କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ଦ୍ଵିତୀଯାଷ୍ଟକେ ଅଷ୍ଟମଃ ପ୍ରପାଠକଃ - କାମ୍ଯପଶୁଯାଜ୍ଯାନୁଵାକ୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମଣମ୍
ଓ-ନ୍ନମଃ ପରମାତ୍ମନେ, ଶ୍ରୀ ମହାଗଣପତଯେ ନମଃ,
ଓ-ନ୍ନମଃ ପରମାତ୍ମନେ, ଶ୍ରୀ ମହାଗଣପତଯେ ନମଃ,
ଶ୍ରୀ ଗୁରୁଭ୍ଯୋ ନମଃ । ହରିଃ ଓମ୍ ॥
ଅନୁଵାକଂ 1 - ଵାଯଵ୍ଯାଦିପଶୂନାଂ ସୂକ୍ତାନି
ପୀଵୋନ୍ନାଗ୍ଂ ରଯିଵୃଧଃ ସୁମେଧାଃ । ଶ୍ଵେତ-ସ୍ସିଷକ୍ତି ନିଯୁତାମଭିଶ୍ରୀଃ । ତେ ଵାଯଵେ ସମନସୋ ଵିତସ୍ଥୁଃ । ଵିଶ୍ଵେନ୍ନରଃ ସ୍ଵପତ୍ଯାନି ଚକ୍ରୁଃ ॥ ରାଯେ-ଽନୁ ଯ-ଞ୍ଜଜ୍ଞତୂ ରୋଦସୀ ଉଭେ । ରାଯେ ଦେଵୀ ଧିଷଣା ଧାତି ଦେଵମ୍ । ଅଧା ଵାଯୁ-ନ୍ନିଯୁତଃ ସଶ୍ଚତ ସ୍ଵାଃ । ଉତ ଶ୍ଵେତଂ-ଵଁସୁଧିତି-ନ୍ନିରେକେ ॥ ଆ ଵାଯୋ ଭୂଷ ଶୁଚିପା ଉପ ନ-ସ୍ସହସ୍ର-ନ୍ତେ ନିଯୁତୋ ଵିଶ୍ଵଵାର । ଉପୋ ତେ ଅନ୍ଧୋ ମଦ୍ଯମଯାମି ଯସ୍ଯ ଦେଵ ଦଧିଷେ ପୂର୍ଵପେଯମ୍ ॥ ପ୍ର ଯାଭିର୍ଯାସି ଦାଶ୍ଵାଗ୍ଂ ସମଚ୍ଛା ନିଯୁଦ୍ଭି-ର୍ଵାଯଵିଷ୍ଟଯେ ଦୁରୋଣେ । ନି ନୋ ରଯିଗ୍ଂ ସୁଭୋଜସଂ-ଯୁଁଵେହ ନି ଵୀରଵ-ଦ୍ଗଵ୍ଯମଶ୍ଵିଯ-ଞ୍ଚ ରାଧଃ ॥॥ ପ୍ର ଵାଯୁମଚ୍ଛା ବୃହତୀ ମନୀଷା ॥ 1 ॥
ବୃହଦ୍ରଯିଂ-ଵିଁଶ୍ଵଵାରାଗ୍ଂ ରଥପ୍ରାମ୍ । ଦ୍ଯୁତଦ୍ଯାମା ନିଯୁତଃ ପତ୍ଯମାନଃ । କଵିଃ କଵିମିଯକ୍ଷସି ପ୍ରଯଜ୍ଯୋ ॥ ଆ ନୋ ନିଯୁଦ୍ଭିଃ ଶତିନୀଭି-ରଦ୍ଧ୍ଵରମ୍ । ସହସ୍ରିଣୀଭିରୁପ ଯାହି ଯଜ୍ଞମ୍ । ଵାଯୋ ଅସ୍ମିନ୍. ହଵିଷି ମାଦଯସ୍ଵ । ଯୂଯ-ମ୍ପାତ ସ୍ଵସ୍ତିଭି-ସ୍ସଦା ନଃ ॥ ପ୍ରଜାପତେ ନ ତ୍ଵଦେତାନ୍ଯନ୍ଯଃ । ଵିଶ୍ଵା ଜାତାନି ପରି ତା ବଭୂଵ । ଯ-ତ୍କାମାସ୍ତେ ଜୁହୁମସ୍ତନ୍ନୋ ଅସ୍ତୁ ॥ 2 ॥
ଵଯଗ୍ଗ୍ ସ୍ଯାମ ପତଯୋ ରଯୀଣାମ୍ ॥ ରଯୀଣା-ମ୍ପତିଂ-ଯଁଜତ-ମ୍ବୃହନ୍ତମ୍ । ଅସ୍ମିନ୍ଭରେ ନୃତମଂ-ଵାଁଜସାତୌ । ପ୍ରଜାପତି-ମ୍ପ୍ରଥମଜାମୃତସ୍ଯ । ଯଜାମ ଦେଵମଧି ନୋ ବ୍ରଵୀତୁ ॥ ପ୍ରଜାପତେ ତ୍ଵ-ନ୍ନିଧିପାଃ ପୁରାଣଃ । ଦେଵାନା-ମ୍ପିତା ଜନିତା ପ୍ରଜାନାମ୍ । ପତି-ର୍ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଜଗତଃ ପରସ୍ପାଃ । ହଵିର୍ନୋ ଦେଵ ଵିହଵେ ଜୁଷସ୍ଵ ॥ ତଵେମେ ଲୋକାଃ ପ୍ରଦିଶୋ ଦିଶଶ୍ଚ ॥ 3 ॥
ପରାଵତୋ ନିଵତ ଉଦ୍ଵତଶ୍ଚ । ପ୍ରଜାପତେ ଵିଶ୍ଵସୃଜ୍ଜୀଵଧନ୍ଯ ଇଦ-ନ୍ନୋ ଦେଵ । ପ୍ରତିହର୍ଯ ହଵ୍ଯମ୍ ॥ ପ୍ରଜାପତି-ମ୍ପ୍ରଥମଂ-ଯଁଜ୍ଞିଯାନାମ୍ । ଦେଵାନାମଗ୍ରେ ଯଜତଂ-ଯଁଜଦ୍ଧ୍ଵମ୍ । ସ ନୋ ଦଦାତୁ ଦ୍ରଵିଣଗ୍ଂ ସୁଵୀର୍ଯମ୍ । ରାଯସ୍ପୋଷଂ-ଵିଁଷ୍ଯତୁ ନାଭିମସ୍ମେ ॥ ଯୋ ରାଯ ଈଶେ ଶତଦାଯ ଉକ୍ଥ୍ଯଃ । ଯଃ ପଶୂନାଗ୍ଂ ରକ୍ଷିତା ଵିଷ୍ଠିତାନାମ୍ । ପ୍ରଜାପତିଃ ପ୍ରଥମଜା ଋତସ୍ଯ ॥ 4 ॥
ସହସ୍ରଧାମା ଜୁଷତାଗ୍ଂ ହଵିର୍ନଃ ॥ ସୋମାପୂଷଣା ଜନନା ରଯୀଣା-ଞ୍ଜନନା ଦିଵୋ ଜନନା ପୃଥିଵ୍ଯାଃ । ଜାତୌ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଭୁଵନସ୍ଯ ଗୋପୌ ଦେଵା ଅକୃଣ୍ଵନ୍ନମୃତସ୍ଯ ନାଭିମ୍ ॥ ଇମୌ ଦେଵୌ ଜାଯମାନୌ ଜୁଷନ୍ତେମୌ ତମାଗ୍ଂସି ଗୂହତାମଜୁଷ୍ଟା । ଆଭ୍ଯାମିନ୍ଦ୍ରଃ ପକ୍ଵମାମାସ୍ଵନ୍ତ-ସ୍ସୋମାପୂଷଭ୍ଯା-ଞ୍ଜନଦୁସ୍ରିଯାସୁ ॥ ॥ ସୋମାପୂଷଣା ରଜସୋ ଵିମାନମ୍ । ସପ୍ତଚକ୍ରଗ୍ଂ ରଥମଵିଶ୍ଵମିନ୍ଵମ୍ । ଵିଷୂଵୃତ-ମ୍ମନସା ଯୁଜ୍ଯମାନମ୍ । ତ-ଞ୍ଜିନ୍ଵଥୋ ଵୃଷଣା ପଞ୍ଚରଶ୍ମିମ୍ ॥ ଦିଵ୍ଯନ୍ଯ-ସ୍ସଦନ-ଞ୍ଚକ୍ର ଉଚ୍ଚା । ପୃଥିଵ୍ଯାମନ୍ଯୋ ଅଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତରିକ୍ଷେ । ତାଵସ୍ମଭ୍ଯ-ମ୍ପୁରୁଵାର-ମ୍ପୁରୁକ୍ଷୁମ୍ । ରାଯସ୍ପୋଷଂ-ଵିଁଷ୍ଯତା-ନ୍ନାଭିମସ୍ମେ ॥ 5 ॥
ଧିଯ-ମ୍ପୂଷା ଜିନ୍ଵତୁ ଵିଶ୍ଵମିନ୍ଵଃ । ରଯିଗ୍ଂ ସୋମୋ ରଯିପତି-ର୍ଦଧାତୁ । ଅଵତୁ ଦେଵ୍ଯଦିତିର-ନର୍ଵା । ବୃହ-ଦ୍ଵଦେମ ଵିଦଥେ ସୁଵୀରାଃ ॥ ଵିଶ୍ଵାନ୍ଯନ୍ଯୋ ଭୁଵନା ଜଜାନ । ଵିଶ୍ଵମନ୍ଯୋ ଅଭିଚକ୍ଷାଣ ଏତି । ସୋମାପୂଷଣା-ଵଵତ-ନ୍ଧିଯ-ମ୍ମେ । ଯୁଵଭ୍ଯାଂ-ଵିଁଶ୍ଵାଃ ପୃତନା ଜଯେମ ॥ ଉଦୁତ୍ତମଂ-ଵଁରୁଣ ପାଶମସ୍ମଦଵା-ଽଧମଂ-ଵିଁମଧ୍ଯମଗ୍ଗ୍ ଶ୍ରଥାଯ । ଅଥା ଵଯମାଦିତ୍ଯ ଵ୍ରତେ ତଵା-ଽନାଗସୋ ଅଦିତଯେ ସ୍ଯାମ ଅସ୍ତଭ୍ନାଦ୍ଯାମୃଷଭୋ ଅନ୍ତରିକ୍ଷମମିମୀତ ଵରିମାଣ-ମ୍ପୃଥିଵ୍ଯା ଆ-ଽସୀଦ-ଦ୍ଵିଶ୍ଵା ଭୁଵନାନି ସମ୍ରା-ଡ୍ଵିଶ୍ଵେତ୍ତାନି ଵରୁଣସ୍ଯ ଵ୍ରତାନି ॥ । ଯ-ତ୍କିଞ୍ଚେଦଂ-ଵଁରୁଣ ଦୈଵ୍ଯେ ଜନେ-ଽଭିଦ୍ରୋହ-ମ୍ମନୁଷ୍ଯାଶ୍ଚରାମସି । ଅଚିତ୍ତୀଯ-ତ୍ତଵ ଧର୍ମା ଯୁଯୋପିମ ମା ନସ୍ତସ୍ମା ଦେନସୋ ଦେଵ ରୀରିଷଃ ॥ କିତଵାସୋ ଯଦ୍ରି ରିପୁର୍ନ ଦୀଵି ଯଦ୍ଵା ଘା ସତ୍ଯ ମୁତଯନ୍ନ ଵିଦ୍ମ । ସର୍ଵା ତା ଵିଷ୍ଯ ଶିଥିରେଵ ଦେଵାଥା ତେ ସ୍ଯାମ ଵରୁଣ ପ୍ରିଯାସଃ ॥( ) । ଅଵ ତେ ହେଡୋ ଵରୁଣ ନମୋଭିରଵ ଯଜ୍ଞେଭିରୀମହେ ହଵିର୍ଭିଃ । କ୍ଷଯନ୍ନସ୍ମଭ୍ଯମସୁର ପ୍ରଚେତୋ ରାଜନ୍ନେନାଗ୍ଂସି ଶିଶ୍ରଥଃ କୃତାନି ॥, ତତ୍ତ୍ଵା ଯାମି ବ୍ରହ୍ମଣା ଵନ୍ଦମାନସ୍ତଦା ଶାସ୍ତେ ଯଜମାନୋ ହଵିର୍ଭିଃ । ଅହେଡମାନୋ ଵରୁଣେହ ବୋଧ୍ଯୁରୁଶଗ୍ଂସ ମା ନ ଆଯୁଃ ପ୍ରମୋଷୀଃ ॥ ॥ ଆଦିତ୍ଯାନାମଵସା ନୂତନେନ ସକ୍ଷୀମହି ଶର୍ମଣା ଶନ୍ତମେନ । ଅନାଗାସ୍ତ୍ଵେ ଅଦିତିତ୍ଵେ ତୁରାସ ଇମଂ-ଯଁଜ୍ଞ-ନ୍ଦଧତୁ ଶ୍ରୋଷମାଣାଃ ॥, ନ ଦକ୍ଷିଣା ଵିଚିକିତେ ନ ସଵ୍ଯା ନ ପ୍ରାଚୀନମାଦିତ୍ଯା ନୋତ ପଶ୍ଚା । ପାକ୍ଯା ଚିଦ୍ଵସଵୋ ଧୀର୍ଯା ଚି--ଦ୍ଯୁଷ୍ମାନୀତୋ ଅଭଯ-ଞ୍ଜ୍ଯୋତିରଶ୍ଯାମ୍ ॥ । ଧାରଯନ୍ତ ଆଦିତ୍ଯାସୋ ଜଗଥ୍ସ୍ଥା ଦେଵା ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଭୁଵନସ୍ଯ ଗୋପାଃ । ଦୀର୍ଘାଧିଯୋ ରକ୍ଷମାଣା ଅସୁର୍ଯମୃତାଵାନ-ଶ୍ଚଯମାନା ଋଣାନି ॥, ତିସ୍ରୋ ଭୂମୀର୍ଧାରଯ-ନ୍ତ୍ରୀଗ୍ଂ ରୁତ ଦ୍ଯୂ-ନ୍ତ୍ରୀଣି ଵ୍ରତା ଵିଦଥେ ଅନ୍ତରେଷାମ୍ । ଋତେନା-ଽଽଦିତ୍ଯା ମହି ଵୋ ମହିତ୍ଵ-ନ୍ତଦର୍ଯମନ୍ ଵରୁଣ ମିତ୍ର ଚାରୁ ॥ । ଯଜ୍ଞୋ ଦେଵାନା-ମ୍ପ୍ରତ୍ଯେତି ସୁମ୍ନମାଦିତ୍ଯାସୋ ଭଵତା ମୃଡଯନ୍ତଃ । ଆ ଵୋ-ଽର୍ଵାଚୀ ସୁମତି ର୍ଵଵୃତ୍ଯାଦଗ୍ଂ ହୋଶ୍ଚିଦ୍ଯା ଵରିଵୋଵିତ୍ତରା-ଽସତ୍ ॥ ଶୁଚିରପ-ସ୍ସୂଯଵସା ଅଦବ୍ଧ ଉପ କ୍ଷେତି ଵୃଦ୍ଧଵଯା-ସ୍ସୁଵୀରଃ । ନକିଷ୍ଟ-ଙ୍ଘ୍ନନ୍ତ୍ଯନ୍ତିତୋ ନ ଦୂରାଦ୍ଯ ଆଦିତ୍ଯାନା-ମ୍ଭଵତି ପ୍ରଣୀତୌ ॥ ॥ 6 ॥
ଅନୁଵାକଂ 1 - ଵାଯଵ୍ଯାଦିପଶୂନାଂ ସୂକ୍ତାନି
ପୀଵୋନ୍ନାଗ୍ଂ ରଯିଵୃଧଃ ସୁମେଧାଃ । ଶ୍ଵେତ-ସ୍ସିଷକ୍ତି ନିଯୁତାମଭିଶ୍ରୀଃ । ତେ ଵାଯଵେ ସମନସୋ ଵିତସ୍ଥୁଃ । ଵିଶ୍ଵେନ୍ନରଃ ସ୍ଵପତ୍ଯାନି ଚକ୍ରୁଃ ॥ ରାଯେ-ଽନୁ ଯ-ଞ୍ଜଜ୍ଞତୂ ରୋଦସୀ ଉଭେ । ରାଯେ ଦେଵୀ ଧିଷଣା ଧାତି ଦେଵମ୍ । ଅଧା ଵାଯୁ-ନ୍ନିଯୁତଃ ସଶ୍ଚତ ସ୍ଵାଃ । ଉତ ଶ୍ଵେତଂ-ଵଁସୁଧିତି-ନ୍ନିରେକେ ॥ ଆ ଵାଯୋ ଭୂଷ ଶୁଚିପା ଉପ ନ-ସ୍ସହସ୍ର-ନ୍ତେ ନିଯୁତୋ ଵିଶ୍ଵଵାର । ଉପୋ ତେ ଅନ୍ଧୋ ମଦ୍ଯମଯାମି ଯସ୍ଯ ଦେଵ ଦଧିଷେ ପୂର୍ଵପେଯମ୍ ॥ ପ୍ର ଯାଭିର୍ଯାସି ଦାଶ୍ଵାଗ୍ଂ ସମଚ୍ଛା ନିଯୁଦ୍ଭି-ର୍ଵାଯଵିଷ୍ଟଯେ ଦୁରୋଣେ । ନି ନୋ ରଯିଗ୍ଂ ସୁଭୋଜସଂ-ଯୁଁଵେହ ନି ଵୀରଵ-ଦ୍ଗଵ୍ଯମଶ୍ଵିଯ-ଞ୍ଚ ରାଧଃ ॥॥ ପ୍ର ଵାଯୁମଚ୍ଛା ବୃହତୀ ମନୀଷା ॥ 1 ॥
ବୃହଦ୍ରଯିଂ-ଵିଁଶ୍ଵଵାରାଗ୍ଂ ରଥପ୍ରାମ୍ । ଦ୍ଯୁତଦ୍ଯାମା ନିଯୁତଃ ପତ୍ଯମାନଃ । କଵିଃ କଵିମିଯକ୍ଷସି ପ୍ରଯଜ୍ଯୋ ॥ ଆ ନୋ ନିଯୁଦ୍ଭିଃ ଶତିନୀଭି-ରଦ୍ଧ୍ଵରମ୍ । ସହସ୍ରିଣୀଭିରୁପ ଯାହି ଯଜ୍ଞମ୍ । ଵାଯୋ ଅସ୍ମିନ୍. ହଵିଷି ମାଦଯସ୍ଵ । ଯୂଯ-ମ୍ପାତ ସ୍ଵସ୍ତିଭି-ସ୍ସଦା ନଃ ॥ ପ୍ରଜାପତେ ନ ତ୍ଵଦେତାନ୍ଯନ୍ଯଃ । ଵିଶ୍ଵା ଜାତାନି ପରି ତା ବଭୂଵ । ଯ-ତ୍କାମାସ୍ତେ ଜୁହୁମସ୍ତନ୍ନୋ ଅସ୍ତୁ ॥ 2 ॥
ଵଯଗ୍ଗ୍ ସ୍ଯାମ ପତଯୋ ରଯୀଣାମ୍ ॥ ରଯୀଣା-ମ୍ପତିଂ-ଯଁଜତ-ମ୍ବୃହନ୍ତମ୍ । ଅସ୍ମିନ୍ଭରେ ନୃତମଂ-ଵାଁଜସାତୌ । ପ୍ରଜାପତି-ମ୍ପ୍ରଥମଜାମୃତସ୍ଯ । ଯଜାମ ଦେଵମଧି ନୋ ବ୍ରଵୀତୁ ॥ ପ୍ରଜାପତେ ତ୍ଵ-ନ୍ନିଧିପାଃ ପୁରାଣଃ । ଦେଵାନା-ମ୍ପିତା ଜନିତା ପ୍ରଜାନାମ୍ । ପତି-ର୍ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଜଗତଃ ପରସ୍ପାଃ । ହଵିର୍ନୋ ଦେଵ ଵିହଵେ ଜୁଷସ୍ଵ ॥ ତଵେମେ ଲୋକାଃ ପ୍ରଦିଶୋ ଦିଶଶ୍ଚ ॥ 3 ॥
ପରାଵତୋ ନିଵତ ଉଦ୍ଵତଶ୍ଚ । ପ୍ରଜାପତେ ଵିଶ୍ଵସୃଜ୍ଜୀଵଧନ୍ଯ ଇଦ-ନ୍ନୋ ଦେଵ । ପ୍ରତିହର୍ଯ ହଵ୍ଯମ୍ ॥ ପ୍ରଜାପତି-ମ୍ପ୍ରଥମଂ-ଯଁଜ୍ଞିଯାନାମ୍ । ଦେଵାନାମଗ୍ରେ ଯଜତଂ-ଯଁଜଦ୍ଧ୍ଵମ୍ । ସ ନୋ ଦଦାତୁ ଦ୍ରଵିଣଗ୍ଂ ସୁଵୀର୍ଯମ୍ । ରାଯସ୍ପୋଷଂ-ଵିଁଷ୍ଯତୁ ନାଭିମସ୍ମେ ॥ ଯୋ ରାଯ ଈଶେ ଶତଦାଯ ଉକ୍ଥ୍ଯଃ । ଯଃ ପଶୂନାଗ୍ଂ ରକ୍ଷିତା ଵିଷ୍ଠିତାନାମ୍ । ପ୍ରଜାପତିଃ ପ୍ରଥମଜା ଋତସ୍ଯ ॥ 4 ॥
ସହସ୍ରଧାମା ଜୁଷତାଗ୍ଂ ହଵିର୍ନଃ ॥ ସୋମାପୂଷଣା ଜନନା ରଯୀଣା-ଞ୍ଜନନା ଦିଵୋ ଜନନା ପୃଥିଵ୍ଯାଃ । ଜାତୌ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଭୁଵନସ୍ଯ ଗୋପୌ ଦେଵା ଅକୃଣ୍ଵନ୍ନମୃତସ୍ଯ ନାଭିମ୍ ॥ ଇମୌ ଦେଵୌ ଜାଯମାନୌ ଜୁଷନ୍ତେମୌ ତମାଗ୍ଂସି ଗୂହତାମଜୁଷ୍ଟା । ଆଭ୍ଯାମିନ୍ଦ୍ରଃ ପକ୍ଵମାମାସ୍ଵନ୍ତ-ସ୍ସୋମାପୂଷଭ୍ଯା-ଞ୍ଜନଦୁସ୍ରିଯାସୁ ॥ ॥ ସୋମାପୂଷଣା ରଜସୋ ଵିମାନମ୍ । ସପ୍ତଚକ୍ରଗ୍ଂ ରଥମଵିଶ୍ଵମିନ୍ଵମ୍ । ଵିଷୂଵୃତ-ମ୍ମନସା ଯୁଜ୍ଯମାନମ୍ । ତ-ଞ୍ଜିନ୍ଵଥୋ ଵୃଷଣା ପଞ୍ଚରଶ୍ମିମ୍ ॥ ଦିଵ୍ଯନ୍ଯ-ସ୍ସଦନ-ଞ୍ଚକ୍ର ଉଚ୍ଚା । ପୃଥିଵ୍ଯାମନ୍ଯୋ ଅଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତରିକ୍ଷେ । ତାଵସ୍ମଭ୍ଯ-ମ୍ପୁରୁଵାର-ମ୍ପୁରୁକ୍ଷୁମ୍ । ରାଯସ୍ପୋଷଂ-ଵିଁଷ୍ଯତା-ନ୍ନାଭିମସ୍ମେ ॥ 5 ॥
ଧିଯ-ମ୍ପୂଷା ଜିନ୍ଵତୁ ଵିଶ୍ଵମିନ୍ଵଃ । ରଯିଗ୍ଂ ସୋମୋ ରଯିପତି-ର୍ଦଧାତୁ । ଅଵତୁ ଦେଵ୍ଯଦିତିର-ନର୍ଵା । ବୃହ-ଦ୍ଵଦେମ ଵିଦଥେ ସୁଵୀରାଃ ॥ ଵିଶ୍ଵାନ୍ଯନ୍ଯୋ ଭୁଵନା ଜଜାନ । ଵିଶ୍ଵମନ୍ଯୋ ଅଭିଚକ୍ଷାଣ ଏତି । ସୋମାପୂଷଣା-ଵଵତ-ନ୍ଧିଯ-ମ୍ମେ । ଯୁଵଭ୍ଯାଂ-ଵିଁଶ୍ଵାଃ ପୃତନା ଜଯେମ ॥ ଉଦୁତ୍ତମଂ-ଵଁରୁଣ ପାଶମସ୍ମଦଵା-ଽଧମଂ-ଵିଁମଧ୍ଯମଗ୍ଗ୍ ଶ୍ରଥାଯ । ଅଥା ଵଯମାଦିତ୍ଯ ଵ୍ରତେ ତଵା-ଽନାଗସୋ ଅଦିତଯେ ସ୍ଯାମ ଅସ୍ତଭ୍ନାଦ୍ଯାମୃଷଭୋ ଅନ୍ତରିକ୍ଷମମିମୀତ ଵରିମାଣ-ମ୍ପୃଥିଵ୍ଯା ଆ-ଽସୀଦ-ଦ୍ଵିଶ୍ଵା ଭୁଵନାନି ସମ୍ରା-ଡ୍ଵିଶ୍ଵେତ୍ତାନି ଵରୁଣସ୍ଯ ଵ୍ରତାନି ॥ । ଯ-ତ୍କିଞ୍ଚେଦଂ-ଵଁରୁଣ ଦୈଵ୍ଯେ ଜନେ-ଽଭିଦ୍ରୋହ-ମ୍ମନୁଷ୍ଯାଶ୍ଚରାମସି । ଅଚିତ୍ତୀଯ-ତ୍ତଵ ଧର୍ମା ଯୁଯୋପିମ ମା ନସ୍ତସ୍ମା ଦେନସୋ ଦେଵ ରୀରିଷଃ ॥ କିତଵାସୋ ଯଦ୍ରି ରିପୁର୍ନ ଦୀଵି ଯଦ୍ଵା ଘା ସତ୍ଯ ମୁତଯନ୍ନ ଵିଦ୍ମ । ସର୍ଵା ତା ଵିଷ୍ଯ ଶିଥିରେଵ ଦେଵାଥା ତେ ସ୍ଯାମ ଵରୁଣ ପ୍ରିଯାସଃ ॥( ) । ଅଵ ତେ ହେଡୋ ଵରୁଣ ନମୋଭିରଵ ଯଜ୍ଞେଭିରୀମହେ ହଵିର୍ଭିଃ । କ୍ଷଯନ୍ନସ୍ମଭ୍ଯମସୁର ପ୍ରଚେତୋ ରାଜନ୍ନେନାଗ୍ଂସି ଶିଶ୍ରଥଃ କୃତାନି ॥, ତତ୍ତ୍ଵା ଯାମି ବ୍ରହ୍ମଣା ଵନ୍ଦମାନସ୍ତଦା ଶାସ୍ତେ ଯଜମାନୋ ହଵିର୍ଭିଃ । ଅହେଡମାନୋ ଵରୁଣେହ ବୋଧ୍ଯୁରୁଶଗ୍ଂସ ମା ନ ଆଯୁଃ ପ୍ରମୋଷୀଃ ॥ ॥ ଆଦିତ୍ଯାନାମଵସା ନୂତନେନ ସକ୍ଷୀମହି ଶର୍ମଣା ଶନ୍ତମେନ । ଅନାଗାସ୍ତ୍ଵେ ଅଦିତିତ୍ଵେ ତୁରାସ ଇମଂ-ଯଁଜ୍ଞ-ନ୍ଦଧତୁ ଶ୍ରୋଷମାଣାଃ ॥, ନ ଦକ୍ଷିଣା ଵିଚିକିତେ ନ ସଵ୍ଯା ନ ପ୍ରାଚୀନମାଦିତ୍ଯା ନୋତ ପଶ୍ଚା । ପାକ୍ଯା ଚିଦ୍ଵସଵୋ ଧୀର୍ଯା ଚି--ଦ୍ଯୁଷ୍ମାନୀତୋ ଅଭଯ-ଞ୍ଜ୍ଯୋତିରଶ୍ଯାମ୍ ॥ । ଧାରଯନ୍ତ ଆଦିତ୍ଯାସୋ ଜଗଥ୍ସ୍ଥା ଦେଵା ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଭୁଵନସ୍ଯ ଗୋପାଃ । ଦୀର୍ଘାଧିଯୋ ରକ୍ଷମାଣା ଅସୁର୍ଯମୃତାଵାନ-ଶ୍ଚଯମାନା ଋଣାନି ॥, ତିସ୍ରୋ ଭୂମୀର୍ଧାରଯ-ନ୍ତ୍ରୀଗ୍ଂ ରୁତ ଦ୍ଯୂ-ନ୍ତ୍ରୀଣି ଵ୍ରତା ଵିଦଥେ ଅନ୍ତରେଷାମ୍ । ଋତେନା-ଽଽଦିତ୍ଯା ମହି ଵୋ ମହିତ୍ଵ-ନ୍ତଦର୍ଯମନ୍ ଵରୁଣ ମିତ୍ର ଚାରୁ ॥ । ଯଜ୍ଞୋ ଦେଵାନା-ମ୍ପ୍ରତ୍ଯେତି ସୁମ୍ନମାଦିତ୍ଯାସୋ ଭଵତା ମୃଡଯନ୍ତଃ । ଆ ଵୋ-ଽର୍ଵାଚୀ ସୁମତି ର୍ଵଵୃତ୍ଯାଦଗ୍ଂ ହୋଶ୍ଚିଦ୍ଯା ଵରିଵୋଵିତ୍ତରା-ଽସତ୍ ॥ ଶୁଚିରପ-ସ୍ସୂଯଵସା ଅଦବ୍ଧ ଉପ କ୍ଷେତି ଵୃଦ୍ଧଵଯା-ସ୍ସୁଵୀରଃ । ନକିଷ୍ଟ-ଙ୍ଘ୍ନନ୍ତ୍ଯନ୍ତିତୋ ନ ଦୂରାଦ୍ଯ ଆଦିତ୍ଯାନା-ମ୍ଭଵତି ପ୍ରଣୀତୌ ॥ ॥ 6 ॥
(ମନୀଷା-ଽସ୍ତୁ-ଚ-ର୍ତ-ସ୍ଯାସ୍ମେ-କିତଵାସ ଶ୍ଚତ୍ଵାରି ଚ ) (ଅ. 1)
ଅନୁଵାକଂ 2 - ଵଶାଦୀନାଂ ସୂକ୍ତାନି
ଅନୁଵାକଂ 2 - ଵଶାଦୀନାଂ ସୂକ୍ତାନି
ତେ ଶୁକ୍ରାସ-ଶ୍ଶୁଚଯୋ ରଶ୍ମିଵନ୍ତଃ । ସୀଦନ୍ନାଦିତ୍ଯା ଅଧି ବରଃଇଷି ପ୍ରିଯେ । କାମେନ ଦେଵା-ସ୍ସରଥ-ନ୍ଦିଵୋ ନଃ । ଆଯାନ୍ତୁ ଯଜ୍ଞମୁପ ନୋ ଜୁଷାଣାଃ ॥ ତେ ସୂନଵୋ ଅଦିତେଃ ପୀଵସାମିଷମ୍ । ଘୃତ-ମ୍ପିନ୍ଵତ୍-ପ୍ରତିହର୍ଯନ୍ନୃତେଜାଃ । ପ୍ର ଯଜ୍ଞିଯା ଯଜମାନାଯ ଯେମୁରେ । ଆଦିତ୍ଯାଃ କାମ-ମ୍ପିତୁମନ୍ତମସ୍ମେ ॥ ଆ ନଃ ପୁତ୍ରା ଅଦିତେର୍ଯାନ୍ତୁ ଯଜ୍ଞମ୍ । ଆଦିତ୍ଯାସଃ ପଥିଭି-ର୍ଦେଵଯାନୈଃ ॥ 7 ॥
ଅସ୍ମେ କାମ-ନ୍ଦାଶୁଷେ ସନ୍ନମନ୍ତଃ । ପୁରୋଡାଶ-ଙ୍ଘୃତଵନ୍ତ-ଞ୍ଜୁଷନ୍ତାମ୍ ॥ ସ୍କଭାଯତ ନିର୍-ଋତିଗ୍ଂ ସେଧତାମତିମ୍ । ପ୍ର ରଶ୍ମିଭି-ର୍ଯତମାନା ଅମୃଦ୍ଧ୍ରାଃ । ଆଦିତ୍ଯାଃ କାମ ପ୍ରଯତାଂ-ଵଁଷଟ୍କୃତିମ୍ । ଜୁଷଦ୍ଧ୍ଵ-ନ୍ନୋ ହଵ୍ଯଦାତିଂ-ଯଁଜତ୍ରାଃ ॥ ଆଦିତ୍ଯାନ୍-କାମମଵସେ ହୁଵେମ । ଯେ ଭୂତାନି ଜନଯନ୍ତୋ ଵିଚିଖ୍ଯୁଃ । ସୀଦନ୍ତୁ ପୁତ୍ରା ଅଦିତେରୁପସ୍ଥମ୍ । ସ୍ତୀର୍ଣ-ମ୍ବରଃଇର୍ହଵିରଦ୍ଯାଯ ଦେଵାଃ ॥ 8 ॥
ସ୍ତୀର୍ଣ-ମ୍ବରଃଇ-ସ୍ସୀଦତା ଯଜ୍ଞେ ଅସ୍ମିନ୍ନ୍ । ଧ୍ରାଜା-ସ୍ସେଧନ୍ତୋ ଅମତି-ନ୍ଦୁରେଵାମ୍ । ଅସ୍ମଭ୍ଯ-ମ୍ପୁତ୍ରା ଅଦିତେଃ ପ୍ରଯଗ୍ଂସତ । ଆଦିତ୍ଯାଃ କାମ ହଵିଷୋ ଜୁଷାଣାଃ ॥ ଅଗ୍ନେ ନଯ ସୁପଥା ରାଯେ ଅସ୍ମାନ୍ । ଵିଶ୍ଵାନି ଦେଵ ଵଯୁନାନି ଵିଦ୍ଵାନ୍ । ଯୁଯୋଦ୍ଧ୍ଯସ୍ମ-ଜ୍ଜୁହୁରାଣମେନଃ । ଭୂଯିଷ୍ଠା-ନ୍ତେ ନମ ଉକ୍ତିଂ-ଵିଁଧେମ ॥ ପ୍ରଵଃ ଶୁକ୍ରାଯ ଭାନଵେ ଭରଦ୍ଧ୍ଵମ୍ । ହଵ୍ଯ-ମ୍ମତି-ଞ୍ଚାଗ୍ନଯେ ସୁପୂତମ୍ ॥ 9 ॥
