ̭ kṣatrāṇyāda̭tta | na vā imāni̭ kṣatrāṇya̭ bhūvanniti̭ | tannakṣa̭trāṇā-nnakṣatratvam | ā śreya̭so bhrātṛ̭vyasya teja̭ indriya-nda̭tte | ya etena yaja̭te | ya ṷ cainamevaṃ-ve~da̭ || 64 ||
ta-dyathā̭ ha vai sa̭cyākriṇau kapla̭kāvupā-va̭hitau syātām | evametau yugmantau stomau | ayukṣu stomḙṣu kriyete | pāpmano-'pa̭hatyai || apa̭ pāpmāna-mbhrātṛ̭vyagṃ hate | ya etena yaja̭te | ya ṷ cainamevaṃ-ve~da̭ || ta-dyathā̭ ha vai sṷ̄tagrāmaṇyaḥ̭ | eva-ñchandāgṃ̭si | teṣvasāvā̭dityo bṛ̭hatīrabhyṷ̄ḍhaḥ || 65 ||
satobṛ̭hatīṣu stuvate sato bṛ̭hann | prajayā̭ paśubhi̭-rasānītyeva || vyati̭ṣaktābhi-sstuvate | vyati̭ṣaktaṃ-vai~ kṣatraṃ-vi~śā | viśaivaina̭-ṅkṣatreṇa vyati̭ṣajati || vyati̭ṣaktābhi-sstuvate | vyati̭ṣakto vai grā̭maṇī-ssa̭jātaiḥ | sajātairevainaṃ-vya~ti̭ṣajati || vyati̭ṣaktābhi-sstuvate | vyati̭ṣakto vai purṷṣaḥ pāpmabhiḥ̭ | vyati̭ṣaktā-bhirevāsya̭ pāpmano̭ nudate || 66 ||
(veda - hara̭n - tyenamevaṃ-ve~dā - bhyṷ̄ḍhaḥ - pāpmabhireka̭-ñca) (a. 18) (trivṛ--dyadāgneyo-'gnimṷkhā hyṛddhi--r yadāgneya āgneyo - na vai somḙna - yo vai somḙ - naiṣa go̭savaḥ - sigṃhḙ - 'bhiprehi̭ mitravardha̭naḥ - prajāpa̭tistā o̭danaṃ - prajāpa̭tirakāmayata baho-rbhūyā̭ - nagastyo - 'syājarā̭sa - stiṣṭhā harī - prajāpa̭tiḥ paśūn - vyāghro̭-'yama - bhiprehi̭ vṛtrahanta̭mo - ye keśina - indraṃ-vā~ aṣṭāda̭śa ) (trivṛ--dyo vai some - nāyṷrasi viśvāyṷ--r bahu-rbha̭vati - tiṣṭhā harī ratha - ā-'ya-mbhā̭tu - tebhyo̭ nidhānagṃ ṣaṭthṣa̭ṣṭiḥ) (trivṛt - pāpmano̭ nudate) || hariḥ̭ om || || kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake saptamaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||

Explore More