ଯୋ ଦୈଵ୍ଯାନି ମାନୁଷା ଜନୂଗ୍ଂଷି । ଅନ୍ତ-ର୍ଵିଶ୍ଵାନି ଵିଦ୍ମନା ଜିଗାତି ॥ ଅଚ୍ଛା ଗିରୋ ମତଯୋ ଦେଵଯନ୍ତୀଃ । ଅଗ୍ନିଂ-ଯଁନ୍ତି ଦ୍ରଵିଣ-ମ୍ଭିକ୍ଷମାଣାଃ । ସୁସଦୃଂଶଗ୍ଂ ସୁପ୍ରତୀକଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵଞ୍ଚମ୍ । ହଵ୍ଯଵାହମରତି-ମ୍ମାନୁଷାଣାମ୍ ॥ ଅଗ୍ନେ ତ୍ଵମସ୍ମ-ଦ୍ଯୁଯୋଦ୍ଧ୍ଯମୀଵାଃ । ଅନଗ୍ନିତ୍ରା ଅଭ୍ଯମନ୍ତ କୃଷ୍ଟୀଃ । ପୁନରସ୍ମଭ୍ଯଗ୍ଂ ସୁଵିତାଯ ଦେଵ । କ୍ଷାଂ-ଵିଁଶ୍ଵେଭିରଜରେଭି-ର୍ଯଜତ୍ର ॥ 10 ॥
ଅଗ୍ନେ ତ୍ଵ-ମ୍ପାରଯା ନଵ୍ଯୋ ଅସ୍ମାନ୍ । ସ୍ଵସ୍ତିଭିରତି ଦୁର୍ଗାଣି ଵିଶ୍ଵା । ପୂଶ୍ଚ ପୃଥ୍ଵୀ ବହୁଲା ନ ଉର୍ଵୀ । ଭଵା ତୋକାଯ ତନଯାଯ ଶଂ-ଯୋଃ ଁ॥ ପ୍ର କାରଵୋ ମନନା ଵଚ୍ଯମାନାଃ । ଦେଵଦ୍ରୀଚୀ-ନ୍ନଯଥ ଦେଵଯନ୍ତଃ । ଦକ୍ଷିଣାଵାଡ୍-ଵାଜିନୀ ପ୍ରାଚ୍ଯେତି । ହଵିର୍ଭରନ୍ତ୍ଯଗ୍ନଯେ ଘୃତାଚୀ ॥ ଇନ୍ଦ୍ର-ନ୍ନରୋ ନେମଧିତା ହଵନ୍ତେ ଯତ୍ପାର୍ଯା ଯୁନଜତେ ଧିଯସ୍ତାଃ । ଶୂରୋ ନୃଷାତା ଶଵସଶ୍ଚକାନ ଆ ଗୋମତି ଵ୍ରଜେ ଭଜା ତ୍ଵନ୍ନଃ ॥ ଯୁଜେ ରଥ-ଙ୍ଗଵେଷଣଗ୍ଂ ହରିଭ୍ଯାମ୍ । ଉପ ବ୍ରହ୍ମାଣି ଜୁଜୁଷାଣ-ମସ୍ଥୁଃ । ଵିବାଧିଷ୍ଟାସ୍ଯ ରୋଦସୀ ମହିତ୍ଵା । ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଵୃତ୍ରାଣ୍ଯପ୍ରତୀ ଜଘନ୍ଵାନ୍ ॥ ॥ ଜଗୃଭ୍ଣା ତେ ଦକ୍ଷିଣମିନ୍ଦ୍ର ହସ୍ତମ୍ ॥ 11 ॥
ଵସୂଯଵୋ ଵସୁପତେ ଵସୂନାମ୍ । ଵିଦ୍ମା ହି ତ୍ଵା ଗୋପତିଗ୍ଂ ଶୂର ଗୋନାମ୍ । ଅସ୍ମଭ୍ଯ-ଞ୍ଚିତ୍ରଂ-ଵୃଁଷଣଗ୍ଂ ରଯି-ନ୍ଦାଃ ॥ ତଵେଦଂ-ଵିଁଶ୍ଵମଭିତଃ ପଶଵ୍ଯମ୍ । ଯ-ତ୍ପଶ୍ଯସି ଚକ୍ଷସା ସୂର୍ଯସ୍ଯ । ଗଵାମସି ଗୋପତିରେକ ଇନ୍ଦ୍ର । ଭକ୍ଷୀମହି ତେ ପ୍ରଯତସ୍ଯ ଵସ୍ଵଃ ॥ ସମିନ୍ଦ୍ର ଣୋ ମନସା ନେଷି ଗୋଭିଃ । ସଗ୍ଂ ସୂରିଭି-ର୍ମଘଵନ୍-ଥ୍ସଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯା । ସ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମଣା ଦେଵକୃତଂ-ଯଁଦସ୍ତି ॥ 12 ॥
ସ-ନ୍ଦେଵାନାଗ୍ଂ ସୁମତ୍ଯା ଯଜ୍ଞିଯାନାମ୍ ॥ ଆରାଚ୍ଛତ୍ରୁ-ମପବାଧସ୍ଵ ଦୂରମ୍ । ଉଗ୍ରୋ ଯ-ଶ୍ଶମ୍ବଃ ପୁରୁହୂତ ତେନ । ଅସ୍ମେ ଧେହି ଯଵମଦ୍ଗୋମଦିନ୍ଦ୍ର । କୃଧୀ ଧିଯ-ଞ୍ଜରିତ୍ରେ ଵାଜରତ୍ନାମ୍ ॥ ଆଵେଧସ-ନ୍ନୀଲପୃଷ୍ଠ-ମ୍ବୃହନ୍ତମ୍ । ବୃହସ୍ପତିଗ୍ଂ ସଦନେ ସାଦଯଧ୍ଵମ୍ । ସାଦଦ୍ଯୋନି-ନ୍ଦମ ଆଦୀଦିଵାଗ୍ଂସମ୍ । ହିରଣ୍ଯଵର୍ଣମରୁଷଗ୍ଂ ସପେମ ॥ ସ ହି ଶୁଚିଃ ॥ ବୃହସ୍ପତିଃ ପ୍ରଥମ-ଞ୍ଜାଯମାନଃ । ମହୋ ଜ୍ଯୋତିଷଃ ପରମେ ଵ୍ଯୋମନ୍ନ୍ । ସପ୍ତାସ୍ଯସ୍ତୁଵିଜାତୋ ରଵେଣ । ଵି ସପ୍ତରଶ୍ମିରଧମତ୍ତମାଗ୍ଂସି ॥ 13 ॥
ବୃହସ୍ପତି-ସ୍ସମଜଯ-ଦ୍ଵସୂନି । ମହୋ ଵ୍ରଜା-ନ୍ଗୋମତୋ ଦେଵ ଏଷଃ । ଅପ-ସ୍ସିଷାସନ୍-ଥ୍ସୁଵର ପ୍ରତୀତ୍ତଃ । ବୃହସ୍ପତିରଃଅନ୍ତ୍ଯମିତ୍ର-ମର୍କୈଃ ॥ ବୃହସ୍ପତେ ପରି ଦୀଯା ରଥେନ ରକ୍ଷୋହା ଽମିତ୍ରାଗ୍ଂ ଅପ ବାଧମାନଃ । ପ୍ରଭଞ୍ଜନ୍-ଥ୍ସେନାଃ ପ୍ରମୃଣୋ ଯୁଧା ଜଯନ୍ନସ୍ମାକ-ମେଧ୍ଯଵିତା ରଥାନାମ୍ ॥ ଏଵା ପିତ୍ରେ ଵିଶ୍ଵଦେଵାଯ ଵୃଷ୍ଣେ ଯଜ୍ଞୈର୍ଵିଧେମ ନମସା ହଵିର୍ଭିଃ । ବୃହସ୍ପତେ ସୁପ୍ରଜା ଵୀରଵନ୍ତୋ ଵଯଗ୍ଗ୍ ସ୍ଯାମ ପତଯୋ ରଯୀଣାମ୍ ॥ ॥ ଆ ନୋ ଦିଵୋ ବୃହତଃ ପର୍ଵତାଦା ସରସ୍ଵତୀ ଯଜତା ଗନ୍ତୁ ଯଜ୍ଞମ୍ । ହଵ-ନ୍ଦେଵୀ ଜୁଜୁଷାଣା ଘୃତାଚୀ ଶଗ୍ମା-ନ୍ନୋ ଵାଚମୁଶତୀ ଶୃଣୋତୁ ॥ପାଵୀରଵୀ କନ୍ଯା ଚିତ୍ରାଯୁ-ସ୍ସରସ୍ଵତୀ ଵୀରପତ୍ନୀ ଧିଯ-ନ୍ଧାତ୍ । ଗ୍ନାଭିରଚ୍ଛିଦ୍ରଗ୍ଂ ଶରଣଗ୍ଂ ସଜୋଷା ଦୁରାଧର୍ଷ-ଙ୍ଗୃଣତେ ଶର୍ମ ଯଗ୍ଂସତ୍ ॥ । ଇମା ଜୁହ୍ଵାନା ଯୁଷ୍ମଦା ନମୋଭିଃ । ପ୍ରତି ସ୍ତୋମଗ୍ଂ ସରସ୍ଵତି ଜୁଷସ୍ଵ । ତଵ ଶର୍ମ-ନ୍ପ୍ରିଯତମେ ଦଧାନାଃ । ଉପସ୍ଥେଯାମ ଶରଣ-ନ୍ନ ଵୃକ୍ଷମ୍ ॥ ଯସ୍ତେ ସ୍ତନଶ୍ଶଶଯ ଇତ୍ଯାହ । ସ୍ତୌତ୍ଯେଵୈନାମ୍ । ଉସ୍ର ଘର୍ମଗ୍ଂ ଶିଗ୍ଂଷୋସ୍ର ଘର୍ମ-ମ୍ପାହି ଘର୍ମାଯ ଶିଗ୍ଂଷେତ୍ଯାହ । ଯଥା ବ୍ରୂଯାଦମୁଷ୍ମୈ ଦେହୀତି । ତାଦୃଗେଵ ତତ୍ । ବୃହସ୍ପତିସ୍ତ୍ଵୋପ ସୀଦତ୍ଵିତ୍ଯାହ । । ସରସ୍ଵତ୍ଯଭି ନୋ ନେଷି ଵସ୍ଯଃ । ମା ପସ୍ଫରୀଃ ପଯସା ମା ନ ଆ ଧକ୍ । ଜୁଷସ୍ଵ ନ-ସ୍ସଖ୍ଯା ଵେଶ୍ଯା ଚ । ମା ତ୍ଵତ୍କ୍ଷେତ୍ରା-ଣ୍ଯରଣାନି ଗନ୍ମ ॥ ॥ ଇଯଗ୍ଂ ଶୁଷ୍ମେଭିର୍ବିସଖା ଇଵାରୁଜତ୍ । ସାନୁ ଗିରୀଣା-ନ୍ତଵିଷେଭିରୂର୍ମିଭିଃ । ପାରାଵଦଘ୍ନୀମଵସେ ସୁଵୃକ୍ତିଭିଃ । ସରସ୍ଵତୀ-ମାଵିଵାସେମ ଧୀତିଭିଃ ॥ 14 ॥
ଅସ୍ମେ କାମ-ନ୍ଦାଶୁଷେ ସନ୍ନମନ୍ତଃ । ପୁରୋଡାଶ-ଙ୍ଘୃତଵନ୍ତ-ଞ୍ଜୁଷନ୍ତାମ୍ ॥ ସ୍କଭାଯତ ନିର୍-ଋତିଗ୍ଂ ସେଧତାମତିମ୍ । ପ୍ର ରଶ୍ମିଭି-ର୍ଯତମାନା ଅମୃଦ୍ଧ୍ରାଃ । ଆଦିତ୍ଯାଃ କାମ ପ୍ରଯତାଂ-ଵଁଷଟ୍କୃତିମ୍ । ଜୁଷଦ୍ଧ୍ଵ-ନ୍ନୋ ହଵ୍ଯଦାତିଂ-ଯଁଜତ୍ରାଃ ॥ ଆଦିତ୍ଯାନ୍-କାମମଵସେ ହୁଵେମ । ଯେ ଭୂତାନି ଜନଯନ୍ତୋ ଵିଚିଖ୍ଯୁଃ । ସୀଦନ୍ତୁ ପୁତ୍ରା ଅଦିତେରୁପସ୍ଥମ୍ । ସ୍ତୀର୍ଣ-ମ୍ବରଃଇର୍ହଵିରଦ୍ଯାଯ ଦେଵାଃ ॥ 8 ॥
ସ୍ତୀର୍ଣ-ମ୍ବରଃଇ-ସ୍ସୀଦତା ଯଜ୍ଞେ ଅସ୍ମିନ୍ନ୍ । ଧ୍ରାଜା-ସ୍ସେଧନ୍ତୋ ଅମତି-ନ୍ଦୁରେଵାମ୍ । ଅସ୍ମଭ୍ଯ-ମ୍ପୁତ୍ରା ଅଦିତେଃ ପ୍ରଯଗ୍ଂସତ । ଆଦିତ୍ଯାଃ କାମ ହଵିଷୋ ଜୁଷାଣାଃ ॥ ଅଗ୍ନେ ନଯ ସୁପଥା ରାଯେ ଅସ୍ମାନ୍ । ଵିଶ୍ଵାନି ଦେଵ ଵଯୁନାନି ଵିଦ୍ଵାନ୍ । ଯୁଯୋଦ୍ଧ୍ଯସ୍ମ-ଜ୍ଜୁହୁରାଣମେନଃ । ଭୂଯିଷ୍ଠା-ନ୍ତେ ନମ ଉକ୍ତିଂ-ଵିଁଧେମ ॥ ପ୍ରଵଃ ଶୁକ୍ରାଯ ଭାନଵେ ଭରଦ୍ଧ୍ଵମ୍ । ହଵ୍ଯ-ମ୍ମତି-ଞ୍ଚାଗ୍ନଯେ ସୁପୂତମ୍ ॥ 9 ॥
ଯୋ ଦୈଵ୍ଯାନି ମାନୁଷା ଜନୂଗ୍ଂଷି । ଅନ୍ତ-ର୍ଵିଶ୍ଵାନି ଵିଦ୍ମନା ଜିଗାତି ॥ ଅଚ୍ଛା ଗିରୋ ମତଯୋ ଦେଵଯନ୍ତୀଃ । ଅଗ୍ନିଂ-ଯଁନ୍ତି ଦ୍ରଵିଣ-ମ୍ଭିକ୍ଷମାଣାଃ । ସୁସଦୃଂଶଗ୍ଂ ସୁପ୍ରତୀକଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵଞ୍ଚମ୍ । ହଵ୍ଯଵାହମରତି-ମ୍ମାନୁଷାଣାମ୍ ॥ ଅଗ୍ନେ ତ୍ଵମସ୍ମ-ଦ୍ଯୁଯୋଦ୍ଧ୍ଯମୀଵାଃ । ଅନଗ୍ନିତ୍ରା ଅଭ୍ଯମନ୍ତ କୃଷ୍ଟୀଃ । ପୁନରସ୍ମଭ୍ଯଗ୍ଂ ସୁଵିତାଯ ଦେଵ । କ୍ଷାଂ-ଵିଁଶ୍ଵେଭିରଜରେଭି-ର୍ଯଜତ୍ର ॥ 10 ॥
ଅଗ୍ନେ ତ୍ଵ-ମ୍ପାରଯା ନଵ୍ଯୋ ଅସ୍ମାନ୍ । ସ୍ଵସ୍ତିଭିରତି ଦୁର୍ଗାଣି ଵିଶ୍ଵା । ପୂଶ୍ଚ ପୃଥ୍ଵୀ ବହୁଲା ନ ଉର୍ଵୀ । ଭଵା ତୋକାଯ ତନଯାଯ ଶଂ-ଯୋଃ ଁ॥ ପ୍ର କାରଵୋ ମନନା ଵଚ୍ଯମାନାଃ । ଦେଵଦ୍ରୀଚୀ-ନ୍ନଯଥ ଦେଵଯନ୍ତଃ । ଦକ୍ଷିଣାଵାଡ୍-ଵାଜିନୀ ପ୍ରାଚ୍ଯେତି । ହଵିର୍ଭରନ୍ତ୍ଯଗ୍ନଯେ ଘୃତାଚୀ ॥ ଇନ୍ଦ୍ର-ନ୍ନରୋ ନେମଧିତା ହଵନ୍ତେ ଯତ୍ପାର୍ଯା ଯୁନଜତେ ଧିଯସ୍ତାଃ । ଶୂରୋ ନୃଷାତା ଶଵସଶ୍ଚକାନ ଆ ଗୋମତି ଵ୍ରଜେ ଭଜା ତ୍ଵନ୍ନଃ ॥ ଯୁଜେ ରଥ-ଙ୍ଗଵେଷଣଗ୍ଂ ହରିଭ୍ଯାମ୍ । ଉପ ବ୍ରହ୍ମାଣି ଜୁଜୁଷାଣ-ମସ୍ଥୁଃ । ଵିବାଧିଷ୍ଟାସ୍ଯ ରୋଦସୀ ମହିତ୍ଵା । ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଵୃତ୍ରାଣ୍ଯପ୍ରତୀ ଜଘନ୍ଵାନ୍ ॥ ॥ ଜଗୃଭ୍ଣା ତେ ଦକ୍ଷିଣମିନ୍ଦ୍ର ହସ୍ତମ୍ ॥ 11 ॥
ଵସୂଯଵୋ ଵସୁପତେ ଵସୂନାମ୍ । ଵିଦ୍ମା ହି ତ୍ଵା ଗୋପତିଗ୍ଂ ଶୂର ଗୋନାମ୍ । ଅସ୍ମଭ୍ଯ-ଞ୍ଚିତ୍ରଂ-ଵୃଁଷଣଗ୍ଂ ରଯି-ନ୍ଦାଃ ॥ ତଵେଦଂ-ଵିଁଶ୍ଵମଭିତଃ ପଶଵ୍ଯମ୍ । ଯ-ତ୍ପଶ୍ଯସି ଚକ୍ଷସା ସୂର୍ଯସ୍ଯ । ଗଵାମସି ଗୋପତିରେକ ଇନ୍ଦ୍ର । ଭକ୍ଷୀମହି ତେ ପ୍ରଯତସ୍ଯ ଵସ୍ଵଃ ॥ ସମିନ୍ଦ୍ର ଣୋ ମନସା ନେଷି ଗୋଭିଃ । ସଗ୍ଂ ସୂରିଭି-ର୍ମଘଵନ୍-ଥ୍ସଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯା । ସ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମଣା ଦେଵକୃତଂ-ଯଁଦସ୍ତି ॥ 12 ॥
ସ-ନ୍ଦେଵାନାଗ୍ଂ ସୁମତ୍ଯା ଯଜ୍ଞିଯାନାମ୍ ॥ ଆରାଚ୍ଛତ୍ରୁ-ମପବାଧସ୍ଵ ଦୂରମ୍ । ଉଗ୍ରୋ ଯ-ଶ୍ଶମ୍ବଃ ପୁରୁହୂତ ତେନ । ଅସ୍ମେ ଧେହି ଯଵମଦ୍ଗୋମଦିନ୍ଦ୍ର । କୃଧୀ ଧିଯ-ଞ୍ଜରିତ୍ରେ ଵାଜରତ୍ନାମ୍ ॥ ଆଵେଧସ-ନ୍ନୀଲପୃଷ୍ଠ-ମ୍ବୃହନ୍ତମ୍ । ବୃହସ୍ପତିଗ୍ଂ ସଦନେ ସାଦଯଧ୍ଵମ୍ । ସାଦଦ୍ଯୋନି-ନ୍ଦମ ଆଦୀଦିଵାଗ୍ଂସମ୍ । ହିରଣ୍ଯଵର୍ଣମରୁଷଗ୍ଂ ସପେମ ॥ ସ ହି ଶୁଚିଃ ॥ ବୃହସ୍ପତିଃ ପ୍ରଥମ-ଞ୍ଜାଯମାନଃ । ମହୋ ଜ୍ଯୋତିଷଃ ପରମେ ଵ୍ଯୋମନ୍ନ୍ । ସପ୍ତାସ୍ଯସ୍ତୁଵିଜାତୋ ରଵେଣ । ଵି ସପ୍ତରଶ୍ମିରଧମତ୍ତମାଗ୍ଂସି ॥ 13 ॥
ବୃହସ୍ପତି-ସ୍ସମଜଯ-ଦ୍ଵସୂନି । ମହୋ ଵ୍ରଜା-ନ୍ଗୋମତୋ ଦେଵ ଏଷଃ । ଅପ-ସ୍ସିଷାସନ୍-ଥ୍ସୁଵର ପ୍ରତୀତ୍ତଃ । ବୃହସ୍ପତିରଃଅନ୍ତ୍ଯମିତ୍ର-ମର୍କୈଃ ॥ ବୃହସ୍ପତେ ପରି ଦୀଯା ରଥେନ ରକ୍ଷୋହା ଽମିତ୍ରାଗ୍ଂ ଅପ ବାଧମାନଃ । ପ୍ରଭଞ୍ଜନ୍-ଥ୍ସେନାଃ ପ୍ରମୃଣୋ ଯୁଧା ଜଯନ୍ନସ୍ମାକ-ମେଧ୍ଯଵିତା ରଥାନାମ୍ ॥ ଏଵା ପିତ୍ରେ ଵିଶ୍ଵଦେଵାଯ ଵୃଷ୍ଣେ ଯଜ୍ଞୈର୍ଵିଧେମ ନମସା ହଵିର୍ଭିଃ । ବୃହସ୍ପତେ ସୁପ୍ରଜା ଵୀରଵନ୍ତୋ ଵଯଗ୍ଗ୍ ସ୍ଯାମ ପତଯୋ ରଯୀଣାମ୍ ॥ ॥ ଆ ନୋ ଦିଵୋ ବୃହତଃ ପର୍ଵତାଦା ସରସ୍ଵତୀ ଯଜତା ଗନ୍ତୁ ଯଜ୍ଞମ୍ । ହଵ-ନ୍ଦେଵୀ ଜୁଜୁଷାଣା ଘୃତାଚୀ ଶଗ୍ମା-ନ୍ନୋ ଵାଚମୁଶତୀ ଶୃଣୋତୁ ॥ପାଵୀରଵୀ କନ୍ଯା ଚିତ୍ରାଯୁ-ସ୍ସରସ୍ଵତୀ ଵୀରପତ୍ନୀ ଧିଯ-ନ୍ଧାତ୍ । ଗ୍ନାଭିରଚ୍ଛିଦ୍ରଗ୍ଂ ଶରଣଗ୍ଂ ସଜୋଷା ଦୁରାଧର୍ଷ-ଙ୍ଗୃଣତେ ଶର୍ମ ଯଗ୍ଂସତ୍ ॥ । ଇମା ଜୁହ୍ଵାନା ଯୁଷ୍ମଦା ନମୋଭିଃ । ପ୍ରତି ସ୍ତୋମଗ୍ଂ ସରସ୍ଵତି ଜୁଷସ୍ଵ । ତଵ ଶର୍ମ-ନ୍ପ୍ରିଯତମେ ଦଧାନାଃ । ଉପସ୍ଥେଯାମ ଶରଣ-ନ୍ନ ଵୃକ୍ଷମ୍ ॥ ଯସ୍ତେ ସ୍ତନଶ୍ଶଶଯ ଇତ୍ଯାହ । ସ୍ତୌତ୍ଯେଵୈନାମ୍ । ଉସ୍ର ଘର୍ମଗ୍ଂ ଶିଗ୍ଂଷୋସ୍ର ଘର୍ମ-ମ୍ପାହି ଘର୍ମାଯ ଶିଗ୍ଂଷେତ୍ଯାହ । ଯଥା ବ୍ରୂଯାଦମୁଷ୍ମୈ ଦେହୀତି । ତାଦୃଗେଵ ତତ୍ । ବୃହସ୍ପତିସ୍ତ୍ଵୋପ ସୀଦତ୍ଵିତ୍ଯାହ । । ସରସ୍ଵତ୍ଯଭି ନୋ ନେଷି ଵସ୍ଯଃ । ମା ପସ୍ଫରୀଃ ପଯସା ମା ନ ଆ ଧକ୍ । ଜୁଷସ୍ଵ ନ-ସ୍ସଖ୍ଯା ଵେଶ୍ଯା ଚ । ମା ତ୍ଵତ୍କ୍ଷେତ୍ରା-ଣ୍ଯରଣାନି ଗନ୍ମ ॥ ॥ ଇଯଗ୍ଂ ଶୁଷ୍ମେଭିର୍ବିସଖା ଇଵାରୁଜତ୍ । ସାନୁ ଗିରୀଣା-ନ୍ତଵିଷେଭିରୂର୍ମିଭିଃ । ପାରାଵଦଘ୍ନୀମଵସେ ସୁଵୃକ୍ତିଭିଃ । ସରସ୍ଵତୀ-ମାଵିଵାସେମ ଧୀତିଭିଃ ॥ 14 ॥
(ଦେଵଯାନୈ--ର୍ ଦେଵାଃ - ସୁପୂତଂଯଁଜତ୍ର-ହସ୍ତ-ମସ୍ତି-ତମାଗ୍-ସ୍ଯୂର୍ମିଭି-ର୍ଦ୍ଵେ ଚ) (ଅ. 2)
ଅନୁଵାକଂ 3 - ସୌମ୍ଯାଦୀନାଂ ସୂକ୍ତାନି
ଅନୁଵାକଂ 3 - ସୌମ୍ଯାଦୀନାଂ ସୂକ୍ତାନି
ସୋମୋ ଧେନୁଗ୍ଂ ସୋମୋ ଅର୍ଵନ୍ତମାଶୁମ୍ । ସୋମୋ ଵୀର-ଙ୍କର୍ମଣ୍ଯ-ନ୍ଦଦାତୁ । ସାଦନ୍ଯଂ-ଵିଁଦଥ୍ଯଗ୍ଂ ସଭେଯମ୍ । ପିତୁ-ଶ୍ଶ୍ରଵଣଂ-ଯୋଁ ଦଦାଶଦସ୍ମୈ ॥ ଅଷାଢଂ-ଯୁଁଥ୍ସୁ ପୃତନାସୁ ପପ୍ରିମ୍ । ସୁଵର୍ଷାମଫ୍ସ୍ଵାଂ-ଵୃଁଜନସ୍ଯ ଗୋପାମ୍ । ଭରେଷୁଜାଗ୍ଂ ସୁକ୍ଷିତିଗ୍ଂ ସୁଶ୍ରଵସମ୍ । ଜଯନ୍ତ-ନ୍ତ୍ଵାମନୁ ମଦେମ ସୋମ ॥ ତ୍ଵଗ୍ଂ ସୋମ କ୍ରତୁଭିଃ ॥ ଯା ତେ ଧାମାନି ହଵିଷା ଯଜନ୍ତି ତା ତେ ଵିଶ୍ଵା ପରିଭୂରସ୍ତୁ ଯଜ୍ଞ-ଙ୍ଗଯସ୍ଫାନଃ ପ୍ରତରଣ-ସ୍ସୁଵୀରୋ-ଽଵୀରହା ପ୍ରଚରା ସୋମ ଦୁର୍ଯାନ॥ ତ୍ଵମିମା ଓଷଧୀ-ସ୍ସୋମ ଵିଶ୍ଵାଃ । ତ୍ଵମପୋ ଅଜନଯସ୍ତ୍ଵ-ଙ୍ଗାଃ । ତ୍ଵମାତତନ୍ଥୋର୍ଵନ୍ତରିକ୍ଷମ୍ । ତ୍ଵ-ଞ୍ଜ୍ଯୋତିଷା ଵିତମୋ ଵଵର୍ଥ ॥ 15 ॥
ଯା ତେ ଧାମାନି ଦିଵି ଯା ପୃଥିଵ୍ଯାମ୍ । ଯା ପର୍ଵତେଷ୍ଵୋଷଧୀଷ୍ଵଫ୍ସୁ । ତେଭିର୍ନୋ ଵିଶ୍ଵୈ-ସ୍ସୁମନା ଅହେଡନ୍ନ୍ । ରାଜନ୍-ଥ୍ସୋମ ପ୍ରତି ହଵ୍ଯା ଗୃଭାଯ ॥ ଵିଷ୍ଣୋର୍ନୁକଂ-ଵୀଁର୍ଯାଣି ପ୍ର ଵୋଚଂ-ଯଃ ଁପାର୍ଥିଵାନି ଵିମମେ ରଜାଗ୍ଂସି ଯୋ ଅସ୍କଭାଯଦୁତ୍ତରଗ୍ଂ ସଧସ୍ଥଂ-ଵିଁଚକ୍ରମାଣ ସ୍ତ୍ରେଧୋରୁଗାଯୋ ଵିଷ୍ଣୋ ରରାଟମସି ଵିଷ୍ଣୋଃ ପୃଷ୍ଠମସି ଵିଷ୍ଣୋ-ଶ୍ଶ୍ନ୍ଯପ୍ତ୍ରେ ସ୍ଥୋ ଵିଷ୍ଣୋ-ସ୍ସ୍ଯୂରସି ଵିଷ୍ଣୋ-ର୍ଧ୍ରୁଵମସି ଵୈଷ୍ଣଵମସି ଵିଷ୍ଣଵେ ତ୍ଵା ॥ ତଦସ୍ଯ ପ୍ରିଯମଭି ପାଥୋ ଅଶ୍ଯାମ୍ । ନରୋ ଯତ୍ର ଦେଵଯଵୋ ମଦନ୍ତି । ଉରୁକ୍ରମସ୍ଯ ସ ହି ବନ୍ଧୁରିତ୍ଥା । ଵିଷ୍ଣୋଃ ପଦେ ପରମେ ମଧ୍ଵ ଉଥ୍ସଃ ॥ । ପ୍ରତ-ଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଃ ସ୍ତଵତେ ଵୀର୍ଯାଯ । ମୃଗୋ ନ ଭୀମଃ କୁଚରୋ ଗିରିଷ୍ଠାଃ । ଯସ୍ଯୋରୁଷୁ ତ୍ରିଷୁ ଵିକ୍ରମଣେଷୁ । ଅଧିକ୍ଷିଯନ୍ତି ଭୁଵନାନି ଵିଶ୍ଵା ॥ ॥ ପରୋ ମାତ୍ରଯା ତନୁଵା ଵୃଧାନ । ନ ତେ ମହିତ୍ଵ-ମନ୍ଵଶ୍ନୁଵନ୍ତି । ଉଭେ ତେ ଵିଦ୍ମ ରଜସୀ ପୃଥିଵ୍ଯା ଵିଷ୍ଣୋ ଦେଵ ତ୍ଵମ୍ । ପରମସ୍ଯ ଵିଥ୍ସେ ॥ 16 ॥
ଵିଚକ୍ରମେ ପୃଥିଵୀମେଷ ଏତାମ୍ । କ୍ଷେତ୍ରାଯ ଵିଷ୍ଣୁ-ର୍ମନୁଷେ ଦଶସ୍ଯନ୍ନ୍ । ଧ୍ରୁଵାସୋ ଅସ୍ଯ କୀରଯୋ ଜନାସଃ । ଉରୁକ୍ଷିତିଗ୍ଂ ସୁଜନିମା ଚକାର ॥ ତ୍ରିର୍ଦେଵଃ ପୃଥିଵୀମେଷ ଏତାମ୍ । ଵିଚକ୍ରମେ ଶତର୍ଚସ-ମ୍ମହିତ୍ଵା । ପ୍ର ଵିଷ୍ଣୁ-ରସ୍ତୁ ତଵସସ୍ତ ଵୀଯାନ୍ । ତ୍ଵେଷଗ୍ଗ୍ ହ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଥଵିରସ୍ଯ ନାମ ॥ ॥ ଆ ତେ ମହ ଇନ୍ଦ୍ରୋତ୍ଯୁଗ୍ର ସମନ୍ଯଵୋ ଯ-ଥ୍ସମରନ୍ତ ସେନାଃ । ପତାତି ଦିଦ୍ଯୁନ୍ନର୍ଯସ୍ଯ ବାହୁଵୋର୍ମା ତେ ମନୋ ଵିଷ୍ଵଦ୍ରିଯଗ୍ଵି ଚାରୀତ୍ ॥ ଯୋ ଜାତ ଏଵ ପ୍ରଥମୋ ମନସ୍ଵା-ନ୍ଦେଵୋ ଦେଵାନ୍ କ୍ରତୁନା ପର୍ଯଭୂଷତ୍ । ଯସ୍ଯ ଶୁଷ୍ମାଦ୍ରୋଦସୀ ଅଭ୍ଯସେତା-ନ୍ନୃମ୍ଣସ୍ଯ ମହ୍ନା ସ ଜନାସ ଇନ୍ଦ୍ରଃ ॥ । ଅଭି ଗୋତ୍ରାଣି ସହସା ଗାହମାନୋ-ଽଦାଯୋ ଵୀର-ଶ୍ଶତମନ୍ଯୁରିନ୍ଦ୍ରଃ । ଦୁଶ୍ଚ୍ଯଵନଃ ପୃତନାଷାଡ ଯୁଧ୍ଯୋ-ସ୍ମାକଗ୍ଂ ସେନା ଅଵତୁ ପ୍ର ଯୁଥ୍ସୁ ॥ ॥ ଆଭି-ସ୍ସ୍ପୃଧୋ ମିଥତୀ- ରରିଷଣ୍ଯନ୍ନ୍ । ଅମିତ୍ରସ୍ଯ ଵ୍ଯଥଯା ମନ୍ଯୁମିନ୍ଦ୍ର । ଆଭିର୍ଵିଶ୍ଵା ଅଭିଯୁଜୋ ଵିଷୂଚୀଃ । ଆର୍ଯାଯ ଵିଶୋ-ଽଵତାରୀର୍ଦାସୀଃ ॥ ଅଯଗ୍ଂ ଶୃଣ୍ଵେ ଅଧ ଜଯନ୍ନୁତ ଘ୍ନନ୍ନ୍ । ଅଯମୁତ ପ୍ରକୃଣୁତେ ଯୁଧା ଗାଃ । ଯଦା ସତ୍ଯ-ଙ୍କୃଣୁତେ ମନ୍ଯୁମିନ୍ଦ୍ରଃ ॥ 17 ॥
ଵିଶ୍ଵ-ନ୍ଦୃଢ-ମ୍ଭଯତ ଏଜଦସ୍ମାତ୍ ॥ ଅନୁ ସ୍ଵଧା-ମକ୍ଷରନ୍ନାପୋ ଅସ୍ଯ । ଅଵର୍ଧତ ମଦ୍ଧ୍ଯ ଆ ନାଵ୍ଯାନାମ୍ । ସଦ୍ଧ୍ରୀଚୀନେନ ମନସା ତମିନ୍ଦ୍ର ଓଜିଷ୍ଠେନ । ହନ୍ମନା-ଽହନ୍ନଭିଦ୍ଯୂନ୍ ॥ ମରୁତ୍ଵନ୍ତଂ-ଵୃଁଷଭଂ-ଵାଁଵୃଧାନମ୍ । ଅକଵାରି-ନ୍ଦିଵ୍ଯଗ୍ଂ ଶାସମିନ୍ଦ୍ରମ୍ । ଵିଶ୍ଵାସାହମଵସେ ନୂତନାଯ । ଉଗ୍ରଗ୍ଂ ସହୋଦାମିହ ତଗ୍ଂ ହୁଵେମ ॥ ଜନିଷ୍ଠା ଉଗ୍ର-ସ୍ସହସେ ତୁରାଯ ॥ 18 ॥
ମନ୍ଦ୍ର ଓଜିଷ୍ଠୋ ବହୁଲାଭିମାନଃ । ଅଵର୍ଧନ୍ନିନ୍ଦ୍ର-ମ୍ମରୁତଶ୍ଚିଦତ୍ର । ମାତା ଯ-ଦ୍ଵୀର-ନ୍ଦଧନଦ୍ଧନିଷ୍ଠା ॥ କ୍ଵ ସ୍ଯା ଵୋ ମରୁତ-ସ୍ସ୍ଵଧା-ଽଽସୀତ୍ । ଯ-ନ୍ମାମେକଗ୍ଂ ସମଧତ୍ତାହିହତ୍ଯେ । ଅହଗ୍ଗ୍ ହ୍ଯୁଗ୍ରସ୍ତଵିଷ-ସ୍ତୁଵିଷ୍ମାନ୍ । ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଶତ୍ରୋରନମଂ-ଵଁଧସ୍ନୈଃ ॥ ଵୃତ୍ରସ୍ଯ ତ୍ଵା ଶ୍ଵସଥାଦୀଷମାଣାଃ । ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵା ଅଜହୁର୍ଯେ ସଖାଯଃ । ମରୁଦ୍ଭିରିନ୍ଦ୍ର ସଖ୍ଯ-ନ୍ତେ ଅସ୍ତୁ ॥ 19 ॥
ଅଥେମା ଵିଶ୍ଵାଃ ପୃତନା ଜଯାସି ॥ ଵଧୀଂ-ଵୃଁତ୍ର-ମ୍ମରୁତ ଇନ୍ଦ୍ରିଯେଣ । ସ୍ଵେନ ଭାମେନ ତଵିଷୋ ବଭୂଵାନ୍ । ଅହମେତା ମନଵେ ଵିଶ୍ଵଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରାଃ । ସୁଗା ଅପଶ୍ଚକର ଵଜ୍ରବାହୁଃ ॥ ସ ଯୋ ଵୃଷା ଵୃଷ୍ଣିଯେଭି-ସ୍ସମୋକାଃ । ମହୋ ଦିଵଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଶ୍ଚ ସମ୍ରାଟ୍ । ସତୀନସତ୍ତ୍ଵା ହଵ୍ଯୋ ଭରେଷୁ । ମରୁତ୍ଵାନ୍ନୋ ଭଵତ୍ଵିନ୍ଦ୍ର ଊତୀ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଵୃତ୍ରମତର-ଦ୍ଵୃତ୍ରତୂର୍ଯେ ॥ 20 ॥
ଅନାଧୃଷ୍ଯୋ ମଘଵା ଶୂର ଇନ୍ଦ୍ରଃ । ଅନ୍ଵେନଂ-ଵିଁଶୋ ଅମଦନ୍ତ ପୂର୍ଵୀଃ । ଅଯଗ୍ଂ ରାଜା ଜଗତଶ୍ଚର୍ଷଣୀନାମ୍ ॥ ସ ଏଵ ଵୀର-ସ୍ସ ଉ ଵୀର୍ଯାଵାନ୍ । ସ ଏକରାଜୋ ଜଗତଃ ପରସ୍ପାଃ । ଯଦା ଵୃତ୍ରମତରଚ୍ଛୂର ଇନ୍ଦ୍ରଃ । ଅଥା ଭଵଦ୍ଦମିତା-ଽଭିକ୍ରତୂନାମ୍ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଯଜ୍ଞଂ-ଵଁର୍ଧଯନ୍ ଵିଶ୍ଵଵେଦାଃ । ପୁରୋଡାଶସ୍ଯ ଜୁଷତାଗ୍ଂ ହଵିର୍ନଃ । ଵୃତ୍ର-ନ୍ତୀର୍ତ୍ଵା ଦାନଵଂ-ଵଁଜ୍ରବାହୁଃ ॥ 21 ॥
ଦିଶୋ-ଽଦୃଗ୍ଂ ହଦ୍ଦୃଗ୍ଂହିତା ଦୃଗ୍ଂହଣେନ ॥ ଇମଂ-ଯଁଜ୍ଞଂ-ଵଁର୍ଧଯନ୍ ଵିଶ୍ଵଵେଦାଃ । ପୁରୋଡାଶ-ମ୍ପ୍ରତିଗୃଭ୍ଣାତ୍ଵିନ୍ଦ୍ରଃ । ଯଦା ଵୃତ୍ରମତରଚ୍ଛୂର ଇନ୍ଦ୍ରଃ । ଅଥୈକରାଜୋ ଅଭଵଜ୍ଜନାନାମ୍ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଦେଵାଞ୍ଛମ୍ବରହତ୍ଯ ଆଵତ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଦେଵାନା- ମଭଵ-ତ୍ପୁରୋଗାଃ । ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଯଜ୍ଞେ ହଵିଷା ଵାଵୃଧାନଃ । ଵୃତ୍ରତୂର୍ଣୋ ଅଭଯଗ୍ଂ ଶର୍ମ ଯଗ୍ଂସତ୍ ॥ ଯ-ସ୍ସପ୍ତ ସିନ୍ଧୂଗ୍ଂ ରଦଧାତ୍-ପୃଥିଵ୍ଯାମ୍ । ଯ-ସ୍ସପ୍ତ ଲୋକାନକୃଣୋ-ଦ୍ଦିଶଶ୍ଚ । ଇନ୍ଦ୍ରୋ ହଵିଷ୍ମାନ୍-ଥ୍ସଗଣୋ ମରୁଦ୍ଭିଃ । ଵୃତ୍ରତୂର୍ଣୋ ଯଜ୍ଞମିହୋପଯାସତ୍ ॥ 22 ॥
ଯା ତେ ଧାମାନି ଦିଵି ଯା ପୃଥିଵ୍ଯାମ୍ । ଯା ପର୍ଵତେଷ୍ଵୋଷଧୀଷ୍ଵଫ୍ସୁ । ତେଭିର୍ନୋ ଵିଶ୍ଵୈ-ସ୍ସୁମନା ଅହେଡନ୍ନ୍ । ରାଜନ୍-ଥ୍ସୋମ ପ୍ରତି ହଵ୍ଯା ଗୃଭାଯ ॥ ଵିଷ୍ଣୋର୍ନୁକଂ-ଵୀଁର୍ଯାଣି ପ୍ର ଵୋଚଂ-ଯଃ ଁପାର୍ଥିଵାନି ଵିମମେ ରଜାଗ୍ଂସି ଯୋ ଅସ୍କଭାଯଦୁତ୍ତରଗ୍ଂ ସଧସ୍ଥଂ-ଵିଁଚକ୍ରମାଣ ସ୍ତ୍ରେଧୋରୁଗାଯୋ ଵିଷ୍ଣୋ ରରାଟମସି ଵିଷ୍ଣୋଃ ପୃଷ୍ଠମସି ଵିଷ୍ଣୋ-ଶ୍ଶ୍ନ୍ଯପ୍ତ୍ରେ ସ୍ଥୋ ଵିଷ୍ଣୋ-ସ୍ସ୍ଯୂରସି ଵିଷ୍ଣୋ-ର୍ଧ୍ରୁଵମସି ଵୈଷ୍ଣଵମସି ଵିଷ୍ଣଵେ ତ୍ଵା ॥ ତଦସ୍ଯ ପ୍ରିଯମଭି ପାଥୋ ଅଶ୍ଯାମ୍ । ନରୋ ଯତ୍ର ଦେଵଯଵୋ ମଦନ୍ତି । ଉରୁକ୍ରମସ୍ଯ ସ ହି ବନ୍ଧୁରିତ୍ଥା । ଵିଷ୍ଣୋଃ ପଦେ ପରମେ ମଧ୍ଵ ଉଥ୍ସଃ ॥ । ପ୍ରତ-ଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଃ ସ୍ତଵତେ ଵୀର୍ଯାଯ । ମୃଗୋ ନ ଭୀମଃ କୁଚରୋ ଗିରିଷ୍ଠାଃ । ଯସ୍ଯୋରୁଷୁ ତ୍ରିଷୁ ଵିକ୍ରମଣେଷୁ । ଅଧିକ୍ଷିଯନ୍ତି ଭୁଵନାନି ଵିଶ୍ଵା ॥ ॥ ପରୋ ମାତ୍ରଯା ତନୁଵା ଵୃଧାନ । ନ ତେ ମହିତ୍ଵ-ମନ୍ଵଶ୍ନୁଵନ୍ତି । ଉଭେ ତେ ଵିଦ୍ମ ରଜସୀ ପୃଥିଵ୍ଯା ଵିଷ୍ଣୋ ଦେଵ ତ୍ଵମ୍ । ପରମସ୍ଯ ଵିଥ୍ସେ ॥ 16 ॥
ଵିଚକ୍ରମେ ପୃଥିଵୀମେଷ ଏତାମ୍ । କ୍ଷେତ୍ରାଯ ଵିଷ୍ଣୁ-ର୍ମନୁଷେ ଦଶସ୍ଯନ୍ନ୍ । ଧ୍ରୁଵାସୋ ଅସ୍ଯ କୀରଯୋ ଜନାସଃ । ଉରୁକ୍ଷିତିଗ୍ଂ ସୁଜନିମା ଚକାର ॥ ତ୍ରିର୍ଦେଵଃ ପୃଥିଵୀମେଷ ଏତାମ୍ । ଵିଚକ୍ରମେ ଶତର୍ଚସ-ମ୍ମହିତ୍ଵା । ପ୍ର ଵିଷ୍ଣୁ-ରସ୍ତୁ ତଵସସ୍ତ ଵୀଯାନ୍ । ତ୍ଵେଷଗ୍ଗ୍ ହ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଥଵିରସ୍ଯ ନାମ ॥ ॥ ଆ ତେ ମହ ଇନ୍ଦ୍ରୋତ୍ଯୁଗ୍ର ସମନ୍ଯଵୋ ଯ-ଥ୍ସମରନ୍ତ ସେନାଃ । ପତାତି ଦିଦ୍ଯୁନ୍ନର୍ଯସ୍ଯ ବାହୁଵୋର୍ମା ତେ ମନୋ ଵିଷ୍ଵଦ୍ରିଯଗ୍ଵି ଚାରୀତ୍ ॥ ଯୋ ଜାତ ଏଵ ପ୍ରଥମୋ ମନସ୍ଵା-ନ୍ଦେଵୋ ଦେଵାନ୍ କ୍ରତୁନା ପର୍ଯଭୂଷତ୍ । ଯସ୍ଯ ଶୁଷ୍ମାଦ୍ରୋଦସୀ ଅଭ୍ଯସେତା-ନ୍ନୃମ୍ଣସ୍ଯ ମହ୍ନା ସ ଜନାସ ଇନ୍ଦ୍ରଃ ॥ । ଅଭି ଗୋତ୍ରାଣି ସହସା ଗାହମାନୋ-ଽଦାଯୋ ଵୀର-ଶ୍ଶତମନ୍ଯୁରିନ୍ଦ୍ରଃ । ଦୁଶ୍ଚ୍ଯଵନଃ ପୃତନାଷାଡ ଯୁଧ୍ଯୋ-ସ୍ମାକଗ୍ଂ ସେନା ଅଵତୁ ପ୍ର ଯୁଥ୍ସୁ ॥ ॥ ଆଭି-ସ୍ସ୍ପୃଧୋ ମିଥତୀ- ରରିଷଣ୍ଯନ୍ନ୍ । ଅମିତ୍ରସ୍ଯ ଵ୍ଯଥଯା ମନ୍ଯୁମିନ୍ଦ୍ର । ଆଭିର୍ଵିଶ୍ଵା ଅଭିଯୁଜୋ ଵିଷୂଚୀଃ । ଆର୍ଯାଯ ଵିଶୋ-ଽଵତାରୀର୍ଦାସୀଃ ॥ ଅଯଗ୍ଂ ଶୃଣ୍ଵେ ଅଧ ଜଯନ୍ନୁତ ଘ୍ନନ୍ନ୍ । ଅଯମୁତ ପ୍ରକୃଣୁତେ ଯୁଧା ଗାଃ । ଯଦା ସତ୍ଯ-ଙ୍କୃଣୁତେ ମନ୍ଯୁମିନ୍ଦ୍ରଃ ॥ 17 ॥
ଵିଶ୍ଵ-ନ୍ଦୃଢ-ମ୍ଭଯତ ଏଜଦସ୍ମାତ୍ ॥ ଅନୁ ସ୍ଵଧା-ମକ୍ଷରନ୍ନାପୋ ଅସ୍ଯ । ଅଵର୍ଧତ ମଦ୍ଧ୍ଯ ଆ ନାଵ୍ଯାନାମ୍ । ସଦ୍ଧ୍ରୀଚୀନେନ ମନସା ତମିନ୍ଦ୍ର ଓଜିଷ୍ଠେନ । ହନ୍ମନା-ଽହନ୍ନଭିଦ୍ଯୂନ୍ ॥ ମରୁତ୍ଵନ୍ତଂ-ଵୃଁଷଭଂ-ଵାଁଵୃଧାନମ୍ । ଅକଵାରି-ନ୍ଦିଵ୍ଯଗ୍ଂ ଶାସମିନ୍ଦ୍ରମ୍ । ଵିଶ୍ଵାସାହମଵସେ ନୂତନାଯ । ଉଗ୍ରଗ୍ଂ ସହୋଦାମିହ ତଗ୍ଂ ହୁଵେମ ॥ ଜନିଷ୍ଠା ଉଗ୍ର-ସ୍ସହସେ ତୁରାଯ ॥ 18 ॥
ମନ୍ଦ୍ର ଓଜିଷ୍ଠୋ ବହୁଲାଭିମାନଃ । ଅଵର୍ଧନ୍ନିନ୍ଦ୍ର-ମ୍ମରୁତଶ୍ଚିଦତ୍ର । ମାତା ଯ-ଦ୍ଵୀର-ନ୍ଦଧନଦ୍ଧନିଷ୍ଠା ॥ କ୍ଵ ସ୍ଯା ଵୋ ମରୁତ-ସ୍ସ୍ଵଧା-ଽଽସୀତ୍ । ଯ-ନ୍ମାମେକଗ୍ଂ ସମଧତ୍ତାହିହତ୍ଯେ । ଅହଗ୍ଗ୍ ହ୍ଯୁଗ୍ରସ୍ତଵିଷ-ସ୍ତୁଵିଷ୍ମାନ୍ । ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଶତ୍ରୋରନମଂ-ଵଁଧସ୍ନୈଃ ॥ ଵୃତ୍ରସ୍ଯ ତ୍ଵା ଶ୍ଵସଥାଦୀଷମାଣାଃ । ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵା ଅଜହୁର୍ଯେ ସଖାଯଃ । ମରୁଦ୍ଭିରିନ୍ଦ୍ର ସଖ୍ଯ-ନ୍ତେ ଅସ୍ତୁ ॥ 19 ॥
ଅଥେମା ଵିଶ୍ଵାଃ ପୃତନା ଜଯାସି ॥ ଵଧୀଂ-ଵୃଁତ୍ର-ମ୍ମରୁତ ଇନ୍ଦ୍ରିଯେଣ । ସ୍ଵେନ ଭାମେନ ତଵିଷୋ ବଭୂଵାନ୍ । ଅହମେତା ମନଵେ ଵିଶ୍ଵଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରାଃ । ସୁଗା ଅପଶ୍ଚକର ଵଜ୍ରବାହୁଃ ॥ ସ ଯୋ ଵୃଷା ଵୃଷ୍ଣିଯେଭି-ସ୍ସମୋକାଃ । ମହୋ ଦିଵଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଶ୍ଚ ସମ୍ରାଟ୍ । ସତୀନସତ୍ତ୍ଵା ହଵ୍ଯୋ ଭରେଷୁ । ମରୁତ୍ଵାନ୍ନୋ ଭଵତ୍ଵିନ୍ଦ୍ର ଊତୀ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଵୃତ୍ରମତର-ଦ୍ଵୃତ୍ରତୂର୍ଯେ ॥ 20 ॥
ଅନାଧୃଷ୍ଯୋ ମଘଵା ଶୂର ଇନ୍ଦ୍ରଃ । ଅନ୍ଵେନଂ-ଵିଁଶୋ ଅମଦନ୍ତ ପୂର୍ଵୀଃ । ଅଯଗ୍ଂ ରାଜା ଜଗତଶ୍ଚର୍ଷଣୀନାମ୍ ॥ ସ ଏଵ ଵୀର-ସ୍ସ ଉ ଵୀର୍ଯାଵାନ୍ । ସ ଏକରାଜୋ ଜଗତଃ ପରସ୍ପାଃ । ଯଦା ଵୃତ୍ରମତରଚ୍ଛୂର ଇନ୍ଦ୍ରଃ । ଅଥା ଭଵଦ୍ଦମିତା-ଽଭିକ୍ରତୂନାମ୍ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଯଜ୍ଞଂ-ଵଁର୍ଧଯନ୍ ଵିଶ୍ଵଵେଦାଃ । ପୁରୋଡାଶସ୍ଯ ଜୁଷତାଗ୍ଂ ହଵିର୍ନଃ । ଵୃତ୍ର-ନ୍ତୀର୍ତ୍ଵା ଦାନଵଂ-ଵଁଜ୍ରବାହୁଃ ॥ 21 ॥
ଦିଶୋ-ଽଦୃଗ୍ଂ ହଦ୍ଦୃଗ୍ଂହିତା ଦୃଗ୍ଂହଣେନ ॥ ଇମଂ-ଯଁଜ୍ଞଂ-ଵଁର୍ଧଯନ୍ ଵିଶ୍ଵଵେଦାଃ । ପୁରୋଡାଶ-ମ୍ପ୍ରତିଗୃଭ୍ଣାତ୍ଵିନ୍ଦ୍ରଃ । ଯଦା ଵୃତ୍ରମତରଚ୍ଛୂର ଇନ୍ଦ୍ରଃ । ଅଥୈକରାଜୋ ଅଭଵଜ୍ଜନାନାମ୍ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଦେଵାଞ୍ଛମ୍ବରହତ୍ଯ ଆଵତ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଦେଵାନା- ମଭଵ-ତ୍ପୁରୋଗାଃ । ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଯଜ୍ଞେ ହଵିଷା ଵାଵୃଧାନଃ । ଵୃତ୍ରତୂର୍ଣୋ ଅଭଯଗ୍ଂ ଶର୍ମ ଯଗ୍ଂସତ୍ ॥ ଯ-ସ୍ସପ୍ତ ସିନ୍ଧୂଗ୍ଂ ରଦଧାତ୍-ପୃଥିଵ୍ଯାମ୍ । ଯ-ସ୍ସପ୍ତ ଲୋକାନକୃଣୋ-ଦ୍ଦିଶଶ୍ଚ । ଇନ୍ଦ୍ରୋ ହଵିଷ୍ମାନ୍-ଥ୍ସଗଣୋ ମରୁଦ୍ଭିଃ । ଵୃତ୍ରତୂର୍ଣୋ ଯଜ୍ଞମିହୋପଯାସତ୍ ॥ 22 ॥
(ଵଵର୍ଥ - ଵିଥ୍ସ - ଇନ୍ଦ୍ର - ସ୍ତୁରା - ଯାସ୍ତୁ - ଵୃତ୍ରତୂର୍ଯେ - ଵଜ୍ରବାହୁଃ - ପୃଥିଵ୍ଯା-ନ୍ତ୍ରୀଣି ଚ) (ଅ. 3)
ଅନୁଵାକଂ 4 - ଅଭିମାତିହୈନ୍ଦ୍ରାଦିପଶୂନାଂ ସୂକ୍ତାନି
ଅନୁଵାକଂ 4 - ଅଭିମାତିହୈନ୍ଦ୍ରାଦିପଶୂନାଂ ସୂକ୍ତାନି
ଇନ୍ଦ୍ର-ସ୍ତରସ୍ଵା-ନଭିମାତିହୋଗ୍ରଃ । ହିରଣ୍ଯଵାଶୀ-ରିଷିର-ସ୍ସୁଵର.ଷାଃ । ତସ୍ଯ ଵଯଗ୍ଂ ସୁମତୌ ଯଜ୍ଞିଯସ୍ଯ । ଅପି ଭଦ୍ରେ ସୌମନସେ ସ୍ଯାମ ॥ ହିରଣ୍ଯଵର୍ଣୋ ଅଭଯ-ଙ୍କୃଣୋତୁ । ଅଭିମାତିହେନ୍ଦ୍ରଃ ପୃତନାସୁ ଜିଷ୍ଣୁଃ । ସ ନ-ଶ୍ଶର୍ମ ତ୍ରିଵରୂଥଂ-ଵିଁଯଗ୍ଂସତ୍ । ଯୂଯ-ମ୍ପାତ ସ୍ଵସ୍ତିଭି-ସ୍ସଦା ନଃ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରଗ୍ଗ୍ ସ୍ତୁହି ଵଜ୍ରିଣଗ୍ଗ୍ ସ୍ତୋମପୃଷ୍ଠମ୍ । ପୁରୋଡାଶସ୍ଯ ଜୁଷତାଗ୍ଂ ହଵିର୍ନଃ ॥ 23 ॥
ହତ୍ଵା-ଽଭିମାତୀଃ ପୃତନା-ସ୍ସହସ୍ଵାନ୍ । ଅଥାଭଯ-ଙ୍କୃଣୁହି ଵିଶ୍ଵତୋ ନଃ ॥ ସ୍ତୁହି ଶୂରଂ-ଵଁଜ୍ରିଣ-ମପ୍ରତୀତମ୍ (ମପ୍ରତୀତ୍ତମ୍) । ଅଭିମାତିହନ-ମ୍ପୁରୁହୂତମିନ୍ଦ୍ରମ୍ । ଯ ଏକ ଇଚ୍ଛତପତିର୍ଜନେଷୁ । ତସ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ରାଯ ହଵିରାଜୁହୋତ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଦେଵାନାମଧିପାଃ ପୁରୋହିତଃ । ଦିଶା-ମ୍ପତିରଭଵ-ଦ୍ଵାଜିନୀଵାନ୍ । ଅଭିମାତିହା ତଵିଷସ୍ତୁଵିଷ୍ମାନ୍ । ଅସ୍ମଭ୍ଯ-ଞ୍ଚିତ୍ରଂ-ଵୃଁଷଣଗ୍ଂ ରଯି-ନ୍ଦାତ୍ ॥ 24 ॥
ଯ ଇମେ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ମହିତ୍ଵା । ବଲେନାଦୃଗ୍ଂହଦଭିମାତିହେନ୍ଦ୍ରଃ । ସ ନୋ ହଵିଃ ପ୍ରତିଗୃଭ୍ଣାତୁ ରାତଯେ । ଦେଵାନା-ନ୍ଦେଵୋ ନିଧିପା ନୋ ଅଵ୍ଯାତ୍ ॥ ଅନଵସ୍ତେ ରଥମଶ୍ଵାଯ ତକ୍ଷନ୍-ତ୍ଵଷ୍ଟା ଵଜ୍ର-ମ୍ପୁରୁହୂତ ଦ୍ଯୁମନ୍ତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଣ ଇନ୍ଦ୍ର-ମ୍ମହଯନ୍ତୋ ଅର୍କୈରଵର୍ଧଯନ୍ନହଯେ ହନ୍ତ ଵା ଉ ॥ ଵୃଷ୍ଣେ ଯ-ତ୍ତେ ଵୃଷଣୋ ଅର୍କମର୍ଚାନିନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରାଵାଣୋ ଅଦିତି-ସ୍ସଜୋଷାଃ । ଅନଶ୍ଵାସୋ ଯେ ପଵଯୋ-ଽରଥା ଇନ୍ଦ୍ରେଷିତା ଅଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ଦସ୍ଯୂନ୍ ॥ । ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ନୁ ଵୀର୍ଯାଣି ପ୍ରଵୋଚମ୍ । ଯାନି ଚକାର ପ୍ରଥମାନି ଵଜ୍ରୀ ॥ ଅହ-ନ୍ନହିମନ୍ଵପସ୍ତତର୍ଦ । ପ୍ର ଵକ୍ଷଣା ଅଭିନ-ତ୍ପର୍ଵତାନାମ୍ ॥ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଯାତୋ-ଽଵସିତସ୍ଯ ରାଜା । ଶମସ୍ଯ ଚ ଶୃଙ୍ଗିଣୋ ଵଜ୍ରବାହୁଃ । ସେଦୁ ରାଜା କ୍ଷେତି ଚର୍ଷଣୀନାମ୍ । ଅରାନ୍ନ ନେମିଃ ପରିତା ବଭୂଵ ॥ 25 ॥
ଅଭି ସିଦ୍ଧ୍ମୋ ଅଜିଗାଦସ୍ଯ ଶତ୍ରୂନ୍ । ଵି ତିଗ୍ମେନ ଵୃଷଭେଣା ପୁରୋ-ଽଭେତ୍ । ସଂ-ଵଁଜ୍ରେଣାସୃଜ-ଦ୍ଵୃତ୍ରମିନ୍ଦ୍ରଃ । ପ୍ର ସ୍ଵା-ମ୍ମତିମତିରଚ୍ଛାଶଦାନଃ ॥ ଵିଷ୍ଣୁ-ନ୍ଦେଵଂ-ଵଁରୁଣମୂତଯେ ଭଗମ୍ । ମେଦସା ଦେଵା ଵପଯା ଯଜଦ୍ଧ୍ଵମ୍ । ତା ନୋ ଯଜ୍ଞମାଗତଂ-ଵିଁଶ୍ଵଧେନା । ପ୍ରଜାଵଦସ୍ମେ ଦ୍ରଵିଣେହ ଧତ୍ତମ୍ ॥ ମେଦସା ଦେଵା ଵପଯା ଯଜଦ୍ଧ୍ଵମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁ-ଞ୍ଚ ଦେଵଂ-ଵଁରୁଣ-ଞ୍ଚ ରାତିମ୍ ॥ 26 ॥
ତା ନୋ ଅମୀଵା ଅପବାଧମାନୌ । ଇମଂ-ଯଁଜ୍ଞ-ଞ୍ଜୁଷମାଣାଵୁପେତମ୍ ॥ ଵିଷ୍ଣୂଵରୁଣା ଯୁଵମଦ୍ଧ୍ଵରାଯ ନଃ । ଵିଶେ ଜନାଯ ମହି ଶର୍ମ ଯଚ୍ଛତମ୍ । ଦୀର୍ଘପ୍ରଯଜ୍ଯୂ ହଵିଷା ଵୃଧାନା । ଜ୍ଯୋତିଷା-ଽରାତୀର୍ଦହତ-ନ୍ତମାଗ୍ଂସି ॥ ଯଯୋରୋଜସା ସ୍କଭିତା ରଜାଗ୍ଂସି । ଵୀର୍ଯେଭି-ର୍ଵୀରତମା ଶଵିଷ୍ଠା । ଯା ପତ୍ଯେତେ ଅପ୍ରତୀତ୍ତା ସହୋଭିଃ । ଵିଷ୍ଣୂ ଅଗନ୍ଵରୁଣା ପୂର୍ଵହୂତୌ ॥ 27 ॥
ଵିଷ୍ଣୂଵରୁଣା ଵଭିଶସ୍ତିପା ଵାମ୍ । ଦେଵା ଯଜନ୍ତ ହଵିଷା ଘୃତେନ । ଅପାମୀଵାଗ୍ଂ ସେଧତଗ୍ଂ ରକ୍ଷସଶ୍ଚ । ଅଥା ଧତ୍ତଂ-ଯଁଜମାନାଯ ଶଂ-ଯୋଃ ଁ॥ ଅଗ୍ଂହୋମୁଚା ଵୃଷଭା ସୁପ୍ରତୂର୍ତୀ । ଦେଵାନା-ନ୍ଦେଵତମା ଶଚିଷ୍ଠା । ଵିଷ୍ଣୂଵରୁଣା ପ୍ରତିହର୍ଯତ-ନ୍ନଃ । ଇଦ-ନ୍ନରା ପ୍ରଯତମୂତଯେ ହଵିଃ ॥ ମହୀ ନୁ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଇହ ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ । ରୁଚା ଭଵତାଗ୍ଂ ଶୁଚଯଦ୍ଭି-ରର୍କୈଃ ॥ 28 ॥
ଯଥ୍ସୀଂ-ଵଁରିଷ୍ଠେ ବୃହତୀ ଵିମିନ୍ଵନ୍ନ୍ । ନୃଵଦ୍ଭ୍ଯୋ-ଽକ୍ଷା ପପ୍ରଥାନେଭିରେଵୈଃ ॥ ପ୍ର ପୂର୍ଵଜେ ପିତରା ନଵ୍ଯସୀଭିଃ । ଗୀର୍ଭିଃ କୃଣୁଦ୍ଧ୍ଵଗ୍ଂ ସଦନେ ଋତସ୍ଯ । ଆ ନୋ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଦୈଵ୍ଯେନ । ଜନେନ ଯାତ-ମ୍ମହି ଵାଂ-ଵଁରୂଥମ୍ ॥ ସ ଇଥ୍ସ୍ଵପା ଭୁଵନେଷ୍ଵାସ । ଯ ଇମେ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଜଜାନ । ଉର୍ଵୀ ଗଭୀରେ ରଜସୀ ସୁମେକେ । ଅଵଗ୍ଂଶେ ଧୀର-ଶ୍ଶଚ୍ଯା ସମୈରତ୍ ॥ 29 ॥
ଭୂରି-ନ୍ଦ୍ଵେ ଅଚରନ୍ତୀ ଚରନ୍ତମ୍ । ପଦ୍ଵନ୍ତ-ଙ୍ଗର୍ଭମପଦୀ ଦଧାତେ । ନିତ୍ଯ-ନ୍ନ ସୂନୁ-ମ୍ପିତ୍ରୋରୁପସ୍ଥେ । ତ-ମ୍ପିପୃତଗ୍ଂ ରୋଦସୀ ସତ୍ଯଵାଚମ୍ ॥ ଇଦ-ନ୍ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ସତ୍ଯମସ୍ତୁ । ପିତ-ର୍ମାତ-ର୍ଯଦିହୋପବ୍ରୁଵେ ଵାମ୍ । ଭୂତ-ନ୍ଦେଵାନାମଵମେ ଅଵୋଭିଃ । ଵିଦ୍ଯାମେଷଂ-ଵୃଁଜନ-ଞ୍ଜୀରଦାନୁମ୍ ॥ ଉର୍ଵୀ ପୃଥ୍ଵୀ ବହୁଲେ ଦୂରେ ଅନ୍ତେ । ଉପବ୍ରୁଵେ ନମସା ଯଜ୍ଞେ ଅସ୍ମିନ୍ନ୍ । ଦଧାତେ ଯେ ସୁଭଗେ ସୁପ୍ରତୂର୍ତୀ । ଦ୍ଯାଵା ରକ୍ଷତ-ମ୍ପୃଥିଵୀ ନୋ ଅଭ୍ଵାତ୍ ॥ ଯା ଜାତା ଓଷଧଯୋ ଦେଵେଭ୍ଯସ୍ତ୍ରିଯୁଗ-ମ୍ପୁରା । ମନ୍ଦାମି ବଭ୍ରୂଣାମହଗ୍ଂ ଶତ-ନ୍ଧାମାନି ସପ୍ତ ଚ ॥, ଅତି ଵିଶ୍ଵାଃ ପରିଷ୍ଠା-ସ୍ସ୍ତେନ ଇଵ ଵ୍ରଜମକ୍ରମୁଃ । ଓଷଧଯଃ ପ୍ରାଚୁଚ୍ଯଵୁ ର୍ଯ-ତ୍କି-ଞ୍ଚ ତନୁଵାଗ୍ଂ ରପଃ ॥ । ଯା ଓଷଧଯ-ସ୍ସୋମରାଜ୍ଞୀଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଃ ପୃଥିଵୀମନୁ । ତାସା-ନ୍ତ୍ଵମସ୍ଯୁତ୍ତମା ପ୍ରଣୋ ଜୀଵାତ-ଵେସୁଵ ॥ ଅଶ୍ଵାଵତୀଗ୍ଂ ସୋମଵତୀ ମୂର୍ଜଯନ୍ତୀ ମୁଦୋଜସମ୍ । ଆ ଵିଥ୍ସି ସର୍ଵା ଓଷଧୀରସ୍ମା ଅରିଷ୍ଟତାତଯେ ॥ । ଓଷଧୀରିତି ମାତର-ସ୍ତଦ୍ଵୋ ଦେଵୀ-ରୁପ ବ୍ରୁଵେ । ରପାଗ୍ଂସି ଵିଘ୍ନତୀରିତ ରପଶ୍ଚାତଯମାନାଃ ॥ ଅନ୍ଯା ଵୋ ଅନ୍ଯାମଵ-ତ୍ଵନ୍ଯା-ଽନ୍ଯସ୍ଯା ଉପାଵତ । ତା-ସ୍ସର୍ଵା ଓଷଧଯ-ସ୍ସଂଵିଁଦାନା ଇଦ-ମ୍ମେ ପ୍ରାଵତା ଵଚଃ ॥ ॥ 30 ॥
ହତ୍ଵା-ଽଭିମାତୀଃ ପୃତନା-ସ୍ସହସ୍ଵାନ୍ । ଅଥାଭଯ-ଙ୍କୃଣୁହି ଵିଶ୍ଵତୋ ନଃ ॥ ସ୍ତୁହି ଶୂରଂ-ଵଁଜ୍ରିଣ-ମପ୍ରତୀତମ୍ (ମପ୍ରତୀତ୍ତମ୍) । ଅଭିମାତିହନ-ମ୍ପୁରୁହୂତମିନ୍ଦ୍ରମ୍ । ଯ ଏକ ଇଚ୍ଛତପତିର୍ଜନେଷୁ । ତସ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ରାଯ ହଵିରାଜୁହୋତ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଦେଵାନାମଧିପାଃ ପୁରୋହିତଃ । ଦିଶା-ମ୍ପତିରଭଵ-ଦ୍ଵାଜିନୀଵାନ୍ । ଅଭିମାତିହା ତଵିଷସ୍ତୁଵିଷ୍ମାନ୍ । ଅସ୍ମଭ୍ଯ-ଞ୍ଚିତ୍ରଂ-ଵୃଁଷଣଗ୍ଂ ରଯି-ନ୍ଦାତ୍ ॥ 24 ॥
ଯ ଇମେ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ମହିତ୍ଵା । ବଲେନାଦୃଗ୍ଂହଦଭିମାତିହେନ୍ଦ୍ରଃ । ସ ନୋ ହଵିଃ ପ୍ରତିଗୃଭ୍ଣାତୁ ରାତଯେ । ଦେଵାନା-ନ୍ଦେଵୋ ନିଧିପା ନୋ ଅଵ୍ଯାତ୍ ॥ ଅନଵସ୍ତେ ରଥମଶ୍ଵାଯ ତକ୍ଷନ୍-ତ୍ଵଷ୍ଟା ଵଜ୍ର-ମ୍ପୁରୁହୂତ ଦ୍ଯୁମନ୍ତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଣ ଇନ୍ଦ୍ର-ମ୍ମହଯନ୍ତୋ ଅର୍କୈରଵର୍ଧଯନ୍ନହଯେ ହନ୍ତ ଵା ଉ ॥ ଵୃଷ୍ଣେ ଯ-ତ୍ତେ ଵୃଷଣୋ ଅର୍କମର୍ଚାନିନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରାଵାଣୋ ଅଦିତି-ସ୍ସଜୋଷାଃ । ଅନଶ୍ଵାସୋ ଯେ ପଵଯୋ-ଽରଥା ଇନ୍ଦ୍ରେଷିତା ଅଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ଦସ୍ଯୂନ୍ ॥ । ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ନୁ ଵୀର୍ଯାଣି ପ୍ରଵୋଚମ୍ । ଯାନି ଚକାର ପ୍ରଥମାନି ଵଜ୍ରୀ ॥ ଅହ-ନ୍ନହିମନ୍ଵପସ୍ତତର୍ଦ । ପ୍ର ଵକ୍ଷଣା ଅଭିନ-ତ୍ପର୍ଵତାନାମ୍ ॥ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଯାତୋ-ଽଵସିତସ୍ଯ ରାଜା । ଶମସ୍ଯ ଚ ଶୃଙ୍ଗିଣୋ ଵଜ୍ରବାହୁଃ । ସେଦୁ ରାଜା କ୍ଷେତି ଚର୍ଷଣୀନାମ୍ । ଅରାନ୍ନ ନେମିଃ ପରିତା ବଭୂଵ ॥ 25 ॥
ଅଭି ସିଦ୍ଧ୍ମୋ ଅଜିଗାଦସ୍ଯ ଶତ୍ରୂନ୍ । ଵି ତିଗ୍ମେନ ଵୃଷଭେଣା ପୁରୋ-ଽଭେତ୍ । ସଂ-ଵଁଜ୍ରେଣାସୃଜ-ଦ୍ଵୃତ୍ରମିନ୍ଦ୍ରଃ । ପ୍ର ସ୍ଵା-ମ୍ମତିମତିରଚ୍ଛାଶଦାନଃ ॥ ଵିଷ୍ଣୁ-ନ୍ଦେଵଂ-ଵଁରୁଣମୂତଯେ ଭଗମ୍ । ମେଦସା ଦେଵା ଵପଯା ଯଜଦ୍ଧ୍ଵମ୍ । ତା ନୋ ଯଜ୍ଞମାଗତଂ-ଵିଁଶ୍ଵଧେନା । ପ୍ରଜାଵଦସ୍ମେ ଦ୍ରଵିଣେହ ଧତ୍ତମ୍ ॥ ମେଦସା ଦେଵା ଵପଯା ଯଜଦ୍ଧ୍ଵମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁ-ଞ୍ଚ ଦେଵଂ-ଵଁରୁଣ-ଞ୍ଚ ରାତିମ୍ ॥ 26 ॥
ତା ନୋ ଅମୀଵା ଅପବାଧମାନୌ । ଇମଂ-ଯଁଜ୍ଞ-ଞ୍ଜୁଷମାଣାଵୁପେତମ୍ ॥ ଵିଷ୍ଣୂଵରୁଣା ଯୁଵମଦ୍ଧ୍ଵରାଯ ନଃ । ଵିଶେ ଜନାଯ ମହି ଶର୍ମ ଯଚ୍ଛତମ୍ । ଦୀର୍ଘପ୍ରଯଜ୍ଯୂ ହଵିଷା ଵୃଧାନା । ଜ୍ଯୋତିଷା-ଽରାତୀର୍ଦହତ-ନ୍ତମାଗ୍ଂସି ॥ ଯଯୋରୋଜସା ସ୍କଭିତା ରଜାଗ୍ଂସି । ଵୀର୍ଯେଭି-ର୍ଵୀରତମା ଶଵିଷ୍ଠା । ଯା ପତ୍ଯେତେ ଅପ୍ରତୀତ୍ତା ସହୋଭିଃ । ଵିଷ୍ଣୂ ଅଗନ୍ଵରୁଣା ପୂର୍ଵହୂତୌ ॥ 27 ॥
ଵିଷ୍ଣୂଵରୁଣା ଵଭିଶସ୍ତିପା ଵାମ୍ । ଦେଵା ଯଜନ୍ତ ହଵିଷା ଘୃତେନ । ଅପାମୀଵାଗ୍ଂ ସେଧତଗ୍ଂ ରକ୍ଷସଶ୍ଚ । ଅଥା ଧତ୍ତଂ-ଯଁଜମାନାଯ ଶଂ-ଯୋଃ ଁ॥ ଅଗ୍ଂହୋମୁଚା ଵୃଷଭା ସୁପ୍ରତୂର୍ତୀ । ଦେଵାନା-ନ୍ଦେଵତମା ଶଚିଷ୍ଠା । ଵିଷ୍ଣୂଵରୁଣା ପ୍ରତିହର୍ଯତ-ନ୍ନଃ । ଇଦ-ନ୍ନରା ପ୍ରଯତମୂତଯେ ହଵିଃ ॥ ମହୀ ନୁ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଇହ ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ । ରୁଚା ଭଵତାଗ୍ଂ ଶୁଚଯଦ୍ଭି-ରର୍କୈଃ ॥ 28 ॥
ଯଥ୍ସୀଂ-ଵଁରିଷ୍ଠେ ବୃହତୀ ଵିମିନ୍ଵନ୍ନ୍ । ନୃଵଦ୍ଭ୍ଯୋ-ଽକ୍ଷା ପପ୍ରଥାନେଭିରେଵୈଃ ॥ ପ୍ର ପୂର୍ଵଜେ ପିତରା ନଵ୍ଯସୀଭିଃ । ଗୀର୍ଭିଃ କୃଣୁଦ୍ଧ୍ଵଗ୍ଂ ସଦନେ ଋତସ୍ଯ । ଆ ନୋ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଦୈଵ୍ଯେନ । ଜନେନ ଯାତ-ମ୍ମହି ଵାଂ-ଵଁରୂଥମ୍ ॥ ସ ଇଥ୍ସ୍ଵପା ଭୁଵନେଷ୍ଵାସ । ଯ ଇମେ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଜଜାନ । ଉର୍ଵୀ ଗଭୀରେ ରଜସୀ ସୁମେକେ । ଅଵଗ୍ଂଶେ ଧୀର-ଶ୍ଶଚ୍ଯା ସମୈରତ୍ ॥ 29 ॥
ଭୂରି-ନ୍ଦ୍ଵେ ଅଚରନ୍ତୀ ଚରନ୍ତମ୍ । ପଦ୍ଵନ୍ତ-ଙ୍ଗର୍ଭମପଦୀ ଦଧାତେ । ନିତ୍ଯ-ନ୍ନ ସୂନୁ-ମ୍ପିତ୍ରୋରୁପସ୍ଥେ । ତ-ମ୍ପିପୃତଗ୍ଂ ରୋଦସୀ ସତ୍ଯଵାଚମ୍ ॥ ଇଦ-ନ୍ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ସତ୍ଯମସ୍ତୁ । ପିତ-ର୍ମାତ-ର୍ଯଦିହୋପବ୍ରୁଵେ ଵାମ୍ । ଭୂତ-ନ୍ଦେଵାନାମଵମେ ଅଵୋଭିଃ । ଵିଦ୍ଯାମେଷଂ-ଵୃଁଜନ-ଞ୍ଜୀରଦାନୁମ୍ ॥ ଉର୍ଵୀ ପୃଥ୍ଵୀ ବହୁଲେ ଦୂରେ ଅନ୍ତେ । ଉପବ୍ରୁଵେ ନମସା ଯଜ୍ଞେ ଅସ୍ମିନ୍ନ୍ । ଦଧାତେ ଯେ ସୁଭଗେ ସୁପ୍ରତୂର୍ତୀ । ଦ୍ଯାଵା ରକ୍ଷତ-ମ୍ପୃଥିଵୀ ନୋ ଅଭ୍ଵାତ୍ ॥ ଯା ଜାତା ଓଷଧଯୋ ଦେଵେଭ୍ଯସ୍ତ୍ରିଯୁଗ-ମ୍ପୁରା । ମନ୍ଦାମି ବଭ୍ରୂଣାମହଗ୍ଂ ଶତ-ନ୍ଧାମାନି ସପ୍ତ ଚ ॥, ଅତି ଵିଶ୍ଵାଃ ପରିଷ୍ଠା-ସ୍ସ୍ତେନ ଇଵ ଵ୍ରଜମକ୍ରମୁଃ । ଓଷଧଯଃ ପ୍ରାଚୁଚ୍ଯଵୁ ର୍ଯ-ତ୍କି-ଞ୍ଚ ତନୁଵାଗ୍ଂ ରପଃ ॥ । ଯା ଓଷଧଯ-ସ୍ସୋମରାଜ୍ଞୀଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଃ ପୃଥିଵୀମନୁ । ତାସା-ନ୍ତ୍ଵମସ୍ଯୁତ୍ତମା ପ୍ରଣୋ ଜୀଵାତ-ଵେସୁଵ ॥ ଅଶ୍ଵାଵତୀଗ୍ଂ ସୋମଵତୀ ମୂର୍ଜଯନ୍ତୀ ମୁଦୋଜସମ୍ । ଆ ଵିଥ୍ସି ସର୍ଵା ଓଷଧୀରସ୍ମା ଅରିଷ୍ଟତାତଯେ ॥ । ଓଷଧୀରିତି ମାତର-ସ୍ତଦ୍ଵୋ ଦେଵୀ-ରୁପ ବ୍ରୁଵେ । ରପାଗ୍ଂସି ଵିଘ୍ନତୀରିତ ରପଶ୍ଚାତଯମାନାଃ ॥ ଅନ୍ଯା ଵୋ ଅନ୍ଯାମଵ-ତ୍ଵନ୍ଯା-ଽନ୍ଯସ୍ଯା ଉପାଵତ । ତା-ସ୍ସର୍ଵା ଓଷଧଯ-ସ୍ସଂଵିଁଦାନା ଇଦ-ମ୍ମେ ପ୍ରାଵତା ଵଚଃ ॥ ॥ 30 ॥
(ହଵିର୍ନୋ - ଦା-ଦ୍- ବଭୂଵ - ରାତିଂ - ପୂର୍ଵହୂତା - ଵର୍କୈ - ରୈର - ଦସ୍ମି-ନ୍ପଞ୍ଚ ଚ) (ଅ. 4)
ଅନୁଵାକଂ 5 - ଐନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନପଶ୍ଵାଦୀନାଂ ସୂକ୍ତାନି
ଅନୁଵାକଂ 5 - ଐନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନପଶ୍ଵାଦୀନାଂ ସୂକ୍ତାନି
ଶୁଚି-ନ୍ନୁ ସ୍ତୋମ-ନ୍ନଵଜାତ-ମଦ୍ଯେନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୀ ଵୃତ୍ରହଣା ଜୁଷେଥାମ୍ । ଉଭା ହି ଵାଗ୍ଂ ସୁହଵା ଜୋହଵୀମି ତା ଵାଜଗ୍ଂ ସଦ୍ଯ ଉଶତେ ଧେଷ୍ଠା ॥, ଶ୍ନଥ-ଦ୍ଵୃତ୍ରମୁତ ସନୋତି ଵାଜମିନ୍ଦ୍ରା ଯୋ ଅଗ୍ନୀ ସହୁରୀ ସପର୍ଯାତ୍ । ଇରଜ୍ଯନ୍ତା ଵସଵ୍ଯସ୍ଯ ଭୂରେ-ସ୍ସହସ୍ତମା ସହସା ଵାଜଯନ୍ତା ॥ । ଉଭା ଵାମିନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୀ ଆହୁଵଧ୍ଯା ଉଭା ରାଧସ-ସ୍ସହ ମାଦଯଧ୍ଯୈ । ଉଭା ଦାତାରାଵିଷାଗ୍ଂ ରଯୀଣାମୁଭା ଵାଜସ୍ଯ ସାତଯେ ହୁଵେ ଵାମ୍ ॥,ପ୍ର ଚର୍ଷଣିଭ୍ଯଃ ପୃତନା ହଵେଷୁ ପ୍ର ପୃଥିଵ୍ଯା ରିରିଚାଥେ ଦିଵଶ୍ଚ । ପ୍ର ସିନ୍ଧୁଭ୍ଯଃ ପ୍ରଗିରିଭ୍ଯୋ ମହିତ୍ଵା ପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୀ ଵିଶ୍ଵା ଭୁଵନା-ଽତ୍ଯନ୍ଯା ॥ । ଆ ଵୃତ୍ରହଣା ଵୃତ୍ରହଭି-ଶ୍ଶୁଷ୍ମୈଃ । ଇନ୍ଦ୍ର ଯାତ-ନ୍ନମୋଭିରଗ୍ନେ ଅର୍ଵାକ୍ । ଯୁଵଗ୍ଂ ରାଧୋଭିରକଵେଭିରିନ୍ଦ୍ର । ଅଗ୍ନେ ଅସ୍ମେ ଭଵତମୁତ୍ତମେଭିଃ ॥ ଗୀର୍ଭି-ର୍ଵିପ୍ରଃ ପ୍ରମତିମିଚ୍ଛମାନଃ । ଈ ରଯିଂ-ଯଁଶସ-ମ୍ପୂର୍ଵଭାଜମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୀ ଵୃତ୍ରହଣା ସୁଵଜ୍ରା । ପ୍ରଣୋ ନଵ୍ଯେଭିସ୍ତିରତ-ନ୍ଦେଷ୍ଣୈଃ ॥ ॥ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତେ ତ୍ଵମସ୍ଯ ଯନ୍ତା । ସୂକ୍ତସ୍ଯ ବୋଧି ତନଯ-ଞ୍ଚ ଜିନ୍ଵ । ଵିଶ୍ଵ-ନ୍ତ-ଦ୍ଭଦ୍ରଂ-ଯଁଦଵନ୍ତି ଦେଵାଃ । ବୃହଦ୍ଵଦେମ ଵିଦଥେ ସୁଵୀରାଃ ॥ ସ ଈଗ୍ଂ ସତ୍ଯେଭି-ସ୍ସଖିଭି-ଶ୍ଶୁଚଦ୍ଭିଃ । ଗୋଧାଯସଂଵିଁ ଧନସୈରତର୍ଦତ୍ । ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତି-ର୍ଵୃଷଭିର୍ଵରାହୈଃ ॥ 31 ॥
ଘର୍ମସ୍ଵେଦେଭି-ର୍ଦ୍ରଵିଣଂ-ଵ୍ଯାଁନଟ୍ ॥ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତେ-ରଭଵଦ୍ଯଥା ଵଶମ୍ । ସତ୍ଯୋ ମନ୍ଯୁର୍ମହି କର୍ମା କରିଷ୍ଯତଃ । ଯୋ ଗା ଉଦାଜଥ୍ସ ଦିଵେ ଵି ଚାଭଜତ୍ । ମହୀଵ ରୀତି-ଶ୍ଶଵସା ସର-ତ୍ପୃଥକ୍ ॥ ଇନ୍ଧାନୋ ଅଗ୍ନିଂ-ଵଁନଵଦ୍ଵନୁଷ୍ଯତଃ । କୃତବ୍ରହ୍ମା ଶୂଶୁଵ-ଦ୍ରାତହଵ୍ଯ ଇତ୍ । ଜାତେନ ଜାତମତି ସୃ-ତ୍ପ୍ରସୃଗ୍ଂସତେ । ଯଂ-ଯଁଂ-ଯୁଁଜ-ଙ୍କୃଣୁତେ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତିଃ ॥ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତେ ସୁଯମସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵହା ॥ 32 ॥
ରାଯ-ସ୍ସ୍ଯାମ ରଥ୍ଯୋ ଵିଵସ୍ଵତଃ । ଵୀରେଷୁ ଵୀରାଗ୍ଂ ଉପପୃଙ୍ଗ୍ଧି ନସ୍ତ୍ଵମ୍ । ଯଦୀଶାନୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ଵେଷି ମେ ହଵମ୍ ॥ ସ ଇଜ୍ଜନେନ ସ ଵିଶା ସ ଜନ୍ମନା । ସ ପୁତ୍ରୈର୍ଵାଜ-ମ୍ଭରତେ ଧନା ନୃଭିଃ । ଦେଵାନାଂ-ଯଃ ଁପିତରମାଵିଵାସତି । ଶ୍ରଦ୍ଧାମନା ହଵିଷା ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତିମ୍ ॥ ଯାସ୍ତେ ପୂଷନ୍ନାଵୋ ଅନ୍ତ-ସ୍ସମୁଦ୍ରେ । ହିରଣ୍ଯଯୀରନ୍ତରିକ୍ଷେ ଚରନ୍ତି । ଯାଭିର୍ଯାସି ଦୂତ୍ଯାଗ୍ଂ ସୂର୍ଯସ୍ଯ । କାମେନ କୃତ-ଶ୍ଶ୍ରଵ ଇଚ୍ଛମାନଃ ॥ । ଶୁକ୍ର-ନ୍ତେ ଅନ୍ଯଦ୍ଯଜତ-ନ୍ତେ ଅନ୍ଯଦ୍ଵିଷୁରୂପେ ଅହନୀ ଦ୍ଯୌରିଵାସି । ଵିଶ୍ଵା ହି ମାଯା ଅଵସି ସ୍ଵଧାଵୋ ଭଦ୍ରା ତେ ପୂଷନ୍ନିହ ରାତିରସ୍ତୁ ॥, ପୂଷେମା ଆଶା ଅନୁଵେଦ ସର୍ଵା-ସ୍ସୋ ଅସ୍ମାଗ୍ଂ ଅଭଯତମେନ ନେଷତ୍ । ସ୍ଵସ୍ତିଦା ଅଘୃଣି-ସ୍ସର୍ଵଵୀରଃ । ଅପ୍ରଯୁଚ୍ଛ-ନ୍ପୁର ଏତୁ ପ୍ରଜାନନ୍ନ୍ ॥ ॥ ପ୍ରପଥେ ପଥାମଜନିଷ୍ଟ ପୂଷା ॥ 33 ॥
ପ୍ରପଥେ ଦିଵଃ ପ୍ରପଥେ ପୃଥିଵ୍ଯାଃ । ଉଭେ ଅଭି ପ୍ରିଯତମେ ସଧସ୍ଥେ । ଆ ଚ ପରା ଚ ଚରତି ପ୍ରଜାନନ୍ନ୍ ॥ ପୂଷା ସୁବନ୍ଧୁର୍ଦିଵ ଆ ପୃଥିଵ୍ଯାଃ । ଇଡସ୍ପତି-ର୍ମଘଵା ଦସ୍ମଵର୍ଚାଃ । ତ-ନ୍ଦେଵାସୋ ଅଦଦୁ-ସ୍ସୂର୍ଯାଯୈ । କାମେନ କୃତ-ନ୍ତଵସଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵଞ୍ଚମ୍ ॥ ଅଜାଶ୍ଵଃ ପଶୁପା ଵାଜଵସ୍ତ୍ଯଃ । ଧିଯଜିନ୍ନ୍ଵୋ ଵିଶ୍ଵେ ଭୁଵନେ ଅର୍ପିତଃ । ଅଷ୍ଟ୍ରା-ମ୍ପୂଷା ଶିଥିରାମୁଦ୍ଵରୀଵୃଜତ୍ ॥ 34 ॥
ସଚଙ୍କ୍ଷାଣୋ ଭୁଵନା ଦେଵ ଈଯତେ ॥ ଶୁଚୀ ଵୋ ହଵ୍ଯା ମରୁତ-ଶ୍ଶୁଚୀନାମ୍ । ଶୁଚିଗ୍ଂ ହିନୋମ୍ଯଦ୍ଧ୍ଵରଗ୍ଂ ଶୁଚିଭ୍ଯଃ । ଋତେନ ସତ୍ଯମୃତସାପ ଆଯନ୍ନ୍ । ଶୁଚିଜନ୍ମାନ-ଶ୍ଶୁଚଯଃ ପାଵକାଃ ॥ ପ୍ର ଚିତ୍ରମର୍କ-ଙ୍ଗୃଣତେ ତୁରାଯ । ମାରୁତାଯ ସ୍ଵତଵସେ ଭରଦ୍ଧ୍ଵମ୍ । ଯେ ସହାଗ୍ଂସି ସହସା ସହନ୍ତେ । ରେଜତେ ଅଗ୍ନେ ପୃଥିଵୀ ମଖେଭ୍ଯଃ ॥ ଅଗ୍ଂସେଷ୍ଵା ମରୁତଃ ଖାଦଯୋ ଵଃ ॥ 35 ॥
ଵକ୍ଷଃସୁ ରୁକ୍ମା ଉପଶିଶ୍ରିଯାଣାଃ । ଵି ଵିଦ୍ଯୁତୋ ନ ଵୃଷ୍ଟିଭୀ ରୁଚାନାଃ । ଅନୁ ସ୍ଵଧାମାଯୁଧୈ-ର୍ଯଚ୍ଛମାନାଃ ॥ ଯା ଵ-ଶ୍ଶର୍ମ ଶଶମାନାଯ ସନ୍ତି । ତ୍ରିଧାତୂନି ଦାଶୁଷେ ଯଚ୍ଛତାଧି । ଅସ୍ମଭ୍ଯ-ନ୍ତାନି ମରୁତୋ ଵିଯନ୍ତ । ରଯି-ନ୍ନୋ ଧତ୍ତ ଵୃଷଣ-ସ୍ସୁଵୀରମ୍ ॥ ଇମେ ତୁର-ମ୍ମରୁତୋ ରାମଯନ୍ତି । ଇମେ ସହ-ସ୍ସହସ ଆନମନ୍ତି । ଇମେ ଶଗ୍ଂସଂ-ଵଁନୁଷ୍ଯତୋ ନିପାନ୍ତି ॥ 36 ॥
ଗୁରୁଦ୍ଵେଷୋ ଅରରୁଷେ ଦଧନ୍ତି ॥ ଅରା ଇଵେଦଚରମା ଅହେଵ । ପ୍ର ପ୍ରଜାଯନ୍ତେ ଅକଵା ମହୋଭିଃ । ପୃଶ୍ନେଃ ପୁତ୍ରା ଉପମାସୋ ରଭିଷ୍ଠାଃ । ସ୍ଵଯା ମତ୍ଯା ମରୁତ-ସ୍ସମ୍ମିମିକ୍ଷୁଃ ॥ ଅନୁ ତେ ଦାଯି ମହ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଯ । ସତ୍ରା ତେ ଵିଶ୍ଵମନୁ ଵୃତ୍ରହତ୍ଯେ । ଅନୁ କ୍ଷତ୍ରମନୁ ସହୋ ଯଜତ୍ର । ଇନ୍ଦ୍ର ଦେଵେଭିରନୁ ତେ ନୃଷହ୍ଯେ ॥ ଯ ଇନ୍ଦ୍ର ଶୁଷ୍ମୋ ମଘଵନ୍ତେ ଅସ୍ତି ॥ 37 ॥
ଶିକ୍ଷା ସଖିଭ୍ଯଃ ପୁରୁହୂତ ନୃଭ୍ଯଃ । ତ୍ଵଗ୍ଂ ହି ଦୃଢା ମଘଵନ୍ ଵିଚେତାଃ । ଅପାଵୃଧି ପରିଵୃତି-ନ୍ନ ରାଧଃ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ରାଜା ଜଗତଶ୍ଚର୍ଷଣୀନାମ୍ । ଅଧିକ୍ଷମି ଵିଷୁରୂପଂ-ଯଁଦସ୍ତି । ତତୋ ଦଦାତୁ ଦାଶୁଷେ ଵସୂନି । ଚୋଦଦ୍ରାଧ ଉପସ୍ତୁତଶ୍ଚିଦର୍ଵାକ୍ ॥ ତମୁ ଷ୍ଟୁହି ଯୋ ଅଭିଭୂତ୍ଯୋଜାଃ । ଵନ୍ଵନ୍ନଵାତଃ ପୁରୁହୂତ ଇନ୍ଦ୍ରଃ । ଅଷାଢମୁଗ୍ରଗ୍ଂ ସହମାନମାଭିଃ ॥ 38 ॥
ଗୀର୍ଭିର୍ଵର୍ଧ ଵୃଷଭ-ଞ୍ଚର୍ଷଣୀନାମ୍ ॥ ସ୍ଥୂରସ୍ଯ ରାଯୋ ବୃହତୋ ଯ ଈଶେ । ତମୁ ଷ୍ଟଵାମ ଵିଦଥେଷ୍ଵିନ୍ଦ୍ରମ୍ । ଯୋ ଵାଯୁନା ଜଯତି ଗୋମତୀଷୁ । ପ୍ର ଧୃଷ୍ଣୁଯା ନଯତି ଵସ୍ଯୋ ଅଚ୍ଛ ॥ ଆ ତେ ଶୁଷ୍ମୋ ଵୃଷଭ ଏତୁ ପଶ୍ଚାତ୍ । ଓତ୍ତରାଦଧରାଗା ପୁରସ୍ତାତ୍ । ଆ ଵିଶ୍ଵତୋ ଅଭି ସମେତ୍ଵର୍ଵାମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ର ଦ୍ଯୁମ୍ନଗ୍ଂ ସୁଵର୍ଵଦ୍ଧେହ୍ଯସ୍ମେ ॥ 39 ॥
ଘର୍ମସ୍ଵେଦେଭି-ର୍ଦ୍ରଵିଣଂ-ଵ୍ଯାଁନଟ୍ ॥ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତେ-ରଭଵଦ୍ଯଥା ଵଶମ୍ । ସତ୍ଯୋ ମନ୍ଯୁର୍ମହି କର୍ମା କରିଷ୍ଯତଃ । ଯୋ ଗା ଉଦାଜଥ୍ସ ଦିଵେ ଵି ଚାଭଜତ୍ । ମହୀଵ ରୀତି-ଶ୍ଶଵସା ସର-ତ୍ପୃଥକ୍ ॥ ଇନ୍ଧାନୋ ଅଗ୍ନିଂ-ଵଁନଵଦ୍ଵନୁଷ୍ଯତଃ । କୃତବ୍ରହ୍ମା ଶୂଶୁଵ-ଦ୍ରାତହଵ୍ଯ ଇତ୍ । ଜାତେନ ଜାତମତି ସୃ-ତ୍ପ୍ରସୃଗ୍ଂସତେ । ଯଂ-ଯଁଂ-ଯୁଁଜ-ଙ୍କୃଣୁତେ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତିଃ ॥ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତେ ସୁଯମସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵହା ॥ 32 ॥
ରାଯ-ସ୍ସ୍ଯାମ ରଥ୍ଯୋ ଵିଵସ୍ଵତଃ । ଵୀରେଷୁ ଵୀରାଗ୍ଂ ଉପପୃଙ୍ଗ୍ଧି ନସ୍ତ୍ଵମ୍ । ଯଦୀଶାନୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ଵେଷି ମେ ହଵମ୍ ॥ ସ ଇଜ୍ଜନେନ ସ ଵିଶା ସ ଜନ୍ମନା । ସ ପୁତ୍ରୈର୍ଵାଜ-ମ୍ଭରତେ ଧନା ନୃଭିଃ । ଦେଵାନାଂ-ଯଃ ଁପିତରମାଵିଵାସତି । ଶ୍ରଦ୍ଧାମନା ହଵିଷା ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତିମ୍ ॥ ଯାସ୍ତେ ପୂଷନ୍ନାଵୋ ଅନ୍ତ-ସ୍ସମୁଦ୍ରେ । ହିରଣ୍ଯଯୀରନ୍ତରିକ୍ଷେ ଚରନ୍ତି । ଯାଭିର୍ଯାସି ଦୂତ୍ଯାଗ୍ଂ ସୂର୍ଯସ୍ଯ । କାମେନ କୃତ-ଶ୍ଶ୍ରଵ ଇଚ୍ଛମାନଃ ॥ । ଶୁକ୍ର-ନ୍ତେ ଅନ୍ଯଦ୍ଯଜତ-ନ୍ତେ ଅନ୍ଯଦ୍ଵିଷୁରୂପେ ଅହନୀ ଦ୍ଯୌରିଵାସି । ଵିଶ୍ଵା ହି ମାଯା ଅଵସି ସ୍ଵଧାଵୋ ଭଦ୍ରା ତେ ପୂଷନ୍ନିହ ରାତିରସ୍ତୁ ॥, ପୂଷେମା ଆଶା ଅନୁଵେଦ ସର୍ଵା-ସ୍ସୋ ଅସ୍ମାଗ୍ଂ ଅଭଯତମେନ ନେଷତ୍ । ସ୍ଵସ୍ତିଦା ଅଘୃଣି-ସ୍ସର୍ଵଵୀରଃ । ଅପ୍ରଯୁଚ୍ଛ-ନ୍ପୁର ଏତୁ ପ୍ରଜାନନ୍ନ୍ ॥ ॥ ପ୍ରପଥେ ପଥାମଜନିଷ୍ଟ ପୂଷା ॥ 33 ॥
ପ୍ରପଥେ ଦିଵଃ ପ୍ରପଥେ ପୃଥିଵ୍ଯାଃ । ଉଭେ ଅଭି ପ୍ରିଯତମେ ସଧସ୍ଥେ । ଆ ଚ ପରା ଚ ଚରତି ପ୍ରଜାନନ୍ନ୍ ॥ ପୂଷା ସୁବନ୍ଧୁର୍ଦିଵ ଆ ପୃଥିଵ୍ଯାଃ । ଇଡସ୍ପତି-ର୍ମଘଵା ଦସ୍ମଵର୍ଚାଃ । ତ-ନ୍ଦେଵାସୋ ଅଦଦୁ-ସ୍ସୂର୍ଯାଯୈ । କାମେନ କୃତ-ନ୍ତଵସଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵଞ୍ଚମ୍ ॥ ଅଜାଶ୍ଵଃ ପଶୁପା ଵାଜଵସ୍ତ୍ଯଃ । ଧିଯଜିନ୍ନ୍ଵୋ ଵିଶ୍ଵେ ଭୁଵନେ ଅର୍ପିତଃ । ଅଷ୍ଟ୍ରା-ମ୍ପୂଷା ଶିଥିରାମୁଦ୍ଵରୀଵୃଜତ୍ ॥ 34 ॥
ସଚଙ୍କ୍ଷାଣୋ ଭୁଵନା ଦେଵ ଈଯତେ ॥ ଶୁଚୀ ଵୋ ହଵ୍ଯା ମରୁତ-ଶ୍ଶୁଚୀନାମ୍ । ଶୁଚିଗ୍ଂ ହିନୋମ୍ଯଦ୍ଧ୍ଵରଗ୍ଂ ଶୁଚିଭ୍ଯଃ । ଋତେନ ସତ୍ଯମୃତସାପ ଆଯନ୍ନ୍ । ଶୁଚିଜନ୍ମାନ-ଶ୍ଶୁଚଯଃ ପାଵକାଃ ॥ ପ୍ର ଚିତ୍ରମର୍କ-ଙ୍ଗୃଣତେ ତୁରାଯ । ମାରୁତାଯ ସ୍ଵତଵସେ ଭରଦ୍ଧ୍ଵମ୍ । ଯେ ସହାଗ୍ଂସି ସହସା ସହନ୍ତେ । ରେଜତେ ଅଗ୍ନେ ପୃଥିଵୀ ମଖେଭ୍ଯଃ ॥ ଅଗ୍ଂସେଷ୍ଵା ମରୁତଃ ଖାଦଯୋ ଵଃ ॥ 35 ॥
ଵକ୍ଷଃସୁ ରୁକ୍ମା ଉପଶିଶ୍ରିଯାଣାଃ । ଵି ଵିଦ୍ଯୁତୋ ନ ଵୃଷ୍ଟିଭୀ ରୁଚାନାଃ । ଅନୁ ସ୍ଵଧାମାଯୁଧୈ-ର୍ଯଚ୍ଛମାନାଃ ॥ ଯା ଵ-ଶ୍ଶର୍ମ ଶଶମାନାଯ ସନ୍ତି । ତ୍ରିଧାତୂନି ଦାଶୁଷେ ଯଚ୍ଛତାଧି । ଅସ୍ମଭ୍ଯ-ନ୍ତାନି ମରୁତୋ ଵିଯନ୍ତ । ରଯି-ନ୍ନୋ ଧତ୍ତ ଵୃଷଣ-ସ୍ସୁଵୀରମ୍ ॥ ଇମେ ତୁର-ମ୍ମରୁତୋ ରାମଯନ୍ତି । ଇମେ ସହ-ସ୍ସହସ ଆନମନ୍ତି । ଇମେ ଶଗ୍ଂସଂ-ଵଁନୁଷ୍ଯତୋ ନିପାନ୍ତି ॥ 36 ॥
ଗୁରୁଦ୍ଵେଷୋ ଅରରୁଷେ ଦଧନ୍ତି ॥ ଅରା ଇଵେଦଚରମା ଅହେଵ । ପ୍ର ପ୍ରଜାଯନ୍ତେ ଅକଵା ମହୋଭିଃ । ପୃଶ୍ନେଃ ପୁତ୍ରା ଉପମାସୋ ରଭିଷ୍ଠାଃ । ସ୍ଵଯା ମତ୍ଯା ମରୁତ-ସ୍ସମ୍ମିମିକ୍ଷୁଃ ॥ ଅନୁ ତେ ଦାଯି ମହ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଯ । ସତ୍ରା ତେ ଵିଶ୍ଵମନୁ ଵୃତ୍ରହତ୍ଯେ । ଅନୁ କ୍ଷତ୍ରମନୁ ସହୋ ଯଜତ୍ର । ଇନ୍ଦ୍ର ଦେଵେଭିରନୁ ତେ ନୃଷହ୍ଯେ ॥ ଯ ଇନ୍ଦ୍ର ଶୁଷ୍ମୋ ମଘଵନ୍ତେ ଅସ୍ତି ॥ 37 ॥
ଶିକ୍ଷା ସଖିଭ୍ଯଃ ପୁରୁହୂତ ନୃଭ୍ଯଃ । ତ୍ଵଗ୍ଂ ହି ଦୃଢା ମଘଵନ୍ ଵିଚେତାଃ । ଅପାଵୃଧି ପରିଵୃତି-ନ୍ନ ରାଧଃ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ରାଜା ଜଗତଶ୍ଚର୍ଷଣୀନାମ୍ । ଅଧିକ୍ଷମି ଵିଷୁରୂପଂ-ଯଁଦସ୍ତି । ତତୋ ଦଦାତୁ ଦାଶୁଷେ ଵସୂନି । ଚୋଦଦ୍ରାଧ ଉପସ୍ତୁତଶ୍ଚିଦର୍ଵାକ୍ ॥ ତମୁ ଷ୍ଟୁହି ଯୋ ଅଭିଭୂତ୍ଯୋଜାଃ । ଵନ୍ଵନ୍ନଵାତଃ ପୁରୁହୂତ ଇନ୍ଦ୍ରଃ । ଅଷାଢମୁଗ୍ରଗ୍ଂ ସହମାନମାଭିଃ ॥ 38 ॥
ଗୀର୍ଭିର୍ଵର୍ଧ ଵୃଷଭ-ଞ୍ଚର୍ଷଣୀନାମ୍ ॥ ସ୍ଥୂରସ୍ଯ ରାଯୋ ବୃହତୋ ଯ ଈଶେ । ତମୁ ଷ୍ଟଵାମ ଵିଦଥେଷ୍ଵିନ୍ଦ୍ରମ୍ । ଯୋ ଵାଯୁନା ଜଯତି ଗୋମତୀଷୁ । ପ୍ର ଧୃଷ୍ଣୁଯା ନଯତି ଵସ୍ଯୋ ଅଚ୍ଛ ॥ ଆ ତେ ଶୁଷ୍ମୋ ଵୃଷଭ ଏତୁ ପଶ୍ଚାତ୍ । ଓତ୍ତରାଦଧରାଗା ପୁରସ୍ତାତ୍ । ଆ ଵିଶ୍ଵତୋ ଅଭି ସମେତ୍ଵର୍ଵାମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ର ଦ୍ଯୁମ୍ନଗ୍ଂ ସୁଵର୍ଵଦ୍ଧେହ୍ଯସ୍ମେ ॥ 39 ॥
(ଵରାହୈ--ର୍ ଵିଶ୍ଵହା - ଽଜନିଷ୍ଟ ପୂଷୋ - ଦ୍ଵରୀଵୃଜତ୍ - ଖାଦଯୋ ଵଃ - ପାନ୍ - ତ୍ଯସ୍ତ - ଯାଭି--ର୍ + ନଵ ଚ) (ଅ. 5)
ଅନୁଵାକଂ 6 - ସାଵିତ୍ରାଦିପଶୂନାଂ ସୂକ୍ତାନି
ଅନୁଵାକଂ 6 - ସାଵିତ୍ରାଦିପଶୂନାଂ ସୂକ୍ତାନି
ଆ ଦେଵୋ ଯାତୁ ସଵିତା ସୁରତ୍ନଃ । ଅନ୍ତରିକ୍ଷପ୍ରା ଵହମାନୋ ଅଶ୍ଵୈଃ । ହସ୍ତେ ଦଧାନୋ ନର୍ଯା ପୁରୂଣି । ନିଵେଶଯନ୍ ଚ ପ୍ରସୁଵନ୍ ଚ ଭୂମ ॥ ଅଭୀଵୃତ-ଙ୍କୃଶନୈ-ର୍ଵିଶ୍ଵରୂପମ୍ ।
ହିରଣ୍ଯଶମ୍ଯଂ-ଯଁଜତୋ ବୃହନ୍ତମ୍ । ଆସ୍ଥା-ଦ୍ରଥଗ୍ଂ ସଵିତା ଚିତ୍ରଭାନୁଃ । କୃଷ୍ଣା ରଜାଗ୍ଂସି ତଵିଷୀ-ନ୍ଦଧାନଃ ॥ ସଘା ନୋ ଦେଵ-ସ୍ସଵିତା ସଵାଯ । ଆସାଵିଷ-ଦ୍ଵସୁପତି-ର୍ଵସୂନି ॥ 40 ॥
ଵିଶ୍ରଯମାଣୋ ଅମତିମୁରୂଚୀମ୍ । ମର୍ତଭୋଜନମଧ ରାସତେ ନ ॥ ଵି ଜନାଞ୍ଛ୍ଯାଵା-ଶ୍ଶିତିପାଦୋ ଅଖ୍ଯନ୍ନ୍ । ରଥଗ୍ଂ ହିରଣ୍ଯ ପ୍ର ଉଗଂ-ଵଁହନ୍ତଃ । ଶଶ୍ଵ-ଦ୍ଦିଶଃ ସଵିତୁ-ର୍ଦୈଵ୍ଯସ୍ଯ । ଉପସ୍ଥେ ଵିଶ୍ଵା ଭୁଵନାନି ତସ୍ଥୁଃ ॥ ଵି ସୁପର୍ଣୋ ଅନ୍ତରିକ୍ଷାଣ୍ଯଖ୍ଯତ୍ । ଗଭୀରଵେପା ଅସୁର-ସ୍ସୁନୀଥଃ । କ୍ଵେଦାନୀଗ୍ଂ ସୂର୍ଯଃ କଶ୍ଚିକେତ । କତମା-ନ୍ଦ୍ଯାଗ୍ଂ ରଶ୍ମିରସ୍ଯାତତାନ ॥ 41 ॥
ଭଗ-ନ୍ଧିଯଂ-ଵାଁଜଯନ୍ତଃ ପୁରନ୍ଧିମ୍ । ନରାଶଗ୍ଂସୋ ଗ୍ନାସ୍ପତିର୍ନୋ ଅଵ୍ଯାତ୍ । ଆ-ଽଯେ ଵାମସ୍ଯ ସଙ୍ଗଥେ ରଯୀଣାମ୍ । ପ୍ରିଯା ଦେଵସ୍ଯ ସଵିତୁ-ସ୍ସ୍ଯାମ ॥ ଆ ନୋ ଵିଶ୍ଵେ ଅସ୍କ୍ରା ଗମନ୍ତୁ ଦେଵାଃ । ମିତ୍ରୋ ଅର୍ଯମା ଵରୁଣ-ସ୍ସଜୋଷାଃ । ଭୁଵନ୍. ଯଥା ନୋ ଵିଶ୍ଵେ ଵୃଧାସଃ । କରନ୍-ଥ୍ସୁଷାହା ଵିଥୁର-ନ୍ନ ଶଵଃ ॥ ଶ-ନ୍ନୋ ଦେଵା ଵିଶ୍ଵଦେଵା ଭଵନ୍ତୁ । ଶଗ୍ଂ ସରସ୍ଵତୀ ସହ ଧୀଭିରସ୍ତୁ ॥ 42 ॥
ଶମଭିଷାଚ-ଶ୍ଶମୁ ରାତିଷାଚଃ । ଶ-ନ୍ନୋ ଦିଵ୍ଯାଃ ପାର୍ଥିଵା-ଶ୍ଶ-ନ୍ନୋ ଅପ୍ଯାଃ ॥ ଯେ ସଵିତୁ-ସ୍ସତ୍ଯସଵସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵେ । ମିତ୍ରସ୍ଯ ଵ୍ରତେ ଵରୁଣସ୍ଯ ଦେଵାଃ । ତେ ସୌଭଗଂ-ଵୀଁରଵଦ୍ଗୋମଦପ୍ନଃ । ଦଧାତନ ଦ୍ରଵିଣ-ଞ୍ଚିତ୍ରମସ୍ମେ ॥ ଅଗ୍ନେ ଯାହି ଦୂତ୍ଯଂ-ଵାଁରିଷେଣ୍ଯଃ । ଦେଵାଗ୍ଂ ଅଚ୍ଛା ବ୍ରହ୍ମକୃତା ଗଣେନ । ସରସ୍ଵତୀ-ମ୍ମରୁତୋ ଅଶ୍ଵିନା-ଽପଃ । ଯକ୍ଷି ଦେଵା-ନ୍ରତ୍ନଧେଯାଯ ଵିଶ୍ଵାନ୍ ॥ 43 ॥
ଦ୍ଯୌଃ ପିତଃ ପୃଥିଵି ମାତରଦ୍ଧ୍ରୁକ୍ । ଅଗ୍ନେ ଭ୍ରାତର୍ଵସଵୋ ମୃଡତା ନଃ । ଵିଶ୍ଵ ଆଦିତ୍ଯା ଅଦିତେ ସଜୋଷାଃ । ଅସ୍ମଭ୍ଯଗ୍ଂ ଶର୍ମ ବହୁଲଂ-ଵିଁଯନ୍ତ ॥ ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵା-ଶ୍ଶୃଣୁତେମଗ୍ଂ ହଵ-ମ୍ମେ । ଯେ ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ ଯ ଉପ ଦ୍ଯଵି ଷ୍ଠ । ଯେ ଅଗ୍ନିଜିହ୍ଵା ଉତ ଵା ଯଜତ୍ରାଃ । ଆସ-ଦ୍ଯାସ୍ମି-ନ୍ବର୍ହିଷି ମାଦଯଦ୍ଧ୍ଵମ୍ ॥ ଆ ଵା-ମ୍ମିତ୍ରାଵରୁଣା ହଵ୍ଯଜୁଷ୍ଟିମ୍ । ନମସା ଦେଵା ଵଵସା-ଽଽଵଵୃତ୍ଯାମ୍ ॥ 44 ॥
ଅସ୍ମାକ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମ ପୃତନାସୁ ସହ୍ଯା ଅସ୍ମାକମ୍ । ଵୃଷ୍ଟି-ର୍ଦିଵ୍ଯା ସୁପାରା ॥ ଯୁଵଂ-ଵଁସ୍ତ୍ରାଣି ପୀଵସା ଵସାଥେ । ଯୁଵୋରଚ୍ଛିଦ୍ରା ମନ୍ତଵୋ ହ ସର୍ଗାଃ । ଅଵାତିରତମନୃତାନି ଵିଶ୍ଵା । ଋତେନ ମିତ୍ରାଵରୁଣା ସଚେଥେ ॥ ତଥ୍ସୁ ଵା-ମ୍ମିତ୍ରାଵରୁଣା ମହିତ୍ଵମ୍ । ଈର୍ମା ତସ୍ଥୁଷୀରହଭି-ର୍ଦୁଦୁହ୍ରେ । ଵିଶ୍ଵାଃ ପିନ୍ଵଥ ସ୍ଵସରସ୍ଯ ଧେନାଃ । ଅନୁ ଵାମେକଃ ପଵିରାଵଵର୍ତି ॥ 45 ॥
ଯଦ୍ବଗ୍ଂହିଷ୍ଠ-ନ୍ନାତିଵିଦେ ସୁଦାନୂ । ଅଚ୍ଛିଦ୍ରଗ୍ଂ ଶର୍ମ ଭୁଵନସ୍ଯ ଗୋପା । ତତୋ ନୋ ମିତ୍ରାଵରୁଣା-ଵଵୀଷ୍ଟମ୍ । ସିଷାସନ୍ତୋ ଜୀଗିଵାଗ୍ଂସଃ ସ୍ଯାମ ॥ ଆ ନୋ ମିତ୍ରାଵରୁଣା ହଵ୍ଯଦାତିମ୍ । ଘୃତୈ-ର୍ଗଵ୍ଯୂତିମୁକ୍ଷତମିଡାଭିଃ । ପ୍ରତି ଵାମତ୍ର ଵରମା ଜନାଯ । ପୃଣୀତମୁଦ୍ଗୋ ଦିଵ୍ଯସ୍ଯ ଚାରୋଃ ॥ ପ୍ର ବାହଵା ସିସୃତ-ଞ୍ଜୀଵସେ ନଃ । ଆ ନୋ ଗଵ୍ଯୂତିମୁକ୍ଷତ-ଙ୍ଘୃତେନ ॥ 46 ॥
ଆ ନୋ ଜନେ ଶ୍ରଵଯତଂ-ଯୁଁଵାନା । ଶ୍ରୁତ-ମ୍ମେ ମିତ୍ରାଵରୁଣା ହଵେମା ॥ ଇମା ରୁଦ୍ରାଯ ସ୍ଥିରଧନ୍ଵନେ ଗିରଃ । କ୍ଷିପ୍ରେଷଵେ ଦେଵାଯ ସ୍ଵଧାମ୍ନେ । ଅଷାଢାଯ ସହମାନାଯ ମୀଢୁଷେ । ତିଗ୍ମାଯୁଧାଯ ଭରତା ଶୃଣୋତନ ॥ ତ୍ଵା ଦତ୍ତେଭୀ ରୁଦ୍ର ଶନ୍ତମେଭିଃ । ଶତଗ୍ଂ ହିମା ଅଶୀଯ ଭେଷଜେଭିଃ । ଵ୍ଯସ୍ମଦ୍ଦ୍ଵେଷୋ ଵିତରଂ-ଵ୍ଯଁଗ୍ଂହଃ । ଵ୍ଯମୀଵାଗ୍ ଶ୍ଚାତଯସ୍ଵା ଵିଷୂଚୀଃ ॥ 47 ॥
ଅର୍ହନ୍ବିଭର୍ଷି ସାଯକାନି ଧନ୍ଵ । ଅର୍ହନ୍ନିଷ୍କଂ-ଯଁଜତଂ-ଵିଁଶ୍ଵରୂପମ୍ । ଅର୍ହନ୍ନିଦନ୍ଦଯସେ ଵିଶ୍ଵମବ୍ଭୁଵମ୍ । ନ ଵା ଓଜୀଯୋ ରୁଦ୍ର ତ୍ଵଦସ୍ତି ॥, ମା ନସ୍ତୋକେ ତନଯେ ମା ନ ଆଯୁଷି ମା ନୋ ଗୋଷୁ ମା ନୋ ଅଶ୍ଵେଷୁ ରୀରିଷଃ । ଵୀରା-ନ୍ମାନୋ ରୁଦ୍ର ଭାମିତୋ ଵଧୀର୍ହଵିଷ୍ମନ୍ତୋ ନମସା ଵିଧେମ ତେ ॥॥ ଆ ତେ ପିତର୍ମରୁତାଗ୍ଂ ସୁମ୍ନମେତୁ । ମା ନ-ସ୍ସୂର୍ଯସ୍ଯ ସଦୃଂଶୋ ଯୁଯୋଥାଃ । ଅଭି ନୋ ଵୀରୋ ଅର୍ଵତି କ୍ଷମେତ । ପ୍ରଜାଯେମହି ରୁଦ୍ର ପ୍ରଜାଭିଃ ॥ ଏଵା ବଭ୍ରୋ ଵୃଷଭ ଚେକିତାନ । ଯଥା ଦେଵ ନ ହୃଣୀଷେ ନ ହଗ୍ଂସି । ହାଵନଶ୍ରୂର୍ନୋ ରୁଦ୍ରେହ ବୋଧି । ବୃହଦ୍ଵଦେମ ଵିଦଥେ ସୁଵୀରାଃ ॥ ପରିଣୋ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ହେତି ର୍ଵୃଣକ୍ତୁ ପରିତ୍ଵେଷସ୍ଯ ଦୁର୍ମତିରଘାଯୋଃ । ଅଵ ସ୍ଥିରା ମଘଵଦ୍ଭ୍ଯ-ସ୍ତନୁଷ୍ଵ ମୀଢ୍ଵସ୍ତୋକାଯ ତନଯାଯ ମୃଡଯ ॥, ସ୍ତୁହି ଶ୍ରୁତ-ଙ୍ଗର୍ତସଦଂ-ଯୁଁଵାନ-ମ୍ମୃଗ-ନ୍ନ ଭୀମ-ମୁପହତ୍ନୁ-ମୁଗ୍ରମ୍ । ମୃଡା ଜରିତ୍ରେ ରୁଦ୍ର ସ୍ତଵାନୋ ଅନ୍ଯନ୍ତେ ଅସ୍ମନ୍ନିଵପନ୍ତୁ ସେନାଃ ॥ । ମୀଢୁଷ୍ଟମ ଶିଵତମ ଶିଵୋ ନଃ ସୁମନା ଭଵ ।ପରମେ ଵୃକ୍ଷ ଆଯୁଧ-ନ୍ନିଧାଯ କୃତ୍ତିଂ-ଵଁସାନ ଆଚର ପିନାକମ୍ବିଭ୍ରଦାଗହି ॥ ଅର୍ହନ୍ବିଭର୍ଷି ସାଯକାନି ଧନ୍ଵ । ଅର୍ହନ୍ନିଷ୍କଂ-ଯଁଜତଂ-ଵିଁଶ୍ଵରୂପମ୍ । ଅର୍ହନ୍ନିଦନ୍ଦଯସେ ଵିଶ୍ଵମବ୍ଭୁଵମ୍ । ନ ଵା ଓଜୀଯୋ ରୁଦ୍ର ତ୍ଵଦସ୍ତି ॥। ତ୍ଵମଗ୍ନେ ରୁଦ୍ରୋ ଅସୁରୋ ମହୋ ଦିଵସ୍ତ୍ଵଗ୍ଂ ଶର୍ଧୋ ମାରୁତ-ମ୍ପୃକ୍ଷ ଈଶିଷେ । ତ୍ଵଂ-ଵାଁତୈରରୁଣୈର୍ଯାସି ଶଙ୍ଗଯସ୍ତ୍ଵ-ମ୍ପୂଷା ଵିଧତଃ ପାସି ନୁତ୍ମନା ॥, ଆ ଵୋ ରାଜାନମଧ୍ଵରସ୍ଯ ରୁଦ୍ରଗ୍ଂ ହୋତାରଗ୍ଂ ସତ୍ଯଯଜଗ୍ଂ ରୋଦସ୍ଯୋଃ । ଅଗ୍ନି-ମ୍ପୁରା ତନଯିତ୍ନୋ ରଚିତ୍ତା-ଦ୍ଧିରଣ୍ଯରୂପମଵସେ କୃଣୁଧ୍ଵମ୍ ॥ ॥ 48 ॥
ଵିଶ୍ରଯମାଣୋ ଅମତିମୁରୂଚୀମ୍ । ମର୍ତଭୋଜନମଧ ରାସତେ ନ ॥ ଵି ଜନାଞ୍ଛ୍ଯାଵା-ଶ୍ଶିତିପାଦୋ ଅଖ୍ଯନ୍ନ୍ । ରଥଗ୍ଂ ହିରଣ୍ଯ ପ୍ର ଉଗଂ-ଵଁହନ୍ତଃ । ଶଶ୍ଵ-ଦ୍ଦିଶଃ ସଵିତୁ-ର୍ଦୈଵ୍ଯସ୍ଯ । ଉପସ୍ଥେ ଵିଶ୍ଵା ଭୁଵନାନି ତସ୍ଥୁଃ ॥ ଵି ସୁପର୍ଣୋ ଅନ୍ତରିକ୍ଷାଣ୍ଯଖ୍ଯତ୍ । ଗଭୀରଵେପା ଅସୁର-ସ୍ସୁନୀଥଃ । କ୍ଵେଦାନୀଗ୍ଂ ସୂର୍ଯଃ କଶ୍ଚିକେତ । କତମା-ନ୍ଦ୍ଯାଗ୍ଂ ରଶ୍ମିରସ୍ଯାତତାନ ॥ 41 ॥
ଭଗ-ନ୍ଧିଯଂ-ଵାଁଜଯନ୍ତଃ ପୁରନ୍ଧିମ୍ । ନରାଶଗ୍ଂସୋ ଗ୍ନାସ୍ପତିର୍ନୋ ଅଵ୍ଯାତ୍ । ଆ-ଽଯେ ଵାମସ୍ଯ ସଙ୍ଗଥେ ରଯୀଣାମ୍ । ପ୍ରିଯା ଦେଵସ୍ଯ ସଵିତୁ-ସ୍ସ୍ଯାମ ॥ ଆ ନୋ ଵିଶ୍ଵେ ଅସ୍କ୍ରା ଗମନ୍ତୁ ଦେଵାଃ । ମିତ୍ରୋ ଅର୍ଯମା ଵରୁଣ-ସ୍ସଜୋଷାଃ । ଭୁଵନ୍. ଯଥା ନୋ ଵିଶ୍ଵେ ଵୃଧାସଃ । କରନ୍-ଥ୍ସୁଷାହା ଵିଥୁର-ନ୍ନ ଶଵଃ ॥ ଶ-ନ୍ନୋ ଦେଵା ଵିଶ୍ଵଦେଵା ଭଵନ୍ତୁ । ଶଗ୍ଂ ସରସ୍ଵତୀ ସହ ଧୀଭିରସ୍ତୁ ॥ 42 ॥
ଶମଭିଷାଚ-ଶ୍ଶମୁ ରାତିଷାଚଃ । ଶ-ନ୍ନୋ ଦିଵ୍ଯାଃ ପାର୍ଥିଵା-ଶ୍ଶ-ନ୍ନୋ ଅପ୍ଯାଃ ॥ ଯେ ସଵିତୁ-ସ୍ସତ୍ଯସଵସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵେ । ମିତ୍ରସ୍ଯ ଵ୍ରତେ ଵରୁଣସ୍ଯ ଦେଵାଃ । ତେ ସୌଭଗଂ-ଵୀଁରଵଦ୍ଗୋମଦପ୍ନଃ । ଦଧାତନ ଦ୍ରଵିଣ-ଞ୍ଚିତ୍ରମସ୍ମେ ॥ ଅଗ୍ନେ ଯାହି ଦୂତ୍ଯଂ-ଵାଁରିଷେଣ୍ଯଃ । ଦେଵାଗ୍ଂ ଅଚ୍ଛା ବ୍ରହ୍ମକୃତା ଗଣେନ । ସରସ୍ଵତୀ-ମ୍ମରୁତୋ ଅଶ୍ଵିନା-ଽପଃ । ଯକ୍ଷି ଦେଵା-ନ୍ରତ୍ନଧେଯାଯ ଵିଶ୍ଵାନ୍ ॥ 43 ॥
ଦ୍ଯୌଃ ପିତଃ ପୃଥିଵି ମାତରଦ୍ଧ୍ରୁକ୍ । ଅଗ୍ନେ ଭ୍ରାତର୍ଵସଵୋ ମୃଡତା ନଃ । ଵିଶ୍ଵ ଆଦିତ୍ଯା ଅଦିତେ ସଜୋଷାଃ । ଅସ୍ମଭ୍ଯଗ୍ଂ ଶର୍ମ ବହୁଲଂ-ଵିଁଯନ୍ତ ॥ ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵା-ଶ୍ଶୃଣୁତେମଗ୍ଂ ହଵ-ମ୍ମେ । ଯେ ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ ଯ ଉପ ଦ୍ଯଵି ଷ୍ଠ । ଯେ ଅଗ୍ନିଜିହ୍ଵା ଉତ ଵା ଯଜତ୍ରାଃ । ଆସ-ଦ୍ଯାସ୍ମି-ନ୍ବର୍ହିଷି ମାଦଯଦ୍ଧ୍ଵମ୍ ॥ ଆ ଵା-ମ୍ମିତ୍ରାଵରୁଣା ହଵ୍ଯଜୁଷ୍ଟିମ୍ । ନମସା ଦେଵା ଵଵସା-ଽଽଵଵୃତ୍ଯାମ୍ ॥ 44 ॥
ଅସ୍ମାକ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମ ପୃତନାସୁ ସହ୍ଯା ଅସ୍ମାକମ୍ । ଵୃଷ୍ଟି-ର୍ଦିଵ୍ଯା ସୁପାରା ॥ ଯୁଵଂ-ଵଁସ୍ତ୍ରାଣି ପୀଵସା ଵସାଥେ । ଯୁଵୋରଚ୍ଛିଦ୍ରା ମନ୍ତଵୋ ହ ସର୍ଗାଃ । ଅଵାତିରତମନୃତାନି ଵିଶ୍ଵା । ଋତେନ ମିତ୍ରାଵରୁଣା ସଚେଥେ ॥ ତଥ୍ସୁ ଵା-ମ୍ମିତ୍ରାଵରୁଣା ମହିତ୍ଵମ୍ । ଈର୍ମା ତସ୍ଥୁଷୀରହଭି-ର୍ଦୁଦୁହ୍ରେ । ଵିଶ୍ଵାଃ ପିନ୍ଵଥ ସ୍ଵସରସ୍ଯ ଧେନାଃ । ଅନୁ ଵାମେକଃ ପଵିରାଵଵର୍ତି ॥ 45 ॥
ଯଦ୍ବଗ୍ଂହିଷ୍ଠ-ନ୍ନାତିଵିଦେ ସୁଦାନୂ । ଅଚ୍ଛିଦ୍ରଗ୍ଂ ଶର୍ମ ଭୁଵନସ୍ଯ ଗୋପା । ତତୋ ନୋ ମିତ୍ରାଵରୁଣା-ଵଵୀଷ୍ଟମ୍ । ସିଷାସନ୍ତୋ ଜୀଗିଵାଗ୍ଂସଃ ସ୍ଯାମ ॥ ଆ ନୋ ମିତ୍ରାଵରୁଣା ହଵ୍ଯଦାତିମ୍ । ଘୃତୈ-ର୍ଗଵ୍ଯୂତିମୁକ୍ଷତମିଡାଭିଃ । ପ୍ରତି ଵାମତ୍ର ଵରମା ଜନାଯ । ପୃଣୀତମୁଦ୍ଗୋ ଦିଵ୍ଯସ୍ଯ ଚାରୋଃ ॥ ପ୍ର ବାହଵା ସିସୃତ-ଞ୍ଜୀଵସେ ନଃ । ଆ ନୋ ଗଵ୍ଯୂତିମୁକ୍ଷତ-ଙ୍ଘୃତେନ ॥ 46 ॥
ଆ ନୋ ଜନେ ଶ୍ରଵଯତଂ-ଯୁଁଵାନା । ଶ୍ରୁତ-ମ୍ମେ ମିତ୍ରାଵରୁଣା ହଵେମା ॥ ଇମା ରୁଦ୍ରାଯ ସ୍ଥିରଧନ୍ଵନେ ଗିରଃ । କ୍ଷିପ୍ରେଷଵେ ଦେଵାଯ ସ୍ଵଧାମ୍ନେ । ଅଷାଢାଯ ସହମାନାଯ ମୀଢୁଷେ । ତିଗ୍ମାଯୁଧାଯ ଭରତା ଶୃଣୋତନ ॥ ତ୍ଵା ଦତ୍ତେଭୀ ରୁଦ୍ର ଶନ୍ତମେଭିଃ । ଶତଗ୍ଂ ହିମା ଅଶୀଯ ଭେଷଜେଭିଃ । ଵ୍ଯସ୍ମଦ୍ଦ୍ଵେଷୋ ଵିତରଂ-ଵ୍ଯଁଗ୍ଂହଃ । ଵ୍ଯମୀଵାଗ୍ ଶ୍ଚାତଯସ୍ଵା ଵିଷୂଚୀଃ ॥ 47 ॥
ଅର୍ହନ୍ବିଭର୍ଷି ସାଯକାନି ଧନ୍ଵ । ଅର୍ହନ୍ନିଷ୍କଂ-ଯଁଜତଂ-ଵିଁଶ୍ଵରୂପମ୍ । ଅର୍ହନ୍ନିଦନ୍ଦଯସେ ଵିଶ୍ଵମବ୍ଭୁଵମ୍ । ନ ଵା ଓଜୀଯୋ ରୁଦ୍ର ତ୍ଵଦସ୍ତି ॥, ମା ନସ୍ତୋକେ ତନଯେ ମା ନ ଆଯୁଷି ମା ନୋ ଗୋଷୁ ମା ନୋ ଅଶ୍ଵେଷୁ ରୀରିଷଃ । ଵୀରା-ନ୍ମାନୋ ରୁଦ୍ର ଭାମିତୋ ଵଧୀର୍ହଵିଷ୍ମନ୍ତୋ ନମସା ଵିଧେମ ତେ ॥॥ ଆ ତେ ପିତର୍ମରୁତାଗ୍ଂ ସୁମ୍ନମେତୁ । ମା ନ-ସ୍ସୂର୍ଯସ୍ଯ ସଦୃଂଶୋ ଯୁଯୋଥାଃ । ଅଭି ନୋ ଵୀରୋ ଅର୍ଵତି କ୍ଷମେତ । ପ୍ରଜାଯେମହି ରୁଦ୍ର ପ୍ରଜାଭିଃ ॥ ଏଵା ବଭ୍ରୋ ଵୃଷଭ ଚେକିତାନ । ଯଥା ଦେଵ ନ ହୃଣୀଷେ ନ ହଗ୍ଂସି । ହାଵନଶ୍ରୂର୍ନୋ ରୁଦ୍ରେହ ବୋଧି । ବୃହଦ୍ଵଦେମ ଵିଦଥେ ସୁଵୀରାଃ ॥ ପରିଣୋ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ହେତି ର୍ଵୃଣକ୍ତୁ ପରିତ୍ଵେଷସ୍ଯ ଦୁର୍ମତିରଘାଯୋଃ । ଅଵ ସ୍ଥିରା ମଘଵଦ୍ଭ୍ଯ-ସ୍ତନୁଷ୍ଵ ମୀଢ୍ଵସ୍ତୋକାଯ ତନଯାଯ ମୃଡଯ ॥, ସ୍ତୁହି ଶ୍ରୁତ-ଙ୍ଗର୍ତସଦଂ-ଯୁଁଵାନ-ମ୍ମୃଗ-ନ୍ନ ଭୀମ-ମୁପହତ୍ନୁ-ମୁଗ୍ରମ୍ । ମୃଡା ଜରିତ୍ରେ ରୁଦ୍ର ସ୍ତଵାନୋ ଅନ୍ଯନ୍ତେ ଅସ୍ମନ୍ନିଵପନ୍ତୁ ସେନାଃ ॥ । ମୀଢୁଷ୍ଟମ ଶିଵତମ ଶିଵୋ ନଃ ସୁମନା ଭଵ ।ପରମେ ଵୃକ୍ଷ ଆଯୁଧ-ନ୍ନିଧାଯ କୃତ୍ତିଂ-ଵଁସାନ ଆଚର ପିନାକମ୍ବିଭ୍ରଦାଗହି ॥ ଅର୍ହନ୍ବିଭର୍ଷି ସାଯକାନି ଧନ୍ଵ । ଅର୍ହନ୍ନିଷ୍କଂ-ଯଁଜତଂ-ଵିଁଶ୍ଵରୂପମ୍ । ଅର୍ହନ୍ନିଦନ୍ଦଯସେ ଵିଶ୍ଵମବ୍ଭୁଵମ୍ । ନ ଵା ଓଜୀଯୋ ରୁଦ୍ର ତ୍ଵଦସ୍ତି ॥। ତ୍ଵମଗ୍ନେ ରୁଦ୍ରୋ ଅସୁରୋ ମହୋ ଦିଵସ୍ତ୍ଵଗ୍ଂ ଶର୍ଧୋ ମାରୁତ-ମ୍ପୃକ୍ଷ ଈଶିଷେ । ତ୍ଵଂ-ଵାଁତୈରରୁଣୈର୍ଯାସି ଶଙ୍ଗଯସ୍ତ୍ଵ-ମ୍ପୂଷା ଵିଧତଃ ପାସି ନୁତ୍ମନା ॥, ଆ ଵୋ ରାଜାନମଧ୍ଵରସ୍ଯ ରୁଦ୍ରଗ୍ଂ ହୋତାରଗ୍ଂ ସତ୍ଯଯଜଗ୍ଂ ରୋଦସ୍ଯୋଃ । ଅଗ୍ନି-ମ୍ପୁରା ତନଯିତ୍ନୋ ରଚିତ୍ତା-ଦ୍ଧିରଣ୍ଯରୂପମଵସେ କୃଣୁଧ୍ଵମ୍ ॥ ॥ 48 ॥
(ଵସୂନି - ତତା - ନାସ୍ତୁ - ଵିଶ୍ଵାନ୍.-ଵଵୃତ୍ଯାଂଵଁଵର୍ତି-ଘୃତେନ-ଵିଷୂଚୀଃ-ଶ୍ରୁତ-ନ୍ଦ୍ଵେ ଚ) (ଅ. 6)
ଅନୁଵାକଂ 7 - ସୌର୍ଯାଦିପଶୂନାଂ ସୂକ୍ତାନି
ଅନୁଵାକଂ 7 - ସୌର୍ଯାଦିପଶୂନାଂ ସୂକ୍ତାନି
ସୂର୍ଯୋ ଦେଵୀମୁଷସଗ୍ଂ ରୋଚମାନା ମର୍ଯଃ । ନ ଯୋଷାମଭ୍ଯେତି ପଶ୍ଚାତ୍ । ଯତ୍ରା ନରୋ ଦେଵଯନ୍ତୋ ଯୁଗାନି । ଵିତନ୍ଵତେ ପ୍ରତି ଭଦ୍ରାଯ ଭଦ୍ରମ୍ ॥ ଭଦ୍ରା ଅଶ୍ଵା ହରିତ-ସ୍ସୂର୍ଯସ୍ଯ । ଚିତ୍ରା ଏଦଗ୍ଵା ଅନୁମାଦ୍ଯାସଃ । ନମସ୍ଯନ୍ତୋ ଦିଵ ଆ ପୃଷ୍ଠମସ୍ଥୁଃ ।
ପରି ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଯନ୍ତି ସଦ୍ଯଃ ॥ ତ-ଥ୍ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଦେଵତ୍ଵ-ନ୍ତ-ନ୍ମହିତ୍ଵମ୍ । ମଦ୍ଧ୍ଯା କର୍ତୋ-ର୍ଵିତତଗ୍ଂ ସଞ୍ଜଭାର ॥ 49 ॥
ଯଦେଦଯୁକ୍ତ ହରିତଃ ସଧସ୍ଥାତ୍ । ଆଦ୍ରାତ୍ରୀ ଵାସସ୍ତନୁତେ ସିମସ୍ମୈ ॥ ତ-ନ୍ମିତ୍ରସ୍ଯ ଵରୁଣସ୍ଯାଭିଚକ୍ଷେ । ସୂର୍ଯୋ ରୂପ-ଙ୍କୃଣୁତେ ଦ୍ଯୋରୁପସ୍ଥେ । ଅନନ୍ତମନ୍ଯ-ଦ୍ରୁଶଦସ୍ଯ ପାଜଃ । କୃଷ୍ଣମନ୍ଯଦ୍ଧରିତ-ସ୍ସମ୍ଭରନ୍ତି ॥ ଅଦ୍ଯା ଦେଵା ଉଦିତା ସୂର୍ଯସ୍ଯ । ନିରଗ୍ଂହସଃ ପିପୃତାନ୍ନିରଵଦ୍ଯାତ୍ । ତନ୍ନୋ ମିତ୍ରୋ ଵରୁଣୋ ମାମହନ୍ତାମ୍ । ଅଦିତି-ସ୍ସିନ୍ଧୁଃ ପୃଥିଵୀ ଉତ ଦ୍ଯୌଃ ॥ 50 ॥
ଦିଵୋ ରୁକ୍ମ ଉରୁଚକ୍ଷା ଉଦେତି । ଦୂରେ ଅର୍ଥସ୍ତରଣି-ର୍ଭ୍ରାଜମାନଃ । ନୂନ-ଞ୍ଜନା-ସ୍ସୂର୍ଯେଣ ପ୍ରସୂତାଃ । ଆଯନ୍ନର୍ଥାନି କୃଣଵନ୍ନପାଗ୍ଂସି ॥ ଶ-ନ୍ନୋ ଭଵ ଚକ୍ଷସା ଶ-ନ୍ନୋ ଅହ୍ନା । ଶ-ମ୍ଭାନୁନା ଶଗ୍ଂ ହିମା ଶ-ଙ୍ଘୃଣେନ । ଯଥା ଶମସ୍ମୈ ଶମସ-ଦ୍ଦୁରୋଣେ । ତ-ଥ୍ସୂର୍ଯ ଦ୍ରଵିଣ-ନ୍ଧେହି ଚିତ୍ରମ୍ ॥ ଚିତ୍ର-ନ୍ଦେଵାନା-ମୁଦଗାଦନୀକମ୍ । ଚକ୍ଷୁର୍ମିତ୍ରସ୍ଯ ଵରୁଣସ୍ଯାଗ୍ନେଃ ॥ 51 ॥
ଆ-ଽପ୍ରା ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଅନ୍ତରିକ୍ଷମ୍ । ସୂର୍ଯ ଆତ୍ମା ଜଗତସ୍ତସ୍ଥୁଷଶ୍ଚ ॥ ତ୍ଵଷ୍ଟା ଦଧଦିନ୍ଦ୍ରାଯ ଶୁଷ୍ମମ୍ । ଅପାକୋ-ଽଚିଷ୍ଟୁର୍ଯଶସେ ପୁରୂଣି । ଵୃଷା ଯଜନ୍ ଵୃଷଣ-ମ୍ଭୂରିରେତାଃ । ମୂର୍ଧନ୍. ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ସମନକ୍ତୁ ଦେଵାନ୍ ॥, ତନ୍ନସ୍ତୁରୀପମଧ ପୋଷଯିତ୍ନୁ ଦେଵ ତ୍ଵଷ୍ଟର୍ଵି ରରାଣ-ସ୍ସ୍ଯସ୍ଵ । ଯତୋ ଵୀରଃ କର୍ମଣ୍ଯଃ ସୁଦକ୍ଷୋ ଯୁକ୍ତଗ୍ରାଵା ଜାଯତେ ଦେଵକାମଃ ॥ । ତ୍ଵଷ୍ଟା ଵୀର-ନ୍ଦେଵକାମ-ଞ୍ଜଜାନ ତ୍ଵଷ୍ଟୁରର୍ଵା ଜାଯତ ଆଶୁରଶ୍ଵଃ । ତ୍ଵଷ୍ଟେଦଂ-ଵିଁଶ୍ଵ-ମ୍ଭୁଵନ-ଞ୍ଜଜାନ ବହୋଃ କର୍ତାରମିହ ଯକ୍ଷି ହୋତଃ ॥ ପିଶଙ୍ଗରୂପ-ସ୍ସୁଭରୋ ଵଯୋଧା-ଶ୍ଶ୍ରୁଷ୍ଟୀ ଵୀରୋ ଜାଯତେ ଦେଵକାମଃ । ପ୍ରଜା-ନ୍ତ୍ଵଷ୍ଟା ଵିଷ୍ଯତୁ ନାଭିମସ୍ମେ ଅଥା ଦେଵାନାମପ୍ଯେତୁ ପାଥଃ ॥ ॥ ଦଶେମ-ନ୍ତ୍ଵଷ୍ଟୁର୍ଜନଯନ୍ତ ଗର୍ଭମ୍ । ଅତନ୍ଦ୍ରାସୋ ଯୁଵତଯୋ ବିଭର୍ତ୍ରମ୍ । ତିଗ୍ମାନୀକଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵଯଶସ-ଞ୍ଜନେଷୁ । ଵିରୋଚମାନ-ମ୍ପରିଷୀ-ନ୍ନଯନ୍ତି ॥ ଆଵିଷ୍ଟ୍ଯୋ ଵର୍ଧତେ ଚାରୁରାସୁ । ଜିହ୍ମାନାମୂର୍ଧ୍ଵ-ସ୍ସ୍ଵଯଶା ଉପସ୍ଥେ ॥ 52 ॥
ଉଭେ ତ୍ଵଷ୍ଟୁର୍ବିଭ୍ଯତୁ-ର୍ଜାଯମାନାତ୍ । ପ୍ରତୀଚୀ ସିଗ୍ଂହ-ମ୍ପ୍ରତିଜୋଷଯେତେ ॥ ମିତ୍ରୋ ଜନାନ୍ ଯାତଯତି ପ୍ରଜାନ-ନ୍ମିତ୍ରୋ ଦାଧାର ପୃଥିଵୀମୁତ ଦ୍ଯାମ୍ । ମିତ୍ରଃ କୃଷ୍ଟୀରନିମିଷା-ଽଭି ଚଷ୍ଟେ ସତ୍ଯାଯ ହଵ୍ଯ-ଙ୍ଘୃତଵ-ଦ୍ଵିଧେମ ॥, ପ୍ର ସ ମିତ୍ର ମର୍ତୋ ଅସ୍ତୁ ପ୍ରଯସ୍ଵାନ୍ ଯସ୍ତ ଆଦିତ୍ଯ ଶିକ୍ଷତି ଵ୍ରତେନ । ନ ହନ୍ଯତେ ନ ଜୀଯତେ ତ୍ଵୋତୋ ନୈନମଗ୍ଂହୋ ଅଶ୍ନୋତ୍ଯନ୍ତିତୋ ନ ଦୂରାତ୍ ॥ ॥ ଅଯ-ମ୍ମିତ୍ରୋ ନମସ୍ଯଃ ସୁଶେଵଃ । ରାଜା ସୁକ୍ଷତ୍ରୋ ଅଜନିଷ୍ଟ ଵେଧାଃ । ତସ୍ଯ ଵଯଗ୍ଂ ସୁମତୌ ଯଜ୍ଞିଯସ୍ଯ । ଅପି ଭଦ୍ରେ ସୌମନସେ ସ୍ଯାମ ॥ ଅନମୀଵାସ ଇଡଯା ମଦନ୍ତଃ । ମିତଜ୍ମଵୋ ଵରିମନ୍ନା ପୃଥିଵ୍ଯାଃ । ଆଦିତ୍ଯସ୍ଯ ଵ୍ରତମୁପକ୍ଷ୍ଯନ୍ତଃ ॥ 53 ॥
ଵଯ-ମ୍ମିତ୍ରସ୍ଯ ସୁମତୌ ସ୍ଯାମ ॥ ମିତ୍ର-ନ୍ନ ଈଗ୍ଂ ଶିମ୍ଯା ଗୋଷୁ ଗଵ୍ଯଵତ୍ । ସ୍ଵାଧିଯୋ ଵିଦଥେ ଅଫ୍ସ୍ଵଜୀଜନନ୍ନ୍ । ଅରେଜଯତାଗ୍ଂ ରୋଦସୀ ପାଜସା ଗିରା । ପ୍ରତି ପ୍ରିଯଂ-ଯଁଜତ-ଞ୍ଜନୁଷାମଵଃ ॥ ମହାଗ୍ଂ ଆଦିତ୍ଯୋ ନମସୋପସଦ୍ଯଃ । ଯାତଯଜ୍ଜନୋ ଗୃଣତେ ସୁଶେଵଃ । ତସ୍ମା ଏତ-ତ୍ପନ୍ଯତମାଯ ଜୁଷ୍ଟମ୍ । ଅଗ୍ନୌ ମିତ୍ରାଯ ହଵିରାଜୁହୋତ ॥ ଆଵାଗ୍ଂ ରଥୋ ରୋଦସୀ ବଦ୍ବଧାନଃ ॥ 54 ॥
ହିରଣ୍ଯଯୋ ଵୃଷଭିର୍ଯାତ୍ଵଶ୍ଵୈଃ । ଘୃତଵର୍ତନିଃ ପଵିଭୀ ରୁଚାନଃ । ଇଷାଂ-ଵୋଁଢା ନୃପତିର୍ଵାଜିନୀଵାନ୍ ॥ ସ ପପ୍ରଥାନୋ ଅଭି ପଞ୍ଚ ଭୂମ । ତ୍ରିଵନ୍ଧୁରୋ ମନସା-ଽଽଯାତୁ ଯୁକ୍ତଃ । ଵିଶୋ ଯେନ ଗଚ୍ଛଥୋ ଦେଵଯନ୍ତୀଃ । କୁତ୍ରା ଚିଦ୍ଯାମମଶ୍ଵିନା ଦଧାନା ॥ ସ୍ଵଶ୍ଵା ଯଶସା-ଽଽଯାତମର୍ଵାକ୍ । ଦସ୍ରା ନିଧି-ମ୍ମଧୁମନ୍ତ-ମ୍ପିବାଥଃ । ଵି ଵାଗ୍ଂ ରଥୋ ଵଦ୍ଧ୍ଵା ଯାଦମାନଃ ॥ 55 ॥
ଅନ୍ତା-ନ୍ଦିଵୋ ବାଧତେ ଵର୍ତନିଭ୍ଯାମ୍ ॥ ଯୁଵୋ-ଶ୍ଶ୍ରିଯ-ମ୍ପରି ଯୋଷା ଵୃଣୀତ । ସୂରୋ ଦୁହିତା ପରିତକ୍ମିଯାଯାମ୍ । ଯ-ଦ୍ଦେଵଯନ୍ତମଵଥ-ଶ୍ଶଚୀଭିଃ । ପରିଘ୍ରଗ୍ଂସ ଵା-ମ୍ମନା ଵାଂ-ଵଁଯୋ ଗାମ୍ ॥ ଯୋ ହ ସ୍ଯ ଵାଗ୍ଂ ରଥିରା ଵସ୍ତ ଉସ୍ରାଃ । ରଥୋ ଯୁଜାନଃ ପରିଯାତି ଵର୍ତିଃ । ତେନ ନ-ଶ୍ଶଂ-ଯୋଁରୁଷସୋ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟୌ । ନ୍ଯଶ୍ଵିନା ଵହତଂ-ଯଁଜ୍ଞେ ଅସ୍ମିନ୍ନ୍ ॥ ଯୁଵ-ମ୍ଭୁଜ୍ଯୁମଵଵିଦ୍ଧଗ୍ଂ ସମୁଦ୍ରେ ॥ 56 ॥
ଉଦୂହଥୁରର୍ଣସୋ ଅସ୍ରିଧାନୈଃ । ପତତ୍ରିଭି-ରଶ୍ରମୈ-ରଵ୍ଯଥିଭିଃ । ଦଗ୍ଂସନାଭିରଶ୍ଵିନା ପାରଯନ୍ତା ॥ ଅଗ୍ନୀଷୋମା ଯୋ ଅଦ୍ଯ ଵାମ୍ । ଇଦଂ-ଵଁଚଃ ସପର୍ଯତି । ତସ୍ମୈ ଧତ୍ତଗ୍ଂ ସୁଵୀର୍ଯମ୍ । ଗଵା-ମ୍ପୋଷଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵଶ୍ଵିଯମ୍ ॥ ଯୋ ଅଗ୍ନୀଷୋମା ହଵିଷା ସପର୍ଯାତ୍ । ଦେଵଦ୍ରୀଚା ମନସା ଯୋ ଘୃତେନ । ତସ୍ଯ ଵ୍ରତଗ୍ଂ ରକ୍ଷତ-ମ୍ପାତମଗ୍ଂହସଃ ॥ 57 ॥
ଵିଶେ ଜନାଯ ମହି ଶର୍ମ ଯଚ୍ଛତମ୍ ॥ ଅଗ୍ନୀଷୋମା ଯ ଆହୁତିମ୍ । ଯୋ ଵା-ନ୍ଦାଶାଦ୍ଧଵିଷ୍କୃତିମ୍ । ସ ପ୍ରଜଯା ସୁଵୀର୍ଯମ୍ । ଵିଶ୍ଵମାଯୁ-ର୍ଵ୍ଯଶ୍ନଵତ୍ ॥ ଅଗ୍ନୀଷୋମା ଚେତି ତ-ଦ୍ଵୀର୍ଯଂ-ଵାଁମ୍ । ଯଦମୁଷ୍ଣୀତମଵସ-ମ୍ପଣି-ଙ୍ଗୋଃ । ଅଵାତିରତ-ମ୍ପ୍ରଥଯସ୍ଯ ଶେଷଃ । ଅଵିନ୍ଦତ-ଞ୍ଜ୍ଯୋତିରେକ-ମ୍ବହୁଭ୍ଯଃ ॥ ଅଗ୍ନୀଷୋମା ଵିମଗ୍ଂ ସୁ ମେ ଶୃଣୁତଂ-ଵୃଁଷଣା ହଵମ୍ । ପ୍ରତି ସୂକ୍ତାନି ହର୍ଯତ-ମ୍ଭଵତ-ନ୍ଦାଶୁଷେ ମଯଃ ॥ ଅଗ୍ନୀଷୋମା ହଵିଷଃ ପ୍ରସ୍ଥିତସ୍ଯ ଵୀତଗ୍ଂହର୍ଯତଂ-ଵୃଁଷଣା ଜୁଷେଥାମ୍ । ସୁଶର୍ମାଣା ସ୍ଵଵସା ହି ଭୂତମଥା ଧତ୍ତଂ-ଯଁଜମାନାଯ ଶଂ-ଯୋଃ ଁ॥ ॥ 58 ॥
ଯଦେଦଯୁକ୍ତ ହରିତଃ ସଧସ୍ଥାତ୍ । ଆଦ୍ରାତ୍ରୀ ଵାସସ୍ତନୁତେ ସିମସ୍ମୈ ॥ ତ-ନ୍ମିତ୍ରସ୍ଯ ଵରୁଣସ୍ଯାଭିଚକ୍ଷେ । ସୂର୍ଯୋ ରୂପ-ଙ୍କୃଣୁତେ ଦ୍ଯୋରୁପସ୍ଥେ । ଅନନ୍ତମନ୍ଯ-ଦ୍ରୁଶଦସ୍ଯ ପାଜଃ । କୃଷ୍ଣମନ୍ଯଦ୍ଧରିତ-ସ୍ସମ୍ଭରନ୍ତି ॥ ଅଦ୍ଯା ଦେଵା ଉଦିତା ସୂର୍ଯସ୍ଯ । ନିରଗ୍ଂହସଃ ପିପୃତାନ୍ନିରଵଦ୍ଯାତ୍ । ତନ୍ନୋ ମିତ୍ରୋ ଵରୁଣୋ ମାମହନ୍ତାମ୍ । ଅଦିତି-ସ୍ସିନ୍ଧୁଃ ପୃଥିଵୀ ଉତ ଦ୍ଯୌଃ ॥ 50 ॥
ଦିଵୋ ରୁକ୍ମ ଉରୁଚକ୍ଷା ଉଦେତି । ଦୂରେ ଅର୍ଥସ୍ତରଣି-ର୍ଭ୍ରାଜମାନଃ । ନୂନ-ଞ୍ଜନା-ସ୍ସୂର୍ଯେଣ ପ୍ରସୂତାଃ । ଆଯନ୍ନର୍ଥାନି କୃଣଵନ୍ନପାଗ୍ଂସି ॥ ଶ-ନ୍ନୋ ଭଵ ଚକ୍ଷସା ଶ-ନ୍ନୋ ଅହ୍ନା । ଶ-ମ୍ଭାନୁନା ଶଗ୍ଂ ହିମା ଶ-ଙ୍ଘୃଣେନ । ଯଥା ଶମସ୍ମୈ ଶମସ-ଦ୍ଦୁରୋଣେ । ତ-ଥ୍ସୂର୍ଯ ଦ୍ରଵିଣ-ନ୍ଧେହି ଚିତ୍ରମ୍ ॥ ଚିତ୍ର-ନ୍ଦେଵାନା-ମୁଦଗାଦନୀକମ୍ । ଚକ୍ଷୁର୍ମିତ୍ରସ୍ଯ ଵରୁଣସ୍ଯାଗ୍ନେଃ ॥ 51 ॥
ଆ-ଽପ୍ରା ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଅନ୍ତରିକ୍ଷମ୍ । ସୂର୍ଯ ଆତ୍ମା ଜଗତସ୍ତସ୍ଥୁଷଶ୍ଚ ॥ ତ୍ଵଷ୍ଟା ଦଧଦିନ୍ଦ୍ରାଯ ଶୁଷ୍ମମ୍ । ଅପାକୋ-ଽଚିଷ୍ଟୁର୍ଯଶସେ ପୁରୂଣି । ଵୃଷା ଯଜନ୍ ଵୃଷଣ-ମ୍ଭୂରିରେତାଃ । ମୂର୍ଧନ୍. ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ସମନକ୍ତୁ ଦେଵାନ୍ ॥, ତନ୍ନସ୍ତୁରୀପମଧ ପୋଷଯିତ୍ନୁ ଦେଵ ତ୍ଵଷ୍ଟର୍ଵି ରରାଣ-ସ୍ସ୍ଯସ୍ଵ । ଯତୋ ଵୀରଃ କର୍ମଣ୍ଯଃ ସୁଦକ୍ଷୋ ଯୁକ୍ତଗ୍ରାଵା ଜାଯତେ ଦେଵକାମଃ ॥ । ତ୍ଵଷ୍ଟା ଵୀର-ନ୍ଦେଵକାମ-ଞ୍ଜଜାନ ତ୍ଵଷ୍ଟୁରର୍ଵା ଜାଯତ ଆଶୁରଶ୍ଵଃ । ତ୍ଵଷ୍ଟେଦଂ-ଵିଁଶ୍ଵ-ମ୍ଭୁଵନ-ଞ୍ଜଜାନ ବହୋଃ କର୍ତାରମିହ ଯକ୍ଷି ହୋତଃ ॥ ପିଶଙ୍ଗରୂପ-ସ୍ସୁଭରୋ ଵଯୋଧା-ଶ୍ଶ୍ରୁଷ୍ଟୀ ଵୀରୋ ଜାଯତେ ଦେଵକାମଃ । ପ୍ରଜା-ନ୍ତ୍ଵଷ୍ଟା ଵିଷ୍ଯତୁ ନାଭିମସ୍ମେ ଅଥା ଦେଵାନାମପ୍ଯେତୁ ପାଥଃ ॥ ॥ ଦଶେମ-ନ୍ତ୍ଵଷ୍ଟୁର୍ଜନଯନ୍ତ ଗର୍ଭମ୍ । ଅତନ୍ଦ୍ରାସୋ ଯୁଵତଯୋ ବିଭର୍ତ୍ରମ୍ । ତିଗ୍ମାନୀକଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵଯଶସ-ଞ୍ଜନେଷୁ । ଵିରୋଚମାନ-ମ୍ପରିଷୀ-ନ୍ନଯନ୍ତି ॥ ଆଵିଷ୍ଟ୍ଯୋ ଵର୍ଧତେ ଚାରୁରାସୁ । ଜିହ୍ମାନାମୂର୍ଧ୍ଵ-ସ୍ସ୍ଵଯଶା ଉପସ୍ଥେ ॥ 52 ॥
ଉଭେ ତ୍ଵଷ୍ଟୁର୍ବିଭ୍ଯତୁ-ର୍ଜାଯମାନାତ୍ । ପ୍ରତୀଚୀ ସିଗ୍ଂହ-ମ୍ପ୍ରତିଜୋଷଯେତେ ॥ ମିତ୍ରୋ ଜନାନ୍ ଯାତଯତି ପ୍ରଜାନ-ନ୍ମିତ୍ରୋ ଦାଧାର ପୃଥିଵୀମୁତ ଦ୍ଯାମ୍ । ମିତ୍ରଃ କୃଷ୍ଟୀରନିମିଷା-ଽଭି ଚଷ୍ଟେ ସତ୍ଯାଯ ହଵ୍ଯ-ଙ୍ଘୃତଵ-ଦ୍ଵିଧେମ ॥, ପ୍ର ସ ମିତ୍ର ମର୍ତୋ ଅସ୍ତୁ ପ୍ରଯସ୍ଵାନ୍ ଯସ୍ତ ଆଦିତ୍ଯ ଶିକ୍ଷତି ଵ୍ରତେନ । ନ ହନ୍ଯତେ ନ ଜୀଯତେ ତ୍ଵୋତୋ ନୈନମଗ୍ଂହୋ ଅଶ୍ନୋତ୍ଯନ୍ତିତୋ ନ ଦୂରାତ୍ ॥ ॥ ଅଯ-ମ୍ମିତ୍ରୋ ନମସ୍ଯଃ ସୁଶେଵଃ । ରାଜା ସୁକ୍ଷତ୍ରୋ ଅଜନିଷ୍ଟ ଵେଧାଃ । ତସ୍ଯ ଵଯଗ୍ଂ ସୁମତୌ ଯଜ୍ଞିଯସ୍ଯ । ଅପି ଭଦ୍ରେ ସୌମନସେ ସ୍ଯାମ ॥ ଅନମୀଵାସ ଇଡଯା ମଦନ୍ତଃ । ମିତଜ୍ମଵୋ ଵରିମନ୍ନା ପୃଥିଵ୍ଯାଃ । ଆଦିତ୍ଯସ୍ଯ ଵ୍ରତମୁପକ୍ଷ୍ଯନ୍ତଃ ॥ 53 ॥
ଵଯ-ମ୍ମିତ୍ରସ୍ଯ ସୁମତୌ ସ୍ଯାମ ॥ ମିତ୍ର-ନ୍ନ ଈଗ୍ଂ ଶିମ୍ଯା ଗୋଷୁ ଗଵ୍ଯଵତ୍ । ସ୍ଵାଧିଯୋ ଵିଦଥେ ଅଫ୍ସ୍ଵଜୀଜନନ୍ନ୍ । ଅରେଜଯତାଗ୍ଂ ରୋଦସୀ ପାଜସା ଗିରା । ପ୍ରତି ପ୍ରିଯଂ-ଯଁଜତ-ଞ୍ଜନୁଷାମଵଃ ॥ ମହାଗ୍ଂ ଆଦିତ୍ଯୋ ନମସୋପସଦ୍ଯଃ । ଯାତଯଜ୍ଜନୋ ଗୃଣତେ ସୁଶେଵଃ । ତସ୍ମା ଏତ-ତ୍ପନ୍ଯତମାଯ ଜୁଷ୍ଟମ୍ । ଅଗ୍ନୌ ମିତ୍ରାଯ ହଵିରାଜୁହୋତ ॥ ଆଵାଗ୍ଂ ରଥୋ ରୋଦସୀ ବଦ୍ବଧାନଃ ॥ 54 ॥
ହିରଣ୍ଯଯୋ ଵୃଷଭିର୍ଯାତ୍ଵଶ୍ଵୈଃ । ଘୃତଵର୍ତନିଃ ପଵିଭୀ ରୁଚାନଃ । ଇଷାଂ-ଵୋଁଢା ନୃପତିର୍ଵାଜିନୀଵାନ୍ ॥ ସ ପପ୍ରଥାନୋ ଅଭି ପଞ୍ଚ ଭୂମ । ତ୍ରିଵନ୍ଧୁରୋ ମନସା-ଽଽଯାତୁ ଯୁକ୍ତଃ । ଵିଶୋ ଯେନ ଗଚ୍ଛଥୋ ଦେଵଯନ୍ତୀଃ । କୁତ୍ରା ଚିଦ୍ଯାମମଶ୍ଵିନା ଦଧାନା ॥ ସ୍ଵଶ୍ଵା ଯଶସା-ଽଽଯାତମର୍ଵାକ୍ । ଦସ୍ରା ନିଧି-ମ୍ମଧୁମନ୍ତ-ମ୍ପିବାଥଃ । ଵି ଵାଗ୍ଂ ରଥୋ ଵଦ୍ଧ୍ଵା ଯାଦମାନଃ ॥ 55 ॥
ଅନ୍ତା-ନ୍ଦିଵୋ ବାଧତେ ଵର୍ତନିଭ୍ଯାମ୍ ॥ ଯୁଵୋ-ଶ୍ଶ୍ରିଯ-ମ୍ପରି ଯୋଷା ଵୃଣୀତ । ସୂରୋ ଦୁହିତା ପରିତକ୍ମିଯାଯାମ୍ । ଯ-ଦ୍ଦେଵଯନ୍ତମଵଥ-ଶ୍ଶଚୀଭିଃ । ପରିଘ୍ରଗ୍ଂସ ଵା-ମ୍ମନା ଵାଂ-ଵଁଯୋ ଗାମ୍ ॥ ଯୋ ହ ସ୍ଯ ଵାଗ୍ଂ ରଥିରା ଵସ୍ତ ଉସ୍ରାଃ । ରଥୋ ଯୁଜାନଃ ପରିଯାତି ଵର୍ତିଃ । ତେନ ନ-ଶ୍ଶଂ-ଯୋଁରୁଷସୋ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟୌ । ନ୍ଯଶ୍ଵିନା ଵହତଂ-ଯଁଜ୍ଞେ ଅସ୍ମିନ୍ନ୍ ॥ ଯୁଵ-ମ୍ଭୁଜ୍ଯୁମଵଵିଦ୍ଧଗ୍ଂ ସମୁଦ୍ରେ ॥ 56 ॥
ଉଦୂହଥୁରର୍ଣସୋ ଅସ୍ରିଧାନୈଃ । ପତତ୍ରିଭି-ରଶ୍ରମୈ-ରଵ୍ଯଥିଭିଃ । ଦଗ୍ଂସନାଭିରଶ୍ଵିନା ପାରଯନ୍ତା ॥ ଅଗ୍ନୀଷୋମା ଯୋ ଅଦ୍ଯ ଵାମ୍ । ଇଦଂ-ଵଁଚଃ ସପର୍ଯତି । ତସ୍ମୈ ଧତ୍ତଗ୍ଂ ସୁଵୀର୍ଯମ୍ । ଗଵା-ମ୍ପୋଷଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵଶ୍ଵିଯମ୍ ॥ ଯୋ ଅଗ୍ନୀଷୋମା ହଵିଷା ସପର୍ଯାତ୍ । ଦେଵଦ୍ରୀଚା ମନସା ଯୋ ଘୃତେନ । ତସ୍ଯ ଵ୍ରତଗ୍ଂ ରକ୍ଷତ-ମ୍ପାତମଗ୍ଂହସଃ ॥ 57 ॥
ଵିଶେ ଜନାଯ ମହି ଶର୍ମ ଯଚ୍ଛତମ୍ ॥ ଅଗ୍ନୀଷୋମା ଯ ଆହୁତିମ୍ । ଯୋ ଵା-ନ୍ଦାଶାଦ୍ଧଵିଷ୍କୃତିମ୍ । ସ ପ୍ରଜଯା ସୁଵୀର୍ଯମ୍ । ଵିଶ୍ଵମାଯୁ-ର୍ଵ୍ଯଶ୍ନଵତ୍ ॥ ଅଗ୍ନୀଷୋମା ଚେତି ତ-ଦ୍ଵୀର୍ଯଂ-ଵାଁମ୍ । ଯଦମୁଷ୍ଣୀତମଵସ-ମ୍ପଣି-ଙ୍ଗୋଃ । ଅଵାତିରତ-ମ୍ପ୍ରଥଯସ୍ଯ ଶେଷଃ । ଅଵିନ୍ଦତ-ଞ୍ଜ୍ଯୋତିରେକ-ମ୍ବହୁଭ୍ଯଃ ॥ ଅଗ୍ନୀଷୋମା ଵିମଗ୍ଂ ସୁ ମେ ଶୃଣୁତଂ-ଵୃଁଷଣା ହଵମ୍ । ପ୍ରତି ସୂକ୍ତାନି ହର୍ଯତ-ମ୍ଭଵତ-ନ୍ଦାଶୁଷେ ମଯଃ ॥ ଅଗ୍ନୀଷୋମା ହଵିଷଃ ପ୍ରସ୍ଥିତସ୍ଯ ଵୀତଗ୍ଂହର୍ଯତଂ-ଵୃଁଷଣା ଜୁଷେଥାମ୍ । ସୁଶର୍ମାଣା ସ୍ଵଵସା ହି ଭୂତମଥା ଧତ୍ତଂ-ଯଁଜମାନାଯ ଶଂ-ଯୋଃ ଁ॥ ॥ 58 ॥
(ଜଭାର - ଦ୍ଯୌ - ରଗ୍ନେ - ରୁପସ୍ଥ - ଉପକ୍ଷ୍ଯନ୍ତୋ - ବଦ୍ବଧାନୋ-ଯାଦମାନଃ - ସମୁଦ୍ରେ - ଽଗ୍ଂହସଃ - ପ୍ରସ୍ଥିତସ୍ଯ) (ଅ. 7)
ଅନୁଵାକଂ 8 - ଵେହଦାଦିପଶୂନାଂ ସୂକ୍ତାନି
ଅନୁଵାକଂ 8 - ଵେହଦାଦିପଶୂନାଂ ସୂକ୍ତାନି
ଅହମସ୍ମି ପ୍ରଥମଜା ଋତସ୍ଯ । ପୂର୍ଵ-ନ୍ଦେଵେଭ୍ଯୋ ଅମୃତସ୍ଯ ନାଭିଃ । ଯୋ ମା ଦଦାତି ସ ଇଦେଵ ମା ଵାଃ । ଅହ-ମନ୍ନ-ମନ୍ନ-ମଦନ୍ତମଦ୍ମି ॥ ପୂର୍ଵ-ମଗ୍ନେରପି ଦହତ୍ଯନ୍ନମ୍ । ଯତ୍ତୌ ହା-ଽଽସାତେ ଅହମୁତ୍ତରେଷୁ । ଵ୍ଯାତ୍ତମସ୍ଯ ପଶଵଃ ସୁଜମ୍ଭମ୍ । ପଶ୍ଯନ୍ତି ଧୀରାଃ ପ୍ରଚରନ୍ତି ପାକାଃ ॥ ଜହାମ୍ଯନ୍ଯ-ନ୍ନ ଜହାମ୍ଯନ୍ଯମ୍ । ଅହମନ୍ନଂ-ଵଁଶମିଚ୍ଚରାମି ॥ 59 ॥
ସମାନମର୍ଥ-ମ୍ପର୍ଯେମି ଭୁଞ୍ଜତ୍ । କୋ ମାମନ୍ନ-ମ୍ମନୁଷ୍ଯୋ ଦଯେତ ॥ ପରାକେ ଅନ୍ନ-ନ୍ନିହିତଂ-ଲୋଁକ ଏତତ୍ । ଵିଶ୍ଵୈ-ର୍ଦେଵୈଃ ପିତୃଭି-ର୍ଗୁପ୍ତମନ୍ନମ୍ । ଯଦଦ୍ଯତେ ଲୁପ୍ଯତେ ଯ-ତ୍ପରୋପ୍ଯତେ । ଶତତମୀ ସା ତନୂର୍ମେ ବଭୂଵ ॥ ମହାନ୍ତୌ ଚରୂ ସକୃ-ଦ୍ଦୁଗ୍ଧେନ ପପ୍ରୌ । ଦିଵଞ୍ଚ ପୃଶ୍ଞି ପୃଥିଵୀ-ଞ୍ଚ ସାକମ୍ । ତ-ଥ୍ସମ୍ପିବନ୍ତୋ ନ ମିନନ୍ତି ଵେଧସଃ । ନୈତ-ଦ୍ଭୂଯୋ ଭଵତି ନୋ କନୀଯଃ ॥ 60 ॥
ଅନ୍ନ-ମ୍ପ୍ରାଣ-ମନ୍ନ-ମପାନ-ମାହୁଃ । ଅନ୍ନ-ମ୍ମୃତ୍ଯୁ-ନ୍ତମୁ ଜୀଵାତୁମାହୁଃ । ଅନ୍ନ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମାଣୋ ଜରସଂ-ଵଁଦନ୍ତି । ଅନ୍ନମାହୁଃ ପ୍ରଜନନ-ମ୍ପ୍ରଜାନାମ୍ ॥ ମୋଘମନ୍ନଂ-ଵିଁନ୍ଦତେ ଅପ୍ରଚେତାଃ । ସତ୍ଯ-ମ୍ବ୍ରଵୀମି ଵଧ ଇଥ୍ସ ତସ୍ଯ । ନାର୍ଯମଣ-ମ୍ପୁଷ୍ଯତି ନୋ ସଖାଯମ୍ । କେଵଲାଘୋ ଭଵତି କେଵଲାଦୀ ॥ ଅହ-ମ୍ମେଘ-ସ୍ସ୍ତନଯନ୍. ଵର୍ଷନ୍ନସ୍ମି । ମାମଦନ୍ତ୍ଯହମଦ୍ମ୍ଯନ୍ଯାନ୍ ॥ 61 ॥
ଅହଗ୍ଂ ସଦମୃତୋ ଭଵାମି । ମଦାଦିତ୍ଯା ଅଧି ସର୍ଵେ ତପନ୍ତି ॥ ସା ନୋ ମନ୍ଦ୍ରେଷମୂର୍ଜ-ନ୍ଦୁହାନା । ଧେନୁର୍ଵାଗସ୍ମାନୁପ ସୁଷ୍ଟୁତୈତୁ ॥, ଯ-ଦ୍ଵାଗ୍ଵଦନ୍ତ୍ଯ-ଵିଚେତନାନି । ରାଷ୍ଟ୍ରୀ ଦେଵାନା-ନ୍ନିଷସାଦ ମନ୍ଦ୍ରା । ଚତସ୍ର ଊର୍ଜ-ନ୍ଦୁଦୁହେ ପଯାଗ୍ଂସି । କ୍ଵ ସ୍ଵି ଦସ୍ଯାଃ ପରମ-ଞ୍ଜଗାମ ॥ ॥ ଅନନ୍ତା-ମନ୍ତାଦଧି ନିର୍ମିତା-ମ୍ମହୀମ୍ । ଯସ୍ଯା-ନ୍ଦେଵା ଅଦଧୁ-ର୍ଭୋଜନାନି । ଏକାକ୍ଷରା-ନ୍ଦ୍ଵିପଦାଗ୍ଂ ଷଟ୍ପଦାଞ୍ଚ । ଵାଚ-ନ୍ଦେଵା ଉପଜୀଵନ୍ତି ଵିଶ୍ଵେ ॥ ଵାଚ-ନ୍ଦେଵା ଉପଜୀଵନ୍ତି ଵିଶ୍ଵେ । ଵାଚ-ଙ୍ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ପଶଵୋ ମନୁଷ୍ଯାଃ । ଵାଚୀମା ଵିଶ୍ଵା ଭୁଵନାନ୍ଯର୍ପିତା ॥ 62 ॥
ସା ନୋ ହଵ-ଞ୍ଜୁଷତା-ମିନ୍ଦ୍ରପତ୍ନୀ ॥ ଵାଗକ୍ଷର-ମ୍ପ୍ରଥମଜା ଋତସ୍ଯ । ଵେଦାନା-ମ୍ମାତା-ଽମୃତସ୍ଯ ନାଭିଃ । ସା ନୋ ଜୁଷାଣୋପ ଯଜ୍ଞମାଗାତ୍ । ଅଵନ୍ତୀ ଦେଵୀ ସୁହଵା ମେ ଅସ୍ତୁ ॥ ଯା ମୃଷଯୋ ମନ୍ତ୍ରକୃତୋ ମନୀଷିଣଃ । ଅନ୍ଵୈଚ୍ଛ-ନ୍ଦେଵା-ସ୍ତପସା ଶ୍ରମେଣ । ତା-ନ୍ଦେଵୀଂ-ଵାଁଚଗ୍ଂ ହଵିଷା ଯଜାମହେ । ସା ନୋ ଦଧାତୁ ସୁକୃତସ୍ଯ ଲୋକେ ॥ ଚତ୍ଵାରି ଵା-କ୍ପରିମିତା ପଦାନି ॥ 63 ॥
ତାନି ଵିଦୁ-ର୍ବ୍ରାହ୍ମଣା ଯେ ମନୀଷିଣଃ । ଗୁହା ତ୍ରୀଣି ନିହିତା ନେଙ୍ଗଯନ୍ତି । ତୁରୀଯଂ-ଵାଁଚୋ ମନୁଷ୍ଯା ଵଦନ୍ତି ॥ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା-ଽଗ୍ନି-ସ୍ସମିଦ୍ଧ୍ଯତେ । ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଵିନ୍ଦତେ ହଵିଃ । ଶ୍ରଦ୍ଧା-ମ୍ଭଗସ୍ଯ ମୂର୍ଧନି । ଵଚସା ଽଽଵେଦଯାମସି ॥ ପ୍ରିଯଗ୍ଗ୍ ଶ୍ରଦ୍ଧେ ଦଦତଃ । ପ୍ରିଯଗ୍ଗ୍ ଶ୍ରଦ୍ଧେ ଦିଦାସତଃ । ପ୍ରିଯ-ମ୍ଭୋଜେଷୁ ଯଜ୍ଵସୁ ॥ 64 ॥
ଇଦ-ମ୍ମ ଉଦିତ-ଙ୍କୃଧି ॥ ଯଥା ଦେଵା ଅସୁରେଷୁ । ଶ୍ରଦ୍ଧା-ମୁଗ୍ରେଷୁ ଚକ୍ରିରେ । ଏଵ-ମ୍ଭୋଜେଷୁ ଯଜ୍ଵସୁ । ଅସ୍ମାକ-ମୁଦିତ-ଙ୍କୃଧି ॥ ଶ୍ରଦ୍ଧା-ନ୍ଦେଵା ଯଜମାନାଃ । ଵାଯୁଗୋପା ଉପାସତେ । ଶ୍ରଦ୍ଧାଗ୍ଂ ହୃଦଯ୍ଯଯା-ଽଽକୂତ୍ଯା । ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ହୂଯତେ ହଵିଃ ॥ ଶ୍ରଦ୍ଧା-ମ୍ପ୍ରାତର୍-ହଵାମହେ ॥ 65 ॥
ଶ୍ରଦ୍ଧା-ମ୍ମଦ୍ଧ୍ଯନ୍ଦିନ-ମ୍ପରି । ଶ୍ରଦ୍ଧାଗ୍ଂ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ନିମ୍ରୁଚି । ଶ୍ରଦ୍ଧେ ଶ୍ରଦ୍ଧାପଯେହ ମା ॥ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଵା-ନଧିଵସ୍ତେ । ଶ୍ରଦ୍ଧା ଵିଶ୍ଵମିଦ-ଞ୍ଜଗତ୍ । ଶ୍ରଦ୍ଧା-ଙ୍କାମସ୍ଯ ମାତରମ୍ । ହଵିଷା ଵର୍ଧଯାମସି ॥ ବ୍ରହ୍ମଜଜ୍ଞାନ-ମ୍ପ୍ରଥମ-ମ୍ପୁରସ୍ତାତ୍ । ଵି ସୀମତ-ସ୍ସୁରୁଚୋ ଵେନ ଆଵଃ । ସ ବୁଦ୍ଧ୍ନିଯା ଉପମା ଅସ୍ଯ ଵିଷ୍ଠାଃ ॥ 66 ॥
ସତଶ୍ଚ ଯୋନି-ମସତଶ୍ଚ ଵିଵଃ ॥ ପିତା ଵିରାଜାମୃଷଭୋ ରଯୀଣାମ୍ । ଅନ୍ତରିକ୍ଷଂ-ଵିଁଶ୍ଵରୂପ ଆଵିଵେଶ । ତମର୍କୈ-ରଭ୍ଯର୍ଚନ୍ତି ଵଥ୍ସମ୍ । ବ୍ରହ୍ମ ସନ୍ତ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମଣା ଵର୍ଧଯନ୍ତଃ ॥ ବ୍ରହ୍ମ ଦେଵାନଜନଯତ୍ । ବ୍ରହ୍ମ ଵିଶ୍ଵମିଦ-ଞ୍ଜଗତ୍ । ବ୍ରହ୍ମଣଃ, କ୍ଷତ୍ର-ନ୍ନିର୍ମିତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆତ୍ମନା ॥ ଅନ୍ତରସ୍ମି-ନ୍ନିମେ ଲୋକାଃ ॥ 67 ॥
ଅନ୍ତ-ର୍ଵିଶ୍ଵମିଦ-ଞ୍ଜଗତ୍ । ବ୍ରହ୍ମୈଵ ଭୂତାନା-ଞ୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠମ୍ । ତେନ କୋ-ଽର୍ହତି ସ୍ପର୍ଧିତୁମ୍ ॥ ବ୍ରହ୍ମ-ନ୍ଦେଵା-ସ୍ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଗ୍ଂଶତ୍ । ବ୍ରହ୍ମନ୍ନିନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଜାପତୀ । ବ୍ରହ୍ମନ୍. ହ ଵିଶ୍ଵା ଭୂତାନି । ନାଵୀ ଵାନ୍ତ-ସ୍ସମାହିତା ॥ ଚତସ୍ର ଆଶାଃ ପ୍ରଚରନ୍ତ୍ଵ-ଗ୍ନଯଃ । ଇମନ୍ନୋ ଯଜ୍ଞ-ନ୍ନଯତୁ ପ୍ରଜାନନ୍ନ୍ । ଘୃତ-ମ୍ପିନ୍ଵନ୍ନଜରଗ୍ଂ ସୁଵୀରମ୍ ॥ 68 ॥
ବ୍ରହ୍ମ ସମି-ଦ୍ଭଵତ୍ଯାହୁତୀନାମ୍ ॥ ଆ ଗାଵୋ ଅଗ୍ମନ୍ନୁତ ଭଦ୍ରମକ୍ରନ୍ନ୍ । ସୀଦନ୍ତୁ ଗୋଷ୍ଠେ ରଣଯନ୍ତ୍ଵସ୍ମେ । ପ୍ରଜାଵତୀଃ ପୁରୁରୂପା ଇହ ସ୍ଯୁଃ । ଇନ୍ଦ୍ରାଯ ପୂର୍ଵୀ ରୁଷସୋ ଦୁହାନାଃ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଯଜ୍ଵନେ ପୃଣତେ ଚ ଶିକ୍ଷତି । ଉପେଦ୍ଦଦାତି ନ ସ୍ଵ-ମ୍ମୁଷାଯତି । ଭୂଯୋ ଭୂଯୋ ରଯିମିଦସ୍ଯ ଵର୍ଧଯନ୍ନ୍ । ଅଭିନ୍ନେ ଖିଲ୍ଲେ ନିଦଧାତି ଦେଵଯୁମ୍ ॥ ନ ତା ନଶନ୍ତି ନ ଦଭାତି ତସ୍କରଃ । ନୈନା ଅମିତ୍ରୋ ଵ୍ଯଥିରାଦଧର୍ଷତି । ଦେଵାଗ୍ଶ୍ଚ ଯାଭି-ର୍ଯଜତେ ଦଦାତି ଚ । ଜ୍ଯୋଗିତ୍ତାଭିଃ ସଚତେ ଗୋପତି-ସ୍ସହ ॥, ନ ତା ଅର୍ଵା ରେଣୁକକାଟୋ ଅଶ୍ନୁତେ । ନ ସଗ୍ଗ୍ ସ୍କୃତତ୍ର-ମୁପଯନ୍ତି ତା ଅଭି । ଉରୁଗାଯମଭଯ-ନ୍ତସ୍ଯ ତା ଅନୁ । ଗାଵୋ ମର୍ତ୍ଯସ୍ଯ ଵିଚରନ୍ତି ଯଜ୍ଵନଃ ॥ ॥ 69 ॥
ଗାଵୋ ଭଗୋ ଗାଵ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ମେ ଅଚ୍ଛାତ୍ । ଗାଵ-ସ୍ସୋମସ୍ଯ ପ୍ରଥମସ୍ଯ ଭକ୍ଷଃ । ଇମା ଯା ଗାଵ-ସ୍ସଜନାସ ଇନ୍ଦ୍ରଃ । ଇଚ୍ଛାମୀଦ୍ଧୃଦା ମନସା ଚିଦିନ୍ଦ୍ରମ୍ ॥ ଯୂଯ-ଙ୍ଗାଵୋ ମେଦଯଥା କୃଶ-ଞ୍ଚିତ୍ । ଅଶ୍ଲୀଲ-ଞ୍ଚି-ତ୍କୃଣୁଥା ସୁପ୍ରତୀକମ୍ । ଭଦ୍ର-ଙ୍ଗୃହ-ଙ୍କୃଣୁଥ ଭଦ୍ରଵାଚଃ । ବୃହଦ୍ଵୋ ଵଯ ଉଚ୍ଯତେ ସଭାସୁ ॥ ପ୍ରଜାଵତୀ-ସ୍ସୂଯଵସଗ୍ଂ ରିଶନ୍ତୀଃ (ରୁଶନ୍ତୀଃ) । ଶୁଦ୍ଧା ଅପ-ସ୍ସୁପ୍ରପାଣେ ପିବନ୍ତୀଃ । ମା ଵଃ ସ୍ତେନ ଈଶତ ମା-ଽଘଶଗ୍ଂସଃ । ପରିଵୋ ହେତୀ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଵୃଞ୍ଜ୍ଯାତ୍ ॥ ଉପେଦ-ମୁପପର୍ଚନମ୍ । ଆସୁ ଗୋଷୂପପୃଚ୍ଯତାମ୍ । ଉପର୍ଷଭସ୍ଯ ରେତସି । ଉପେନ୍ଦ୍ର ତଵ ଵୀର୍ଯେ ॥ 70 ॥
ସମାନମର୍ଥ-ମ୍ପର୍ଯେମି ଭୁଞ୍ଜତ୍ । କୋ ମାମନ୍ନ-ମ୍ମନୁଷ୍ଯୋ ଦଯେତ ॥ ପରାକେ ଅନ୍ନ-ନ୍ନିହିତଂ-ଲୋଁକ ଏତତ୍ । ଵିଶ୍ଵୈ-ର୍ଦେଵୈଃ ପିତୃଭି-ର୍ଗୁପ୍ତମନ୍ନମ୍ । ଯଦଦ୍ଯତେ ଲୁପ୍ଯତେ ଯ-ତ୍ପରୋପ୍ଯତେ । ଶତତମୀ ସା ତନୂର୍ମେ ବଭୂଵ ॥ ମହାନ୍ତୌ ଚରୂ ସକୃ-ଦ୍ଦୁଗ୍ଧେନ ପପ୍ରୌ । ଦିଵଞ୍ଚ ପୃଶ୍ଞି ପୃଥିଵୀ-ଞ୍ଚ ସାକମ୍ । ତ-ଥ୍ସମ୍ପିବନ୍ତୋ ନ ମିନନ୍ତି ଵେଧସଃ । ନୈତ-ଦ୍ଭୂଯୋ ଭଵତି ନୋ କନୀଯଃ ॥ 60 ॥
ଅନ୍ନ-ମ୍ପ୍ରାଣ-ମନ୍ନ-ମପାନ-ମାହୁଃ । ଅନ୍ନ-ମ୍ମୃତ୍ଯୁ-ନ୍ତମୁ ଜୀଵାତୁମାହୁଃ । ଅନ୍ନ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମାଣୋ ଜରସଂ-ଵଁଦନ୍ତି । ଅନ୍ନମାହୁଃ ପ୍ରଜନନ-ମ୍ପ୍ରଜାନାମ୍ ॥ ମୋଘମନ୍ନଂ-ଵିଁନ୍ଦତେ ଅପ୍ରଚେତାଃ । ସତ୍ଯ-ମ୍ବ୍ରଵୀମି ଵଧ ଇଥ୍ସ ତସ୍ଯ । ନାର୍ଯମଣ-ମ୍ପୁଷ୍ଯତି ନୋ ସଖାଯମ୍ । କେଵଲାଘୋ ଭଵତି କେଵଲାଦୀ ॥ ଅହ-ମ୍ମେଘ-ସ୍ସ୍ତନଯନ୍. ଵର୍ଷନ୍ନସ୍ମି । ମାମଦନ୍ତ୍ଯହମଦ୍ମ୍ଯନ୍ଯାନ୍ ॥ 61 ॥
ଅହଗ୍ଂ ସଦମୃତୋ ଭଵାମି । ମଦାଦିତ୍ଯା ଅଧି ସର୍ଵେ ତପନ୍ତି ॥ ସା ନୋ ମନ୍ଦ୍ରେଷମୂର୍ଜ-ନ୍ଦୁହାନା । ଧେନୁର୍ଵାଗସ୍ମାନୁପ ସୁଷ୍ଟୁତୈତୁ ॥, ଯ-ଦ୍ଵାଗ୍ଵଦନ୍ତ୍ଯ-ଵିଚେତନାନି । ରାଷ୍ଟ୍ରୀ ଦେଵାନା-ନ୍ନିଷସାଦ ମନ୍ଦ୍ରା । ଚତସ୍ର ଊର୍ଜ-ନ୍ଦୁଦୁହେ ପଯାଗ୍ଂସି । କ୍ଵ ସ୍ଵି ଦସ୍ଯାଃ ପରମ-ଞ୍ଜଗାମ ॥ ॥ ଅନନ୍ତା-ମନ୍ତାଦଧି ନିର୍ମିତା-ମ୍ମହୀମ୍ । ଯସ୍ଯା-ନ୍ଦେଵା ଅଦଧୁ-ର୍ଭୋଜନାନି । ଏକାକ୍ଷରା-ନ୍ଦ୍ଵିପଦାଗ୍ଂ ଷଟ୍ପଦାଞ୍ଚ । ଵାଚ-ନ୍ଦେଵା ଉପଜୀଵନ୍ତି ଵିଶ୍ଵେ ॥ ଵାଚ-ନ୍ଦେଵା ଉପଜୀଵନ୍ତି ଵିଶ୍ଵେ । ଵାଚ-ଙ୍ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ପଶଵୋ ମନୁଷ୍ଯାଃ । ଵାଚୀମା ଵିଶ୍ଵା ଭୁଵନାନ୍ଯର୍ପିତା ॥ 62 ॥
ସା ନୋ ହଵ-ଞ୍ଜୁଷତା-ମିନ୍ଦ୍ରପତ୍ନୀ ॥ ଵାଗକ୍ଷର-ମ୍ପ୍ରଥମଜା ଋତସ୍ଯ । ଵେଦାନା-ମ୍ମାତା-ଽମୃତସ୍ଯ ନାଭିଃ । ସା ନୋ ଜୁଷାଣୋପ ଯଜ୍ଞମାଗାତ୍ । ଅଵନ୍ତୀ ଦେଵୀ ସୁହଵା ମେ ଅସ୍ତୁ ॥ ଯା ମୃଷଯୋ ମନ୍ତ୍ରକୃତୋ ମନୀଷିଣଃ । ଅନ୍ଵୈଚ୍ଛ-ନ୍ଦେଵା-ସ୍ତପସା ଶ୍ରମେଣ । ତା-ନ୍ଦେଵୀଂ-ଵାଁଚଗ୍ଂ ହଵିଷା ଯଜାମହେ । ସା ନୋ ଦଧାତୁ ସୁକୃତସ୍ଯ ଲୋକେ ॥ ଚତ୍ଵାରି ଵା-କ୍ପରିମିତା ପଦାନି ॥ 63 ॥
ତାନି ଵିଦୁ-ର୍ବ୍ରାହ୍ମଣା ଯେ ମନୀଷିଣଃ । ଗୁହା ତ୍ରୀଣି ନିହିତା ନେଙ୍ଗଯନ୍ତି । ତୁରୀଯଂ-ଵାଁଚୋ ମନୁଷ୍ଯା ଵଦନ୍ତି ॥ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା-ଽଗ୍ନି-ସ୍ସମିଦ୍ଧ୍ଯତେ । ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଵିନ୍ଦତେ ହଵିଃ । ଶ୍ରଦ୍ଧା-ମ୍ଭଗସ୍ଯ ମୂର୍ଧନି । ଵଚସା ଽଽଵେଦଯାମସି ॥ ପ୍ରିଯଗ୍ଗ୍ ଶ୍ରଦ୍ଧେ ଦଦତଃ । ପ୍ରିଯଗ୍ଗ୍ ଶ୍ରଦ୍ଧେ ଦିଦାସତଃ । ପ୍ରିଯ-ମ୍ଭୋଜେଷୁ ଯଜ୍ଵସୁ ॥ 64 ॥
ଇଦ-ମ୍ମ ଉଦିତ-ଙ୍କୃଧି ॥ ଯଥା ଦେଵା ଅସୁରେଷୁ । ଶ୍ରଦ୍ଧା-ମୁଗ୍ରେଷୁ ଚକ୍ରିରେ । ଏଵ-ମ୍ଭୋଜେଷୁ ଯଜ୍ଵସୁ । ଅସ୍ମାକ-ମୁଦିତ-ଙ୍କୃଧି ॥ ଶ୍ରଦ୍ଧା-ନ୍ଦେଵା ଯଜମାନାଃ । ଵାଯୁଗୋପା ଉପାସତେ । ଶ୍ରଦ୍ଧାଗ୍ଂ ହୃଦଯ୍ଯଯା-ଽଽକୂତ୍ଯା । ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ହୂଯତେ ହଵିଃ ॥ ଶ୍ରଦ୍ଧା-ମ୍ପ୍ରାତର୍-ହଵାମହେ ॥ 65 ॥
ଶ୍ରଦ୍ଧା-ମ୍ମଦ୍ଧ୍ଯନ୍ଦିନ-ମ୍ପରି । ଶ୍ରଦ୍ଧାଗ୍ଂ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ନିମ୍ରୁଚି । ଶ୍ରଦ୍ଧେ ଶ୍ରଦ୍ଧାପଯେହ ମା ॥ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଵା-ନଧିଵସ୍ତେ । ଶ୍ରଦ୍ଧା ଵିଶ୍ଵମିଦ-ଞ୍ଜଗତ୍ । ଶ୍ରଦ୍ଧା-ଙ୍କାମସ୍ଯ ମାତରମ୍ । ହଵିଷା ଵର୍ଧଯାମସି ॥ ବ୍ରହ୍ମଜଜ୍ଞାନ-ମ୍ପ୍ରଥମ-ମ୍ପୁରସ୍ତାତ୍ । ଵି ସୀମତ-ସ୍ସୁରୁଚୋ ଵେନ ଆଵଃ । ସ ବୁଦ୍ଧ୍ନିଯା ଉପମା ଅସ୍ଯ ଵିଷ୍ଠାଃ ॥ 66 ॥
ସତଶ୍ଚ ଯୋନି-ମସତଶ୍ଚ ଵିଵଃ ॥ ପିତା ଵିରାଜାମୃଷଭୋ ରଯୀଣାମ୍ । ଅନ୍ତରିକ୍ଷଂ-ଵିଁଶ୍ଵରୂପ ଆଵିଵେଶ । ତମର୍କୈ-ରଭ୍ଯର୍ଚନ୍ତି ଵଥ୍ସମ୍ । ବ୍ରହ୍ମ ସନ୍ତ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମଣା ଵର୍ଧଯନ୍ତଃ ॥ ବ୍ରହ୍ମ ଦେଵାନଜନଯତ୍ । ବ୍ରହ୍ମ ଵିଶ୍ଵମିଦ-ଞ୍ଜଗତ୍ । ବ୍ରହ୍ମଣଃ, କ୍ଷତ୍ର-ନ୍ନିର୍ମିତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆତ୍ମନା ॥ ଅନ୍ତରସ୍ମି-ନ୍ନିମେ ଲୋକାଃ ॥ 67 ॥
ଅନ୍ତ-ର୍ଵିଶ୍ଵମିଦ-ଞ୍ଜଗତ୍ । ବ୍ରହ୍ମୈଵ ଭୂତାନା-ଞ୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠମ୍ । ତେନ କୋ-ଽର୍ହତି ସ୍ପର୍ଧିତୁମ୍ ॥ ବ୍ରହ୍ମ-ନ୍ଦେଵା-ସ୍ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଗ୍ଂଶତ୍ । ବ୍ରହ୍ମନ୍ନିନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଜାପତୀ । ବ୍ରହ୍ମନ୍. ହ ଵିଶ୍ଵା ଭୂତାନି । ନାଵୀ ଵାନ୍ତ-ସ୍ସମାହିତା ॥ ଚତସ୍ର ଆଶାଃ ପ୍ରଚରନ୍ତ୍ଵ-ଗ୍ନଯଃ । ଇମନ୍ନୋ ଯଜ୍ଞ-ନ୍ନଯତୁ ପ୍ରଜାନନ୍ନ୍ । ଘୃତ-ମ୍ପିନ୍ଵନ୍ନଜରଗ୍ଂ ସୁଵୀରମ୍ ॥ 68 ॥
ବ୍ରହ୍ମ ସମି-ଦ୍ଭଵତ୍ଯାହୁତୀନାମ୍ ॥ ଆ ଗାଵୋ ଅଗ୍ମନ୍ନୁତ ଭଦ୍ରମକ୍ରନ୍ନ୍ । ସୀଦନ୍ତୁ ଗୋଷ୍ଠେ ରଣଯନ୍ତ୍ଵସ୍ମେ । ପ୍ରଜାଵତୀଃ ପୁରୁରୂପା ଇହ ସ୍ଯୁଃ । ଇନ୍ଦ୍ରାଯ ପୂର୍ଵୀ ରୁଷସୋ ଦୁହାନାଃ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଯଜ୍ଵନେ ପୃଣତେ ଚ ଶିକ୍ଷତି । ଉପେଦ୍ଦଦାତି ନ ସ୍ଵ-ମ୍ମୁଷାଯତି । ଭୂଯୋ ଭୂଯୋ ରଯିମିଦସ୍ଯ ଵର୍ଧଯନ୍ନ୍ । ଅଭିନ୍ନେ ଖିଲ୍ଲେ ନିଦଧାତି ଦେଵଯୁମ୍ ॥ ନ ତା ନଶନ୍ତି ନ ଦଭାତି ତସ୍କରଃ । ନୈନା ଅମିତ୍ରୋ ଵ୍ଯଥିରାଦଧର୍ଷତି । ଦେଵାଗ୍ଶ୍ଚ ଯାଭି-ର୍ଯଜତେ ଦଦାତି ଚ । ଜ୍ଯୋଗିତ୍ତାଭିଃ ସଚତେ ଗୋପତି-ସ୍ସହ ॥, ନ ତା ଅର୍ଵା ରେଣୁକକାଟୋ ଅଶ୍ନୁତେ । ନ ସଗ୍ଗ୍ ସ୍କୃତତ୍ର-ମୁପଯନ୍ତି ତା ଅଭି । ଉରୁଗାଯମଭଯ-ନ୍ତସ୍ଯ ତା ଅନୁ । ଗାଵୋ ମର୍ତ୍ଯସ୍ଯ ଵିଚରନ୍ତି ଯଜ୍ଵନଃ ॥ ॥ 69 ॥
ଗାଵୋ ଭଗୋ ଗାଵ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ମେ ଅଚ୍ଛାତ୍ । ଗାଵ-ସ୍ସୋମସ୍ଯ ପ୍ରଥମସ୍ଯ ଭକ୍ଷଃ । ଇମା ଯା ଗାଵ-ସ୍ସଜନାସ ଇନ୍ଦ୍ରଃ । ଇଚ୍ଛାମୀଦ୍ଧୃଦା ମନସା ଚିଦିନ୍ଦ୍ରମ୍ ॥ ଯୂଯ-ଙ୍ଗାଵୋ ମେଦଯଥା କୃଶ-ଞ୍ଚିତ୍ । ଅଶ୍ଲୀଲ-ଞ୍ଚି-ତ୍କୃଣୁଥା ସୁପ୍ରତୀକମ୍ । ଭଦ୍ର-ଙ୍ଗୃହ-ଙ୍କୃଣୁଥ ଭଦ୍ରଵାଚଃ । ବୃହଦ୍ଵୋ ଵଯ ଉଚ୍ଯତେ ସଭାସୁ ॥ ପ୍ରଜାଵତୀ-ସ୍ସୂଯଵସଗ୍ଂ ରିଶନ୍ତୀଃ (ରୁଶନ୍ତୀଃ) । ଶୁଦ୍ଧା ଅପ-ସ୍ସୁପ୍ରପାଣେ ପିବନ୍ତୀଃ । ମା ଵଃ ସ୍ତେନ ଈଶତ ମା-ଽଘଶଗ୍ଂସଃ । ପରିଵୋ ହେତୀ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଵୃଞ୍ଜ୍ଯାତ୍ ॥ ଉପେଦ-ମୁପପର୍ଚନମ୍ । ଆସୁ ଗୋଷୂପପୃଚ୍ଯତାମ୍ । ଉପର୍ଷଭସ୍ଯ ରେତସି । ଉପେନ୍ଦ୍ର ତଵ ଵୀର୍ଯେ ॥ 70 ॥
(ଚରାମି - କନୀଯୋ - ଽନ୍ଯା - ନର୍ପିତା - ପଦାନି - ଯଜ୍ଵସୁ - ହଵାମହେ - ଵିଷ୍ଠା - ଲୋକାଃ - ସୁଵୀର - ମର୍ଵା - ପିବନ୍ତୀ-ଷ୍ଷଟ୍ଚ) (ଅ. 8)
ଅନୁଵାକଂ 9 - ଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣପଶ୍ଵାଦୀନାଂ ସୂକ୍ତାନି
ଅନୁଵାକଂ 9 - ଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣପଶ୍ଵାଦୀନାଂ ସୂକ୍ତାନି
ତା ସୂର୍ଯା ଚନ୍ଦ୍ରମସା ଵିଶ୍ଵଭୃତ୍ତମା ମହତ୍ । ତେଜୋ ଵସୁମ-ଦ୍ରାଜତୋ ଦିଵି । ସାମାତ୍ମାନା ଚରତ-ସ୍ସାମଚାରିଣା । ଯଯୋର୍ଵ୍ରତ-ନ୍ନ ମମେ ଜାତୁ ଦେଵଯୋଃ ॥ ଉଭାଵନ୍ତୌ ପରିଯାତ ଅର୍ମ୍ଯା । ଦିଵୋ ନ ରଶ୍ମୀଗ୍ ସ୍ତନୁତୋ-ଵ୍ଯର୍ଣଵେ । ଉଭା ଭୁଵନ୍ତୀ ଭୁଵନା କଵିକ୍ରତୂ । ସୂର୍ଯା ନ ଚନ୍ଦ୍ରା ଚରତୋ ହତାମତୀ ॥ ପତୀ ଦ୍ଯୁମ-ଦ୍ଵିଶ୍ଵଵିଦା ଉଭା ଦିଵଃ । ସୂର୍ଯା ଉଭା ଚନ୍ଦ୍ରମସା ଵିଚକ୍ଷଣା ॥ 71 ॥
ଵିଶ୍ଵଵାରା ଵରିଵୋଭା ଵରେଣ୍ଯା । ତା ନୋ-ଽଵତ-ମ୍ମତିମନ୍ତା ମହିଵ୍ରତା ॥ ଵିଶ୍ଵଵପରୀ ପ୍ରତରଣା ତରନ୍ତା । ସୁଵର୍ଵିଦା ଦୃଶଯେ ଭୂରିରଶ୍ମୀ । ସୂର୍ଯା ହି ଚନ୍ଦ୍ରା ଵସୁତ୍ଵେଷ-ଦର୍ଶତା । ମନସ୍ଵିନୋଭା-ଽନୁ ଚରତୋ ନୁ ସ-ନ୍ଦିଵମ୍ ॥ ଅସ୍ଯ ଶ୍ରଵୋ ନଦ୍ଯଃ ସପ୍ତ ବିଭ୍ରତି । ଦ୍ଯାଵା କ୍ଷାମା ପୃଥିଵୀ ଦର୍ଶତଂ-ଵଁପୁଃ । ଅସ୍ମେ ସୂର୍ଯା ଚନ୍ଦ୍ରମସା-ଽଭିଚକ୍ଷେ । ଶ୍ରଦ୍ଧେ କମିନ୍ଦ୍ର ଚରତୋ ଵିଚର୍ତୁରମ୍ ॥ 72 ॥
ପୂର୍ଵାପର-ଞ୍ଚରତୋ ମାଯ ଯୈତୌ । ଶିଶୂ କ୍ରୀଡନ୍ତୌ ପରିଯାତୋ ଅଦ୍ଧ୍ଵରମ୍ । ଵିଶ୍ଵାନ୍ଯନ୍ଯୋ ଭୁଵନା ଽଭିଚଷ୍ଟେ । ଋତୂନନ୍ଯୋ ଵିଦଧଜ୍ଜାଯତେ ପୁନଃ ॥ ହିରଣ୍ଯଵର୍ଣା-ଶ୍ଶୁଚଯଃ ପାଵକା ଯାସୁ ଜାତଃ କଶ୍ଯପୋ ଯାସ୍ଵିନ୍ଦ୍ରଃ । ଅଗ୍ନିଂ-ଯାଁ ଗର୍ଭ-ନ୍ଦଧିରେ ଵିରୂପାସ୍ତା ନ ଆପ-ଶ୍ଶଗ୍ଗ୍ ସ୍ଯୋନା ଭଵନ୍ତୁ ॥,
ଵିଶ୍ଵଵାରା ଵରିଵୋଭା ଵରେଣ୍ଯା । ତା ନୋ-ଽଵତ-ମ୍ମତିମନ୍ତା ମହିଵ୍ରତା ॥ ଵିଶ୍ଵଵପରୀ ପ୍ରତରଣା ତରନ୍ତା । ସୁଵର୍ଵିଦା ଦୃଶଯେ ଭୂରିରଶ୍ମୀ । ସୂର୍ଯା ହି ଚନ୍ଦ୍ରା ଵସୁତ୍ଵେଷ-ଦର୍ଶତା । ମନସ୍ଵିନୋଭା-ଽନୁ ଚରତୋ ନୁ ସ-ନ୍ଦିଵମ୍ ॥ ଅସ୍ଯ ଶ୍ରଵୋ ନଦ୍ଯଃ ସପ୍ତ ବିଭ୍ରତି । ଦ୍ଯାଵା କ୍ଷାମା ପୃଥିଵୀ ଦର୍ଶତଂ-ଵଁପୁଃ । ଅସ୍ମେ ସୂର୍ଯା ଚନ୍ଦ୍ରମସା-ଽଭିଚକ୍ଷେ । ଶ୍ରଦ୍ଧେ କମିନ୍ଦ୍ର ଚରତୋ ଵିଚର୍ତୁରମ୍ ॥ 72 ॥
ପୂର୍ଵାପର-ଞ୍ଚରତୋ ମାଯ ଯୈତୌ । ଶିଶୂ କ୍ରୀଡନ୍ତୌ ପରିଯାତୋ ଅଦ୍ଧ୍ଵରମ୍ । ଵିଶ୍ଵାନ୍ଯନ୍ଯୋ ଭୁଵନା ଽଭିଚଷ୍ଟେ । ଋତୂନନ୍ଯୋ ଵିଦଧଜ୍ଜାଯତେ ପୁନଃ ॥ ହିରଣ୍ଯଵର୍ଣା-ଶ୍ଶୁଚଯଃ ପାଵକା ଯାସୁ ଜାତଃ କଶ୍ଯପୋ ଯାସ୍ଵିନ୍ଦ୍ରଃ । ଅଗ୍ନିଂ-ଯାଁ ଗର୍ଭ-ନ୍ଦଧିରେ ଵିରୂପାସ୍ତା ନ ଆପ-ଶ୍ଶଗ୍ଗ୍ ସ୍ଯୋନା ଭଵନ୍ତୁ ॥,
ଯାସାଗ୍ଂ ରାଜା ଵରୁଣୋ ଯାତି ମଧ୍ଯେ ସତ୍ଯାନୃତେ ଅଵପଶ୍ଯନ୍ ଜନାନାମ୍ । ମଧୁଶ୍ଚୁତ-ଶ୍ଶୁଚଯୋ ଯାଃ ପାଵକାସ୍ତା ନ ଆପ-ଶ୍ଶଗ୍ଗ୍ ସ୍ଯୋନା ଭଵନ୍ତୁ ॥ । ଯାସା-ନ୍ଦେଵା ଦିଵି କୃଣ୍ଵନ୍ତି ଭକ୍ଷଂ-ଯାଁ ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ ବହୁଧା ଭଵନ୍ତି । ଯାଃ ପୃଥିଵୀ-ମ୍ପଯସୋନ୍ଦନ୍ତିଶୁକ୍ରାସ୍ତା ନ ଆପ-ଶ୍ଶଗ୍ଗ୍ ସ୍ଯୋନା ଭଵନ୍ତୁ ॥, ଶିଵେନ ମା ଚକ୍ଷୁଷା ପଶ୍ଯତା-ଽଽପ-ଶ୍ଶିଵଯା ତନୁଵୋପ ସ୍ପୃଶତ ତ୍ଵଚ-ମ୍ମେ । ସର୍ଵାଗ୍ଂ ଅଗ୍ନୀଗ୍ଂ ରଫ୍ସୁଷଦୋ ହୁଵେ ଵୋ ମଯି ଵର୍ଚୋ ବଲମୋଜୋ ନି ଧତ୍ତ ॥ । ଆପୋ ଭଦ୍ରା ଘୃତମିଦାପ ଆସୁରଗ୍ନୀ-ଷୋମୌ ବିଭ୍ରତ୍ଯାପ ଇ-ତ୍ତାଃ । ତୀଵ୍ରୋ ରସୋ ମଧୁପୃଚା -ମରଙ୍ଗମ ଆ ମା ପ୍ରାଣେନ ସହ ଵର୍ଚସା ଗନ୍ନ୍ ॥, ଆଦି-ତ୍ପଶ୍ଯାମ୍ଯୁତ ଵା ଶୃଣୋମ୍ଯା ମା ଘୋଷୋ ଗଚ୍ଛତି ଵାନ୍ନ ଆସାମ୍ । ମନ୍ଯେ ଭେଜାନୋ ଅମୃତସ୍ଯ ତର୍ହି ହିରଣ୍ଯଵର୍ଣା ଅତୃପଂ-ଯଁଦା ଵଃ ॥ ॥ ନାସଦାସୀନ୍ନୋ ସଦାସୀ-ତ୍ତଦାନୀମ୍ । ନାସୀ-ଦ୍ରଜୋ ନୋ ଵ୍ଯୋମାପରୋ ଯତ୍ । କିମାଵରୀଵଃ କୁହ କସ୍ଯ ଶର୍ମନ୍ନ୍ ॥ 73 ॥
ଅମ୍ଭଃ କିମାସୀ-ଦ୍ଗହନ-ଙ୍ଗଭୀରମ୍ ॥ ନ ମୃତ୍ଯୁରମୃତ-ନ୍ତର୍ହି ନ । ରାତ୍ରିଯା ଅହ୍ନ ଆସୀ-ତ୍ପ୍ରକେତଃ । ଆନୀଦଵାତଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵଧଯା ତଦେକମ୍ । ତସ୍ମା-ଦ୍ଧାନ୍ଯ-ନ୍ନ ପରଃ (ପରଂ) କିଞ୍ଚ ନାସ ॥ ତମ ଆସୀ-ତ୍ତମସା ଗୂଢମଗ୍ରେ ପ୍ରକେତମ୍ । ସଲିଲଗ୍ଂ ସର୍ଵମା ଇଦମ୍ । ତୁଚ୍ଛେ ନାଭ୍ଵପିହିତQଂ-ଯଁଦାସୀତ୍ । ତମସ ସ୍ତନ୍ମହିନା ଜାଯତୈକମ୍ ॥ କାମସ୍ତଦଗ୍ରେ ସମଵର୍ତତାଧି ॥ 74 ॥
ମନସୋ ରେତଃ ପ୍ରଥମଂ-ଯଁଦାସୀତ୍ । ସ ତୋ ବନ୍ଧୁମସତି ନିରଵିନ୍ଦନ୍ନ୍ (ନିରଵିଦନ୍ନ୍) । ହୃଦି ପ୍ରତୀଷ୍ଯା କଵଯୋ ମନୀଷା ॥ ତିରଶ୍ଚୀନୋ ଵିତତୋ ରଶ୍ମିରେଷାମ୍ । ଅଧ-ସ୍ସ୍ଵିଦାସୀ(3) ଦୁପରି ସ୍ଵିଦାସୀ(3)ତ୍ । ରେତୋଧା ଆସ-ନ୍ମହିମାନ ଆସନ୍ନ୍ । ସ୍ଵଧା ଅଵସ୍ତା-ତ୍ପ୍ରଯତିଃ ପରସ୍ତାତ୍ ॥ କୋ ଅଦ୍ଧା ଵେଦ କ ଇହ ପ୍ରଵୋଚତ୍ । କୁତ ଆଜାତା କୁତ ଇଯଂ-ଵିଁସୃଷ୍ଟିଃ । ଅର୍ଵାଗ୍ଦେଵା ଅସ୍ଯ ଵିସର୍ଜନାଯ ॥ 75 ॥
ଅଥା କୋ ଵେଦ ଯତ ଆବଭୂଵ ॥ ଇଯଂ-ଵିଁସୃଷ୍ଟି-ର୍ଯତ ଆବଭୂଵ । ଯଦି ଵା ଦଧେ ଯଦି ଵା ନ । ଯୋ ଅସ୍ଯାଦ୍ଧ୍ଯକ୍ଷଃ ପରମେ ଵ୍ଯୋମନ୍ନ୍ । ସୋ ଅଙ୍ଗ ଵେଦ ଯଦି ଵା ନ ଵେଦ ॥ କିଗ୍ଗ୍ସ୍ଵିଦ୍ଵନ-ଙ୍କ ଉ ସ ଵୃକ୍ଷ ଆସୀତ୍ । ଯତୋ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ନିଷ୍ଟତକ୍ଷୁଃ । ମନୀଷିଣୋ ମନସା ପୃଚ୍ଛତେଦୁ ତତ୍ । ଯଦଦ୍ଧ୍ଯତିଷ୍ଠ-ଦ୍ଭୁଵନାନି ଧାରଯନ୍ନ୍ ॥ ବ୍ରହ୍ମ ଵନ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମ ସ ଵୃକ୍ଷ ଆସୀତ୍ ॥ 76 ॥
ଯତୋ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ନିଷ୍ଟତକ୍ଷୁଃ । ମନୀଷିଣୋ ମନସା ଵିବ୍ରଵୀମି ଵଃ । ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଧ୍ଯତିଷ୍ଠ-ଦ୍ଭୁଵନାନି ଧାରଯନ୍ନ୍ ॥ ପ୍ରାତରଗ୍ନି-ମ୍ପ୍ରାତରିନ୍ଦ୍ରଗ୍ଂ ହଵାମହେ । ପ୍ରାତ ର୍ମିତ୍ରାଵରୁଣା ପ୍ରାତରଶ୍ଵିନା । ପ୍ରାତ ର୍ଭଗ-ମ୍ପୂଷଣ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତିମ୍ । ପ୍ରାତସ୍ସୋମମୁତ ରୁଦ୍ରଗ୍ଂ ହୁଵେମ ॥ ପ୍ରାତର୍ଜିତ-ମ୍ଭଗମୁଗ୍ରଗ୍ଂ ହୁଵେମ । ଵଯ-ମ୍ପୁତ୍ରମଦିତେର୍ଯୋ ଵିଧର୍ତା । ଆଦ୍ଧ୍ରଶ୍ଚିଦ୍ଯ-ମ୍ମନ୍ଯମାନ-ସ୍ତୁରଶ୍ଚିତ୍ ॥ 77 ॥
ରାଜା ଚିଦ୍ଯ-ମ୍ଭଗ-ମ୍ଭକ୍ଷୀତ୍ଯାହ ॥ ଭଗ ପ୍ରଣେତର୍ଭଗ ସତ୍ଯରାଧଃ । ଭଗେମା-ନ୍ଧିଯମୁଦଵ ଦଦନ୍ନଃ । ଭଗ ପ୍ରଣୋ ଜନଯ ଗୋଭିରଶ୍ଵୈଃ । ଭଗ ପ୍ରନୃଭି-ର୍ନୃଵନ୍ତଃ ସ୍ଯାମ । ଉତେଦାନୀ-ମ୍ଭଗଵନ୍ତ-ସ୍ସ୍ଯାମ ॥ ଉତ ପ୍ରପିତ୍ଵ ଉତ ମଦ୍ଧ୍ଯେ ଅହ୍ନାମ୍ । ଉତୋଦିତା ମଘଵନ୍-ଥ୍ସୂର୍ଯସ୍ଯ । ଵଯ-ନ୍ଦେଵାନାଗ୍ଂ ସୁମତୌ ସ୍ଯାମ ॥ ଭଗ ଏଵ ଭଗଵାଗ୍ଂ ଅସ୍ତୁ ଦେଵାଃ ॥ 78 ॥
ତେନ ଵଯ-ମ୍ଭଗଵନ୍ତ-ସ୍ସ୍ଯାମ । ତ-ନ୍ତ୍ଵା ଭଗ ସର୍ଵ ଇଜ୍ଜୋହଵୀମି । ସ ନୋ ଭଗ ପୁର ଏତା ଭଵେହ ॥ ସମଦ୍ଧ୍ଵରାଯୋଷସୋ ନମନ୍ତ । ଦଧିକ୍ରାଵେଵ ଶୁଚଯେ ପଦାଯ । ଅର୍ଵାଚୀନଂ-ଵଁସୁଵିଦ-ମ୍ଭଗନ୍ନଃ । ରଥମିଵାଶ୍ଵା ଵାଜିନ ଆଵହନ୍ତୁ ॥ ଅଶ୍ଵାଵତୀ-ର୍ଗୋମତୀ-ର୍ନ ଉଷାସଃ । ଵୀରଵତୀ-ସ୍ସଦମୁଚ୍ଛନ୍ତୁ ଭଦ୍ରାଃ । ଘୃତ-ନ୍ଦୁହାନା ଵିଶ୍ଵତଃ ପ୍ରପୀନାଃ । ଯୂଯ-ମ୍ପାତ ସ୍ଵସ୍ତିଭି-ସ୍ସଦା ନଃ ॥ 79 ॥
ଅମ୍ଭଃ କିମାସୀ-ଦ୍ଗହନ-ଙ୍ଗଭୀରମ୍ ॥ ନ ମୃତ୍ଯୁରମୃତ-ନ୍ତର୍ହି ନ । ରାତ୍ରିଯା ଅହ୍ନ ଆସୀ-ତ୍ପ୍ରକେତଃ । ଆନୀଦଵାତଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵଧଯା ତଦେକମ୍ । ତସ୍ମା-ଦ୍ଧାନ୍ଯ-ନ୍ନ ପରଃ (ପରଂ) କିଞ୍ଚ ନାସ ॥ ତମ ଆସୀ-ତ୍ତମସା ଗୂଢମଗ୍ରେ ପ୍ରକେତମ୍ । ସଲିଲଗ୍ଂ ସର୍ଵମା ଇଦମ୍ । ତୁଚ୍ଛେ ନାଭ୍ଵପିହିତQଂ-ଯଁଦାସୀତ୍ । ତମସ ସ୍ତନ୍ମହିନା ଜାଯତୈକମ୍ ॥ କାମସ୍ତଦଗ୍ରେ ସମଵର୍ତତାଧି ॥ 74 ॥
ମନସୋ ରେତଃ ପ୍ରଥମଂ-ଯଁଦାସୀତ୍ । ସ ତୋ ବନ୍ଧୁମସତି ନିରଵିନ୍ଦନ୍ନ୍ (ନିରଵିଦନ୍ନ୍) । ହୃଦି ପ୍ରତୀଷ୍ଯା କଵଯୋ ମନୀଷା ॥ ତିରଶ୍ଚୀନୋ ଵିତତୋ ରଶ୍ମିରେଷାମ୍ । ଅଧ-ସ୍ସ୍ଵିଦାସୀ(3) ଦୁପରି ସ୍ଵିଦାସୀ(3)ତ୍ । ରେତୋଧା ଆସ-ନ୍ମହିମାନ ଆସନ୍ନ୍ । ସ୍ଵଧା ଅଵସ୍ତା-ତ୍ପ୍ରଯତିଃ ପରସ୍ତାତ୍ ॥ କୋ ଅଦ୍ଧା ଵେଦ କ ଇହ ପ୍ରଵୋଚତ୍ । କୁତ ଆଜାତା କୁତ ଇଯଂ-ଵିଁସୃଷ୍ଟିଃ । ଅର୍ଵାଗ୍ଦେଵା ଅସ୍ଯ ଵିସର୍ଜନାଯ ॥ 75 ॥
ଅଥା କୋ ଵେଦ ଯତ ଆବଭୂଵ ॥ ଇଯଂ-ଵିଁସୃଷ୍ଟି-ର୍ଯତ ଆବଭୂଵ । ଯଦି ଵା ଦଧେ ଯଦି ଵା ନ । ଯୋ ଅସ୍ଯାଦ୍ଧ୍ଯକ୍ଷଃ ପରମେ ଵ୍ଯୋମନ୍ନ୍ । ସୋ ଅଙ୍ଗ ଵେଦ ଯଦି ଵା ନ ଵେଦ ॥ କିଗ୍ଗ୍ସ୍ଵିଦ୍ଵନ-ଙ୍କ ଉ ସ ଵୃକ୍ଷ ଆସୀତ୍ । ଯତୋ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ନିଷ୍ଟତକ୍ଷୁଃ । ମନୀଷିଣୋ ମନସା ପୃଚ୍ଛତେଦୁ ତତ୍ । ଯଦଦ୍ଧ୍ଯତିଷ୍ଠ-ଦ୍ଭୁଵନାନି ଧାରଯନ୍ନ୍ ॥ ବ୍ରହ୍ମ ଵନ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମ ସ ଵୃକ୍ଷ ଆସୀତ୍ ॥ 76 ॥
ଯତୋ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ନିଷ୍ଟତକ୍ଷୁଃ । ମନୀଷିଣୋ ମନସା ଵିବ୍ରଵୀମି ଵଃ । ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଧ୍ଯତିଷ୍ଠ-ଦ୍ଭୁଵନାନି ଧାରଯନ୍ନ୍ ॥ ପ୍ରାତରଗ୍ନି-ମ୍ପ୍ରାତରିନ୍ଦ୍ରଗ୍ଂ ହଵାମହେ । ପ୍ରାତ ର୍ମିତ୍ରାଵରୁଣା ପ୍ରାତରଶ୍ଵିନା । ପ୍ରାତ ର୍ଭଗ-ମ୍ପୂଷଣ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତିମ୍ । ପ୍ରାତସ୍ସୋମମୁତ ରୁଦ୍ରଗ୍ଂ ହୁଵେମ ॥ ପ୍ରାତର୍ଜିତ-ମ୍ଭଗମୁଗ୍ରଗ୍ଂ ହୁଵେମ । ଵଯ-ମ୍ପୁତ୍ରମଦିତେର୍ଯୋ ଵିଧର୍ତା । ଆଦ୍ଧ୍ରଶ୍ଚିଦ୍ଯ-ମ୍ମନ୍ଯମାନ-ସ୍ତୁରଶ୍ଚିତ୍ ॥ 77 ॥
ରାଜା ଚିଦ୍ଯ-ମ୍ଭଗ-ମ୍ଭକ୍ଷୀତ୍ଯାହ ॥ ଭଗ ପ୍ରଣେତର୍ଭଗ ସତ୍ଯରାଧଃ । ଭଗେମା-ନ୍ଧିଯମୁଦଵ ଦଦନ୍ନଃ । ଭଗ ପ୍ରଣୋ ଜନଯ ଗୋଭିରଶ୍ଵୈଃ । ଭଗ ପ୍ରନୃଭି-ର୍ନୃଵନ୍ତଃ ସ୍ଯାମ । ଉତେଦାନୀ-ମ୍ଭଗଵନ୍ତ-ସ୍ସ୍ଯାମ ॥ ଉତ ପ୍ରପିତ୍ଵ ଉତ ମଦ୍ଧ୍ଯେ ଅହ୍ନାମ୍ । ଉତୋଦିତା ମଘଵନ୍-ଥ୍ସୂର୍ଯସ୍ଯ । ଵଯ-ନ୍ଦେଵାନାଗ୍ଂ ସୁମତୌ ସ୍ଯାମ ॥ ଭଗ ଏଵ ଭଗଵାଗ୍ଂ ଅସ୍ତୁ ଦେଵାଃ ॥ 78 ॥
ତେନ ଵଯ-ମ୍ଭଗଵନ୍ତ-ସ୍ସ୍ଯାମ । ତ-ନ୍ତ୍ଵା ଭଗ ସର୍ଵ ଇଜ୍ଜୋହଵୀମି । ସ ନୋ ଭଗ ପୁର ଏତା ଭଵେହ ॥ ସମଦ୍ଧ୍ଵରାଯୋଷସୋ ନମନ୍ତ । ଦଧିକ୍ରାଵେଵ ଶୁଚଯେ ପଦାଯ । ଅର୍ଵାଚୀନଂ-ଵଁସୁଵିଦ-ମ୍ଭଗନ୍ନଃ । ରଥମିଵାଶ୍ଵା ଵାଜିନ ଆଵହନ୍ତୁ ॥ ଅଶ୍ଵାଵତୀ-ର୍ଗୋମତୀ-ର୍ନ ଉଷାସଃ । ଵୀରଵତୀ-ସ୍ସଦମୁଚ୍ଛନ୍ତୁ ଭଦ୍ରାଃ । ଘୃତ-ନ୍ଦୁହାନା ଵିଶ୍ଵତଃ ପ୍ରପୀନାଃ । ଯୂଯ-ମ୍ପାତ ସ୍ଵସ୍ତିଭି-ସ୍ସଦା ନଃ ॥ 79 ॥
(ଵିଚକ୍ଷଣା - ଵିଚର୍ତୁରଗ୍ଂ - ଶର୍ମ - ନ୍ନଧି - ଵିସର୍ଜନାଯ - ବ୍ରହ୍ମ ଵନ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମ ସ ଵୃକ୍ଷ ଆସୀତ୍- ତୁରଶ୍ଚି-ଦ୍- ଦେଵାଃ - ପ୍ରପୀନା ଏକ-ଞ୍ଚ) (ଅ. 9)
(ପୀଵୋ-ଽନ୍ନା - ମଗ୍ନେ ତ୍ଵ-ମ୍ପାର - ଯାନାଘୃଷ୍ଯଃ - ଶୁଚି-ନ୍ନୁ ସ୍ତୋମଂ - ଁଵିଶ୍ରଯମାଣୋ - ଦିଵୋ ରୁକ୍ମୋ - ଽନ୍ନ-ମ୍ପ୍ରାଣଂ - ତା ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସା ନଵସପ୍ତତିଃ)
(ପୀଵୋନ୍ନା - ଁଯୂଯ-ମ୍ପାତ ସ୍ଵସ୍ତିଭି-ସ୍ସଦାନଃ)
॥ ହରିଃ ଓମ୍ ॥
॥ କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ଦ୍ଵିତୀଯାଷ୍ଟକେ ଅଷ୍ଟମଃ ପ୍ରପାଠକ-ସ୍ସମାପ୍ତଃ ॥
॥ କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ଦ୍ଵିତୀଯାଷ୍ଟକଂ
(ପୀଵୋ-ଽନ୍ନା - ମଗ୍ନେ ତ୍ଵ-ମ୍ପାର - ଯାନାଘୃଷ୍ଯଃ - ଶୁଚି-ନ୍ନୁ ସ୍ତୋମଂ - ଁଵିଶ୍ରଯମାଣୋ - ଦିଵୋ ରୁକ୍ମୋ - ଽନ୍ନ-ମ୍ପ୍ରାଣଂ - ତା ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସା ନଵସପ୍ତତିଃ)
(ପୀଵୋନ୍ନା - ଁଯୂଯ-ମ୍ପାତ ସ୍ଵସ୍ତିଭି-ସ୍ସଦାନଃ)
॥ ହରିଃ ଓମ୍ ॥
॥ କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ଦ୍ଵିତୀଯାଷ୍ଟକେ ଅଷ୍ଟମଃ ପ୍ରପାଠକ-ସ୍ସମାପ୍ତଃ ॥
॥ କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ଦ୍ଵିତୀଯାଷ୍ଟକଂ
ସମାପ୍ତମ୍ ॥